Chu Tác Nhân Văn Tập Chi Văn Học Bình Luận

Lượt đọc: 389 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Truyền Thống Của Văn Học Hán

❊ ❊ ❊

Văn học Hán được nhắc đến ở đây, thông thường mà nói chính là văn học Trung Quốc, nhưng tôi cảm thấy dùng tên gọi văn học Trung Quốc ở đây có phần ý nghĩa quá rộng lớn, cho nên mới đổi sang dùng tên gọi này. Văn học Trung Quốc đáng lẽ nên bao gồm mọi hoạt động văn học khác nhau của người Trung Quốc, trong khi văn học Hán lại giới hạn trong những tác phẩm được viết bằng văn Hán, đây là sự phân biệt do tôi tự định ra, dù rằng các trước tác của người nước ngoài không nằm trong số đó.

Người Trung Quốc vốn lấy tộc Hán làm đại tông, nhưng trong đó cũng không ít thành phần Nam Man Bắc Địch, ngoài ra lại có các tộc Mãn, Mông, Hồi cùng hòa vào tập thể người Trung Quốc này. Dùng chữ Hán để sáng tác thì tự nhiên sẽ hòa nhập vào một dòng chảy lớn, đó chính là truyền thống của văn học Hán, cho đến nay vẫn không có sự biến động nào. Muốn bàn về vấn đề này không phải là chuyện dễ dàng, sức mọn tài hụt không thể với tới, ở đây chỉ xin đem một vài điểm chợt nghĩ đến để trần thuật qua loa, mạo muội cống hiến chút kiến thức nông cạn của mình mà thôi.

Điểm đầu tiên ở đây chính là tư tưởng. Thường nghe người ta bàn luận văn hóa phương Đông thế nào, tính cách quốc dân Trung Quốc ra sao, luôn cảm thấy buồn cười. Nói hay lắm thì chẳng khác nào tự tát nước vào ruộng nhà mình, bằng không thì chẳng khác nào kẻ sai vạ truyền lời, càng không thể chịu nổi tai nghe. Nếu đem máy bay tàu ngầm chuyên phá hoại ra so sánh với Phật giáo đại thừa, đương nhiên sẽ thấy khác biệt rất lớn, thế nhưng truy cứu nguồn gốc của văn minh khoa học đến tận Hy Lạp, người ta vốn có văn hóa giáo hóa thâm sâu của riêng mình, hoàn toàn không thua kém Trung Quốc. Ngay cả ở phương Tây hiện nay vẫn còn lưu giữ Cơ Đốc giáo, thực chất vốn là sản phẩm xuất khẩu từ phương Đông, cho nên cuộc tranh luận Đông Tây chỉ có thể dùng làm tài liệu cho tranh chấp chính trị tôn giáo mà thôi, những người không liên quan như chúng ta không cần thiết phải bận tâm đến nó. Còn như tính cách quốc dân thoạt nhìn có vẻ như thực sự tồn tại thứ này, nhưng cũng cực kỳ khó mà nắm bắt cho chuẩn xác.

Nói một cách tỉ mỉ, phương pháp mặc áo, ăn uống khác nhau thì trong tính cách cũng có thể có sự khác biệt rất lớn, như việc ăn cơm với ăn bánh mì, tức là có sự khác nhau giữa việc dùng đũa và dùng dao nĩa, đồng thời cũng có thể nói đó là nguyên nhân khiến cho việc dùng bút lông và bút sắt khác nhau, điều này trong văn hóa tự nhiên sẽ có những biểu hiện đặc thù. Nhưng nếu nói một cách rộng lớn, bản chất con người vốn dĩ là giống nhau, dù có đặc thù thế nào đi nữa, lẽ nào lại thực sự có dân tộc nào ưa chết ghét sống hay sao? Bám lấy một quốc dân nào đó, nói rằng họ có rất nhiều điểm trái với nhân tính, bất kể chủ ý đó là tốt hay xấu, kết quả cũng chỉ là những lời sáo rỗng theo lối bát cổ cứ theo đề mà làm bài mà thôi, nhìn thấu rồi thì không đáng mẻ cười.

