Từ nơi của ánh sáng và các vị thần, ta bị đày ải tới đây, phân ly khỏi họ.
− Mẩu di cảo Turfa’n M7
Thời ấy quán bar Pilade là một bến cảng tự do, một tửu quán ngân hà nơi những kẻ xâm lược ngoài hành tinh từ Ophiulco có thể thân ái huých khuỷu tay với những chiến binh của Đế chế tuần tra quanh vành đai Van Allen. Đó là một quán bar cũ kỹ nằm gần một trong những navigio, kênh đào của Milan, với quầy bar phủ kẽm và một cái bàn bi-a. Hằng sáng, cánh lái xe điện địa phương và thợ thủ công của thành phố ghé qua đó trước tiên để nhấp một cốc vang trắng. Vào năm sáu mươi tám và những năm sau đó, Pilade trở thành một kiểu Rick’s Café*, nơi những nhà hoạt động Phong trào có thể ngồi chơi bài với một phóng viên từ tờ báo của giới chủ, anh ta đến đây làm ly whiskey sau khi đã nộp xong bài, trong lúc những chuyến xe tải đầu tiên đã đi phân phát những lời dối trá của giới chức quyền tới các quầy báo. Có điều, ở Pilade, tay phóng viên cũng cảm thấy mình như một người vô sản bị bóc lột, một kẻ tạo ra giá trị thặng dư bị xích vào một dây chuyền lắp ráp ý thức hệ, nên đám sinh viên tha thứ cho anh ta.
Quán bar của Rick Blaine, nhân vật nam chính trong bộ phim kinh điển Casablanca. Rick’s Café thu hút rất nhiều đối tượng khác nhau.
Khoảng từ mười một giờ đêm đến hai giờ sáng, bạn có thể thấy một ông chủ xuất bản trẻ tuổi, một kiến trúc sư, một phóng viên mảng tội phạm đang cố vật lộn đến trang thứ ba, vài họa sĩ ở học viện Hàn lâm Brera, mấy nhà văn chớm thành công, và những sinh viên như tôi.
Luật lệ hạn chế tối đa chất cồn nên ông bạn Pilade, trong khi vẫn trữ những chai rượu vang trắng lớn cho cánh lái xe điện và các khách quý tộc nhất, thay nước xá xị và soda bằng vang DOC cho những trí thức dân chủ và Johnnie Walker cho phe cách mạng. Tôi có thể viết lịch sử chính trị những năm tháng ấy dựa trên việc Red Label đã dần nhường chỗ cho Ballantine mười hai năm và cuối cùng là đồ uống có cồn ủ từ lúa mạch như thế nào.
Bên bàn bi-a cũ kỹ, mấy họa sĩ và đám lái xe vẫn thách đấu nhau, nhưng với sự xuất hiện của lượng khách quen mới, Pilade cũng đặt thêm một máy pinball.
Tôi chưa bao giờ giữ được những trái bóng tí hon kia cho đến cuối. Ban đầu tôi đổ lỗi cho cái đầu đãng trí và đôi tay thiếu khéo léo. Mấy năm sau tôi mới nhận ra sự thật sau khi quan sát Lorenza Pellegrini chơi. Thoạt tiên tôi chẳng hề để mắt tới nàng, nhưng một tối nọ, nàng rơi vào tầm ngắm của tôi khi tôi dõi theo cái nhìn trân trối của Belbo.
Belbo có một kiểu đứng ở bar cứ như anh ta chỉ tình cờ tạt qua đó (anh ta đã là khách quen ở đó ít nhất cũng mười năm rồi). Anh ta thường tham gia các cuộc trò chuyện ở quầy hoặc ở bàn nhưng đa phần chỉ đứng nghe hoặc buông vài câu nhận xét ngắn lập tức làm đóng băng mọi nhiệt tình, bất kể người ta đang bàn tán chủ đề gì. Anh ta cũng có một kỹ thuật đóng băng khác: hỏi một câu hỏi. Ai đó kể về một sự kiện, cả nhóm đang trợn mắt há mồm nuốt lấy từng từ, rồi Belbo ngước đôi mắt nhạt màu hơi lơ đãng về phía người nói, ly rượu dừng ngang hông như thể anh ta quên mất từ lâu rằng mình đang uống, và cất tiếng hỏi, “Nhưng đó là chuyện thực đấy chứ?” Hoặc, “Thực là thế à?” Đến đó thì tất cả mọi người, gồm cả người kể, bỗng nhiên quay ra nghi ngờ câu chuyện. Có lẽ vấn đề nằm ở chỗ lối kéo dài giọng của dân Piemonte ở Belbo khiến lời phát biểu của anh ta có tính nghi vấn và những nghi vấn của anh ta mang âm hưởng giễu cợt. Anh ta còn một mẹo Piemonte khác nữa: nhìn vào mắt người đối thoại nhưng cứ như đang tránh né đi chỗ khác. Cái nhìn của anh ta không hẳn lẩn tránh cuộc trò chuyện, nhưng anh ta bỗng có vẻ tập trung vào một điểm hội tụ tít tắp của những đường song song mà không ai từng chú ý. Anh ta khiến bạn cảm thấy rằng nãy giờ bạn toàn dán mắt vào một nơi không hề quan trọng.
