Đời Sống Trên Sông Mississippi

Lượt đọc: 1277 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 46
Bùa Mê Và Phù Thủy

❊ ❊ ❊

Sự kiện thường niên lớn nhất tại New Orleans là thứ mà chúng tôi đã đến quá trễ để được chiêm ngưỡng—lễ hội Mardi-Gras. Hai mươi bốn năm trước, tôi từng xem đám rước của Mystic Crew of Comus ở đó—với các hiệp sĩ, quý tộc và những người khác, vận trên mình những bộ trang phục lộng lẫy bằng lụa và vàng sản xuất tại Paris, được thiết kế và đặt mua chỉ để dùng trong một đêm duy nhất; và theo sau họ là đủ loại khổng lồ, người lùn, quái vật cùng những hình thù kỳ dị, nực cười khác—một màn trình diễn đáng kinh ngạc và diệu kỳ khi nó lẳng lặng và trang nghiêm diễu hành dọc con phố dưới ánh sáng của những ngọn đuốc lập lòe, bốc khói; nhưng người ta bảo rằng vào những ngày sau này, cảnh tượng ấy đã được tăng cường mạnh mẽ hơn về chi phí, sự lộng lẫy và đa dạng. Có một nhân vật chính—gọi là 'Rex'; và nếu tôi nhớ không lầm, không một ai bên ngoài biết được danh tính của vị vua này hay bất kỳ tùy tùng nào đi theo ông ta. Tất cả những người này đều là các quý ông có địa vị và tầm vóc; việc được gia nhập tổ chức này là một điều đáng tự hào; nên sự bí ẩn mà họ dùng để che giấu thân phận chỉ thuần túy vì sự lãng mạn, chứ chẳng phải vì sợ cảnh sát.

Dĩ nhiên, Mardi-Gras là một di tích từ thời chiếm đóng của Pháp và Tây Ban Nha; nhưng tôi đánh giá rằng nét tôn giáo trong đó nay đã bị loại bỏ gần hết. Ngài Walter đã chiếm ưu thế trước các vị giáo sĩ khoác áo dòng và lần hạt, và ông ta sẽ còn ở lại. Những công chuyện thời trung cổ của ông, được bổ sung thêm bởi những con quái vật, những hình thù kỳ lạ và những sinh vật dễ thương từ thế giới cổ tích, trông bắt mắt hơn những phát minh và màn trình diễn vụng về, nực cười của đám đông tiệc tùng thời linh mục, và có lẽ cũng phục vụ tốt không kém trong việc nhấn mạnh ngày lễ và nhắc nhở người ta rằng ranh giới ân huệ giữa mùa trần thế và mùa thánh thiêng đã tới.

Hội chợ Mardi-Gras này từng là sở hữu độc quyền của New Orleans cho đến gần đây. Nhưng giờ đây nó đã lan sang Memphis, St. Louis và Baltimore. Có lẽ nó đã đạt đến giới hạn. Đây là một thứ khó lòng tồn tại ở miền Bắc thực dụng; chắc chắn nó sẽ chỉ trụ được một thời gian rất ngắn; ngắn ngủi như thể khi tổ chức ở London vậy. Bởi linh hồn của lễ hội chính là sự lãng mạn, chứ không phải sự hài hước hay kỳ dị. Hãy tước bỏ những bí ẩn lãng mạn, những ông vua, hiệp sĩ và những tước hiệu nghe thật kêu kia đi, Mardi-Gras sẽ chết ngay tại miền Nam. Chính cái đặc điểm giúp nó tồn tại ở miền Nam—sự lãng mạn ướt át, ủy mị—lại sẽ giết chết nó ở miền Bắc hoặc London. Puck và Punch, cùng cả giới báo chí, sẽ xông vào chế nhạo nó không thương tiếc, và buổi trình diễn đầu tiên cũng sẽ là buổi cuối cùng.

