Bởi ta là người đầu tiên và cũng là kẻ cuối cùng. Ta là người được vinh danh và cũng là kẻ bị ghét bỏ. Ta là vị thánh và cũng là con đĩ.

− Mẩu di cảo tại thư viện Nag Hammadi 6,2

Lorenza Pellegrini bước vào. Belbo ngước lên trần và gọi ly martini cuối cùng. Bầu không khí căng thẳng, tôi đứng dậy chực đi nhưng Loreza ngăn lại. “Không, mọi người đi với tôi. Tối nay khai mạc triển lãm của Riccardo; anh ấy đang mở đầu một phong cách mới! Anh ấy rất tuyệt! Anh biết anh ấy đấy, Jacopo.”

Tôi biết Riccardo là ai, gã thường xuyên qua lại Pilade. Nhưng thời điểm đó tôi không hiểu vì sao ánh mắt Belbo lại dán chặt vào trần nhà như vậy. Sau này đọc các file trong Abulafia thì tôi nhận ra rằng Riccardo là chính người đàn ông mang vết sẹo, kẻ mà Belbo không đủ dũng khí để gây gổ kia.

Lorenza cam đoan rằng phòng tranh nằm không xa Pilade. Họ tổ chức cả tiệc tùng, hay đúng hơn là một cuộc trác táng. Diotallevi thấy sợ trước cảnh này liền lập tức nói anh ta phải về nhà. Tôi ngần ngừ nhưng hiển nhiên Lorenza muốn tôi đi cùng, và điều này nữa cũng khiến Belbo đau khổ vì anh ta thấy khả năng trò chuyện riêng tư cứ trượt xa dần. Nhưng tôi không từ chối nổi; vậy là chúng tôi lên đường.

Tôi không quan tâm lắm đến Riccardo. Đầu thập niên 60, gã cho ra những bức vẽ rất buồn tẻ, những tấm toan nhỏ phủ hai màu đen và xám, rất hình học, hơi quang học, những thứ khiến mắt ta cứ bồng bà bồng bềnh. Chúng mang những cái tên như Bố cục 15, Thị sai 17, Euclid X. Nhưng đến năm 1968, gã bắt đầu triển lãm ở các xóm liều, và gã thay bảng màu; giờ chỉ còn đen và trắng đối lập dữ dội, không xám, nét bút táo bạo hơn, và tên tranh kiểu Ce n’est qu’un debut, Molotov, Một trăm đóa hoa. Khi quay lại Milan, tôi thấy một buổi triển lãm của gã tại một câu lạc bộ tôn thờ bác sĩ Wagner. Riccardo đã loại bỏ màu đen, chỉ vùi đầu vào màu trắng, tương phản được tạo bởi chất liệu và độ nổi của màu vẽ trên chất giấy Fabriano xốp, cốt để các bức tranh - như gã giải thích - hé lộ những hình dáng khác nhau dưới ánh sáng khác nhau. Nhan đề của chúng là Ngợi ca sự mơ hồ, AXuyên thấu, Ça, Berggasse, và Khước từ 15.

