Trong những chương trước, tôi đã cố gắng đi sâu vào những chi tiết tỉ mỉ của khoa học lái tàu, để dẫn dắt độc giả từng bước một hiểu rõ môn khoa học này bao gồm những gì; đồng thời tôi cũng cố gắng cho họ thấy rằng đây là một môn khoa học vô cùng kỳ lạ, tuyệt vời và rất đáng để tâm. Nếu có vẻ như tôi rất yêu thích đề tài này, thì cũng chẳng có gì đáng ngạc nhiên, bởi tôi từng yêu cái nghề này hơn bất cứ nghề nào tôi đã làm sau này, và tôi tự hào về nó vô hạn. Lý do rất đơn giản: vào thời đó, người lái tàu là con người duy nhất sống trên trái đất này mà không bị ràng buộc và hoàn toàn độc lập. Các bậc quân vương chỉ là những đầy tớ bị kìm kẹp bởi quốc hội và thần dân; các nghị sĩ ngồi trên những chiếc ghế bị xích lại bởi chính cử tri của mình; một tổng biên tập báo chí không thể độc lập, mà phải làm việc với một tay bị đảng phái và các nhà tài trợ trói chặt phía sau, và phải bằng lòng chỉ được thốt ra một nửa hoặc hai phần ba suy nghĩ của mình; không một giáo sĩ nào là người tự do và có thể nói lên toàn bộ sự thật, bất chấp ý kiến của giáo xứ; các nhà văn đủ loại đều là những tôi tớ bị xiềng xích của công chúng. Chúng ta viết một cách thẳng thắn và không sợ hãi, nhưng rồi chúng ta lại phải 'điều chỉnh' trước khi in. Sự thật là, ai cũng có chủ, và luôn phải lo âu, bứt rứt trong thân phận nô lệ; nhưng vào thời tôi viết đây, người lái tàu trên sông Mississippi lại không hề có chủ. Vị thuyền trưởng có thể đứng trên boong tàu, với vẻ trịnh trọng của một quyền lực rất ngắn ngủi, và đưa ra năm sáu mệnh lệnh khi con tàu lùi vào dòng nước, rồi thì triều đại của vị thuyền trưởng ấy chấm dứt.

Ngay khoảnh khắc con tàu bắt đầu hành trình trên sông, nó nằm dưới sự kiểm soát duy nhất và không thể chối cãi của người lái tàu. Anh ta có thể làm bất cứ điều gì mình thích với con tàu, điều khiển nó chạy khi nào và đi đâu tùy ý, và buộc nó vào bờ bất cứ khi nào anh ta cho là tốt nhất. Mọi cử động của anh ta hoàn toàn tự do; anh ta không tham khảo ý kiến ai, không nhận lệnh từ bất cứ ai, và lập tức phản kháng lại ngay cả những gợi ý nhỏ nhất. Thật vậy, luật pháp Hoa Kỳ cấm anh ta lắng nghe các mệnh lệnh hay gợi ý, vì nhận định đúng đắn rằng người lái tàu tất yếu biết cách điều khiển con tàu tốt hơn bất cứ ai có thể chỉ bảo cho anh ta. Vậy nên, đây là một điều mới lạ: một ông vua không có người canh giữ, một quân chủ tuyệt đối đúng theo nghĩa đen chứ không phải bằng lời nói suông. Tôi đã từng thấy một cậu bé mười tám tuổi điều khiển một con tàu hơi nước lớn điềm nhiên tiến vào nơi tưởng chừng như chắc chắn sẽ bị hủy diệt, trong khi vị thuyền trưởng già nua đứng lặng lẽ bên cạnh, đầy lo âu nhưng bất lực không thể can thiệp. Sự can thiệp của ông, trong trường hợp cụ thể đó, có lẽ đã là một điều tốt, nhưng nếu cho phép làm vậy thì sẽ tạo ra một tiền lệ vô cùng tai hại. Dễ dàng đoán ra rằng, xét đến quyền hạn vô biên của người lái tàu, anh ta là một nhân vật quan trọng trong những ngày tháng chạy tàu hơi nước xưa kia. Anh ta được vị thuyền trưởng đối xử bằng sự lịch thiệp đặc biệt và được tất cả các sĩ quan cũng như nhân viên dành cho sự tôn trọng đặc biệt; và tinh thần tôn trọng này cũng nhanh chóng lan sang cả các hành khách. Tôi nghĩ người lái tàu có lẽ là những người duy nhất tôi từng biết mà không hề tỏ ra chút lúng túng nào khi có mặt các hoàng thân ngoại quốc đi du lịch. Nhưng dù sao thì, những người cùng đẳng cấp với mình thường không phải là đối tượng gây lúng túng.