Nhưng không phải chỉ ánh mắt. Belbo có thể xua bạn đi chỉ bằng một động thái nhỏ nhất, một lời chen ngang ngắn gọn. Cứ thử tưởng tượng bạn đang dốc sức chứng minh rằng chính Kant đã hoàn thành cuộc cách mạng của Coperniaus trong triết học hiện đại, tưởng tượng rằng bạn đặt cược cả tương lai của mình vào luận đề đó. Belbo ngồi đối diện bạn, mắt lim dim, rồi đột nhiên nhìn xuống đôi bàn tay hoặc đầu gối anh ta với nụ cười Etruscan. Hoặc anh ta sẽ ngả lưng ra sau, miệng hé mở, mắt dán lên trần mà lẩm bẩm “À, Kant...” Hoặc anh ta sẽ thể hiện ý kiến rõ ràng hơn trong một cuộc tập kích vào toàn bộ hệ thống của chủ nghĩa duy tâm tiên nghiệm: “Anh thật lòng nghĩ toàn bộ đống đó là chủ ý của Kant?” Rồi anh ta sẽ nhìn bạn với vẻ lo âu cứ như chính bạn chứ không phải anh ta đã phá ngang cơn say sưa xuất thần, và sau đó anh ta động viên bạn: “Cứ tiếp tục đi, tiếp đi. Ý tôi là chắc chắn phải có chút ý nghĩa gì chứ. Dầu sao thì vị ấy cũng có một bộ óc mà.”
Nhưng thi thoảng Belbo thực sự nóng giận và mất bình tĩnh. Bởi mất bình tĩnh chính là điều duy nhất mà anh ta không chịu đựng nổi ở người khác nên ở anh ta nó hoàn toàn diễn ra trong nội tâm và cục bộ. Anh ta sẽ mắm môi, nhướn mắt lên, rồi nhìn xuống, nghiêng đầu sang trái và nói bằng giọng khẽ khàng: “Ma gavte la nata.” Với những kẻ không hiểu được nét biểu đạt Piemonte ấy, có vài lần hiếm hoi anh ta hạ cố giải thích: “Ma gavte la nata. Bật nút chai ra đi.” Ta nói điều ấy với một kẻ hết sức tự phụ. Ý anh là hắn căng phồng và khệnh khạng như thế bởi có một cái nút chai đang nút sau đít hắn. Bật nó ra và xìììììììììì, thế là hắn quay trở về trạng thái con người.
Những lời nhận xét của Belbo khiến người ta thấy được sự phù phiếm của mọi thứ và tôi khoái lắm. Nhưng tôi đã rút ra kết luận sai lầm từ những nhận xét ấy, coi chúng như một biểu đạt của sự khinh miệt tuyệt đối với sự tầm thường nơi chân lý của kẻ khác.
Giờ khi đã công phá được bí mật của Abulafia và cùng với nó là cả tâm hồn Belbo, tôi nhận ra rằng cái tôi vẫn hằng tưởng là tỉnh ngộ và một triết lý sống chẳng qua là một dạng muộn sầu. Sự bất kính có tri thức của anh ta che đậy một khao khát không cách nào gỡ nổi với đấng Tối thượng. Điều này không rõ ngay bởi Belbo có nhiều tâm trạng - thiếu trách nhiệm, do dự, bàng quan - lại cũng có những khi anh ta thư thái và hứng thú giao lưu, quả quyết những ý niệm hoàn toàn trái ngược với nhau với một sự hoài nghi hời hợt. Rồi anh ta cùng Diotallevi tạo ra các cuốn cẩm nang về những thứ không thể xảy ra, hoặc sáng tác ra những thế giới nghịch đảo hay những quái vật trong thư mục. Khi bạn thấy anh ta bỗng nói quá say sưa, tạo dựng nên hình ảnh Sorbonne Rabelais của mình, chẳng có cách nào biết được anh ta khổ sở đến đâu khi bị đuổi khỏi khoa thần học, một chỗ có thực.