Đối lập với những tội ác của Cách mạng Pháp và Bonaparte có thể kể ra hai ân huệ bù đắp: cuộc Cách mạng đã phá vỡ xiềng xích của chế độ cũ và của Giáo hội, biến một dân tộc nô lệ khốn cùng thành một dân tộc tự do; và Bonaparte đã thiết lập việc đặt giá trị thực lực lên trên dòng dõi, đồng thời tước bỏ hoàn toàn tính thần thánh của vương quyền, khiến cho những cái đầu đội vương miện ở châu Âu vốn trước kia là thánh thần, thì nay chỉ còn là con người, và không bao giờ có thể trở thành thánh thần một lần nữa, mà chỉ là những bù nhìn, phải chịu trách nhiệm về hành động của mình như những người phàm tục. Những ân huệ như vậy đã bù đắp cho những tổn hại tạm thời mà Bonaparte và cuộc Cách mạng gây ra, đồng thời khiến thế giới phải mang nợ họ vì những đóng góp to lớn và lâu dài này cho tự do, nhân loại và sự tiến bộ.

Rồi Ngài Walter Scott xuất hiện cùng với những bùa phép của mình, và bằng sức mạnh đơn độc, ông chặn đứng làn sóng tiến bộ này, thậm chí còn đẩy lùi nó; khiến thế giới đắm chìm trong tình yêu với những giấc mơ và bóng ma; với những tôn giáo thối rữa và đê hèn; với những hệ thống chính phủ mục nát và suy đồi; với những sự ngớ ngẩn, trống rỗng, những vẻ huy hoàng giả tạo, những đồ trang sức giả hiệu và những hiệp sĩ giả danh của một xã hội rỗng tuếch, vô giá trị đã tan biến từ lâu. Ông ta đã gây ra những tổn hại khôn lường; có lẽ là những tổn hại thực tế và lâu dài hơn bất kỳ cá nhân nào từng viết sách. Hầu hết thế giới nay đã vượt qua phần lớn những tổn hại này, dù chắc chắn chưa phải là tất cả; nhưng ở miền Nam của chúng ta, chúng vẫn còn phát triển khá mạnh mẽ. Có lẽ không còn mạnh như nửa thế hệ trước, nhưng vẫn còn mạnh. Ở đó, nền văn minh chân chính và lành mạnh của thế kỷ mười chín lại bị trộn lẫn và hòa quyện một cách kỳ lạ với nền văn minh giả tạo thời Trung Cổ của Walter Scott; thế nên bạn mới thấy những ý tưởng thực dụng, tiến bộ, những công trình tiến bộ; lại bị pha tạp với đấu kiếm, lối diễn thuyết khoa trương và sự lãng mạn nhạt nhẽo của một quá khứ lố bịch đã chết, mà vì lòng nhân từ thì nên chôn vùi nó đi mới phải. Nếu không có căn bệnh mang tên Ngài Walter, thì tính cách của người miền Nam—hay "Southron," theo cách dùng từ trang trọng của Ngài Walter—đã hoàn toàn hiện đại, thay vì pha trộn giữa hiện đại và trung cổ như hiện nay, và miền Nam hẳn đã tiến bộ hơn hiện tại trọn một thế hệ. Chính Ngài Walter đã biến mọi quý ông ở miền Nam thành Thiếu tá, Đại tá, Tướng quân hoặc Thẩm phán trước thời chiến; và cũng chính ông ta đã khiến các quý ông này coi trọng những danh hiệu giả mạo đó. Bởi chính ông là người đã tạo ra thứ bậc và giai cấp ở đó, cũng như tạo ra sự tôn sùng thứ bậc và giai cấp, niềm tự hào và thú vui trong những thứ đó. Người ta đã đổ thừa quá nhiều cho chế độ nô lệ mà quên đi việc truy nguyên nguồn gốc của những sản phẩm và đóng góp này từ Ngài Walter.

