Nhưng bạn phải biết rằng tất cả chúng ta đều đồng thuận, bất kể chúng ta nói gì.

− Turba Philosophorum

Sau khi Bramanti đi rồi, Belbo bình luận rằng đáng lẽ ông ta nên bật nắp chai. Signor Garamond không quen với cách diễn đạt đó, nên Belbo cố lịch lãm diễn lại ý đó bằng vài cách khác nhưng không mấy thành công.

“Thôi đừng chơi chữ nữa,” Garamond nói. “Cái lão đó phun ra chưa đến năm chữ là ta đã biết lão chẳng dành cho chúng ta rồi. Không phải lão. Mà là những kẻ lão huyên thuyên nói tới ấy, các tác giả và độc giả kia, cái đó thì lại khác. Giáo sư Bramanti vô tình đã xác nhận chính cái ý tưởng mà ta ngẫm nghĩ mấy hôm nay. Nào, hãy xem đây,” ông ta nói, điệu bộ màu mè khoa trương rút từ ngăn kéo tủ ra ba cuốn sách.

“Đây là ba cuốn sách được xuất bản trong những năm gần đây, tất cả đều thành công. Bản đầu tiên bằng tiếng Anh; ta vẫn chưa đọc, nhưng tác giả là một nhà phê bình có tiếng. Ông ta viết gì? Tít phụ gọi nó là một cuốn tiểu thuyết Ngộ đạo. Giờ hãy nhìn thứ này: một cuốn truyện kỳ bí, một bestseller. Và nó nói về thứ gì? Một nhà thờ Ngộ đạo gần Turin. Các cậu đây có thể đã biết những người Ngộ đạo này là ai...” Ông ta ngừng lời, khoát tay. “Chuyện đó không quan trọng. Có gì đó như là quỷ ám ở đây; ta chỉ cần biết có thế... Phải, có thể ta đang nóng vội, nhưng ta không định nói năng giống các cậu, ta đang cố nói năng giống Bramanti - tức là ta đang nói trong tư cách người làm xuất bản, chứ không phải giáo sư về Ngộ đạo học so sánh hay gì đó. Giờ, ta tìm thấy cái gì rõ ràng, hứa hẹn, mời gọi - không, hơn thế, hấp dẫn - trong câu chuyện của Bramanti? Năng lực phi thường của ông ta trong việc kết nối mọi thứ lại với nhau. Ông ta không nhắc tới phái Ngộ đạo, nhưng ông ta có thể dễ dàng làm vậy, cái gì mà bói đất, thuốc dạ dày, và Radames thủy ngân. Và vì sao ta cứ một mực khăng khăng nhấn vào điểm này? Bởi vì ở đây có một cuốn sách khác, của một nhà báo nổi tiếng, ông này kể cho ta những điều phi thường xảy ra quanh Turin - Turin, xin nhắc cho các vị nhớ, thành phố của ô tô. Thuật phù thủy, Lễ Misa của Quỷ, kết giao với Quỷ - và cho những vị khách trả tiền, chứ không phải cho đám nhà nông kiết xác điên rồ ở miền Nam. Này Casaubon, Belbo cho ta biết cậu từng ở Brazil và thấy bọn người hoang dã ở đó tiến hành những nghi thức Satan... Tốt, sau này cậu có thể kể ta nghe chuyện đó, nhưng thực ra cũng như nhau cả thôi. Brazil ở ngay đây, các vị ạ. Hôm trước ta đã đích thân tới cái hiệu sách kia - tên là gì nhỉ? Bỏ qua đi; chẳng quan trọng - các cậu biết đấy, nơi mà sáu hay bảy năm trước họ bán sách của bọn vô chính phủ, sách về cách mạng, Tupamaro, bọn khủng bố - không, hơn thế, lũ Mác-xít... Ồ, nơi đó đã được tái chế lại. Chất đầy những thứ mà Bramanti nói tới. Quả thực ngày nay chúng ta sống trong một thời đại rối loạn. Hãy vào một hiệu sách Công giáo, nơi hồi trước chẳng có gì ngoài sách giáo lý, rồi các cậu sẽ tìm thấy một cuốn đánh giá lại Luther, mặc dù ít nhất họ cũng sẽ không bán một cuốn sách nói rằng tôn giáo chỉ là một trò lừa. Nhưng trong các hiệu sách ta đang nói tới thì họ bán những tác giả có đức tin và những tác giả nói rằng đức tin chỉ là một trò lừa đảo, miễn sao chủ đề là - các cậu gọi nó là gì nhỉ?”

