Trong khoảng thời gian hai năm hoặc hai năm rưỡi học nghề, tôi đã phục vụ dưới quyền nhiều hoa tiêu, trải nghiệm qua đủ kiểu thuyền viên lẫn đủ loại tàu hơi nước; bởi lẽ ông Bixby không phải lúc nào cũng thấy tiện khi giữ tôi bên cạnh, và những lúc như vậy, ông lại gửi tôi sang làm việc với người khác. Cho đến tận bây giờ, tôi vẫn thấy mình hưởng lợi đôi chút từ trải nghiệm đó; vì trong quãng thời gian đào tạo ngắn ngủi nhưng khắc nghiệt ấy, tôi đã được tiếp xúc, làm quen một cách tường tận với hầu hết những kiểu người mà ta thường thấy trong văn học, tiểu sử, hay lịch sử. Sự thật này cứ đập vào mắt tôi mỗi ngày, rằng người làm những công việc bình thường trên bờ có khi phải mất đến bốn mươi năm mới tích lũy được vốn hiểu biết kiểu này. Khi nói mình vẫn còn hưởng lợi từ điều đó, tôi không có ý bảo rằng nó giúp tôi trở thành một người biết đánh giá nhân cách con người—không, nó không làm được điều đó; bởi vì người biết nhìn người là bẩm sinh chứ không phải do đào tạo mà thành. Lợi ích tôi nhận được đa dạng cả về loại hình lẫn mức độ; nhưng điều tôi trân trọng nhất chính là sự hứng thú mà trải nghiệm thuở ấy mang lại cho việc đọc sách sau này của tôi. Mỗi khi bắt gặp một nhân vật được khắc họa sắc nét trong tiểu thuyết hay tiểu sử, tôi thường cảm thấy một sự gắn kết cá nhân nồng nhiệt với họ, đơn giản vì tôi đã biết họ từ trước—đã từng gặp họ trên dòng sông này.

Hình bóng hiện ra trong tâm trí tôi thường xuyên nhất, từ những bóng mờ của quãng thời gian đã mất ấy, chính là Brown, người lái chiếc tàu 'Pennsylvania'—kẻ mà tôi đã nhắc đến trong một chương trước, người có trí nhớ quá tốt và đáng ghét. Hắn là một gã trung niên, cao, gầy, xương xẩu, cạo râu nhẵn nhụi, mặt dài như mặt ngựa, dốt nát, keo kiệt, độc địa, hay càu nhàu, bới lông tìm vết, chuyên thổi phồng khuyết điểm của người khác—một gã bạo chúa thực thụ. Chẳng bao lâu, tôi đâm ra sợ hãi mỗi khi đến ca trực. Bất kể khi ở ca nghỉ, tôi có vui vẻ đến thế nào, hay tâm trạng có hân hoan ra sao khi bắt đầu leo lên cabin, thì ngay khoảnh khắc đặt chân đến gần buồng lái, tâm hồn tôi lại nặng trĩu như đeo chì.

Tôi vẫn nhớ như in lần đầu tiên bước vào trước mặt gã. Con tàu đã lùi ra khỏi St. Louis và đang 'chỉnh hướng xuôi dòng'; tôi bước lên buồng lái với tâm trạng hân hoan, vô cùng tự hào khi được coi là thành viên bán chính thức trong đội ngũ điều hành của một con tàu nhanh và nổi tiếng đến vậy. Brown đang cầm lái. Tôi dừng lại giữa phòng, định bụng cúi chào, nhưng Brown chẳng hề ngoái nhìn. Tôi cứ ngỡ gã đã liếc trộm mình từ khóe mắt, nhưng vì cái liếc ấy không lặp lại, tôi đoán mình đã nhầm. Lúc này gã đang thận trọng lái tàu qua những đoạn 'sóng cồn' nguy hiểm ngang qua bãi gỗ; vì vậy, quấy rầy gã là điều không nên; thế là tôi rón rén bước tới chiếc ghế cao rồi ngồi xuống.

