Ông hoàng bóng đêm Là một tôn ông.
− Shakespeare, King Lear, III, iv
Khi ấy đang độ thu. Một sáng tôi qua bên đường Marchese Gualdi để xin phép Signor Garamond đặt mua ít ảnh màu từ nước ngoài. Tôi liếc thấy Agliè đang cúi đọc tập tư liệu về các tác giả của Manutius trong văn phòng Signora Grazia nhưng không tiện quấy rầy ông ta bởi vì tôi muộn giờ rồi.
Khi công việc đã hòm hòm, tôi hỏi Signor Garamond xem Agliè đang làm gì trong phòng thư ký.
“Người đó là một thiên tài,” Garamond nói. “Một bộ óc phi thường, sắc bén, uyên bác. Tối hôm trước ta đưa anh ta đi dùng bữa với mấy tác giả và anh ta làm cho ta trở nên thật vĩ đại. Chao ôi là cách chuyện trò! Chao ôi là phong thái! Một tôn ông cổ điển, một nhà quý tộc; không có đến một người thứ Hai như thế đâu. Chao ôi là kiến thức, chao ôi là văn hóa - không, hơn thế, chao ôi là thông tin! Anh ta kể những giai thoại mê người về những nhân vật của cả thế kỷ trước, và ta xin thề rằng nghe cứ như đích thân anh ta quen biết họ. Cậu có muốn nghe ý tưởng mà anh ta bày cho ta trên đường về không? Anh ta bảo chúng ta không nên chỉ ngồi yên một chỗ đợi các tác giả của Vén màn thần Isis tự xuất hiện. Việc đó phí thời gian và công thẩm định trong khi thậm chí không biết chắc liệu tay tác giả ấy có sẵn lòng dốc hầu bao không. Thay vào đó chúng ta có cả một mỏ vàng trong tay: danh sách tất cả các tác giả của Manutius trong hai mươi năm qua! Cậu hiểu chưa? Ta biên thư cho những tác giả cũ vẻ vang của mình, hoặc ít nhất là những người chịu mua sách tồn, và ta bảo họ: Thưa ngài, không biết ngài đã có thông tin về việc chúng tôi đã mở ra một loạt sách về tri thức uyên thâm, thánh truyền và tâm linh tối cao chưa? Liệu ngài, một tác giả độc đáo và tinh anh, có hứng thú dấn thân vào terra incognita* này, et cetera, et cetera*? Một thiên tài, ta xin nói với cậu như vậy. Tối Chủ nhật này anh ta muốn mời tất cả chúng ta cùng ra ngoài một chuyến. Kế hoạch là tới một lâu đài, một pháo đài - không, hơn thế, một trang viên ở vùng Turin. Có vẻ sẽ có những điều phi thường, một nghi lễ, một cuộc hội họp của các thầy phù thủy, ở đó người ta sẽ chế ra vàng hay thủy ngân. Cả một thế giới cần được khám phá, Casaubon thân mến, dù như cậu biết rồi đấy, ta vốn mang niềm kính trọng sâu sắc với khoa học, cái khoa học mà cậu đang tận hiến đời mình với đam mê lớn chừng ấy. Thật ra, ta hài lòng, rất hài lòng với công việc của cậu, và phải, có một chút điều chỉnh tài chính nho nhỏ mà cậu đã đề cập. Ta không hề quên đâu, đợi đến thời điểm thích hợp chúng ta sẽ bàn chuyện đó. Agliè bảo ta rằng cô gái cũng sẽ có mặt, một cô gái đẹp - hoặc có lẽ không đẹp nhưng hấp dẫn, có gì đó đặc biệt ở đôi mắt cô ấy - người bạn của Belbo ấy, tên cô ta là gì nhỉ?”
Tiếng Latin: vùng đất còn chưa ai biết.
Tiếng Latin: vân vân.
“Lorenza Pellegrini.”
“Phải. Có gì đó giữa cô ta và Belbo của chúng ta, không phải sao?”