Tôi đã cố ý ném địa chỉ đó đi, anh ta đã để thất lạc nó và không bao giờ có thể cam chịu mất mát ấy.
Trong các file của Abulafia, tôi tìm thấy nhiều trang của một cuốn nhật ký giả mà Belbo đã phó thác cho mật khẩu kia, tự tin rằng mình không phản bội lại lời thề vẫn thường nhắc đi nhắc lại. rằng sẽ chỉ là khán giả của thế giới này. Một số mục đề thời gian khá xưa, rõ ràng anh ta gõ vào máy vì lòng hoài niệm, hoặc bởi vì cuối cùng anh ta cũng quyết định tái tạo lại chúng. Những bài khác gần đây hơn, sau sự xuất hiện của Abu. Những gì anh ta viết là một trò chơi máy móc, một sự đơn độc trầm tư về những lỗi lầm của chính mình, nhưng anh ấy coi đó không phải là “sáng tác”, bởi vì sáng tác phải được truyền cảm hứng từ tình yêu dành cho ai đó không phải chính bản thân ta.
Nhưng Belbo đã vượt qua đường ranh giới dù không tự nhận ra; anh ta đang sáng tác. Đen đủi thay. Niềm đam mê của anh ta với Kế hoạch xuất phát từ khát vọng viết một cuốn sách. Dù cuốn sách ấy có được tạo ra hoàn toàn từ những sai lệch, những sai lệch cố tình, chết người thì cũng vậy thôi. Chừng nào bạn còn ở trong khoảng chân không riêng tư của mình, bạn có thể giả bộ bạn đang hòa hợp với đấng Độc tôn. Nhưng ngay khoảnh khắc bạn nhặt lấy miếng đất sét, dù điện tử hay không, bạn lập tức trở thành một hóa công, và kẻ nào lao vào sáng tạo nên những thế giới thì coi như đã nhúng chàm với suy đồi và ma quỷ.
Ba người đàn bà trong trái timdoc
Là thế này: toutes les femmes que j’ai rencontrées se dressent aux horizons - avec les gestes piteux et les regards tristes des sémaphores sous la pluie*...
Tiếng Pháp: “Tất cả những người đàn bà tôi từng gặp đều nổi bật nơi chân trời - với điệu bộ đáng thương và đôi mắt buồn của những lá cờ hiệu dưới cơn mưa...”
Toàn là hướng lên cao nhỉ, Belbo. Tình đầu, thánh nữ đồng trinh. Mẹ ôm tôi trên đùi ngâm nga như đang ru tôi dù tôi đã qua cái tuổi nghe hát ru, nhưng tôi vẫn đòi bà hát cho tôi nghe vì tôi yêu sao giọng hát mẹ và mùi hoa oải hương từ ngực mẹ. “Ôi Nữ vương Thiên đàng diễm lệ và thánh khiết, kính mừng, Ôi người con gái, nữ hoàng trang nghiêm, kính mừng, mẹ đấng Cứu thế của chúng con!”
Rất tự nhiên thôi: người phụ nữ đầu tiên trong đời tôi không dành cho tôi. Theo định nghĩa thì bà chẳng phải của riêng ai. Tôi lập tức cảm thấy phải lòng người duy nhất có thể làm mọi thứ mà không có tôi.
Rồi đến Marilena (Marylena? Mary Lena?). Họa lại ánh tà dương hữu tình, mái tóc rực vàng của nàng, cái nơ bướm to màu xanh lơ, tôi đang đứng trước ghế băng, mũi hếch lên, nàng đi thăng bằng trên lưng ghế, nghiêng ngả, đôi cánh tay dang ngang để lấy thăng bằng (những ngoại tâm thu ngọt ngào!), váy phần phật bay quanh cặp đùi hồng hào. Cao cao phía trên tôi, không sao với tới.
Phác thảo: cũng chính tối hôm đó khi mẹ thoa phấn lên làn da hồng hào của cô em gái, tôi hỏi mẹ bao giờ thì quả ớt của nó mới mọc ra. Đáp án của mẹ là bọn con gái không mọc ớt, chứng cứ mãi như vậy thôi. Thình lình trước mắt tôi lại hiện ra hình ảnh Mary Lena, màu trắng của quần lót nàng thấp thoáng dưới chiếc váy xanh phần phật bay, và tôi nhận ra rằng nàng tóc rực vàng, đài các và không thể với tới bởi vì nàng khác biệt. Làm sao có thể tồn tại nổi một mối giao kết nào, nàng thuộc một giống nòi khác.