Mười phút trôi qua trong im lặng; rồi người sếp mới của tôi quay lại, cẩn thận và tỉ mỉ quan sát tôi từ đầu đến chân trong khoảng—theo cảm nhận của tôi—phải đến mười lăm phút. Sau đó gã quay mặt đi và tôi không còn thấy nó trong vài giây; rồi gã lại quay nhìn lần nữa, và câu hỏi này đón chào tôi—

'Mày là thằng tập sự của Horace Bigsby à?'

'Vâng, thưa ông.'

Sau đó là một khoảng lặng và lại thêm một lần quan sát nữa. Rồi—

'Tên mày là gì?'

Tôi trả lời. Gã lặp lại tên tôi. Đó có lẽ là thứ duy nhất gã từng quên; vì mặc dù tôi làm việc với gã nhiều tháng trời, gã chẳng bao giờ gọi tôi bằng cách nào khác ngoài từ 'Này!' rồi theo sau là một mệnh lệnh.

'Mày sinh ở đâu?'

'Ở Florida, Missouri ạ.'

Một khoảng lặng. Rồi—

'Đáng lẽ nên ở lì cái xó đó mà tốt hơn!'

Bằng khoảng chục câu hỏi khá trực diện, gã đã moi hết lịch sử gia đình tôi ra.

Lúc này, họ đang thả dây dọi đo độ sâu ở khúc giao cắt đầu tiên. Việc này ngắt quãng cuộc tra hỏi. Khi dây dọi đã thu lên, gã lại tiếp tục—

'Mày làm nghề này bao lâu rồi?'

Tôi trả lời. Sau một thoáng lặng thinh—

'Kiếm đâu ra đôi giày đó thế?'

Tôi cung cấp thông tin cho gã.

'Nhấc chân lên xem nào!'

Tôi làm theo. Gã lùi lại, quan sát đôi giày một cách tỉ mỉ đầy khinh bỉ, rồi trầm ngâm gãi đầu, đẩy cái mũ chóp cao của mình về phía trước để thuận tiện cho việc suy nghĩ, rồi thốt lên, 'Chà, lạy chúa tôi!', rồi quay lại với vô lăng.

Việc gì khiến gã phải 'lạy chúa tôi' như vậy vẫn là một bí ẩn đối với tôi cho đến tận bây giờ, cũng như lúc đó. Chắc phải mất đến mười lăm phút—mười lăm phút im lặng tẻ nhạt, nhớ nhà—trước khi cái mặt ngựa dài ngoằng ấy quay lại phía tôi lần nữa—và rồi, thật là một sự thay đổi! Nó đỏ gay như lửa, và mọi cơ bắp trên mặt gã đều đang co giật. Giờ thì tiếng thét này vang lên—

'Này!—Mày định ngồi đó cả ngày hả?'

Tôi bật dậy khỏi sàn tàu, phóng đi ngay lập tức vì sự bất ngờ như bị điện giật. Ngay khi lấy lại được giọng, tôi nói, giọng đầy phân bua:—'Cháu không nhận được lệnh nào cả, thưa ông.'

'Không nhận được lệnh! Trời ạ, chúng ta thật là một con chim quý tộc nhỉ! Chúng ta phải cần có lệnh cơ đấy! Cha chúng ta là quý tộc—có nô lệ—và chúng ta đã được đi học. Phải rồi, chúng ta cũng là quý tộc, và phải có lệnh! Lệnh phải không? Lệnh là thứ mày muốn đấy hả! Lạy chúa tôi, tao sẽ dạy cho mày biết cái thói lên mặt và ra vẻ với mấy cái mệnh lệnh khốn kiếp của mày! Biến khỏi tay lái ngay!' (Tôi đã tiến lại gần nó mà không hề hay biết.)

Tôi lùi lại một hoặc hai bước, đứng như trong mơ, mọi giác quan bị tê liệt bởi cuộc tấn công cuồng loạn này.

'Mày đứng đó làm gì? Mang cái bình đá đó xuống cho nhân viên phục vụ khoang tàu xem nào—đi đi, mau lên, đừng có mà lề mề cả ngày ở đó!'