Do thói quen lâu ngày, các hoa tiêu thường đưa mọi mong muốn của mình dưới hình thức mệnh lệnh. Cho đến tận ngày nay, việc phải diễn đạt ý muốn của mình dưới hình thức yếu ớt là một lời yêu cầu, thay vì tung ra bằng ngôn ngữ đanh thép của một mệnh lệnh, vẫn làm tôi thấy 'khó chịu'. Vào thời xưa, việc chất hàng lên một con tàu hơi nước ở St. Louis, đưa nó đến New Orleans rồi quay về, và dỡ hàng, trung bình mất khoảng hai mươi lăm ngày. Con tàu dành bảy hoặc tám ngày trong số đó ở các bến tàu tại St. Louis và New Orleans, và tất cả mọi người trên tàu đều phải làm việc vất vả, ngoại trừ hai người lái tàu; họ chẳng làm gì ngoài việc đóng vai quý ông trong thành phố, mà vẫn nhận lương y như thể đang làm nhiệm vụ. Ngay khi con tàu chạm bến ở bất kỳ thành phố nào, họ liền lên bờ; và hiếm khi người ta thấy họ quay lại cho đến khi tiếng chuông cuối cùng vang lên và mọi thứ đã sẵn sàng cho chuyến đi tiếp theo.

Khi một thuyền trưởng có được một hoa tiêu có danh tiếng đặc biệt cao, ông ta sẽ cố gắng giữ người đó lại. Khi mức lương là bốn trăm đô la một tháng trên vùng Thượng Mississippi, tôi từng biết một thuyền trưởng giữ một hoa tiêu như vậy ở trạng thái nhàn rỗi, hưởng nguyên lương, suốt ba tháng liền trong khi dòng sông bị đóng băng. Và cần phải nhớ rằng trong thời buổi giá rẻ đó, bốn trăm đô la là một mức lương sang trọng đến mức khó tin. Ít người trên bờ nhận được mức lương như vậy, và khi họ nhận được, họ rất được trọng vọng. Khi các hoa tiêu từ bất cứ đầu nào của dòng sông đi lạc vào ngôi làng nhỏ Missouri của chúng tôi, họ đều được những người tốt nhất và xinh đẹp nhất săn đón, và được đối xử với sự kính trọng cao quý. Việc nằm chờ ở cảng mà vẫn hưởng lương là điều mà nhiều hoa tiêu rất thích và trân trọng; đặc biệt nếu họ thuộc vùng sông Missouri trong thời hoàng kim của nghề đó (thời Kansas), và nhận được chín trăm đô la một chuyến, tương đương với khoảng mười tám trăm đô la một tháng. Đây là một cuộc đối thoại của thời đó. Một gã từ sông Illinois, với một con tàu nhỏ có bánh lái phía sau, tiến lại bắt chuyện với một cặp hoa tiêu sông Missouri hào nhoáng và bóng bẩy— 'Thưa các ngài, tôi có một chuyến đi khá tốt lên vùng thượng du, và sẽ cần các ngài khoảng một tháng. Giá sẽ là bao nhiêu?' 'Mười tám trăm đô la mỗi người.' 'Trời đất ơi! Các anh cứ lấy tàu của tôi, để tôi hưởng lương của các anh, rồi tôi sẽ chia lại!'

Tôi xin lưu ý, nhân tiện, rằng những người lái tàu hơi nước trên sông Mississippi quan trọng trong mắt những người trên bờ (và trong mắt chính họ, đến một mức độ nào đó) tùy theo phẩm giá của con tàu mà họ phục vụ. Ví dụ, việc là thành viên thủy thủ đoàn của những con tàu uy nghi như 'Aleck Scott' hay 'Grand Turk' là một điều đáng tự hào. Những người đốt lò, nhân viên boong tàu, và thợ cắt tóc da đen làm việc trên những con tàu đó đều là những nhân vật lỗi lạc trong đẳng cấp của họ, và họ cũng nhận thức rõ điều đó. Một anh chàng da đen vạm vỡ từng gây khó chịu tại một buổi khiêu vũ của người da đen ở New Orleans bằng cách tỏ vẻ ta đây. Cuối cùng, một trong những người quản lý vội vã tiến lại gần anh ta và nói— 'Anh là ai, dù sao thì? Anh là ai? đó là điều tôi muốn biết!' Người vi phạm không hề nao núng chút nào, mà ưỡn người lên và dồn vào giọng nói điều cho thấy anh ta biết mình không phải đang làm bộ làm tịch với vốn liếng hạn hẹp. 'Tôi là ai? Tôi là ai? Tôi sẽ cho ông biết ngay tôi là ai! Tôi muốn mấy người da đen các ông phải hiểu rằng tôi là người đốt lò ở cửa giữa trên tàu “Aleck Scott” đấy!' Thế là đủ.