“Bí truyền Hermetic*,” Diotallevi nhắc.

Liên quan tới học thuyết được cho là của Hermes Trismegitus.

“Phải, chắc là từ ấy đấy. Ta đã thấy ít nhất cả tá sách về Hermes*. Và điều ta muốn nói với các cậu là: Dự án Hermes. Một nhánh mới...”

Hermes Trismegistus là tác giả ý tưởng của Hermetic Corpus, một xê ri văn bản linh thiêng được dùng làm nền tảng cho đạo Hermetic. Hermetic Corpus có ảnh hưởng rất lớn tới bí truyền phương Tây.

“Nhánh vàng,” Belbo nói.

“Chính xác,” Garamond đồng tình, không nắm bắt được ám chỉ kia. “Đó là một mỏ vàng, được rồi. Ta nhận ra rằng những người này sẽ ngốn ngấu bất cứ thứ gì bí truyền, như các cậu gọi, bất cứ thứ gì nói ngược lại những gì họ đọc được trong sách ở trường. Ta thấy đây cũng là một sứ mệnh văn hóa: ta không phải người bác ái, nhưng trong những thời kỳ đen tối này mà đem đến cho mọi người một niềm tin, một thoáng nhìn vào cõi vượt ngoài cái phàm tục... Song Garamond cũng có một sứ mệnh học thuật...”

Belbo cứng người lại. “Tôi tưởng ông bảo đây là của Manutius.”

“Cả hai. Nghe đây, ta đã lục lọi khắp hiệu sách đó, rồi đi tới một nơi khác, một nơi rất khả kính, nhưng ngay cả ở đó cũng có gian dành cho khoa học huyền bí. Có những nghiên cứu cấp đại học về những đề tài này trên giá sách bên cạnh những cuốn sách được mấy kẻ như Bramanti viết. Nghĩ một phút xem: Bramanti hẳn chưa bao giờ gặp bất cứ tác giả ở trường đại học nào, nhưng lão đã đọc sách của họ, đọc sách của họ như thể họ chẳng khác gì lão. Anh có nói gì với loại người đó đi nữa, họ cũng đều sẽ nghĩ các anh đang nói về vấn đề của họ, giống như chuyện con mèo ấy, cặp đôi nọ đang tranh luận về một vụ ly dị nhưng con mèo nghĩ họ đang cãi nhau về món cánh gà cho bữa trưa của nó. Hẳn cậu đã để ý thấy điều này, Belbo; anh buông ra cái nhận xét vừa rồi về hiệp sĩ dòng Đền và lão lập tức gật đầu. Hiệp sĩ dòng Đền nữa, chắc chắn rồi, cả Kabbalah, cả xổ số, cả lá trà nữa. Bọn họ ăn tạp. Ăn tạp. Các cậu thấy khuôn mặt của Bramanti rồi đó: một động vật gặm nhấm. Một lượng độc giả khổng lồ, chia thành hai loại - ta có thể thấy họ đang xếp hàng trước mắt tôi đây, đông nghịt. In primis*: những người viết về thứ này, Manutius sẽ mở rộng vòng tay chào đón họ. Tất cả những gì chúng ta phải làm để lôi kéo họ là bắt đầu một xê ri sao cho thiên hạ biết ít nhiều. Chúng ta có thể gọi nó là... xem nào...”

