Y sư của các Bình đồ địa cầu, Triết gia Hermetic, Đại tuyển hầu của các Liên đại, Hoàng tử Hiệp sĩ Hoa hồng Heredom, Đại Thủ lĩnh của Ngôi đền Trí tuệ, Hiệp sĩ Noachite, Siviast thông thái, Hiệp sĩ Tổng Chỉ huy của những Tinh tú, Hiền nhân Siêu phàm của Hoàng đạo, Quốc vương Chăn chiên xứ Hutz, Thông dịch viên Mật tự, Hiền nhân Kim tự tháp, Titan siêu phàm núi Caucacus, Y sư Orphism, Người hát rong Siêu phàm, Hoàng tử Bà-la-môn, Người bảo vệ Ba ngọn lửa.

− Các cấp bậc của Dòng Memphis-Misraim Cổ xưa và Nguyên thủy

Manutius là một nhà xuất bản cho các TGTT.

Một TGTT, theo ngôn ngữ riêng của Manutius, đã là... Nhưng sao tôi lại dùng thì quá khứ ở đây nhỉ? Dẫu sao TGTT vẫn đang tồn tại. Ở Milan, tất cả vẫn đang tiếp diễn như chẳng có gì xảy ra, ấy thế mà tôi lại đẩy mọi thứ về một quá khứ xa lắc xa lơ. Điều xảy ra hai đêm trước trong lòng nhà thờ Saint-Martin-des-Champs đã tạo ra một vết rách trong thời gian, đảo ngược trật tự của các thế kỷ. Hoặc có lẽ chỉ đơn giản là qua một đêm tôi đã già đi hàng chục tuổi, hoặc chính nỗi sợ bị Họ tìm thấy khiến tôi nói năng như thể đang chép lại biên niên sử của một đế chế suy tàn trong khi nằm giữa balneum* với mạch máu đứt tung, chờ đợi khoảnh khắc chết đuối trong máu của chính mình...

Tiếng Latin: bồn tắm.

Một TGTT là một tác giả tự túc, và Manutius chỉ là nhà xuất bản trên danh nghĩa. Doanh thu tối đa, chi phí tối thiểu. Có bốn người: Garamond, Signora Grazia, tay thủ thư trong chỗ kín đáo đằng sau, và Luciano, nhân viên phát hành tàn tật trong cái kho mênh mông nửa ngầm dưới đất.

“Tôi không bao giờ hiểu nổi Luciano làm thế nào đóng gói sách bằng một tay được,” Belbo từng bảo tôi. “Tôi tin rằng anh ta dùng răng. Tuy nhiên, anh ta cũng chẳng phải đóng gói gì nhiều. Thường các nhà xuất bản chuyển sách tới các hiệu sách, nhưng Luciano chỉ chuyển cho các tác giả. Manutius không quan tâm tới người đọc... Signor Garamond thường nói, điểm trọng yếu là đảm bảo rằng các tác giả vẫn trung thành với chúng ta. Chúng ta có thể sống tốt mà không cần độc giả.”

Belbo ngưỡng mộ Signor Garamond. Anh ta cảm thấy người này sở hữu một sức mạnh mà bản thân anh ta thiếu.

Hệ thống Manutius rất đơn giản. Đăng vài quảng cáo trên báo địa phương, tạp chí chuyên ngành, các tờ phê bình văn học tỉnh, đặc biệt những tờ có xu hướng chỉ tồn tại được vài số. Những thông báo cỡ trung, có hình của tác giả kèm theo một vài dòng đao to búa lớn: “Một tiếng nói cao vời của nền thi ca dân tộc ta,” hay “Thành quả văn xuôi mới nhất của tác giả Floriana và các chị em gái.”

“Đến đây lưới đã giăng xong,” Belbo giải thích, “và các TGTT rơi vào đó từng mớ nếu anh có thể rơi theo từng mớ vào lưới.”

“Và rồi?”

