Tại La Crosse, chúng tôi đón thêm vài hành khách lên tàu; trong đó có một ông cụ đã đến vùng tây bắc này cùng những người định cư thời kỳ đầu, nên ông thông thuộc từng ngóc ngách nơi đây. Và cũng thật dễ hiểu khi ông tỏ ra đầy tự hào về nó. Ông nói—
“Giữa chốn này và St. Paul, anh sẽ thấy những phong cảnh khiến dòng Hudson phải ghen tị. Anh sẽ bắt gặp Queen's Bluff—cao bảy trăm bộ, một cảnh quan hùng vĩ chẳng kém bất cứ nơi đâu; rồi đảo Trempeleau, nơi tôi tin rằng không giống bất kỳ hòn đảo nào khác trên nước Mỹ, vì nó là một ngọn núi khổng lồ, với những vách đá dựng đứng, đầy rẫy những truyền thuyết của người da đỏ, và xưa kia từng nhung nhúc rắn đuôi chuông; nếu anh bắt được ánh nắng chiếu rọi đúng góc, anh sẽ có một bức tranh lưu giữ mãi trong tâm trí. Và phía trên Winona, anh sẽ thấy những đồng cỏ tuyệt đẹp; rồi đến quần đảo Thousand Islands, đẹp đến không lời nào tả xiết; sắc xanh ư? Anh chưa từng thấy tán lá nào xanh đến thế, lại còn mọc dày đặc như vậy đâu; nó trông như cả ngàn chiếc gối nhung trôi trên mặt gương—khi mặt nước lặng tờ; rồi đến những vách đá sừng sững ở hai bên bờ sông—gồ ghề, trắc trở, sẫm màu—chính là cái khung cần thiết; anh biết đấy, ta luôn cần một cái khung vững chãi để làm nổi bật những nét chấm phá tinh tế của một bức họa và khiến chúng trở nên sống động.”
Ông cụ cũng kể cho chúng tôi nghe một hoặc hai truyền thuyết cảm động về người da đỏ—nhưng không quá ấn tượng.
Sau chuyến dạo chơi vào lịch sử ấy, ông quay trở lại với phong cảnh, miêu tả từng chi tiết một, từ quần đảo Thousand Islands đến St. Paul; ông gọi tên các địa danh một cách dễ dàng, dẫn dắt câu chuyện với sự tự tin và linh hoạt, chêm vào những từ ngữ hoa mỹ nặng ký đây đó với vẻ mãn nguyện kiểu 'chuyện nhỏ, tôi làm lúc nào chẳng được', và tung ra những tràng hùng biện rực rỡ vào những khoảng lặng hợp lý, khiến tôi bắt đầu nghi ngờ—
Nhưng chẳng quan trọng tôi bắt đầu nghi ngờ điều gì. Hãy nghe ông ta nói đây—
“Cách Winona mười dặm về phía trên, chúng ta đến Fountain City, nép mình ngọt ngào dưới chân những vách đá vươn cái mặt tiền đáng sợ, oai vệ như thần Jupiter, hướng về phía thẳm xanh của thiên đường, tắm mình trong bầu khí quyển tinh khôi chưa từng biết đến bất cứ sự tiếp xúc nào ngoài những đôi cánh thiên thần.
“Tiếp đó, chúng ta lướt trên những dòng nước bạc, giữa những cảnh quan thiên nhiên tuyệt mỹ và hùng vĩ, khiến lòng người dâng trào sự ngưỡng mộ sùng kính, chừng mười hai dặm nữa, rồi chạm tới Mount Vernon, cao sáu trăm bộ, với những tàn tích lãng mạn của một khách sạn hạng nhất thuở nào, nằm vắt vẻo giữa những bóng mây che phủ những độ cao chóng mặt—di tích duy nhất còn sót lại của thị trấn Mount Vernon sầm uất ngày trước, giờ đây hoang vắng và hoàn toàn bị bỏ hoang.