Tiếng Latin: trước tiên, trên hết.

“Tabula Smaragdina*,” Diotallevi nói.

Một văn bản trong Hermetica được cho có chứa bí mật về vật chất nguyên thủy và biến tố của nó. Văn bản này được các nhà giả kim châu Âu coi như nền tảng cho hoạt động của mình cũng như truyền thống Hermetic của giả kim thuật.

“Gì hả? Không. Quá phức tạp. Cụm đó chẳng có nghĩa gì với ta cả. Không. Thứ chúng ta cần là thứ gì đó có thể gợi ý về một thứ khác...”

“Vén màn thần Isis!*,” tôi nói.

Isis Unveiled: A Master-Key to the Mysteries of Ancient and Modem Science and Theology, xuất bản năm 1877, là một cuốn sách về triết học huyền bí của Helena Petrovna Blavatsky.

“Vén màn thần Isis! Hay lắm. Hoan hô. Casaubon. Nó có Tutankhamen trong đó, con bọ hung của kim tự tháp. Vén màn thần Isis, bìa hơi phảng phất tà thuật, nhưng không đi quá đà. Nào ta tiếp tục. Nhóm thứ Hai: những người mua nó. Ta biết các cậu đang nghĩ gì, các bạn thân mến: Manutius không hứng thú với người mua. Nhưng chẳng có luật nào cho điều đó cả. Lần này, chúng ta sẽ bán sách của Manutius. Một bước tiến, thưa quý vị!”

“Nhưng còn có các nghiên cứu học thuật, và đó chính là lúc cần tới Garamond. Chúng ta sẽ xem qua các nghiên cứu lịch sử và các xê ri khác của các trường đại học và tìm cho mình một chuyên gia, một nhà tư vấn. Rồi chúng ta sẽ xuất bản ba hay bốn đầu sách một năm. Một xê ri hàn lâm, với một nhan đề trực tiếp nhưng không quá hình ảnh...”

“Hermetica,” Diotallevi nói.

“Tuyệt diệu. Cổ điển, cao quý. Các cậu hỏi ta: Vì sao lại bỏ tiền vào Garamond trong khi chúng ta có thể kiếm nhiều hơn với Manutius? Nhưng các xê ri học thuật sẽ có tác dụng như mồi câu, thu hút những người thông minh, họ sẽ đưa ra những đề xuất và chỉ ra những hướng mới. Và nó cũng sẽ hấp dẫn những người khác, những giáo sư Bramanti, họ sẽ được chuyển sang Manutius. Ta thấy rất hoàn hảo: Dự án Hermes, một hoạt động tốt đẹp, sạch sẽ, sinh lời sẽ củng cố vững mạnh thêm dòng chảy ý tưởng giữa hai nhà xuất bản... Đến phần thực thi, thưa quý vị. Sẽ có các thư viện phải ghé qua, các thư mục sách phải biên soạn, các catalog phải yêu cầu. Và tìm ra xem ở các nước khác người ta đã làm những gì rồi... Ai mà biết được có bao nhiêu người đã trượt khỏi tay chúng ta, những người ôm cả kho báu thế mà chúng ta đuổi cổ họ như những kẻ vô tích sự. Casaubon, trong lịch sử của kim loại, đừng quên bỏ một chút thuật giả kim vào. Vàng cũng là kim loại, ta tin vậy. Các bình luận của cậu cứ giữ đấy, sau hẵng dùng: cậu biết là ta cởi mở với những chỉ trích, đề xuất, phản đối, như tất cả những con người có văn hóa. Dự án này từ thời điểm này đi vào hoạt động.”

“Này Signora Grazia, người kia đã chờ hai giờ đồng hồ rồi. Không thể đối xử với một tác giả như vậy được! Mời anh ta vào!” ông ta hét to để tận ngoài phòng tiếp tân cũng có thể nghe thấy.