Ngay khi tôi quay lại buồng lái, Brown nói—

'Này! Mày làm cái quái gì dưới đó lâu thế?'

'Cháu không tìm thấy người phục vụ khoang; cháu phải đi tận vào phòng chứa thực phẩm ạ.'

'Câu chuyện nghe chừng khó tin đấy! Nhóm lò đi.'

Tôi bắt tay vào làm. Gã nhìn tôi như mèo rình chuột. Một lúc sau gã quát—

'Đặt cái xẻng xuống! Đúng là đồ óc lợn nhất tao từng thấy—thậm chí không có nổi cái đầu óc để mà chất than vào lò.'

Suốt cả ca trực, những chuyện như thế cứ tiếp diễn. Phải, và những ca trực sau đó cũng chẳng khác gì, suốt cả mấy tháng trời. Như tôi đã nói, chẳng bao lâu tôi đâm ra sợ hãi mỗi khi đến ca trực. Ngay khoảnh khắc tôi có mặt, dù là trong đêm tối mịt mù nhất, tôi vẫn cảm nhận được cặp mắt vàng khè đó đang nhìn mình, và biết chủ nhân của chúng đang chờ đợi một cái cớ để nhổ nọc độc lên mình tôi. Mở đầu, gã sẽ nói—

'Này! Cầm lái đi.'

Hai phút sau—

'Mày lái đi đâu thế hả? Kéo nó xuống! Kéo nó xuống!'

Một lát sau—

'Này! Mày định giữ nguyên thế cả ngày à? Thả nó ra—đón lấy! Đón lấy!'

Sau đó gã sẽ nhảy khỏi ghế, giật lấy bánh lái từ tay tôi, tự mình điều khiển, không ngừng tuôn ra những lời nhiếc móc vào mặt tôi.

George Ritchie là tập sự của người hoa tiêu kia. Cậu ta lúc này đang có những ngày tháng dễ chịu; vì sếp của cậu, George Ealer, là một người nhân hậu, trái ngược hẳn với Brown. Mùa trước, Ritchie từng tập sự cho Brown; do đó cậu ta biết chính xác làm thế nào để giải trí và trêu chọc tôi, tất cả chỉ trong một hành động. Bất cứ khi nào tôi cầm lái trong một thoáng ở ca trực của Ealer, Ritchie sẽ ngồi tựa lưng trên ghế và bắt chước điệu bộ của Brown, với những tiếng thốt lên liên hồi: 'Giật nó! Giật nó! Đúng là cái đồ cá trê khốn kiếp nhất tao từng thấy!' 'Này! Mày định đi đâu đó? Định đâm vào cái cọc ngầm à?' 'Kéo nó xuống! Mày điếc à? Kéo nó xuống!' 'Đấy, thấy chưa! Đúng như tao nghĩ! Tao đã bảo đừng có làm hẹp cái bãi cát đó rồi mà. Biến khỏi tay lái ngay!'

Thế nên lúc nào tôi cũng trải qua những thời khắc khổ sở, bất kể là ca trực của ai; và đôi khi tôi thấy rằng kiểu trêu chọc mang tính đùa cợt của Ritchie cũng gây ức chế chẳng kém gì sự càm ràm nghiêm túc đến chết người của Brown.

Tôi từng nhiều lần muốn giết chết Brown, nhưng điều đó không ổn. Một tên tập sự phải chịu đựng tất cả những gì sếp trút xuống, từ những lời bình luận và chỉ trích gay gắt; và tất cả chúng tôi đều tin rằng có một đạo luật liên bang biến việc đánh hoặc đe dọa một hoa tiêu đang làm nhiệm vụ thành một tội danh có thể bị phạt tù. Tuy nhiên, tôi có thể tưởng tượng ra cảnh mình giết chết Brown; chẳng có luật nào cấm điều đó cả; và đó là điều tôi luôn làm ngay khoảnh khắc mình nằm trên giường. Thay vì ôn lại luồng lạch trong đầu như bổn phận, tôi gạt công việc sang một bên để tận hưởng thú vui, và giết Brown. Tôi giết Brown mỗi đêm trong suốt nhiều tháng; không phải bằng những cách cũ kỹ, nhàm chán, thông thường, mà bằng những cách mới mẻ và đầy hình tượng;—những cách đôi khi làm người ta ngạc nhiên vì sự mới lạ trong thiết kế và sự kinh dị trong tình huống và hoàn cảnh.