Tối đó, vừa bước vào phòng tranh tôi nhận thấy rằng thi cảm của Riccardo đã trải qua một thay đổi sâu sắc. Cuộc triển lãm có tên Megale Apophasis. Riccardo đã chuyển sang nghệ thuật tượng trưng với một bảng màu chói mắt. Gã giỡn với những trích dẫn, và bởi vì tôi thực không tin gã biết vẽ, tôi nghĩ gã xoay xở bằng cách chiếu lên toàn một bức họa nổi tiếng. Lựa chọn của gã lửng lơ giữa những họa sĩ Cứu hỏa thời chuyển giao thế kỷ với các họa sĩ Tượng trưng đầu thế kỷ 20. Trên hình ảnh chiếu bằng máy chiếu, gã vận đến kỹ thuật điểm họa, sử dụng những dải màu nhạt dần một cách cực tinh vi, phủ lên toàn bộ quang phổ từng chấm từng chấm màu cốt sao luôn bắt đầu với một hạt nhân sáng lóa và kết thúc với sắc đen tuyệt đối, hoặc ngược lại, tùy thuộc vào khái niệm huyền bí hay vũ trụ luận mà gã muốn biểu đạt. Có những rặng núi bắn ra những tia sáng, các tia sáng ấy vỡ thành một đám bột mịn những trái cầu nhợt nhạt, và có những bầu trời đồng tâm với những ám dụ về các thiên thần có đôi cánh trong suốt, một thứ gì đó như Thiên đàng của Doré. Tên những bức họa là Beatrix, Mystica Rosa, Dante Gabriels 33, Fedeli d’Amore, Atanor, Homunculus 666. Nguồn gốc nỗi đam mê của Lorenza về người tí hon hóa ra là đây, tôi nhủ thầm. Bức lớn nhất có tên Sophia, nó khắc họa một trận mưa những thiên thần đen tan dần vào đất và tạo thành một sinh vật màu trắng được những bàn tay xám ngoét ve vuốt, sinh vật ấy sao chép từ hình dáng mà anh nhìn thấy chống đỡ bầu trời trong bức Guernica. Thủ pháp đặt những thứ đối lập liền kề nhau không được rõ ràng, nhìn gần thô sượng lắm, nhưng nếu đứng cách xa hai ba mét thì lại rất có chất thơ.”

“Tôi là người theo trường phái hiện thực cổ điển,” Belbo thì thầm. “Tôi chỉ cảm được Mondrian thôi. Bức tranh phi hình học kia vẽ cái gì vậy?”

“Trước đây anh ta cũng hình học lắm,” tôi đáp.

“Đó đâu phải hình học, đó là gạch lát sàn nhà tắm.”

Trong khi ấy, Lorenza lao tới ôm chầm lấy Riccardo. Gã và Belbo gật đầu chào nhau. Có cả một đám đông tụ tập; phòng tranh cố làm ra vẻ giống một căn áp mái New York, trắng tuyền, đường ống sưởi hoặc ống nước nằm lộ thiên trên trần. Có Chúa biết họ mất bao nhiêu tiền để “lạc hậu hóa” nơi này như thế. Ở góc phòng, một dàn âm thanh nã nhạc châu Á vào tai những người có mặt, nếu tôi nhớ không nhầm là đàn sitar, thứ nhạc mà ta không thể phân biệt nốt nào với nốt nào. Mọi người đều lơ đãng bước qua các bức tranh, tiến thẳng tới chỗ đám đông quanh dãy bàn ở cuối phòng mà chộp lấy cốc giấy. Khi chúng tôi đến đó thì trời đã tối hẳn: không khí nặng trĩu khói thuốc, vài cô nàng đứng giữa phòng, lúc lúc lại ra làm động tác hàm ý khiêu vũ, nhưng thiên hạ còn đang mải buôn chuyện, mái ngốn ngấu bữa buffet thịnh soạn. Tôi ngồi trên xô pha, dưới chân tôi là một bát thủy tinh lớn đựng xa lát hoa quả còn đến nửa. Tôi định nhấm nháp chút đỉnh vì vẫn chưa dùng bữa tối nhưng lại thấy một dấu chân trong đó, dấu chân đã giẫm nát những miếng hoa quả xinh xinh ở giữa, biến chúng thành cùng một thứ gạch lát đường. Chẳng có gì lạ vì lúc này vang trắng đã tung tóe nhiều chỗ trên sàn và một số vị khách đã bắt đầu loạng choạng.

Belbo đã lấy một chiếc cốc giấy và đang uể oải bước đi vô định, đôi lúc vỗ vai ai đó. Anh ta đang ráng tìm Lorenza.

Nhưng ít người ở yên một chỗ; dòng người nhất nhất chảy theo đường tròn, giống như những con ong săn lùng một bông hoa bí ẩn. Con bốc đồng của đám đông truyền vào tối và mặc dù chẳng định tìm kiếm gì, tôi vẫn đứng lên và chuyển động, thế rồi tôi thấy Lorenza cách chỗ mình không xa. Nàng đang thơ thẩn bước, miệng mấp máy ra hiệu thờ ơ nhận ra người đàn ông này người đàn ông khác: đầu ngẩng cao, mắt cố ý giương to kiểu người cận thị, lưng thẳng, ngực ưỡn, bước chân hỗn loạn, như bước chân hươu cao cổ.