“Và thế là chúng ta tiếp tục hành trình. Chúng ta bay qua Chimney Rock—cột đá hùng vĩ cao sáu trăm bộ; rồi ngay trước khi cập bến Minnieska, sự chú ý của chúng ta bị thu hút bởi một mũi đất ấn tượng nhất, cao hơn năm trăm bộ—ngọn kim tự tháp núi lý tưởng. Hình dáng hình nón của nó—bề mặt phủ dày rừng cây bao quanh các mặt, và đỉnh của nó giống như đỉnh hình nón, khiến người xem phải trầm trồ trước những tác phẩm của tạo hóa. Từ độ cao chóng mặt ấy, những tầm nhìn tuyệt vời ra các khu rừng, dòng suối, vách đá, đồi núi và thung lũng bên dưới và xa hơn hàng dặm đều được thu vào trong tầm mắt. Còn cảnh quan sông nước nào hùng vĩ hơn thế khi chúng ta ngắm nhìn khung cảnh mê hoặc này, từ điểm cao nhất của những vách đá xuống các thung lũng bên dưới? Sự hoang sơ nguyên thủy và nỗi cô độc đáng sợ của những tạo tác cao cả này của thiên nhiên và Thượng đế, khơi dậy những cảm xúc ngưỡng mộ vô bờ bến, một ký ức không bao giờ phai mờ trong tâm trí, dù chúng ta nhìn từ bất cứ hướng nào.
“Tiếp theo, chúng ta có Đầu Sư tử và Đầu Sư tử cái, do bàn tay thiên nhiên tạc nên, để tô điểm và thống trị dòng suối mỹ lệ; rồi thoáng chốc con sông mở rộng ra, và một khung cảnh thung lũng vô cùng quyến rũ và tráng lệ đột ngột hiện ra trước mắt chúng ta; những ngọn đồi gồ ghề, phủ đầy rừng cây xanh mướt từ đỉnh xuống chân, những đồng cỏ bằng phẳng, ôm trọn trong lòng nó Wabasha xinh đẹp, Thành phố của Nước Chữa lành, kẻ thù hùng mạnh của bệnh Bright, và tác phẩm vĩ đại nhất của thiên nhiên, Hồ Pepin vô song—tất cả tạo nên một bức tranh mà đôi mắt khách du lịch có thể đắm chìm hàng giờ liền, với niềm say mê không nguôi và không thể nguôi ngoai.
“Và thế là chúng ta lướt đi; đến đúng lúc bắt gặp những mái vòm uy nghi, Sugar Loaf hùng vĩ, và Maiden's Rock cao quý—tảng đá sau này, theo niềm tin lãng mạn, đã được ban cho một tiếng nói; và nhiều khi, khi chiếc thuyền độc mộc lướt qua vào lúc chạng vạng, người chèo thuyền da nâu ngỡ như nghe thấy tiếng nhạc dịu dàng, ngọt ngào của nàng Winona đã khuất từ lâu, người yêu dấu trong các bài hát và câu chuyện của người da đỏ.
“Sau đó Frontenac hiện ra trước mắt chúng ta, nơi nghỉ dưỡng thú vị của những du khách mùa hè mệt mỏi; rồi Red Wing đang phát triển; và Diamond Bluff, ấn tượng và nặng nề trong sự cô độc cao quý; rồi Prescott và St. Croix; và thoáng chốc chúng ta thấy những mái vòm và tháp chuông của St. Paul hiện ra, vị tù trưởng trẻ tuổi khổng lồ của phương Bắc, đang sải bước dài như người khổng lồ đi đầu trong sự tiến bộ, người mang ngọn cờ của nền văn minh cao nhất và mới nhất, vạch ra con đường nhân ái bằng chiếc rìu chiến của tinh thần thương mại, vang lên tiếng tù và của văn hóa Cơ đốc, lột bỏ cái da đầu đầy mùi xú uế của sự lười biếng và mê tín dị đoan để gieo vào đó máy cày hơi nước và trường học—luôn phía trước anh ta trải dài sự vô luật pháp khô cằn, sự ngu dốt, tội ác, tuyệt vọng; luôn phía sau anh ta nở hoa nhà tù, giá treo cổ và bục giảng đạo; và luôn là...”
