Khi nhớ lại rằng Daath nằm ở điểm mà vực thẳm cắt đôi Cột Trung Tâm, và rằng trên Cột Trung Tâm ngự Con đường của Mũi tên, là con đường ý thức đi theo khi linh hồn đi lên các tầng bậc, và rằng ở đây cũng là Kundalini, chúng ta thấy rằng trong Daath là bí mật của cả sự ra đời lần sự tái sinh, chìa khóa cho sự hiện hình của mọi thứ thông qua sự phân hóa thành những cặp Đối Lập và sự tái hợp của chúng trong một Cái Thứ Ba.

− Dion Fortune, The Mystical Qabalah, London,

Huynh đoàn Ánh sáng Nội tại, 1957, 7.19

Trong trường hợp nào đi nữa tôi cũng không hề định liên quan tới Manutius, công việc của tôi là cuộc phiêu lưu kỳ thú của kim loại. Tôi bắt đầu bằng việc lục lọi những thư viện Milan. Thoạt tiên tôi tập trung vào sách giáo khoa, làm thư mục thẻ, và từ đó tôi lần tới tận các nguồn, cũ hoặc mới, tìm những bức hình phù hợp. Chẳng có gì tệ hơn minh họa một chương về du hành vũ trụ bằng ảnh vệ tinh mới nhất của Mỹ. Signor Garamond đã dạy tôi rằng cần phải có ít nhất một thiên thần do Doré vẽ.

Tôi được mùa bội thu bao nhiêu là bản sao chép thật hay, nhưng như thế chưa đủ. Để chọn ra một tấm hình đúng cho một cuốn sách minh họa, anh phải loại đi ít nhất mười tấm khác.

Tôi được phép tới Paris trong bốn ngày. Không nhiều thời gian để ghé qua tất cả các kho tư liệu. Lia đi cùng tôi. Chúng tôi đến hôm thứ Năm và đặt vé về vào chuyến tàu tối thứ Hai, và tôi lên kế hoạch thăm Conservatoire vào thứ Hai, một sai lầm, bởi vì sau đó tôi phát hiện ra rằng vào thứ Hai Conservatoire đóng cửa. Quá muộn. Tôi tiu nghỉu rời Paris.

Belbo phật lòng nhưng tôi đã thu thập được nhiều thứ thú vị, và chúng tôi trình cho Signor Garamond xem. Ông ta lật qua các bản sao chép, nhiều tấm trong số đó là tranh màu, rồi nhìn hóa đơn và buông một tiếng huýt gió. “Bạn thân mến ạ,” ông ta nói, “công trình của chúng ta là một sứ mệnh, đúng vậy, chúng ta miệt mài cày xới trên những cánh đồng văn hóa, ça va sans dire, nhưng chúng ta không phải là Hồng Thập tự - hơn thế, ta không phải là UNICEF. Có cần phải mua tất cả những tư liệu này không? Ý ta là, ta thấy ở đây một đức ông để ria mặc đồ lót trông như d’Artagnan, vây quanh là thần chú và chòm Nam dương. Hắn là ai vậy? Mandrake?”

“Y học nguyên thủy. Ảnh hưởng của cung hoàng đạo lên các bộ phận khác nhau của cơ thể, cùng các dược thảo chữa bệnh tương ứng. Và các khoáng chất, trong đó có kim loại. Học thuyết về các ký hiệu vũ trụ. Đó là thời mà ranh giới giữa phép thuật và khoa học khá mập mờ.”

“Thú vị. Nhưng cái trang nhan đề này có nghĩa gì? Philosophia Moysaica. Moses thì có liên quan gì ở đây? Như thế này chẳng phải hơi quá cổ xưa sao?”

“Đó là cuộc tranh luận về unguentum armarium, còn gọi là thuốc trị thương do hung khí. Những thầy thuốc danh tiếng đã mất năm mươi năm cãi nhau xem liệu thứ thuốc này có thực sự làm lành vết thương chỉ bằng cách bôi lên hung khí gây ra vết thương không.”

“Thật phi thường. Và đó là khoa học?”

“Không phải theo nghĩa hiện đại của từ này. Nhưng họ đã coi nó rất nghiêm túc, bởi vì họ vừa khám phá ra sự kỳ diệu của nam châm, khả năng mầu nhiệm của hành động từ xa... Những người này đã sai, nhưng Volta và Marconi về sau thì không. Điện và radio là gì nếu không phải là hành động từ xa?”