Tôi nói tư tưởng trong truyền thống văn học Hán, sợ rằng sẽ bị hiểu lầm cũng là thứ lý luận theo kiểu phú đắc ấy, cho nên mới nói lan man sang chuyện khác. Kỳ thực ý của tôi rất đỗi bình thường, chỉ muốn làm rõ rằng tư tưởng Trung Quốc có trong văn học Hán là một thứ tư tưởng mang tính thường thức, thực tế, tạm gọi nó là chủ nghĩa nhân sinh, điều này thực chất chính là tư tưởng Nho gia từ xưa đến nay. Đời sau, các tín đồ Nho giáo một mặt thì gia tăng thêm thành phần Pháp gia, bàn về danh giáo thì chuyên bảo vệ quyền lợi cho kẻ mạnh, mặt khác lại tiếp thu ảnh hưởng của Phật giáo, bàn về tính lý thì đi vào con đường huyền học, hai điều này kết hợp lại trở thành nguyên nhân khiến Nho gia suy vi. Nhưng tôi nghĩ thoạt tiên vốn dĩ không phải như vậy.

Cuốn 《Mạnh Tử》 phần 《Ly Lâu》 hạ có một đoạn rằng:

"Vua Vũ, vua Tước gặp lúc thời bình, ba lần đi ngang qua cửa nhà mà không vào, Khổng Tử khen ngợi họ. Nhan Tử gặp thời loạn thế, ở ngõ hẻm nghèo, một bữa rau dưa, một bầu nước uống, người ta không chịu nổi nỗi buồn lo ấy, Nhan Tử vẫn không đổi niềm vui của mình, Khổng Tử khen ngợi cậu ấy. Mạnh Tử nói: Vua Vũ, vua Thược, Nhan Hồi cùng chung một đạo. Vua Vũ nghĩ trong thiên hạ có người chết đuối, ngỡ như chính mình làm người ấy chết đuối vậy; Thược nghĩ trong thiên hạ có người chịu đói, ngỡ như chính mình làm người ấy chịu đói vậy, cho nên mới gấp gáp như thế. Vua Vũ, vua Thược, Nhan Tử nếu đổi chỗ cho nhau thì đều như vậy cả. Nay có người cùng một nhà đánh nhau, vào cứu, dù đầu bù tóc rối mũ mão lỏng lẻo mà cứu, cũng được vậy. Xóm giềng có người đánh nhau, đầu bù tóc rối mũ mão lỏng lẻo mà chạy đến cứu, thì là mê hoặc rồi, dẫu đóng cửa lại cũng được vậy."

Ví dụ cuối đoạn có điểm không hợp lẽ đời, nhưng vua Vũ, vua Thược, Nhan Hồi được đặt song song ở phía trên, lại thể hiện rất rõ bản sắc của Nho gia. Tôi nghĩ lý tưởng cao nhất của họ phải là vua Vũ và vua Thược, nhưng Nho gia xét cho cùng vẫn là yếu đuối, lý tưởng này không biết từ lúc nào đã nhường lại cho phái Mặc gia, rồi xếp thêm Nhan Tử vào, thành ra thái độ đóng cửa ở nhà cũng được, đem chuyện thời bình thời loạn, người cùng nhà hay người xóm giềng ra để giải thích. Kỳ thực Nhan Tử tuy ở ngõ hẻm nghèo, cũng còn hỏi đến chuyện trị nước vạn bang, không phải là kiểu tiêu cực gì đâu. Nói cho cùng dẫu là tiêu cực đi nữa, thì cũng chỉ là cảm thấy không thể giúp ích cho người khác mà thôi, chứ cũng không đến mức gây tổn hại cho người khác như kiểu "nho dữ sách cỏ" đời sau vậy.

Tiêu Lý Đường viết cuốn 《Dịch Dư 𬬻 Lục》 quyển mười hai có một đoạn rằng:

"Cha hiền của ta từng nói: Đời người chẳng qua chỉ là ăn uống và nam nữ, không ăn uống thì không thể sống, không có nam nữ thì không thể sinh sôi sự sống. Chỉ có ta muốn sống, người ta cũng muốn sống; ta muốn sinh sôi sự sống, người ta cũng muốn sinh sôi sự sống, những lời bàn về ham tiền ham gái của Mạnh Tử đã nói hết cái lý này rồi. Không cần phải gạt bỏ những thứ sinh sôi của ta, sinh sôi sự sống của ta, nhưng không thể quên đi sự sống của người, sự sống sinh sôi của người. Trải qua việc học Dịch ba mươi năm, bấy giờ mới biết lời này của tiên nhân là điều bậc thánh nhân không đổi."