“Ồ, lấy trường hợp De Gubernatis làm ví dụ. Sau một tháng kể từ hôm nay, khi công chức hải quan về hưu của chúng ta héo úa đi vì khắc khoải, Signor Garamond sẽ mời ông ta tới dự bữa tối cùng vài cây bút. Họ sẽ gặp nhau tại nhà hàng Ả Rập mới nhất: chỉ dành cho hội viên, không biển hiệu bên ngoài, anh nhấn chuông và nói tên qua khe cửa. Nội thất sang trọng, đèn mờ ảo, nhạc phương xa. Garamond sẽ bắt tay người quản lý, gọi phục vụ bàn bằng tên riêng, và trả lại chai rượu vang đầu tiên vì vị không đúng tuổi. Hoặc ông ta sẽ nói, ‘Xin lỗi, anh bạn, nhưng đây không giống món couscous mà chúng tôi ăn ở Marrakesh.’ De Gubernatis sẽ được giới thiệu với thanh tra X; tất cả các dịch vụ sân bay đều nằm dưới quyền quản lý của ông ta, nhưng danh tiếng chính của ông ta nằm ở chỗ ông ta là nhà phát minh và tông đồ truyền bá Cosmoranto, ngôn ngữ của hòa bình thế giới mà giờ đang được UNESCO cân nhắc. Còn có giáo sư Y, một người kể chuyện kiệt xuất, giành giải Petruzzellis della Gattina năm 1980 nhưng cũng là một nhân vật hàng đầu trong ngành y. Anh đã giảng dạy bao nhiêu năm rồi giáo sư? À, đó là thời đại khác rồi, hồi ấy giáo dục còn được coi trọng. Và cuối cùng, nữ thi sĩ quyến rũ của chúng ta, nàng Odolinda Mezzofanti Sassabetti thanh tú, tác giả của Nhịp đập trắng trong mà chắc chắn anh từng đọc qua rồi.”

Belbo bảo tôi rằng từ lâu anh ta đã thắc mắc vì sao tất cả các TGTT nữ đều sử dụng họ kép: Lauretta Solimeni Calcanti, Dora Ardenzi Fiamma, Carolina Pastorelli Cefalù. Vì sao những cây bút nữ quan trọng đều chỉ có một họ (trừ Ivy Compton-Burnett) và một số người (như Colette) hoàn toàn không có họ, trong khi những TGTT cảm thấy cần phải tự gọi mình là Odolinda Mezzofanti Sassabetti? Có lẽ bởi vì những tác giả thực thụ viết vì tình yêu đối với tác phẩm và không quan tâm liệu họ có được biết đến - thậm chí họ có thể dùng bút danh, như Nerval - trong khi một TGTT muốn được nhiều người nhận ra, nào nhà hàng xóm, rồi những người trong khu chị ta đang sống và cả những người trong khu chị ta từng sống nữa. Với đàn ông, một họ là đủ, nhưng phụ nữ thì khác, bởi vì có một số người biết chị ta trước khi chị ta lập gia đình và một số người sau đó mới quen. Bởi vậy cần phải có cả hai họ.

“Dù thế nào đi nữa,” Belbo nói tiếp, “đó là một buổi tối ngập tràn trải nghiệm tri thức. De Gubernatis sẽ cảm thấy như đang nốc cạn một ly cocktail LSD. Ông ta sẽ lắng nghe chuyện phiếm của các vị khách cùng mâm, được rót vào tai một giai thoại mùi mẫn về một nhà thơ lớn khét tiếng là bị liệt dương, và cả trong vai trò nhà thơ ông ta cũng chẳng lấy gì làm oách cho lắm. Ông ta sẽ nhìn, mắt lóe lên vì xúc cảm, bản in mới nhất của cuốn Bách khoa thư danh nhân nước Ý mà Garamond sẽ tình cờ mang theo và cho thanh tra X thấy trang thích hợp (Anh thấy đấy, bạn thân mến, cả anh nữa, cũng vừa bước vào ngôi đền danh nhân, chà, hoàn toàn công bằng thôi).”