Thợ cắt tóc của tàu 'Grand Turk' là một người da đen trẻ tuổi bảnh bao, người luôn phô trương sự quan trọng của mình với sự tự mãn êm dịu, và được giới mà anh ta giao du săn đón rất nhiều. Giới trẻ da màu ở New Orleans rất hay tán tỉnh nhau vào lúc hoàng hôn trên những vỉa hè ở các con phố phía sau. Một buổi tối, có người đã thấy và nghe thấy điều tương tự như sau tại một trong những địa điểm đó. Một phụ nữ da đen trung niên ló đầu qua một ô cửa sổ vỡ và hét lên (rất muốn hàng xóm nghe thấy và ghen tị), 'Này Mary Ann, vào nhà ngay phút này! Đứng ngoài đó tán tỉnh với cái thứ hạ đẳng ấy, và đây là bác thợ cắt tóc ở tàu “Gran’ Turk” muốn trò chuyện với mày đấy!'

Nhắc lại chuyện lúc nãy, về việc vị trí chính thức đặc biệt của một hoa tiêu đã đặt anh ta ra ngoài tầm với của sự chỉ trích hay mệnh lệnh, khiến tôi tự nhiên nhớ đến Stephen W——. Anh ta là một hoa tiêu tài năng, một gã tử tế, nói không biết mệt, và có cả sự dí dỏm lẫn hài hước trong người. Anh ta cũng có sự độc lập đầy bất kính, và cực kỳ dễ dãi, thoải mái trước những người lớn tuổi, những người có chức quyền, và thậm chí cả những người giàu sang quyền quý nhất. Anh ta luôn có việc làm, không bao giờ tiết kiệm được một xu, là một người đi vay đầy thuyết phục, mắc nợ mọi hoa tiêu trên sông, và phần lớn các thuyền trưởng. Anh ta có thể khoác một vẻ huy hoàng lên một kiểu lái tàu liều lĩnh, bất cần đời, khiến nó trở nên gần như quyến rũ—nhưng không phải với tất cả mọi người. Anh ta đã từng có một chuyến đi với vị thuyền trưởng Y—— tốt bụng, và bị 'miễn nhiệm' khi con tàu đến New Orleans. Ai đó bày tỏ sự ngạc nhiên về việc bị sa thải. Thuyền trưởng Y—— rùng mình khi chỉ mới nghe nhắc đến tên Stephen. Sau đó, cái giọng già nua, mỏng manh, tội nghiệp của ông cất lên đại loại như thế này: 'Trời ạ, phước lành thay! Tôi sẽ không bao giờ để một sinh vật hoang dại như vậy trên tàu của mình đâu—không bao giờ, dù thế giới có thế nào đi nữa! Nó chửi thề, nó hát, nó huýt sáo, nó la hét—tôi chưa bao giờ thấy một gã da đỏ nào la hét như thế. Mọi lúc trong đêm—với nó chẳng có gì khác biệt cả. Nó cứ la hét như vậy, chẳng vì lý do gì đặc biệt cả, chỉ đơn giản vì một thứ khoái cảm quỷ quái nào đó mà nó nhận được từ việc đó. Tôi không bao giờ có thể chìm vào giấc ngủ ngon mà không bị nó lôi dậy khỏi giường, ướt đẫm mồ hôi lạnh, bởi một trong những tiếng kêu chiến tranh khủng khiếp đó. Một sinh vật kỳ quặc—sinh vật rất kỳ quặc; không tôn trọng bất cứ điều gì hay bất cứ ai. Đôi khi nó gọi tôi là “Johnny”. Và nó giữ một cây đàn vĩ cầm, cùng một con mèo. Nó chơi đàn tệ hại khủng khiếp. Điều này dường như làm con mèo khó chịu, và thế là con mèo sẽ hú lên. Không ai có thể ngủ được ở nơi mà người đàn ông đó—cùng gia đình anh ta—hiện diện. Và liều lĩnh nữa. Chưa từng có điều gì giống như vậy. Bây giờ anh có thể tin hay không thì tùy, nhưng thề có Chúa, anh ta đã lái con tàu của tôi lao thẳng xuống qua những khúc gỗ mục khủng khiếp đó ở Chicot với tốc độ hơi nước rầm rầm, và gió thì thổi như điên dại! Các sĩ quan của tôi sẽ nói với anh như vậy. Họ đã thấy. Và thưa ông, trong khi nó đang lao thẳng qua những khúc gỗ đó, và tôi thì run cầm cập trong đôi giày của mình và cầu nguyện, tôi ước mình không bao giờ phải nói nữa nếu nó không chúm môi lại và huýt sáo! Đúng vậy, thưa ông; huýt sáo bài “Buffalo gals, can't you come out tonight, can't you come out to-night, can't you come out to-night;” và làm điều đó bình thản như thể chúng ta đang dự đám tang và chẳng có liên quan gì đến người chết vậy. Và khi tôi phản đối chuyện đó, nó mỉm cười nhìn tôi như thể tôi là con của nó, và bảo tôi hãy chạy vào nhà mà cố gắng làm người tốt, đừng có xía vào việc của cấp trên!'