Đây quả thực là lời nói của một bậc Nho giả thuần túy, ý nghĩa vô cùng nông cạn, nhưng cũng vì thế mà đạt đến cảnh giới cực kỳ sâu xa, đó chính là thứ mà tôi gọi là thường thức, cho nên cũng chính là chân lý vậy.

Lưu Kế Trang viết cuốn 《Quảng Dương Tạp Ký》 quyển hai rằng:

"Ta quan sát kẻ tiểu nhân trong đời chưa có kẻ nào là không thích hát hò xem kịch, đó chính là thơ và nhạc vốn có trong bản tính tự nhiên vậy; chưa có kẻ nào là không xem tiểu thuyết nghe kể chuyện, đó chính là sách và Kinh Xuân Thu vốn có trong bản tính tự nhiên vậy; chưa có kẻ nào là không tin bói toán cúng bái quỷ thần, đó chính là Kinh Dịch và lễ nghĩa vốn có trong bản tính tự nhiên vậy. Sáu kinh của thánh nhân dạy vốn xuất phát từ nhân tình, thế mà các Nho giả đời sau lại không biết thuận theo thế đó mà dẫn dắt, trăm mưu nghìn kế cấm đoán chèn ép, cốt lấy cỏ rác thời nhà Chu để bịt kín lòng người, điều này khác nào chặn dòng nước khiến nó không thể chảy, chẳng trách sao nó lại rách vỡ lở loét. Lòng của Nho giả ngày nay đã bị cỏ rác bịt kín từ lâu rồi, mà lại đem đại khí của thiên hạ giao cho họ làm, mong mỏi để mưu cầu trị nước, há chẳng phải là quá khó sao."

Xét trong 《Hoài Nam Tử - Thái Vức Huấn》 có viết:

"Dân có tính ham sắc, cho nên mới có lễ đại hôn; có tính ăn uống, cho nên mới có nghĩa đại yến; có tính vui mừng, cho nên mới có âm thanh chuông trống ống sáo; có tính bi ai, cho nên mới có tiết độ mặc áo tang khóc lóc. Cho nên phép tắc do tiên vương đặt ra, chính là vì thuận theo điều dân thích mà đặt ra tiết độ văn sức vậy."

Người xưa cũng đã nói rồi, quân họ Lưu lại nói nghe hay ý vị hơn nhiều. Từ đó có thể thấy các bậc tiên hiền đặt ra lễ pháp hoàn toàn là vì con người, không chỉ suy rộng lòng mình ra cho người khác, mà còn thấu hiểu tâm can của người ta, cho nên mới có thể thấu suốt nhân tình vật lý, vừa khoan dung lại vừa trung thực, đây há chẳng phải là đạo quán thông suốt một mối đó sao?

Tiên sinh Chương Thái Viêm viết trong cuốn 《Tốn Hán Vi Viện》 rằng:

"Khổng Tử lấy một mối quán thông làm đạo làm học, quán thông ấy là gì, chỉ là trung và thứ mà thôi. Các chỗ nói về đạo khiết củ, nói về việc suy rộng lòng mình ra cho người khác, thì đối với chữ thứ đã là trọn vẹn rồi. Người ăn ngũ cốc, hươu nai ăn cỏ, dẫu cho ăn cỏ thơm cũng thấy ngọt ngào, cú vọ thích ăn chuột, sở thích vốn dĩ chưa chắc đã giống nhau; dẫu cùng chung ở trong nhân luân, sở thích cao thấp cũng có muôn vàn khác biệt. Chỉ biết đạo khiết củ, cho rằng đem sở thích của người đưa cho họ, nào ngờ vừa hay đem điều họ ghét đưa cho người, nếu không phải là bậc chí trung thì làm sao có thể khiến mỗi người đều đắc kỳ sở được chứ? Người làm tròn được hai chữ trung thứ duy chỉ có Trang Sinh mà thôi: Điều gọi là tề vật chính là đồng thời nêu cả trung và thứ vậy. Nhị Trưởng không ngộ ra được, lại bảo rằng Phật pháp chán ghét vứt bỏ thân thể mình, mà đem đầu mắt não tủy cho người, ấy là đem điều mình không muốn áp đặt lên người. Nếu quả thực như vậy, nước Lỗ nuôi Âm Cư, ắt phải dùng trâu bò mâm cỗ lớn và nhạc Cửu Thiêu rồi. Đem pháp ban phát cho người, đó là việc của chữ thứ; đem tài sản và sự không sợ hãi ban phát cho người, đó là việc của chữ trung."