Đến một thời điểm, dòng người dồn tôi kẹt lại sau một chiếc bàn, Lorenza và Belbo đứng quay lưng lại tôi, cuối cùng cũng gặp nhau, có lẽ do tình cờ, và họ cũng bị kẹt. Tôi không rõ họ có hay biết gì về sự hiện diện của tôi không những tiếng ồn lớn đến nỗi đứng cách một chút là chẳng nghe thấy nhau nói gì. Lorenza và Belbo bởi vậy coi mình như đang ở chỗ không người, và tôi buộc phải nghe cuộc đối thoại của họ.

“Ừm,” Belbo lên tiếng, “em gặp Agliè của em ở đâu?”

“Agliè của em? Theo em thấy thì cũng là của anh đấy chứ. Anh quen Simon thì được còn em thì không. Hay đấy.”

“Sao em lại gọi ông ta là Simon? Tại sao ông ta gọi em là Sophia?”

“Ồ, xuất phát từ một trò chơi. Em gặp anh ấy ở nhà một người bạn, được chưa? Và em thấy anh ấy thú vị. Anh ấy hôn tay em cứ như em là công chúa ấy. Anh ấy đáng tuổi cha em kia mà.”

“Lão ta có thể là cha của con trai em nếu em không cẩn thận.”

Nghe khác nào chính tôi đây đang nói chuyện cùng nàng Amparo ở Bahia. Lorenza nói đúng. Agliè biết cách hôn tay một cô gái trẻ không quen với nghi thức đó.

“Sao lại là Simon và Sophia?” Belbo bướng bỉnh. “Tên ông ta là Simon à?”

“Chuyện tuyệt lắm. Anh có biết rằng vũ trụ của chúng ta là kết quả của một sai lầm và một phần là lỗi của em không? Sophia là phần đàn bà của Chúa,bởi vì Chúa khi ấy thiên về tính nữ nhiều hơn tính nam; chính đàn ông các anh sau này đã vẽ râu lên mặt ngài và bắt đầu gọi ngài là Chúa cha. Em là phần tốt đẹp của ngài. Simon nói em cố gắng sáng tạo thế giới mà không hỏi ý kiến - em, Sophia, người còn có tên là, đợi một chút, Ennoia. Nhưng phần đàn ông của em không muốn sáng tạo; có lẽ anh ta thiếu dũng khí hoặc bất lực mất rồi. Vậy nên thay vì kết hợp với anh ta, em quyết định tự mình sáng tạo thế giới. Em không thể cưỡng lại, thế giới ra đời vì em quá thừa tình yêu. Điều đó thực đúng, em say mê cả cái vũ trụ rối tinh rối mù này. Và đó là lý do tại sao em là linh hồn của thế giới này, Simon bảo thế.”

“Hay thật! Lão nói những lời đó với mọi đàn bà con gái trên đời hả?”

“Không, ngốc ạ, chỉ với em thôi, bởi vì anh ấy hiểu em hơn anh. Anh ấy không cố tạo ra em sao cho giống anh ấy. Anh ấy hiểu em phải được phép sống cuộc đời em theo cách riêng của em. Và đó là điều Sophia đã làm nàng đã lao mình vào sáng tạo thế giới. Nàng phải đối mặt với vật chất thô, cái thứ thật kinh tởm, có lẽ vì nó không dùng chất khử mùi. Và rồi, em nghĩ, nàng vô tình sáng tạo ra Demi... - các anh gọi thế nào ấy nhỉ?”

“Ý em là Demiurge?”

“Là hắn, phải. Hoặc có thể không phải Sophia tạo ra Demiurge này; có lẽ hắn vốn có ở đó rồi và nàng giục giã hắn: Đi nào, ngốc à, làm ra thế giới đi, và rồi chúng mình sẽ rất vui vẻ. Demiurge chắc chắn là một kẻ rất vụng về, bởi vì hắn không biết chế tạo thế giới cho ra hồn. Thực ra hắn đừng nên cố thử làm gì, bởi vì vật chất vốn xấu, và hắn đâu có thẩm quyền để động vào nó. Dù sao đi nữa, hắn làm ra cái đống hỗn độn kinh khiếp này, và Sophia bị kẹt trong đó. Tù nhân của thế giới.”