Belbo cho tôi xem cuốn bách khoa thư. “Mới một tiếng trước tôi còn vừa thuyết giáo với anh, nhưng chả ai vô tội hết. Cuốn bách khoa thư này chỉ do Diotallevi và tôi biên soạn. Nhưng tôi thề chúng tôi không chỉ làm vì tiền. Đó là một trong những công việc vui thú nhất. Mỗi năm chúng tôi lại chuẩn bị một ấn bản mới, cập nhật. Đại để nó hoạt động theo phương thức này: anh cho một cây bút nổi tiếng và một TGTT đứng cạnh nhau, đảm bảo rằng họ gần nhau về thứ tự ABC. Và anh không phí phạm khoảng trống cho cái tên nổi tiếng. Thấy không, ví dụ, vần L.”

LAMPEDUSA, Giuseppe Tomasi di (1896-1957). Nhà văn Sicilia.

Không được chú ý suốt một thời gian dài, trở nên nổi tiếng sau khi qua đời với tiểu thuyết Con báo.

LAMPUSTRI, Adeodato (1919-).

Nhà văn, nhà giáo dục, cựu chiến binh (Huân chương Sao Đồng, Đông Phi), nhà tư tưởng, tiểu thuyết gia, nhà thơ. Xuất hiện lừng lững trên bầu trời văn học Ý đương đại. Tài năng của Lampustri được phát lộ vào năm 1959 với ấn phẩm Anh em Carmassi, tập một trong bộ tiểu thuyết ba tập hứa hẹn mang tính mở đường. Được viết với chủ nghĩa hiện thực lạnh lùng và cảm hứng thi ca cao nhã, tiểu thuyết này kể về một gia đình ngư dân ở Lucania. Anh em Carmasi đã giành giải Petruzzellis della Gattina năm 1960, vài năm sau được tiếp nối bởi Kẻ bị xua đuổi và con báo không mi, cả hai có lẽ thậm chí còn trội hơn tác phẩm đầu tay của tác giả, phô bày tầm vóc sử thi, tạo hình chói mắt, dòng chảy trữ tình rất riêng của người nghệ sĩ vô song này. Là một công chức nhà nước mẫn cán, Lampustri được mọi người quý trọng với bản tính chính trực, một người chồng người cha mẫu mực và một diễn giả tuyệt vời.

“De Gubernatis sẽ mong mỏi được xuất hiện trong cuốn bách khoa thư này,” Belbo giải thích. “Ông ta luôn bảo rằng tiếng tăm của kẻ nổi danh chỉ là giả trá, một âm mưu do những cây bút phê bình sốt sắng dựng lên. Nhưng, chủ yếu là ông ta sẽ muốn tham dự vào đại gia đình những cây bút cũng là giám đốc các cơ quan nhà nước, quản trị nhà băng, quý tộc, quan tòa. Xuất hiện trong cuốn bách khoa thư, ông ta sẽ mở rộng được mạng lưới quan hệ của mình. Nếu muốn cầu cạnh gì, ông ta sẽ biết phải hướng về đâu. Signor Garamond có quyền lực đưa De Gubernatis ra khỏi tỉnh lẻ và hất ông ta lên đỉnh. Đến cuối bữa tối, Garamond sẽ thầm thì mời ông ta sáng mai ghé qua văn phòng.”

“Và sáng hôm sau, ông ta tới.”

“Anh có thể cược trăm phần trăm. Ông ta sẽ có một đêm mất ngủ, mơ màng về sự vĩ đại của Adeodato Lampustri.”

“Rồi sau đó?”