Ngài Walter đã góp phần quá lớn trong việc định hình tính cách miền Nam như nó đã tồn tại trước cuộc chiến, đến mức ông phải chịu trách nhiệm lớn cho cuộc chiến đó. Thật hơi khắc nghiệt với một người đã khuất khi nói rằng nếu không có Ngài Walter thì chúng ta đã không có cuộc chiến nào cả; tuy nhiên, có lẽ người ta vẫn có thể đưa ra một lập luận hợp lý để ủng hộ cái giả thuyết điên rồ đó. Người miền Nam thời Cách mạng Mỹ sở hữu nô lệ; người miền Nam thời Nội chiến cũng vậy: nhưng người trước chẳng giống người sau như thể người Anh chẳng giống người Pháp. Sự thay đổi tính cách có thể được truy nguyên một cách dễ dàng hơn từ ảnh hưởng của Ngài Walter so với bất kỳ sự vật hay cá nhân nào khác.

Người ta có thể quan sát, qua một hoặc hai dấu hiệu, xem ảnh hưởng đó đã thấm sâu đến mức nào và nắm giữ mạnh mẽ ra sao. Nếu ai đó cầm một tạp chí văn học miền Bắc hoặc miền Nam của bốn mươi hay năm mươi năm trước, họ sẽ thấy nó đầy rẫy những lời 'hùng biện' sáo rỗng, viển vông, hoa mỹ, đầy chất lãng mạn, ủy mị—tất cả đều bắt chước Ngài Walter, và còn bắt chước rất dở nữa—thực tế là những bản nhại vô hại theo phong cách và phương pháp của ông. Loại văn chương này từng là thời thượng ở cả hai miền đất nước, nên đã có cơ hội cho một sự cạnh tranh công bằng nhất; và kết quả là, miền Nam đã có thể cho thấy số lượng các tên tuổi văn học nổi tiếng, tính theo tỷ lệ dân số, nhiều ngang bằng với miền Bắc.

Nhưng một sự thay đổi đã đến, và giờ không còn cơ hội cho sự cạnh tranh công bằng giữa miền Bắc và miền Nam nữa. Bởi miền Bắc đã vứt bỏ cái phong cách khoa trương cũ kỹ đó, trong khi nhà văn miền Nam vẫn cứ bám lấy nó—bám lấy nó và hậu quả là thị trường cho các tác phẩm của họ bị thu hẹp lại. Tất nhiên, tài năng văn chương ở miền Nam hiện nay vẫn nhiều như xưa; nhưng tác phẩm của họ khó có thể lưu hành rộng rãi dưới những điều kiện hiện tại; các tác giả viết cho quá khứ, không phải cho hiện tại; họ sử dụng những hình thức lỗi thời và một ngôn ngữ đã chết. Nhưng khi một người miền Nam có thiên tài viết bằng tiếng Anh hiện đại, cuốn sách của họ không còn phải chống nạng nữa mà sẽ tung cánh bay; và chúng mang tác phẩm đó bay nhanh chóng khắp nước Mỹ và nước Anh, qua những nhà xuất bản chuyên in lại các tác phẩm tiếng Anh vĩ đại ở Đức—như đã thấy qua trường hợp của ông Cable và tác phẩm Uncle Remus, hai trong số rất ít tác giả miền Nam không viết theo phong cách miền Nam. Thay vì chỉ có ba hoặc bốn tên tuổi văn học nổi tiếng, miền Nam lẽ ra nên có hàng chục—và sẽ có được họ khi thời của Ngài Walter qua đi.

Một ví dụ thú vị về sức mạnh của một cuốn sách đơn lẻ trong việc tạo ra điều tốt hay điều xấu được thể hiện qua những ảnh hưởng do 'Don Quixote' và 'Ivanhoe' gây ra. Tác phẩm thứ nhất đã quét sạch sự ngưỡng mộ của thế giới dành cho sự ngớ ngẩn của hiệp sĩ thời trung cổ; còn tác phẩm kia thì khôi phục nó. Riêng đối với miền Nam của chúng ta, công lao tốt đẹp mà Cervantes đã làm gần như không còn giá trị, bởi công việc tai hại của Scott đã phá hoại nó một cách quá hiệu quả.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 10 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.