Lorenza bấy giờ đã uống khá nhiều. Một số người bắt đầu gà gật nhảy múa ở giữa phòng, mắt nhắm tịt, và Riccardo cứ vài phút lại tới rót đầy cốc của nàng. Belbo cố gắng ngăn gã, bảo nàng đã uống quá nhiều rồi, nhưng Riccardo cười phá lên và lắc đầu, còn nàng phẫn nộ tuyên bố nàng có thể giữ tỉnh táo tốt hơn Jacopo bởi vì nàng trẻ hơn.

“Được rồi,” Belbo nói, “đừng nghe theo ông cố, hãy nghe Simon. Ông ta còn bảo gì em nữa?”

“Thì em đã nói đấy: Em là tù nhân của thế giới, hay đúng hơn là của những thiên thần xấu xa... bởi vì trong câu chuyện này thiên thần đều xấu xa và họ giúp Demiurge tạo ra tất cả mới hỗn độn này... Dẫu sao thì những thiên thần xấu xa cũng đang giữ chặt em; họ không muốn em thoát đi, và họ khiến em phải khốn khổ. Nhưng đôi lúc trong thế giới của con người cũng có ai đó nhận ra em. Simon chẳng hạn. Anh ấy nói anh ấy đã từng gặp chuyện này, một ngàn năm trước - em quên không bảo với anh rằng thực ra Simon bất tử, anh không thể tưởng tượng anh ấy đã chứng kiến những gì đâu.”

“Tất nhiên... nhưng đừng uống nữa.”

“Suyt... Simon từng tìm thấy em khi em là một gái điếm trong một nhà thổ ở Tyre và tên em là Helen...”

“Lão bảo với em như thế? Và em vui sướng hân hoan. Xin hãy cho tôi hôn bàn tay em, con đĩ của vũ trụ thối tha của tôi... Lịch lãm quá.”

“Dù sao thì cô Helen kia mới là con đĩ. Chưa kể là thời ấy mỗi khi người ta nói gái điếm thì tức là họ muốn nhắc tới một phụ nữ tự do, không ràng buộc, một nữ trí thức không muốn trở thành bà nội trợ. Cô ta có thể là chủ một phòng khách văn chương. Ngày nay, cô ta sẽ làm trong ngành quan hệ công chúng. Anh có gọi một nữ nhân viên PR là một con đĩ hay một ả giang hồ đốt lửa dọc đường quốc lộ chài cánh lái xe không?” Đúng lúc ấy Riccardo bước tới nắm tay nàng. “Đi nhảy thôi,” gã nói.

Ở giữa phòng, họ chuyển động uể oải, mơ màng như đang gõ trống. Nhưng lúc lúc Riccardo lại kéo nàng sát lại gã, đặt tay lên gáy nàng đầy vẻ chủ nhân ông, và nàng hai mắt nhắm nghiền sẽ thuận theo gã, mặt đỏ bừng, đầu ngật ra sau, tóc buông tự do, xõa thẳng. Belbo châm hết điếu này tới điếu khác.

Rồi Lorenza ôm lấy eo Riccardo và chậm rãi lôi gã cho tới khi họ chỉ còn cách Belbo một bước. Vẫn nhảy, nàng giằng chiếc cốc giấy khỏi tay Belbo. Tay trái ôm Riccardo, tay phải cầm cốc, nàng đưa đôi mắt ươn ướt về phía Belbo. Tưởng chừng nàng sắp bật khóc, nhưng nàng mỉm cười nói: “Đó cũng không phải là lần duy nhất.”

“Lần duy nhất nào?” Belbo hỏi.

“Lần anh ấy gặp Sophia. Hàng thế kỷ sau, Simon cũng là Guillaume Postel.”

“Một gã đưa thư?”

“Ngốc ạ. Đó là một học giả Phục hưng, ông ta đọc được tiếng của người Do Thái...”

“Tiếng Hebrew.”