“Tôi tin rằng họ là bạn tốt.”
“À! Câu trả lời của một bậc trượng phu. Hoan hô, Casaubon. Nhưng ta hỏi không phải vì tọc mạch đâu; trên thực tế, ta cảm thấy mình như một người cha với tất cả các cậu và... glissons,a la guerre comme à la guerre*... Tạm biệt con trai.”
Tiếng Pháp, có ý nói rằng trong hoàn cảnh khó khăn, anh làm tốt nhất trong khả năng có thể.
Chúng tôi quả thực có cuộc hẹn với Agliè ở vùng đồi gần Turin, Belbo bảo tôi vậy. Một cuộc hẹn kép. Tầm sẩm tối sẽ có tiệc trong pháo đài của một hội viên Thập tự Hoa hồng giàu có. Rồi Agliè đưa chúng tôi đi vài cây số tới một nơi tổ chức một dạng nghi lễ Druid, Belbo không chắc là gì, đương nhiên là vào nửa đêm.
“Tôi cũng đang nghĩ,” Belbo nói thêm, “rằng chúng ta nên ngồi xem lại về cuốn lịch sử kim loại vì dạo rồi ta liên tục bị phá ngang. Sao thứ Bảy tới mình không đến ở vài ngày tại căn nhà cũ của tôi ở ***? Chỗ đó đẹp đấy, rồi anh sẽ thấy, những ngọn đồi rất đáng thưởng lãm. Diotallevi cũng đi, có lẽ cả Lorenza nữa. Tất nhiên anh có thể dẫn theo bất cứ ai anh muốn.”
Anh ta không biết Lia nhưng biết rằng tôi có bạn gái. Tôi bảo tôi sẽ đi một mình. Hai hôm trước tôi và Lia cãi cọ. Không có gì nghiêm trọng, vài ngày rồi mọi chuyện sẽ chìm xuống, nhưng trong thời gian ấy tôi muốn rời khỏi Milan.
Vậy là tất cả chúng tôi tới ***, bộ ba nhà xuất bản Garamond cùng với Lorenza Pellegrini. Lúc khởi hành, không khí khá căng thẳng. Vừa vào xe Lorenza nói: “Hay em ở nhà, như thế ba anh có thể yên tĩnh làm việc với nhau. Em và Simon sẽ đến sau.”
Belbo hai bàn tay nắm bánh lái, hai cùi chỏ giữ yên, mắt nhìn thẳng phía trước, trầm giọng, “Vào xe.” Lorenza chui vào, và suốt dọc đường nàng ngồi ở ghế trước, áp tay lên gáy Belbo trong khi anh ta im lặng lái xe.
*** vẫn là thị trấn mà Belbo từng quen thuộc thời chiến tranh. Nhưng anh ta bảo chúng tôi rằng số nhà mới xây ít ỏi, nông nghiệp suy giảm vì lớp người trẻ bỏ quê lên thành phố. Anh ta chỉ những ngọn đồi một thời từng vàng ươm màu lúa giờ đã thành bãi chăn thả. Sau một đường lượn ở chân một ngọn đồi thấp nơi có nóc nhà của Belbo, thị trấn đột ngột hiện ra. Phía bên kia, chúng tôi thấy đồng bằng Monferrato bọc trong màn sương nhẹ, lấp lánh sáng. Khi xe trèo lên đồi, Belbo bảo chúng tôi chú ý tới ngọn đồi đối diện hầu như trơ trụi: trên đỉnh đồi, một nhà nguyện đứng kẹp giữa hai cây thông. “Nơi đó tên Bricco,” anh ta bảo, rồi nói thêm: “Mọi người có thể thấy chỗ ấy không có gì đáng kể, nhưng cũng chẳng sao. Chúng tôi thường tới đó dùng bữa trưa của Thiên thần vào thứ Hai Phục sinh. Bây giờ đi ô tô chỉ mất có năm phút, nhưng thời xưa chúng tôi đi bộ, thật là cả một cuộc hành hương.”