Dùng ngôn ngữ hiện đại mà nói, chữ thứ là dùng chủ quan, chữ trung là dùng khách quan, đồng thời nêu cả trung và thứ thì người và ta đều trọn vẹn, quả thực có thể gọi là bậc thánh, chính là lý tưởng của Nho gia vậy.

Tinh thần này chính là thành phần cơ bản của văn hóa chung toàn cầu, người Trung Quốc chiếm được một chút, không thể vì thế mà độc chiếm rồi cho là hay ho gớm ghiếc, nhưng tóm lại đây là điều làm vừa lòng người, nên biết trân trọng nó. Tôi thường tự nhận mình là người Nho gia, bị bạn bè cười chê, thực ra là tôi khâm phục thứ tư tưởng này, bình dị mà chân thực, thoạt nhìn hoàn toàn không có gì mới lạ, nhưng lại có tác dụng vô cùng to lớn, ví von cho đúng thì nó giống như không khí và nước vậy, tôi cảm thấy điều này còn gần gũi hơn cả thứ vải vóc lúa gạo mà người xưa từng nói.

Người Trung Quốc có thể gìn giữ được tinh thần này, bản thân đương nhiên đứng vững được, đồng thời cũng thông suốt huyết mạch với văn hóa chung của thế giới, có cơ sở vững chắc để sinh tồn trên thế giới này, về điểm này tôi ngược lại vẫn có chút lạc quan. Tư tưởng Nho gia vốn dĩ là thứ chúng ta sẵn có, giống như rễ cây cắm sâu dưới lòng đất, dẫu cho tạm thời khô héo, thì vẫn có thể đâm chồi nảy lộc trở lại, chỉ cần không có sự cản trở từ bên ngoài, hoặc là sự bức bách, hoặc là sự trợ giúp thúc đẩy.

Nhắc đến Nho gia, Trung Quốc sẽ không xuất hiện sự bức bách nào cả, nhưng sự trợ giúp thúc đẩy thì khó mà tránh khỏi, mà tai hại của nó lại càng vô cùng lớn lao, là điều không thể không biết. Tôi thường nghĩ tư tưởng của Khổng Tử ở Trung Quốc sẽ không bao giờ bị tuyệt diệt, bởi vì Khổng Tử sinh ra ở Trung Quốc, người Trung Quốc đều cùng chung hệ thống với ông, rất dễ sinh ra khuynh hướng tương tự, mức độ tự nhiên có nông sâu khác nhau, nhưng tóm lại chắc chắn là cùng một đường lối. Cho nên sự lo lắng của một số bậc lão niên thực ra là lo thừa. Tôi chỉ sợ đám tín đồ Nho giáo tụ tập hùa theo, chính là cái đám nho dữ hóa thành lại sư gia và huyền nho hóa thành hòa thượng thiền tông đã nói ở trên cùng nhau nổi dậy, cung phụng bài vị Khổng phu tử để rình mò làm rùm beng phong trào mới của họ, đó chính là một dạng trợ giúp thúc đẩy, kết quả là vô ích mà lại có hại, chí ít thì mạ non cũng héo khô cả rồi.

Đối với việc nghiên cứu văn hóa nước khác cũng thế thôi, chỉ cần là phát xuất từ nội tâm, dù cho chậm chạp thế nào đi nữa, tóm lại vẫn đang tiến về phía trước. Giả sử có những tình huống khác, hoặc là trên bề mặt trở thành một trào lưu thịnh hành, thì thực tế ngược lại sẽ trở nên cứng nhắc hóa. Tôi nghĩ nếu muốn khôi phục lại trạng thái ban đầu, ước chừng ít nhất phải tốn công sức năm mươi năm.

