Dịch xong cuốn "Vangalis và chiếc bánh năm mới", tôi chợt có một cảm nhận.
Nỗi oan ức của trẻ nhỏ và nỗi oan ức của phụ nữ, - đây thực sự là một thiếu sót lớn, một vết nhơ lớn trong văn minh nhân loại. Từ thời thượng cổ cho đến nay, vẫn chưa có cơ hội nào để đền bù, nhưng ơn nhờ sự tiến bộ của tư tưởng học thuật, về mặt lý luận cuối cùng cũng đã thấu hiểu. Nhân loại chỉ có một, nhưng bên trong lại chia thành ba loại là đàn ông, phụ nữ và trẻ nhỏ; họ mỗi bên là một chủng người, nhưng đàn ông là đàn ông, phụ nữ là phụ nữ, trẻ nhỏ là trẻ nhỏ, thể xác và tinh thần của họ vẫn có những điểm khác biệt riêng, không thể ép buộc quy về một mối. Trước kia người ta chỉ thừa nhận đàn ông mới là con người, (thậm chí phụ nữ cũng nghĩ như vậy!) dùng tiêu chuẩn của họ để thống trị nhân loại, cho nên nỗi oan ức của phụ nữ và trẻ nhỏ, đương nhiên là không thể tránh khỏi. Phụ nữ còn có chút ít sức lực, đôi khi có thể kháng cự một phần, khiến kẻ địch chịu chút tổn thương, còn như trẻ nhỏ chịu sự đối xử tàn nhẫn của người lớn hung bạo, giống như con chim non trong tay đứa trẻ nghịch ngợm, ngoài tiếng kêu thảm thiết ra thì còn cách nào khác? Thế nhưng tuy chúng bị hy sinh vô ích, mà vẫn có thể báo thù y như vậy, - báo thù ngược lại chính cha mẹ chúng! Đây chính là quy luật nhân quả của tự nhiên. Nói xa xôi một chút, như căn bệnh tật phế của Bibina, chính là sự tuyên bố cho sự suy tàn của hệ thống Vangalis. Nói gần gũi một chút, như Kudoshafilis (cũng là tiểu thuyết do Havelock Ellis sáng tác) tát đứa trẻ một bạt tai, đánh nó thành kẻ ngốc nghếch, chính bản thân ông ta cũng vì thế mà phát điên. Vị bác sĩ trong truyện đã nói, "Sự điên rồ này vốn không phải truyền từ cha sang con, mà là từ con sang cha!" Tác giả lại nói thêm, "Đây là một câu chuyện bi thảm, nhưng anh nên nghe thử; điều này có lẽ có ích cho anh, vì anh cũng là kẻ thích nổi giận." Chúng ta nghe những lời khuyên chân thành này, sao có thể không bừng tỉnh hối ngộ? Tuy chúng ta không tát vào mặt trẻ nhỏ, nhưng những lời quát mắng vô lý hàng ngày, những mệnh lệnh vô lý, cho đến cả sự ve vuốt vô lý, không biết đã tổn thương đến tình cảm non nớt của chúng biết bao nhiêu trong vô hình, phá hoại những giấc mơ ngọt ngào của chúng, gây ra ảnh hưởng thế nào đến tính cách trong tương lai!
- - Thế nhưng đây đều là những lời suy nghĩ viển vông. Trên thực tế, Trung Quốc không có Kudoshafilis phát điên vì đánh trẻ nhỏ thành kẻ ngốc, cũng không có Vangalis muốn ngừng cãi vã "vì nguyên nhân của Bibina đáng thương nọ". Tôi từng tận mắt nhìn thấy một người mẹ đặt đứa con trai hai, ba tuổi của mình lên chiếc ghế cao, còn bản thân thì quỳ xuống đất bái lạy, miệng nói rằng, "Cha ơi, sao cha vẫn chưa chết đi thế!" Đứa trẻ ngồi trên ghế cao, gào thét giống như con heo chuẩn bị bị đem đi làm thịt. Đây há phải là lúc để bàn về vấn đề oan ức của trẻ nhỏ hay sao? Còn như nếu nói, người ta ở Trung Quốc hiện nay còn chưa coi con người ra gì, cũng chẳng biết mình là con người. Vậy thì, tất cả mọi thứ tự nhiên lại càng là lời vô nghĩa.
Tháng Chín năm Dân Quốc thứ chín
(Viết tháng 9 năm 1921, tuyển từ "Đàm hổ tập")