Người phụ nữ thứ ba của tôi chóng vánh mất hút dưới vực sâu, nơi nàng trầm mình. Nàng đã chết trong giấc ngủ, nàng trinh nữ Ophelia nằm trong áo quan giữa những cánh hoa. Kìa vị linh mục đang ngâm nga cầu nguyện cho người chết, thì nàng bỗng bật dậy trong nhà táng, trắng bệch, cau có, oán hờn, ngón tay nàng chĩa thẳng, giọng nàng hun hút âm vọng: “Đừng cầu nguyện cho con, thưa Cha. Đêm qua trước khi chìm vào giấc ngủ, con đã có một ý nghĩ không thuần khiết, một lần duy nhất trong đời, và giờ con phải chịu đọa đày.” Tìm lại Cuốn sách về Lễ ban bí tích thánh thể Đầu tiên. Liệu nó có minh họa này, hay là tự tôi đã tự dựng lên mọi chuyện? Nàng hẳn đã lìa trần trong lúc nghĩ về tôi; tôi chính là cái ý nghĩ không thuần khiết kia, khát khao Mary Lena không thể chạm tới, cô gái của một giống loài khác và một số phận khác. Tôi có lỗi trong kiếp nạn đọa đày của nàng, tôi có lỗi trong kiếp nạn đọa đày của mọi phụ nữ bị đày đọa. Tôi không có được cả ba người đàn bà ấy là phải lẽ: đó là sự trừng phạt cho tôi vì đã ham muốn họ.
Tôi mất người đầu tiên vì nàng ngự ở thiên đàng, người thứ Hai bởi nàng bị nhốt trong luyện ngục ghen tị với cái dương vật sẽ chẳng bao giờ thuộc về nàng, và người thứ ba bởi nàng ở địa ngục. Một phép đối xứng thần học. Nhưng điều này đã được người ta viết cả rồi.
Mặt khác, còn có câu chuyện về Cecilia, và Cecilia tồn tại ở đây trên cõi nhân gian. Tôi từng nghĩ về nàng trước khi thiếp ngủ: tôi đang trèo lên ngọn đồi trên đường về nông trại lấy sữa, và khi quân kháng chiến bắt đầu bắn vào chiến lũy từ ngọn đồi đối diện, tôi tưởng tượng ra mình lao vút tới giải cứu nàng, giúp nàng thoát khỏi đám phát xít vũ khí lăm lăm đang truy đuổi nàng. Tóc rực vàng hơn Mary Lena, làm xao xuyến hơn cô trinh nữ trong quách đá, thanh khiết hơn và trang nghiêm hơn Thánh nữ Đồng Trinh - Cecilia, đang hiện hữu và có thể chạm tới. Tôi có thể dễ dàng trò chuyện cùng nàng, bởi vì tôi chắc chắn rằng nàng có thể yêu một người thuộc giống loài tôi. Và trên thực tế, nàng đã làm vậy. Tên hắn là Papi, tóc vàng hoe lòa xòa, đầu bé hạt tiêu, lớn hơn tôi một tuổi và sở hữu một chiếc saxophone. Tôi thậm chí còn chẳng có lấy một cây trômpet. Tôi chưa bao giờ thấy họ đi cùng nhau nhưng tất cả bọn trẻ ở lớp giáo lý ngày Chủ nhật đều huých sườn nhau và rinh rích rì rầm rằng cặp đó đã làm chuyện ấy. Có thể bọn chúng dựng chuyện, bọn nhóc con nhà quê, dâm như dê, nhưng cũng có thể chúng nói đúng vì nàng (cô dâu và nữ vương Marylena Cecilia) có thể chạm tới, quá dễ chạm tới đến nỗi có kẻ đã chạm tới nàng. Dù trong trường hợp nào đi nữa - trường hợp thứ Tư - thì tôi cũng là kẻ đứng ngoài trò chơi.
Liệu một câu chuyện như thế có thể nhào nặn thành tiểu thuyết? Biết đâu thay vào đó tôi nên viết về những người phụ nữ mà tôi lảng tránh vì tôi có thể có được họ. Hay đã có thể có được họ. Vẫn câu chuyện ấy.
Nếu thậm chí anh còn không thể quyết định nổi cốt truyện là gì, tốt hơn cả là cứ vùi đầu vào biên tập sách triết học đi thôi.
