Chu Tác Nhân Văn Tập Chi Văn Học Bình Luận

Lượt đọc: 383 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Sùng Bái Tổ Tiên

❊ ❊ ❊

Các nước Viễn Đông đều có phong tục sùng bái tổ tiên. Ngày nay các dân tộc dã man phần nhiều đều như thế, ở châu Âu thời cổ đại cũng từng có. Trung Quốc đến nay vẫn còn lưu giữ cái thói man rợ thời đại bộ lạc này, quả thực là chuyện kì lạ. Theo tôi nghĩ, việc này vừa không hợp đạo lý, vừa có hại về mặt thực tế, nên phế bỏ mới phải.

Thứ nhất, lý do nguyên thủy của việc sùng bái tổ tiên, tất nhiên bắt nguồn từ tín ngưỡng vạn vật hữu linh. Tư tưởng của người nguyên thủy cho rằng vạn vật đều có linh hồn, hình thể chỉ là chốn tạm dung mà thôi. Cho nên con người sau khi chết đi thì vẫn còn ma quỷ, lưu lại trên cõi đời, ăn uống sinh hoạt vẫn giống như lúc sinh thời. Những nhu yếu phẩm này phải do con cháu cung cấp, nếu không thì sẽ làm ma quỷ nổi giận, gây ra tai họa, đây chính là nguồn gốc của sự sùng bái tổ tiên. Ngày nay khoa học xương minh, sớm đã biết trên đời không có ma quỷ, lễ tế bái lừa bịp này tất nhiên có thể không cần làm nữa. Phong tục này khiến người ta lãng phí thời gian, tốn kém tiền bạc, rất là có hại, hơn nữa vì sự mê tín nối dõi tông đường, cúng giỗ, không ít đàn ông thường mượn cớ ngụy biện "bất hiếu hữu tam, vô hậu vi đại", mua thiếp ở ở, làm bại hoại nhân luân, thực sự là thói hư tật xấu trái với nhân đạo.

Thứ hai, lý do có vẻ cao thượng hơn một chút của việc sùng bái tổ tiên, là nói "báo bản phản thủy", họ nói: "Bạn thử nghĩ xem thân xác từ đâu mà ra? Cha mẹ sinh ra bạn, chính là ơn sâu trời biển, sao bạn có thể không báo đáp?" Tôi lại cho rằng lý do này không được đầy đủ cho lắm. Cha mẹ sinh con ra, đối với con cái thì chẳng có ân huệ gì cả, mà đối với cha mẹ lại là một món nợ. Tôi không tin trên đời có một bộ kinh điển nào có thể dùng làm bài học cho nhân loại suốt hàng ngàn hàng vạn năm, chỉ có Biology (sinh học) ghi chép lại các hiện tượng sinh hoạt của sinh vật mới có thể cung cấp cho chúng ta tham khảo, định ra tiêu chuẩn cho hành vi của nhân loại. Trên quy luật tự nhiên, đích thực là tổ tiên tồn tại vì con cháu, chứ không phải con cháu tồn tại vì tổ tiên. Cho nên cha mẹ sinh con cái, chính là ngày bắt đầu nghĩa vụ của họ (cha mẹ), cho đến khi con cái trưởng thành mới thôi. Người đời thường gọi đứa con hiếu thảo là kẻ trả nợ, nhưng theo tôi nghĩ, không đứa con nào là không đi đòi nợ, cha mẹ mới là người trả nợ —— cái nợ sinh ra chúng —— ấy. Cho đến khi nợ nát thanh tao thì vốn dĩ đã là "thanh toán sòng phẳng": nhưng rốt cuộc vẫn là mối quan hệ máu thịt, có tình yêu thiên bẩm, quấn quýt lấy nhau, cho nên mới nảy sinh ra một thứ tình cảm thân thiện gắn bó suốt đời. Còn như hai chữ "ân" này, thực sự là không sao nói nổi, nếu nói là thể nghiệm đúng quy luật tự nhiên, muốn báo ơn kẻ sinh ra mình, thì nên càng nỗ lực làm người, khiến bản thân tốt hơn cha mẹ, thực hiện thật tốt nghĩa vụ của mình —— đối với món nợ của con cái —— khiến con cái tốt hơn bản thân mình, đó mới là cách làm đúng đắn. Ví bằng cứ một mực sùng bái tổ tiên, mong mỏi làm người cổ đại, từ thời Ph Hy ngược dòng lên thời Bàn Cổ cho đến thời kỳ vượn người, cách làm người thế này, trên quy luật tự nhiên, rõ ràng là hành động nghịch thiên ngược đời, tuyệt đối không thể dung thứ.

Tôi ghét nhất là nghe nhiều người nói, "Nước ta khai hóa sớm nhất", "Văn minh tổ tiên ta thế này thế nọ". Khai hóa sớm, hay thời cổ từng có chút văn minh, vốn dĩ là chuyện tốt. Nhưng hà cớ gì phải sùng bái đến thế, cứ như thể sự nghiệp cả đời của con người, ngoài việc nịnh hót tổ tiên ra, không còn việc nào khác vậy. Tỉ như chúng ta đi đường, mục đích là tiến về phía trước. Mấy bước đã qua ấy, vốn dĩ là nền tảng khởi đầu cho việc tiến bước của chúng ta, nhưng tổng thể không cần phải đứng lại, quay đầu nhìn lại, chỉ trỏ khen ngợi, để rồi lại làm lỡ mất việc chính là tiến lên. Bởi vì đi thêm mấy bước nữa, còn có cảnh sắc tốt đẹp hơn đang chờ ở phía trước cơ mà! Có văn hóa thời cổ, mới có văn hóa hiện tại, có tổ tiên, mới có chúng ta. Nhưng ví như văn hóa thời cổ mãi mãi không đổi thay, tổ tiên mãi mãi còn đó, thì sẽ không thể có văn hóa hiện tại và chúng ta được nữa. Cho nên điều mà chúng ta biết ơn, chính là vì văn hóa thời cổ đến rồi lại đi, tổ tiên sinh ra rồi lại chết, có thể lưu lại văn hóa hiện tại và chúng ta —— văn hóa hiện tại, tương lai cũng sẽ đến rồi lại đi, chúng ta cũng sinh ra rồi lại chết, có thể lưu lại nền văn hóa tốt đẹp hơn hiện tại và con người tốt đẹp hơn chúng ta.

Chúng ta tuyệt đối không thể sùng bái tổ tiên, cũng tuyệt đối không thể mong con cháu sùng bái chúng ta.

Nietzsche nói: "Các người đừng yêu quốc gia của tổ tiên, nên yêu quốc gia của con cháu các người... Các người nên dùng con cháu của mình, để bù đắp cho sự bất hạnh của chính các người khi là con cháu của tổ tiên. Các người nên cứu rỗi tất cả quá khứ như thế." Cho nên chúng ta không thể không phế bỏ sự sùng bái tổ tiên, đổi thành tự sùng bái —— sùng bái con cháu.

Tháng 3 năm Dân quốc thứ tám

(Sáng tác tháng 3 năm 1919, tuyển từ "Đàm Hổ Tập")

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.