“Anh đã bao giờ đi du lịch với một bức tranh toàn cảnh (panorama) chưa?”
“Trước đây tôi đã từng làm công việc đó.”
Sự nghi ngờ của tôi đã được xác nhận.
“Anh còn làm công việc đó nữa không?”
“Không, nó đã được xếp xó cho đến khi mùa thu tới. Giờ tôi đang giúp chuẩn bị tài liệu cho một cuốn Hướng dẫn Du lịch mà Công ty Tàu thủy St. Louis và St. Paul sắp phát hành vào mùa hè này, phục vụ cho những du khách đi theo tuyến đường đó.”
“Khi nói về Maiden's Rock, anh có nhắc đến nàng Winona đã khuất từ lâu, người yêu dấu trong các bài hát và câu chuyện của người da đỏ. Phải chăng nàng chính là thiếu nữ của tảng đá đó?—và hai điều này có liên quan đến truyền thuyết không?”
“Có, và đó là một câu chuyện rất bi thảm và đau đớn. Có lẽ là truyền thuyết nổi tiếng nhất, cũng như cảm động nhất, trong tất cả các truyền thuyết về dòng Mississippi.”
Chúng tôi yêu cầu ông kể lại. Ông thoát khỏi giọng điệu trò chuyện và quay trở lại kiểu thuyết trình mà không chút khó khăn, rồi tuôn chảy như sau—
“Cách Lake City một quãng ngắn có một điểm nổi tiếng được gọi là Maiden's Rock, không chỉ là một địa điểm đẹp như tranh vẽ, mà còn đầy sức hút lãng mạn từ chính sự kiện đã đặt tên cho nó. Cách đây không lâu, địa phương này là nơi ưa thích của người da đỏ Sioux nhờ việc đánh bắt và săn bắn tuyệt vời ở đó, và một số lượng lớn trong số họ luôn có mặt tại đây. Trong số các gia đình thường lui tới đây, có một gia đình thuộc bộ lạc Wabasha. We-no-na (người con gái đầu lòng) là tên của một thiếu nữ đã thề nguyền với người yêu thuộc cùng một băng nhóm. Nhưng cha mẹ nghiêm khắc của nàng đã hứa hôn nàng cho một người khác, một chiến binh nổi tiếng, và khăng khăng bắt nàng phải cưới anh ta. Ngày cưới được cha mẹ ấn định, khiến nàng vô cùng đau khổ. Nàng tỏ vẻ chấp nhận lời đề nghị và cùng họ đến tảng đá, với mục đích hái hoa cho bữa tiệc. Khi đến tảng đá, We-no-na chạy lên đỉnh, đứng trên mép đá, nhiếc móc cha mẹ nàng đang ở bên dưới vì sự tàn nhẫn của họ, rồi cất tiếng hát bài ai điếu, gieo mình xuống vực thẳm và đập tan xác họ trên tảng đá bên dưới.”
“Đập tan xác ai—cha mẹ nàng ư?”
“Vâng.”
“Chà, đó quả thực là một vụ việc bi thảm như anh nói. Hơn nữa, nó còn có một yếu tố kịch tính bất ngờ đáng kinh ngạc mà tôi không lường trước được. Nó hoàn toàn vượt trội so với những mô típ truyền thuyết da đỏ cũ kỹ. Có tới năm mươi 'Vách đá Tình nhân' dọc theo Mississippi mà từ đó những cô gái da đỏ thất tình đã nhảy xuống, nhưng đây là cú nhảy duy nhất trong số đó có kết cục đúng đắn và thỏa đáng. Chuyện gì đã xảy ra với Winona?”
“Nàng bị chấn động và bầm dập khá nặng; nhưng nàng đã tự gượng dậy và biến mất trước khi nhân viên điều tra đến hiện trường vụ án; và người ta nói rằng nàng đã tìm thấy và kết hôn với người yêu đích thực của mình, rồi cùng anh ta phiêu bạt đến một vùng đất xa xôi nào đó, nơi nàng sống hạnh phúc mãi mãi về sau, tâm hồn dịu dàng của nàng được tôi luyện và thanh lọc bởi sự kiện lãng mạn đã cướp đi quá sớm sự hướng dẫn ngọt ngào từ tình yêu của mẹ và vòng tay che chở của cha, đẩy nàng, không nơi nương tựa, vào sự từ thiện lạnh lẽo của một thế giới đầy phán xét.”