Brown luôn chực chờ một cái cớ để bới lông tìm vết; và nếu không tìm được cái cớ hợp lý nào, gã sẽ tự bịa ra. Gã sẽ quát mắng bạn vì đã đi quá sát bờ, rồi lại mắng vì không đi sát; vì 'kéo xuống' khi không được bảo, và vì không 'kéo xuống' khi không được bảo; vì nhóm lò mà không có lệnh, và vì đợi lệnh mới nhóm. Nói một cách ngắn gọn, quy tắc bất di bất dịch của gã là phải tìm lỗi trong mọi việc bạn làm; và một quy tắc bất di bất dịch khác của gã là chuyển tất cả những lời nhận xét (đối với bạn) thành một sự lăng mạ.

Một ngày nọ, chúng tôi đang tiến gần đến New Madrid, tàu đang chạy xuôi dòng và chở nặng. Brown đứng một bên bánh lái, đang lái tàu; tôi đứng bên kia, sẵn sàng 'kéo xuống' hoặc 'đẩy lên.' Thỉnh thoảng, gã lại liếc trộm tôi một cái. Tôi đã học được từ lâu ý nghĩa của cái liếc đó; nghĩa là, gã đang cố dàn dựng một cái bẫy cho tôi. Tôi tự hỏi nó sẽ mang hình thù thế nào. Một lát sau, gã lùi lại khỏi bánh lái và nói bằng cái giọng càu nhàu thường lệ—

'Này!—Xem mày có đủ thông minh để quay tàu lại không.'

Việc này chắc chắn sẽ thành công; không gì có thể ngăn cản được; bởi trước đó gã chưa bao giờ cho phép tôi quay tàu; do đó, dù tôi có làm thế nào đi nữa, gã cũng có thể tha hồ tìm lỗi. Gã đứng đằng sau, cặp mắt tham lam dán chặt vào tôi, và kết quả đúng như những gì có thể đoán trước: tôi mất bình tĩnh chỉ trong vòng chưa đầy một phần tư phút, và không biết mình đang làm gì; tôi bắt đầu xoay tàu quá sớm, nhưng rồi phát hiện ra một tia sáng vui sướng đê tiện trong mắt Brown nên lại sửa sai; tôi bắt đầu xoay lại lần nữa khi tàu vẫn còn ở vị trí quá cao, nhưng lại kịp sửa sai lần nữa; tôi thực hiện vài động tác sai lầm khác, nhưng vẫn xoay xở tự cứu mình; thế nhưng cuối cùng tôi lại trở nên bối rối và lo lắng đến mức phạm phải sai lầm tồi tệ nhất trong tất cả—tôi để tàu trôi quá xa mới bắt đầu cho quay đầu. Cơ hội của Brown đã đến.

Mặt gã đỏ bừng vì giận dữ; gã lao đến, quăng tôi văng qua phòng lái bằng một cú vung tay, quay bánh lái mạnh xuống, và bắt đầu tuôn ra một tràng chửi rủa tôi cho đến khi hụt hơi. Trong quá trình mắng nhiếc đó, gã gọi tôi bằng đủ mọi loại tên tục tĩu mà gã có thể nghĩ ra, và đôi ba lần tôi tưởng gã sắp chửi thề—nhưng lần này thì không. 'Lạy chúa tôi' là câu gần nhất gã dám chạm tới cái sự xa xỉ của việc chửi thề, vì gã được nuôi dạy với sự tôn trọng lành mạnh dành cho lửa và lưu huỳnh của địa ngục sau này.

Đó là một giờ đồng hồ không dễ chịu chút nào; bởi có rất đông khán giả trên boong thượng. Khi tôi đi ngủ đêm đó, tôi đã giết Brown theo mười bảy cách khác nhau—tất cả đều mới mẻ.