“Chà chà. Hoan hô, Casaubon. Khoa học và phép thuật vai sánh vai hả? Ý tưởng tuyệt diệu. Chúng ta hãy theo đuổi điều này. Ném đi vài cái máy phát điện xấu xí và thêm vào một ít Mandrake nữa. Có lẽ một cuộc triệu Quỷ Satan hiện hình, giả dụ vậy, trên một nền vàng.”

“Tôi không muốn đi quá xa. Đây là cuộc phiêu lưu kỳ thú của kim loại. Các chuyện lạ chỉ có giá trị khi chúng đánh đúng trọng điểm.”

“Hơn hết thảy, cuộc phiêu lưu kỳ thú của kim loại phải là câu chuyện của những sai lầm khoa học. Cứ bám theo những chuyện lạ bắt mắt, và trong lời chú thì nói là nó sai lầm. Trong khi ấy, độc giả đã cắn câu, bởi vì anh ta thấy rằng thậm chí những vĩ nhân cũng có những ý tưởng điên rồ, giống hệt anh ta.”

Tôi kể cho họ nghe về một thứ kỳ lạ tôi đã thấy ở Paris, một hiệu sách gần kè Saint-Michel. Những cửa sổ đối xứng của nó phô bày chứng tâm phần phân liệt của chính nó: ở một bên, sách về máy vi tính và các thiết bị điện tử của tương lai; ở bên kia, các khoa học huyền bí. Và bên trong cũng vậy: Apple và Kabbalah.

“Thật không thể tin nổi,” Belbo nói.

“Hiển nhiên rồi,” Diotallevi bảo. “Hoặc, ít nhất thì đáng lẽ ai ngạc nhiên chứ anh thì không, Jacopo ạ. Thế giới của máy móc theo đuổi việc khám phá lại bí mật của tạo tác: chữ cái và con số.”

Garamond không nói gì. Ông ta đan hai tay vào nhau như đang cầu nguyện, đôi mắt hướng lên trời. Rồi ông ta vỗ tay vào nhau. “Điều cậu vừa nói hôm nay đã củng cố một ý tưởng của ta. Dạo gần đây ta đã... Nhưng thôi để sau, cần phải suy ngẫm kỹ hơn. Trong khi ấy, cứ tiếp tục. Cậu đã làm rất tốt, Casaubon. Chúng ta phải xem lại hợp đồng của cậu; cậu là một đồng nghiệp có giá trị. Và, vâng, hãy bỏ vào đó nhiều Kabbalah và máy vi tính. Máy vi tính dùng nguyên liệu silicon phải không?”

“Nhưng silicon không phải là kim loại. Nó là một nguyên tố phi kim.”

“Kim loại, phi kim, cứ vạch vòi chẻ sợi tóc làm tư để làm gì? Đây là gì chứ, Rosa Rosarum? Máy vi tính và Kabbalah.”

“Kabbalah cũng không phải là kim loại,” tôi đáp.

Ông ta tiễn chúng tôi ra cửa. Ở ngưỡng cửa, ông ta bảo: “Casaubon này, xuất bản là một nghệ thuật, không phải là khoa học. Chúng ta đừng suy nghĩ như những kẻ cách mạng, nhé? Thời đó qua rồi. Hãy nêm Kabbalah vào. Ồ phải, về chi phí của cậu: ta đã mạn phép cho mình quyền không chấp nhận vé giường nằm. Không phải vì keo kiệt đâu, hãy tin ta. Chẳng qua là công cuộc nghiên cứu đòi hỏi phải có - nói sao nhỉ? - một tinh thần Sparta. Nếu không cậu sẽ đánh mất lòng kiên tín.”

Mấy ngày sau ông ta lại cho triệu chúng tôi tới, bảo Belbo trong văn phòng ông ta có một vị khách mà ông ta muốn chúng tôi gặp.

Chúng tôi có mặt. Garamond đang tiếp đãi một ông béo tốt, mặt trông như con heo vòi, không cằm, bộ ria vàng mỏng dính bên dưới cái mũi to, nom như mũi thú. Tôi nghĩ mình nhận ra ông ta; rồi tôi biết đó là ai: giáo sư Bramanti, người mà tôi đã đi nghe thuyết trình ở Rio, đại biểu hay gì đó của cái dòng Thập tự Hoa hồng kia.