Tôi rất vui khi nghe những lời miêu tả phong cảnh của người thuyết trình, vì nó giúp tôi trân trọng những gì mình nhìn thấy, và cho phép tôi hình dung ra những phần đã mất đi do màn đêm buông xuống.
Như người thuyết trình đã nhận xét, cả vùng đất này đều được bao phủ bởi những câu chuyện và truyền thuyết của người da đỏ. Nhưng tôi nhắc ông rằng mọi người thường chỉ đề cập đến thực tế này—làm theo cách khiến người ta thèm thuồng—rồi khôn khéo dừng lại ở đó. Tại sao? Bởi vì ấn tượng để lại là những câu chuyện này đầy rẫy sự kiện và trí tưởng tượng—một ấn tượng dễ chịu mà sẽ bị xua tan ngay lập tức nếu những câu chuyện thực sự được kể ra. Tôi cho ông xem một tập tài liệu dạng này mà tôi đã sưu tầm được, và ông thú nhận rằng đó là những thứ tồi tệ, rác rưởi đến đáng thương; và tôi mạo muội nói thêm rằng những truyền thuyết mà chính ông vừa kể cũng mang tính chất này, ngoại trừ câu chuyện đáng ngưỡng mộ về Winona. Ông thừa nhận những thực tế này, nhưng nói rằng nếu tôi tìm đọc cuốn sách của ông Schoolcraft, được xuất bản gần năm mươi năm trước, và giờ chắc chắn đã không còn được in nữa, tôi sẽ tìm thấy một số phát minh của người da đỏ trong đó mà còn lâu mới thiếu đi sự kiện và trí tưởng tượng; rằng những câu chuyện trong Hiawatha cũng thuộc dạng này, và chúng lấy từ cuốn sách của Schoolcraft; và rằng còn có những câu chuyện khác trong cùng cuốn sách mà ông Longfellow có thể chuyển thành thơ với hiệu quả tốt. Ví dụ, có truyền thuyết về 'Cái đầu Bất tử'. Ông không thể kể lại nó, vì nhiều chi tiết đã mờ dần trong trí nhớ; nhưng ông khuyên tôi nên tìm đọc nó và mở mang sự tôn trọng đối với trí tưởng tượng của người da đỏ. Ông nói rằng câu chuyện này, và hầu hết những câu chuyện khác trong sách, đều lưu truyền trong cộng đồng người da đỏ dọc theo đoạn sông Mississippi này khi ông mới đến đây; và rằng những người đóng góp cho cuốn sách của Schoolcraft đã lấy chúng trực tiếp từ miệng người da đỏ, và đã ghi lại chúng với sự chính xác nghiêm ngặt, mà không thêm thắt bất cứ điều gì của riêng họ.
Tôi đã tìm thấy cuốn sách đó. Người thuyết trình đã đúng. Có vài truyền thuyết trong đó xác nhận những gì ông nói. Tôi sẽ giới thiệu hai trong số đó—'Cái đầu Bất tử' và 'Peboan và Seegwun, một câu chuyện ngụ ngôn về các mùa'. Câu chuyện sau được sử dụng trong Hiawatha; nhưng nó rất đáng đọc ở dạng nguyên bản, nếu chỉ để thấy một bài thơ đích thực có thể hiệu quả đến thế nào mà không cần đến sự trợ giúp và ân sủng của nhịp điệu và vần thơ—
PEBOAN VÀ SEEGWUN.
Một ông lão ngồi một mình trong túp lều, bên cạnh một dòng suối đóng băng. Đó là lúc cuối đông, và ngọn lửa của ông gần như đã tàn. Ông trông rất già nua và cô độc. Mái tóc ông trắng xóa vì tuổi tác, và mỗi khớp xương của ông đều run rẩy. Ngày qua ngày trôi qua trong sự cô quạnh, và ông không nghe thấy gì ngoài tiếng bão, cuốn đi những bông tuyết mới rơi.