“Garamond sẽ nói với ông ta: ‘Tối qua tôi không dám nói, nói ra sẽ làm những người khác hổ thẹn, nhưng tác phẩm của anh, nó thật siêu phàm. Không chỉ những người thẩm định đều tỏ ra nhiệt tình đâu - không, còn hơn thế, ưu ái mới đúng - mà ngay cả cá nhân tôi đã suốt một đêm mê mải với những trang viết của anh. Một cuốn sách xứng đáng lĩnh giải văn chương. Vĩ đại, thực sự vĩ đại.’ Rồi Garamond sẽ quay trở lại bàn, vỗ lên bản thảo nay đã khá nhàu nhĩ vì sự nâng niu chú ý của ít nhất bốn người thẩm định (vò nhàu bản thảo là nghề của Signora Grazia) - và đăm đăm nhìn TGTT với vẻ bối rối. ‘Chúng ta nên làm gì với nó đây?’ Và ‘Chúng ta nên làm gì với nó đây?’ De Gubernatis sẽ hỏi. Garamond sẽ đáp rằng giá trị của tác phẩm không có gì phải bàn cãi. Nhưng rõ ràng là nó đi trước thời đại, nếu nói chuyện tiêu thụ, nó sẽ không thể được hơn hai ngàn bản, hai ngàn năm trăm là hết cỡ. Ồ, hai ngàn là thừa đủ để phủ sóng tất cả những người mà De Gubernatis quen biết, và một TGTT không nghĩ theo giới hạn hành tinh - hay đúng hơn là hành tinh của anh ta chỉ bao gồm những khuôn mặt thân quen: bạn học, quản trị nhà băng, giáo viên cùng dạy trường trung học, đại tá về hưu. TGTT muốn đưa thi ca của mình tới tất cả những người này, thậm chí tới cả những người tuyệt chẳng quan tâm, chẳng hạn ông hàng thịt lợn hay tay cảnh sát trưởng. Đối diện với rủi ro rằng Garamond có thể sẽ trả lại bản thảo (và hãy nhớ: tất cả mọi người ở nhà, trong thị trấn, ở cơ quan, đều biết rằng De Gubernatis đã nộp bản thảo cho một nhà xuất bản lớn ở Milan), ông ta sẽ tính toán nhanh. Ông ta có thể dốc sạch sổ tiết kiệm của mình, thế chấp lương hưu vay một khoản, thế chấp nhà, bán mấy cái trái phiếu chính phủ. Vì Paris mà chịu thánh lễ cũng đáng*. Ngượng ngùng, ông ta sẽ đề nghị chi trả một số phí tổn. Garamond sẽ tỏ ra buồn bã. ‘Đây không phải là việc Manutius thường làm, nhưng, chà, được rồi, cứ thỏa thuận vậy đi, anh đã thuyết phục được tôi rồi, ngay cả Proust và Joyce cũng từng khuất phục trước đòi hỏi của hoàn cảnh ngặt nghèo. Chi phí thì rất cao, nhưng tại thời điểm hiện tại chúng ta sẽ lên kế hoạch với số lượng hai ngàn bản, mặc dù hợp đồng sẽ ghi tới mười ngàn. Anh sẽ nhận được hai trăm bản in của tác giả để gửi cho bất kỳ ai anh muốn, hai trăm bản khác sẽ được gửi tặng cho báo chí và giới phê bình, bởi chúng tôi muốn quảng bá cho cuốn này như là một Stephen King mới. Còn lại ngàn sáu bản để bán. Về các bản này cố nhiên anh sẽ không có nhuận bút, nhưng nếu cuốn sách được đón nhận tốt và chúng tôi in lần hai thì anh sẽ có mười hai phần trăm.’”

Câu nói nổi tiếng của vua Henry IV, còn được mệnh danh là “Henry Minh Quân”.

Sau này tôi xem được mẫu hợp đồng mà De Gubernatis, giờ đang trên hành trình thi ca của mình, sẽ ký mà không đọc, trong khi viên kế toán của Signor Garamond lớn tiếng phản đối rằng chi phí bị tính thấp quá. Mười trang điều khoản hợp đồng co chữ cỡ 8: điều khoản bản quyền trong và ngoài nước, quyền ấn hành dưới các dạng khác, điều khoản về chuyển thể sân khấu, chuyển thể cho phát thanh và truyền hình, bản quyền phim, ấn bản chữ Braille, các bản tóm gọn cho tờ Reader’s Digest, bảo đảm trong trường hợp bị kiện phỉ báng, tất cả các tranh chấp sẽ được đưa ra tòa án Milan phân xử. Vị TGTT, chìm đăm trong giấc mơ danh vọng, sẽ không để ý tới cái điều khoản ghi số lượng in tối đa là mười nghìn nhưng không hề nhắc tới số bản in tối thiểu hay cái điều khoản nói rằng số tiền tác giả phải trả không liên quan tới số lượng in (vốn chỉ được thỏa thuận bằng miệng), hay điều khoản quan trọng hơn cả rằng nhà xuất bản có quyền tiêu hủy tất cả các bản sách chưa bán được sau một năm trừ phi tác giả muốn mua chúng với giá bằng một nửa giá bìa. Ký tên.