Garamond nói: “Giáo sư Bramanti tin rằng đây là thời điểm phù hợp cho một nhà xuất bản thông minh, nhạy cảm với môi trường văn hóa hiện tại, khai mở một dòng sách về các khoa học huyền bí.”

“Cho... Manutius,” Belbo đề xuất.

“Đương nhiên rồi.” Signor Garamond mỉm cười ranh mãnh. “Giáo sư Bramanti - nhân thể nói luôn, ông ấy được một người bạn thân thiết của tôi là tiến sĩ De Amicis giới thiệu, là tác giả của cuốn sách tuyệt hay Biên niên sử cung hoàng đạo mà chúng ta xuất bản năm nay - đã than van cái thực tế rằng dăm ba tác phẩm ít oi được xuất bản về chủ đề của anh ấy - hầu như luôn do những nhà xuất bản nhỏ không đáng tin cậy ấn hành - là không xứng tầm với sự phong phú, uyên thâm của lĩnh vực nghiên cứu này...”

“Xét sự thất bại của các thuyết không tưởng về thế giới hiện đại,” Bramanti nói, “thời gian đã chín muồi để đánh giá lại văn hóa của quá khứ bị lãng quên.”

“Điều anh nói là sự thật thiêng liêng, thưa giáo sư. Nhưng anh phải bỏ quá cho sự ít hiểu biết - tôi không muốn dùng từ dốt nát - của chúng tôi về chủ đề này. Khi anh nói về các khoa học huyền bí, chính xác anh đang nghĩ gì trong đầu? Thuyết duy linh, thuật chiêm tinh, ma thuật?”

Bramanti phác một cử chỉ thất vọng. “Thôi nào! Đó chỉ là thứ vớ vẩn được gán vào đầu kẻ ngây thơ. Tôi đang nói về khoa học, dù là huyền bí. Tất nhiên, những lúc phù hợp thì nó có thể bao hàm thuật chiêm tinh, nhưng không phải cái loại kiểu như bảo một nhân viên đánh máy rằng Chủ nhật tới nàng sẽ gặp người đàn ông trong mộng của nàng. Không. Chẳng hạn như, cái tôi muốn nói là một nghiên cứu nghiêm túc về ba mươi sáu chòm sao.”

“Vâng, tôi thấy rồi. Tính khoa học. Nó thuộc dòng sách của chúng tôi, chắc chắn rồi; nhưng anh có thể nói cụ thể hơn một chút không?”

Bramanti ngả lưng vào ghế nhìn quanh phòng, như thể tìm nguồn cảm hứng từ các chòm tinh tú. “Tôi sẽ rất vui lòng được cho các vị vài ví dụ, tất nhiên rồi. Tôi sẽ nói rằng bạn đọc lý tưởng của loạt sách loại này sẽ là cao nhân của Thập tự Hoa hồng, và bởi vậy là một chuyên gia về pháp thuật tâm*, chiêm tinh tâm, địa lý tâm, hỏa toán tâm, thủy toán tâm, về hỗn mang tâm, về dược sư tâm, nói theo cuốn sách về thần dược Azoth mà theo triết gia tâm Raptus đã giảng giải là do một thiếu nữ bí ẩn đưa cho Staurophorus. Nhưng kiến thức của cao nhân còn bao trùm những lĩnh vực khác, chẳng hạn như Ngộ đạo vật lý, liên quan tới các môn vật lý học huyền bí, tĩnh học, động lực học, và động học, hay chiêm tinh học và sinh học bí truyền, ngành nghiên cứu các tinh linh của tự nhiên, động vật học huyền bí. Tôi có thể bổ sung Ngộ đạo vũ trụ, môn nghiên cứu các tầng trời từ các góc nhìn thiên văn học, vũ trụ học, sinh lý học và bản thể luận, cũng như nhân loại học, ngành nghiên cứu giải phẫu con người, và các ngành khoa học tiên tri, khoa học trí não, thuật chiêm tinh xã hội, lịch sử huyền bí... Rồi lại còn toán học định lượng, ngành số luận... Nhưng nền tảng lại là vũ trụ học của cái vô hình, từ tính, hào quang, chất lỏng, đo nghiệm tinh thần, và năng lực thấu thị, và nói chung ngành học về năm giác quan siêu nhiên - chưa kể đến chiêm tinh học tử vi (thứ mà tất nhiên chỉ trở thành một trò nhạo báng kiến thức nếu không được thực hiện với sự thận trọng đúng mức), tương tự với nhân tướng học, đọc tâm và các môn bói toán (bài tarot, sách giải mộng, trải rộng tới những tầng bậc cao nhất như tiên tri và xuất thần). Sẽ cần đến lượng thông tin đầy đủ về thuật giả kim, giả kim dược, thần giao cách cảm, bùa chú, phép thuật tế lễ và gọi hồn, phép thuật cơ bản. Còn về huyền học đích thực, tôi muốn khuyên tìm hiểu các lĩnh vực Kabbalah thời đầu, Bà la môn giáo, chủ nghĩa khỏa thân, chữ tượng hình Memphis...”