“Tiếng gì cũng được. Ông ta đọc nó theo cách con nít đọc Superman. Không có từ điển. Dẫu sao, trong một bệnh viện ở Venice, ông ấy gặp một đầy tớ già nua thất học, Joanna. Ông ấy nhìn nàng mà nói, “Bà là hiện thân mới của Sophia, Ennoia, Mẹ Vĩ đại đã giáng sinh giữa chúng ta để cứu rỗi toàn thế giới này, cái thế giới vốn mang linh hồn phụ nữ. Và vậy là Postel đưa Joanna đi cùng; mọi người đều bảo ông ấy điên, nhưng ông ấy không hề để ý; ông ấy ngưỡng mộ nàng, muốn giải phóng nàng khỏi sự cầm tù của các thiên thần, và khi nàng qua đời, ông ấy ngồi đó nhìn chằm chằm mặt trời suốt một giờ đồng hồ, không ăn uống gì suốt nhiều ngày, bị Joanna nhập, người không còn tồn tại nhưng tựa hồ không phải thế, bởi vì nàng vẫn ở đó, nàng chiếm lĩnh cả thế giới này, và thi thoảng nàng tái sinh, phải, nàng chuyển kiếp... Chẳng phải là một câu chuyện khiến anh rơi lệ sao?”

“Anh đang tan ra trong nước mắt đây. Được làm Sophia, em hài lòng đến thế sao?”

“Nhưng em cũng là Sophia của anh, anh yêu. Anh biết rằng trước khi anh gặp em, anh đeo những chiếc cà vạt xấu kinh xấu tởm, vai thì dính gàu.”

Riccardo lại đang ấp lấy cổ nàng. “Anh tham gia vào câu chuyện được chứ?” gã nói.

“Anh cứ im miệng mà nhảy đi. Anh là công cụ cho dục vọng của em.”

“Rất hợp với anh.”

Belbo nói tiếp như gã đàn ông kia không tồn tại. “Vậy ra em là kỹ nữ của hắn, là nhà đấu tranh cho nữ quyền làm nghề quan hệ công chúng của hắn, và hắn là Simon của em.”

“Tên tôi không phải là Simon,” Riccardo nói, giọng khàn lạc.

“Chúng tôi không nói về anh,” Belbo đáp.

Nãy giờ hành vi của anh ta đã khiến tôi thấy bất an. Anh ta, một kẻ luôn đề cao nguyên tắc đè nén cảm xúc, đang cãi nhau về người yêu trước mặt kẻ khác, thậm chí trước mặt một địch thủ. Nhưng câu cuối kia của anh ta khiến tôi nhận ra rằng bằng cách phơi mình trước mặt kẻ kia - đối thủ thực sự là một người khác nữa - Belbo đang khẳng định lại, theo cách duy nhất mà anh ta có thể làm, quyền sở hữu của anh ta với Lorenza.

Trong khi ấy, tay chìa cốc để đợi rót thêm rượu, Lorenza nói: “Nhưng đó chỉ là trò chơi thôi. Em yêu anh mà.”

“Cảm ơn Chúa là em không ghét tôi. Nghe này, tôi muốn về nhà, tôi bị đau dạ dày. Tôi vẫn là tù nhân của vật chất thô lậu. Simon chẳng đem lại gì tốt đẹp cho tôi hết. Em có đi cùng tôi không?”

“Mình ở lại thêm một chút đi. Không khí đang tuyệt quá. Anh không vui sao? Mà em vẫn chưa xem tranh. Anh có thấy không? Riccardo vẽ một bức chân dung em.”

“Anh còn muốn làm những thứ khác trên người em cơ,” Riccardo nói.

“Anh là đồ lỗ mãng. Thôi đi. Em đang nói chuyện về Jacopo. Chúa ơi, Jacopo, anh là người duy nhất có thể đùa những câu đùa trí tuệ với bạn bè của mình sao? Ai đối đãi với em như một ả điếm ở Tyre? Là anh đấy.”

“Hẳn anh phải biết. Anh. Anh chính là người đẩy em vào vòng tay những tôn ông già cốc đế.”