Sự kiện ra mắt sách sẽ rất hoang phí. Mười trang thông cáo báo chí, với tiểu sử và các bài tiểu luận phê bình. Không một chút khiêm cung nào hết; biên tập tại các báo đằng nào cũng quăng vào thùng rác. Số bản in thực tế: một ngàn bản, trong đó chỉ có ba trăm năm mươi bản được đóng. Hai trăm bản gửi cho tác giả, khoảng năm mươi bản tới những hiệu sách nhỏ hoặc có liên kết với nhà xuất bản, năm mươi gửi các tạp chí tỉnh, khoảng ba mươi tới các tòa báo phòng khi họ cần chèn vào một hai dòng trong cột Sách nhận được. Những bản in này sau đó sẽ được làm quà biếu tặng cho bệnh viện hoặc trại giam - và anh có thể thấy vì sao bệnh nhân không được chữa lành và tù nhân không được cứu rỗi.

Hè sang, giải Petruzzellis della Gattina, một phát minh của Garamond, sẽ được trao. Tổng chi phí: tiền ăn ở hai ngày cho ban giám khảo, thêm một tượng thần chiến thắng Samothrace, mạ vàng, cho người giành giải. Điện tín chúc mừng từ những tác giả Manutius khác.

Cuối cùng, thời khắc của sự thật. Một năm rưỡi sau, Garamond viết: Bạn quý mến, như tôi đã e sợ, anh vượt trước thời đại mình tới nửa thế kỷ. Có hàng tá bài ngợi ca, giải thưởng, ngợi khen của giới phê bình, ça va sans dire*. Nhưng số sách bán được rất ít. Công chúng chưa sẵn sàng đón nhận. Chúng tôi buộc lòng phải dọn kho, như đã quy định trong hợp đồng (chúng tôi gửi kèm theo đây một bản). Trừ phi anh sử dụng quyền mua các bản chưa bán được với giá bằng nửa giá bìa, nếu không chúng tôi đành phải tiêu hủy số sách này.

Tiếng Pháp: đương nhiên, khỏi nói...

De Gubernatis phát điên vì sầu khổ. Những người thân an ủi ông ta: Mọi người chưa hiểu ông thôi, tất nhiên nếu ông cũng thuộc vào bè nhóm của họ, nếu ông chịu hối lộ thì giờ họ đã điểm sách của ông trên tờ Corriere della Sera rồi, tất cả đều là Mafia cả, ông phải kiên cường. Trong tay ông còn mỗi năm bản, trong khi còn bao nhiêu người quan trọng mà tác phẩm nên tới tay họ. Ông không được để cho tác phẩm của mình bị tiêu hủy, tái chế thành giấy vệ sinh. Hãy xem chúng ta có thể góp nhặt cùng nhau bao nhiêu nào, anh sống trên đời này có một lần thôi, có lẽ chúng ta có thể mua lại năm trăm bản, số còn lại thì, sic transit gloria mundi*.

Tiếng Latin, có thể hiểu theo nghĩa là “vinh quang trên đời chỉ là một thoáng phù du”.

Manutius vẫn còn sáu trăm năm mươi bản giấy chưa đóng. Signor Garamond cho đóng năm trăm bản và chuyển đi, phí vận chuyển người nhận chịu, số còn lại chuyển đi tiêu hủy. Quyết toán cuối như sau: tác giá trả chi phí sản xuất hai ngàn cuốn, Manutius in một ngàn và đóng tám trăm năm mươi cuốn, trong đó năm trăm cuốn được trả hai lần. Khoảng năm mươi tác giả mỗi năm, nên Manutius luôn làm ăn rất khá.

Và không một chút ăn năn: Manutius đang ban phát niềm hạnh phúc.