Nói đến đây, tôi cảm thấy những lời lạc đề ở phía trên bây giờ có thể kết thúc lại được rồi. Tư tưởng trong văn học Hán tôi tin rằng chính là chủ nghĩa nhân văn (Humanism) của Nho gia, trong dân gian chưa chắc đã không có, chỉ là hiện nay chỉ nói trong phạm vi trực tiếp của văn Hán mà thôi. Đây đương nhiên là một thứ cực kỳ tốt đẹp, hy vọng nó ở thời đại hiện đại vẫn cứ cường tráng, trở thành dòng chảy chính của tư tưởng văn nghệ, nhưng đồng thời lại hoàn toàn không có chút ý định đề cao cổ súy nào cả, bởi vì tôi hiểu sâu sắc rằng phàm là sự trợ giúp thúc đẩy đối với vạn vật đều là có hại.

Văn học vì nhân sinh nếu bị hiểu lầm, sẽ biến thành giọng điệu của kẻ lưu manh hoặc là thái độ của mụ già làm từ thiện, cả hai đều chẳng ra cái thể thống gì, có thể dùng làm gương răn đẻ.

Du Lý Sơ viết trong cuốn 《Quý Tỵ Tồn Cảo》 quyển quốc có bài văn nhan đề là 《Nữ》 trong đó dẫn mấy câu ở 《Trang Tử - Thiên Đạo Thiên》, đọc xong rất cảm thấy thích thú, bèn tra lại sách gốc chép trọn vẹn ở đây rằng:

"Xưa kia Thuấn hỏi vua Nghiêu rằng: Tâm ý của thiên vương ra sao? Nghiêu đáp: Ta không ngạo mạn với người cùng khổ vô cáo, không bỏ rơi dân nghèo khó, xót thương kẻ chết non, yêu mến trẻ nhỏ và thương xót phụ nữ, đó chính là tâm ý ta dụng công vậy."

Điều này hoàn toàn giống với ý của vua Vũ, vua Thược. Văn nhân tuy không thể so sánh với các bậc thánh vương đời xưa, lời nói suông cũng chẳng bù đắp được gì, nhưng nếu có thể dụng công như thế này, thì họa may cũng không hổ thẹn với bao nhiêu năm đọc sách làm văn.

Còn có điểm thứ hai nên nói, đó chính là văn chương. Nhưng phía trên đã nói mấy lời vô tích sự, khiến cho đầu nặng chân nhẹ, ở đây đành phải mặc kệ, nói đơn giản vài câu là xong chuyện.

Văn học Hán được viết bằng chữ Hán, vậy thì đối với chữ Hán chúng ta không thể không lưu tâm chú ý. Tiếng Trung tuy nói là đơn âm, giả sử từ đầu đến cuối dùng các chữ cái khác để viết, đương nhiên cũng không thành vấn đề, nay đã viết bằng chữ Hán rồi, tôi e rằng dẫu có tìm cách thay thế, thì vẫn phải tiếp tục tận dụng nó mà thôi.

《Thượng Thư》 thực sự quá ư cổ áo sâu kín, không hiểu sao lại cảm thấy có khoảng cách rất lớn với văn thể đời sau, tạm thời gác lại một bên không bàn tới, hãy nhìn lại 《Kinh Thi》 và 《Kinh Dịch》, 《Tả Truyện》 và 《Mạnh Tử》, liền có thể thấy có hai lối viết, tức là điều mà ngày nay gọi là tiên tổ của hai phái Tuyển học và Đồng Thành. Mỗi người chúng ta hoàn toàn có thể có người tán thành kẻ không, tóm lại những điều này đều không phải là ngẫu nhiên, dùng ngôn ngữ kiểu thời thượng mà nói chính là nó có tính tất yếu của riêng mình.

Trước kia trong một bài tiểu luận mang tựa đề 《Luận Bát Cổ Văn》 tôi từng nói: "Thứ chữ Hán này không giống với bất kỳ thứ chữ nào trên thiên hạ, tính cả Nhật Bản, Hàn Quốc ở trong đó. Nó có cái gọi là lục thư, cho nên mới có tượng hình hội ý, có bộ thủ; có cái gọi là tứ thanh, cho nên mới có bằng trắc. Từ đây, một cách tất yếu sinh ra rất nhiều trò chơi chữ nghĩa trên văn chương."

Ở đây ngoài thể biền văn chú trọng đối ngẫu, cổ văn coi trọng giọng điệu ra, còn có rất nhiều thứ trò chơi nhã tục khác nhau, ví dụ như đối liên, thi chung, đố đèn, đó là mặt nhã; khẩu lệnh, truyện cười, cho đến chiết tự, lại quy về mặt tục rồi. Thế nhưng sinh mệnh của chúng đều đồng thời được xây dựng trên chữ Hán, điều đó là vô cùng rõ ràng.