Một ngày nọ, khi ngọn lửa sắp tắt, một chàng trai trẻ khôi ngô bước đến và vào nhà ông. Má chàng đỏ hồng vì máu của tuổi trẻ, đôi mắt lấp lánh sự linh hoạt, và nụ cười nở trên môi. Chàng bước đi với những bước chân nhẹ nhàng và nhanh nhẹn. Trán chàng quấn một vòng cỏ ngọt, thay cho dải băng trán của chiến binh, và chàng cầm một bó hoa trên tay.
“À, con trai ta,” ông lão nói, “Ta rất vui được gặp con. Hãy vào đi. Hãy vào và kể cho ta nghe về những cuộc phiêu lưu của con, và những vùng đất lạ nào con đã đi qua. Hãy để chúng ta cùng trải qua đêm nay. Ta sẽ kể cho con nghe về sự dũng cảm và chiến công của ta, và những gì ta có thể làm. Con cũng làm như vậy, và chúng ta sẽ cùng giải trí.”
Sau đó, ông lấy từ trong túi ra một chiếc tẩu cổ được chế tác kỳ lạ, và sau khi nhồi đầy thuốc lá, được làm dịu bằng cách trộn một số loại lá, ông đưa nó cho khách. Khi nghi lễ này kết thúc, họ bắt đầu trò chuyện.
“Ta thổi hơi thở của mình,” ông lão nói, “và dòng suối đứng yên. Nước trở nên cứng và chắc như đá trong suốt.”
“Con thở,” chàng trai trẻ nói, “và hoa nở rộ khắp đồng bằng.”
“Ta lắc mái tóc của mình,” ông lão đáp lại, “và tuyết bao phủ mặt đất. Lá rụng khỏi cây theo lệnh của ta, và hơi thở của ta thổi chúng bay đi. Chim chóc rời khỏi mặt nước, và bay đến một vùng đất xa xôi. Các loài vật ẩn mình khỏi hơi thở của ta, và ngay cả mặt đất cũng trở nên cứng như đá lửa.”
“Con lắc những lọn tóc của mình,” chàng trai trẻ đáp lại, “và những cơn mưa ấm áp, dịu nhẹ rơi xuống mặt đất. Cây cỏ vươn đầu lên khỏi mặt đất, như mắt trẻ thơ long lanh đầy thích thú. Giọng nói của con gọi chim chóc trở về. Sự ấm áp từ hơi thở của con làm tan chảy các dòng suối. Âm nhạc tràn ngập những lùm cây nơi con đi qua, và cả thiên nhiên đều vui sướng.”
Cuối cùng, mặt trời bắt đầu mọc. Một hơi ấm dịu dàng bao trùm nơi đây. Lưỡi của ông lão trở nên câm lặng. Chim robin và chim sẻ xanh bắt đầu hót trên mái lều. Dòng suối bắt đầu róc rách bên cửa, và hương thơm của cỏ cây hoa lá thoảng nhẹ trong làn gió xuân.
Ánh sáng ban ngày hoàn toàn hé lộ cho chàng trai trẻ biết chân dung của người chủ nhà. Khi chàng nhìn vào ông, ông có khuôn mặt băng giá của Peboan. Những dòng suối bắt đầu tuôn chảy từ mắt ông. Khi mặt trời lên cao, ông ngày càng nhỏ bé dần, và chốc lát sau đã tan biến hoàn toàn. Không còn gì sót lại nơi ngọn lửa trong lều của ông ngoài bông hoa miskodeed, một loài hoa nhỏ màu trắng, với viền hồng, một trong những loài thực vật sớm nhất ở phương bắc.
‘Cái đầu Bất tử’ là một câu chuyện khá dài, nhưng bù đắp cho sự thiếu hụt về độ ngắn gọn bằng những ý tưởng kỳ lạ, những điều kỳ diệu trong truyện cổ tích, sự đa dạng của các tình tiết và sự chuyển động đầy năng lượng.