Có lần một tay thuyền trưởng khá keo kiệt đã tóm được Stephen ở New Orleans khi anh ta đang thất nghiệp và như thường lệ là cạn túi. Hắn bao vây Stephen, kẻ đang ở vào một 'hoàn cảnh ngặt nghèo', và cuối cùng thuyết phục được anh nhận việc với mức lương một trăm hai mươi lăm đô la một tháng, chỉ bằng một nửa lương, với điều kiện thuyền trưởng hứa không tiết lộ bí mật này để khỏi mang lại sự khinh miệt của cả nghiệp đoàn lên đầu anh chàng tội nghiệp. Nhưng con tàu chưa rời New Orleans được một ngày thì Stephen phát hiện ra rằng gã thuyền trưởng kia đang khoe khoang về chiến tích của mình, và rằng tất cả các sĩ quan đều đã biết chuyện. Stephen nhăn mặt, nhưng không nói gì. Vào khoảng giữa buổi chiều, gã thuyền trưởng bước ra boong tàu, nhìn quanh, và tỏ vẻ khá ngạc nhiên. Hắn nhìn lên Stephen đầy thắc mắc, nhưng Stephen vẫn đang huýt sáo một cách bình thản, và tập trung vào công việc. Gã thuyền trưởng đứng quanh một lúc đầy khó chịu, và một hai lần có vẻ như định đưa ra một gợi ý; nhưng nghi thức của dòng sông dạy hắn tránh kiểu liều lĩnh đó, và thế là hắn cố giữ im lặng. Hắn bứt rứt và bối rối thêm vài phút nữa, rồi lui vào phòng riêng. Nhưng chẳng bao lâu sau hắn lại xuất hiện, và có vẻ bối rối hơn bao giờ hết. Chốc lát sau hắn đánh bạo nhận xét, với vẻ tôn trọng— 'Mực nước sông khá tốt phải không, thưa ngài?' 'Chà, tôi nghĩ vậy! Mực nước ngang bờ là một mức khá thoải mái.' 'Có vẻ như dòng chảy ở đây khá mạnh.' 'Khá mạnh thì chưa tả hết được! Nó còn tệ hơn cả dòng nước chảy vào cối xay.' 'Đi vào gần bờ có dễ hơn ở ngoài giữa dòng này không?' 'Có, tôi cho là vậy; nhưng người ta không bao giờ là quá cẩn thận với một con tàu hơi nước đâu. Ở ngoài này khá an toàn; không thể va vào đáy ở đây được đâu, ông cứ tin là vậy.' Gã thuyền trưởng rời đi, trông thảm hại vô cùng. Với tốc độ này, có lẽ hắn sẽ chết già trước khi con tàu kịp đến St. Louis. Ngày hôm sau hắn xuất hiện trên boong và lại thấy Stephen đang kiên định đứng giữa dòng sông, chiến đấu với toàn bộ sức mạnh khổng lồ của dòng Mississippi, và huýt sáo giai điệu bình thản đó. Chuyện này đang trở nên nghiêm trọng. Ở phía gần bờ có một con tàu chậm hơn đang rẽ nước tiến lên trong vùng nước êm ả và dần vượt lên; nó bắt đầu hướng về một nhánh sông tắt; Stephen vẫn bám lấy giữa dòng sông. Lời nói đã bị gã thuyền trưởng vắt ra. Hắn nói— 'Ông W——, cái nhánh đó chẳng phải giúp cắt ngắn được một khoảng cách lớn sao?' 'Tôi nghĩ là có, nhưng tôi không biết chắc.' 'Không biết chắc! Chà, chẳng phải bây giờ nước ở đó đủ sâu để đi qua sao?' 'Tôi cho là có, nhưng tôi không chắc chắn.' 'Thề có Chúa, chuyện này thật kỳ lạ! Chẳng phải những hoa tiêu trên con tàu kia đang định thử đi đó sao? Ý ông là ông không biết nhiều bằng họ à?' 'Họ ư! Chà, họ là những hoa tiêu loại hai trăm rưỡi đô la! Nhưng ông đừng lo; tôi biết nhiều như những gì người ta có thể đòi hỏi ở mức lương một trăm hai mươi lăm!' Gã thuyền trưởng đầu hàng. Năm phút sau Stephen đã lao qua nhánh sông và để cho con tàu đối thủ hít khói một cách đầy ngoạn mục.