“Anh ấy chưa bao giờ cố kéo em vào lòng cả. Anh ấy đâu phải lão thần rừng dâm dê. Anh bực bội bởi vì anh ấy không muốn đưa em lên giường mà coi em như bạn tâm giao.”

“Allumeuse*.”

Tiếng Pháp: người đàn bà lẳng lơ.

“Anh không nên nói điều vừa rồi đâu. Riccardo, lấy cho em thứ gì đó uống đi.”

“Không, đợi đã,” Belbo nói. “Giờ, anh muốn em nói cho anh biết em có coi trọng lão không. Ngừng uống đi, mẹ kiếp! Cho anh biết em có coi trọng lão không!”

“Nhưng, anh yêu, đây là trò chơi của chúng em, một trò chơi giữa anh ấy và em. Bên cạnh đó, phần hay nhất của câu chuyện là khi Sophia nhận ra mình là ai và tự giải phóng nàng khỏi ách chuyên chế của các thiên thần, nàng tự giải phóng mình khỏi tội lỗi...”

“Em vừa từ bỏ tội lỗi đấy sao?”

“Em hãy nghĩ cho kỹ đã nhé,” Riccardo nói, tao nhã hôn lên trán nàng.

“Em không cần làm thế,” nàng đáp lại với Belbo, không buồn để mắt tới gã họa sĩ. “Những thứ này không còn là tội lỗi nữa; em có thể làm bất cứ điều gì em muốn. Một khi anh giải phóng bản thân khỏi xác thịt, anh đã vượt khỏi phạm vi tốt và xấu.”

Nàng đẩy Riccardo đi. “Em là Sophia, và để giải phóng bản thân khỏi những thiên thần, em phải phạ... phạ-phạ-phạm tất cả mọi tội lỗi, thậm chí là những tội lỗi kinh thiên động địa nhất!”

Hơi lảo đảo, nàng tới một góc phòng nơi có một cô gái bận đồ đen, mi mắt nặng trịch mascara, da nhợt nhạt đang ngồi. Lorenza dẫn cô gái tới giữa phòng và bắt đầu lắc lư với cô ta. Họ áp bụng vào bụng, tay rũ hai bên hông. “Tôi có thể yêu cả cô, Lorenza nói và hôn lên miệng cô gái.

Những người khác tụ tập xung quanh, bị kích thích một chút. Belbo ngồi xuống nhìn cảnh ấy với vẻ mặt khó đoán, giống một nhà sản xuất xem một cảnh quay thử. Anh ta đang vã mồ hôi, mắt trái khẽ giật lên một cái, tôi chưa từng thấy anh ta như thế. Lorenza nhảy ít nhất năm phút, động tác ngày càng khiêu khích. Rồi đột nhiên anh ta nói: “Giờ em lại đây.”

Lorenza dừng lại, xoạc chân ra, vươn thẳng tay và kêu lên: “Tôi là vị thánh và cũng là con điếm!”

“Em là cái của nợ.” Belbo đứng dậy, đi thẳng tới chỗ nàng, tóm lấy cổ tay nàng kéo nàng ra cửa.

“Ngừng lại!” Nàng hét lên. “Sao anh dám...” Rồi nàng òa khóc và choàng tay ôm chầm lấy cổ anh ta. “Nhưng anh yêu, em là Sophia của anh; anh không thể nổi điên...”

Belbo dịu dàng vòng tay qua vai nàng; hôn lên thái dương nàng, vuốt lại mái tóc nàng, rồi nói với mọi người: “Xin thứ lỗi cho cô ấy, cô ấy không quen uống nhiều rượu đến thế này.”

Tôi nghe thấy tiếng khúc khích trong đám người và tôi tin rằng Belbo cũng nghe thấy. Anh ta thấy tôi trên ngưỡng cửa liền làm một cử chỉ - có thể hướng đến tôi, hướng đến người khác, hoặc hướng đến bản thân mình, tôi không bao giờ biết được. Đó là một lời thầm thì, khi tất cả mọi người đã hết hứng và quay đi khỏi cặp đôi ấy.

Vẫn ôm vai Lorenza, anh ta nói với vào phòng, khe khẽ, với ngữ điệu của một người đang tuyên bố một chân lý: “Ò ó o o.”