Nhân vật Bramanti sử dụng một loạt từ tiếng Latin theo dạng số ít không phổ biến để phô trương kiến thức của mình. Ở đây, chúng tôi thêm chữ “tâm” vào sau các từ để người đọc cảm nhận được ít nhiều âm điệu và không khí của những gì Bramanti nói.

“Hiện tượng học Hiệp sĩ dòng Đền,” Belbo chen vào.

Bramanti bừng bừng hưng phấn. “Chính như vậy. Nhưng tôi suýt quên mất: thứ nhất, một số ý tưởng về thuật gọi hồn và thuật phù thủy ở các chủng tộc khác, chiết tự, lên đồng tiên tri, ảo thuật tự nguyện, ám thị bằng thôi miên, yoga, mộng du, hóa học thủy ngân... Và tất nhiên các kỹ thuật của những nữ tu bị ma ám của Loudun, những chứng co giật của thánh Médard, những thức uống huyền bí. Với nguyên lý cái ác - nhưng đến đây tôi nhận ra rằng chúng ta đã tới phần tinh tế nhất của của loạt sách dự kiến - tôi sẽ nói rằng chúng ta cần giúp độc giả làm quen với những bí ẩn của Beelzebub trong vai kẻ hủy diệt, với Satan trong tư cách ông hoàng bị truất ngôi, và với Eurynomius, Moloch, mộng dâm quỷ. Rồi tất nhiên là các bí ẩn của Isis, Mithra, Morpheus, Samothrace và Eleusis, và các bí ẩn tự nhiên của giới tính nam, tượng dương vật, Cây Sự Sống, Chìa khóa của Khoa học, Baphomet, cái vồ, rồi các bí ẩn tự nhiên của giới tính nữ, Ceres, Cteis, Patera, Cybele, Astarte.”

Signor Garamond vươn người về phía trước với một nụ cười bóng gió. “Tôi sẽ không bỏ qua những người Ngộ đạo...”

“Chắc chắn là không, mặc dù đang có rất nhiều rác rưởi xoay quanh riêng chủ đề đó. Dù trong trường hợp nào, mỗi dạng âm của huyền học đều là một ngộ đạo.”

“Đúng là điều tôi đang định nói,” Garamond đáp.

“Và tất cả những thứ này là đủ rồi?” Belbo ngây thơ hỏi.

Bramanti phồng má, bất ngờ tự biến thân từ heo vòi thành chuột lang. “Đủ ư? Để bắt đầu, phải, nhưng không phải cho những kẻ chưa ráo máu đầu, nếu anh thứ lỗi cho trò chơi chữ nhỏ này. Nhưng với khoảng năm mươi tập sách anh có thể mê hoặc hàng ngàn độc giả, những người chỉ đợi một từ của chuyên gia... Với một khoản đầu tư có lẽ vài trăm triệu lire - tôi đích thân đến gặp ngài, tiến sĩ Garamond, bởi vì tôi biết ngài sẵn lòng đầu tư những khoản rộng tay như vậy - và với một thù lao khiêm nhường cho bản thân tôi, trong tư cách chủ biên của xê ri này...”

Đến lúc này thì Bramanti đi quá xa rồi; Garamond đang mất dần hứng thú. Vị khách mau chóng bị tống cổ với những lời hứa hẹn hào phóng. Hội đồng tư vấn như thông thường sẽ cẩn trọng cân nhắc lời đề nghị của ông ta.