Chính chúng ta có thể không làm hoặc không biết làm những thứ như thi chung, nhưng không thể phớt lờ sự tồn tại và thế lực của nó, nó sẽ xuất hiện theo những phương diện khác nhau, dùng những hình thức khác nhau. Mấy năm gần đây mọi người thay đổi viết văn bạch thoại, tưởng chừng như đã thay đổi cục diện, kỳ thực vẫn là dùng chữ Hán, rốt cuộc cũng chẳng biến đi đâu được. Hơn nữa điểm biến hóa đó sự cải cách đổi mới chưa chắc đã thực sự thích hợp, rất đáng để lưu tâm chú ý một phen.

Phong trào văn bạch thoại có thể nói là nổi dậy nhằm phản đối "yêu nghiệt Tuyển học, giống loài sai lầm Đồng Thành", nói đến kết quả thì yêu nghiệt đã chuồn mất, mà giống loài sai lầm ấy lại vẫn cứ lưu truyền. Không cần phải kéo lê thê dài dòng, chỉ nhìn vào cái tên gọi văn bát cổ kiểu phương Tây, chính là chứng cứ xác thực.

Phàm văn bạch thoại là thể lỏng lẻo nhất trong văn xuôi, khó lòng dung chứa những từ ngữ hoặc câu cú đối ngẫu, nhưng giọng điệu thì vẫn dùng được, tùy theo đề tài và tác giả khác nhau, có thể đem phái Đồng Thành hoặc Bát đại gia, 《Cổ Văn Quán Chỉ》 hoặc 《Đông Lai Bác nghị》 áp dụng vào đó, kết quả cũng chẳng cải thiện hơn trước được bao nhiêu.

Theo quan điểm của tôi, sự cải cách đổi mới này thực ra có chút làm đảo lộn cả rồi. Tôi cho rằng chúng ta hiện nay viết văn điều quan trọng nhất vẫn là nỗ lực giảm bớt cái bệnh giọng điệu ấy đi, càng cách xa lối chế nghệ sách lược luận càng tốt. Còn như thể biền ngẫu thì hoàn toàn có thể tìm cách tận dụng, bởi vì vốn từ vựng của văn bạch thoại hơi nghèo nàn, cú pháp cũng dễ rơi vào đơn điệu, từ đặc tính của chữ Hán mà tìm kiếm một chút tính trang sức, nếu như có thể dùng cho phù hợp, hoặc giả có thể khiến cho thứ văn chương suy dinh dưỡng này tăng thêm chút sắc máu, cũng chưa biết chừng.

Chỉ có điều vấn đề khó khăn ở đây nằm ở chỗ vận dụng như thế nào, bản thân tôi vẫn chưa thể nói ra phương sách, không biết các nhà thơ mới nhạy cảm có chú ý đến điểm này hay không, rất tiếc lúc này không có cách nào tra hỏi được. Nhưng tôi vẫn luôn tự cho rằng ý kiến này là đúng, giả sử có thể đem tinh hoa của biền văn áp dụng một chút vào văn bạch thoại, chúng ta nhất định có thể viết ra những bài văn hay hơn hiện tại.

Tôi lại sợ ý nghĩa kiểu này gần giống với thuốc phiện, tuy có hiệu lực chữa bệnh, nhưng hít bừa sẽ bị trúng độc nghiện ngập, không phải là chuyện chơi đùa được đâu. Tầng tư tưởng nói ở trên cũng không phải là không có sự nguy hiểm tương tự.

Gần đây tôi thường cảm thấy, những sự việc bình dị chân thực nhất trên thiên hạ thường hay gần với sự mới lạ, đồng thời cũng dễ có bầu không khí nguy hiểm. Người họ Akutagawa từng nói: Kẻ có tư tưởng nguy hiểm, chính là kẻ có tư tưởng muốn đem thường thức ra thi hành thực tiễn vậy. Há chẳng phải là lời chân xác lắm sao.

Ngày 27 tháng 3 năm thứ 29.

(Sáng tác tháng 3 năm 1940, tuyển từ 《Dược Đường Tạp Văn》)

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.