Kim Sinh Kim Thế

Lượt đọc: 341 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Tiếng Thở Dài Đêm Tố Linh

❊ ❊ ❊

Chuyện kể lại ngày hoàn đô, bá quan văn võ hộ tống Uông chủ tịch bái lăng. Tôi cùng Cổ Vịnh Kim chung xe, lúc này anh ta là Bí thư trưởng Bộ Tuyên truyền, thuộc cấp dưới của tôi, nhưng hai người vẫn là bạn bè thường nhật. Chúng tôi tới Trung Sơn Lăng, lại còn tới Minh Hiếu Lăng. Tôi thấy Minh Hiếu Lăng tốt hơn, thiết kế kiến trúc của Trung Sơn Lăng quá mức cố ý, không bằng Minh Hiếu Lăng: sơn hà cùng một sắc, năm tháng chẳng phân biệt.

Buổi chiều quay về thành, đi vào Trung Sơn Môn, nắng xuân tràn ngập ruộng vườn nhà cửa. Trên xe, Vịnh Kim nói về chuyện quân Đức đại thắng, tỏ ra rất phấn khích. Tôi đoán nước Đức thế nào cũng bại. Lúc ấy anh ta định phản bác, nhưng chỉ dặn tôi rằng những lời kiểu này nói với anh ta thì không sao, chứ nói với người khác thì không được. Tôi cố ý bảo anh ta, mấy hôm trước ngay trước mặt tùy viên ngoại giao Đức, tôi cũng đã khẳng định quân Đức không thể vượt qua eo biển Anh. Tôi còn dùng lời khích Vịnh Kim: "Ngay cả uy thế quân sự của Nhật Bản và chính phủ của Uông tiên sinh cũng chẳng lâu dài." Nào ngờ Vịnh Kim lại giáo huấn tôi rằng, thân ở trong phong trào hòa bình, không nên có thái độ như vậy. Thấy anh ta nổi giận thật, tôi đành không tranh cãi nữa.

Tôi cũng đến các bộ xem qua, gặp Chu Phật Hải. Tôi nói: "Chu tiên sinh lúc đầu chủ trương lập chính phủ mạnh nhất, lại còn viết trong một bài báo rằng, việc thương thuyết đang tiến hành giữa Trung và Nhật không phải là đàm phán ngoại giao, mà là chuyện bàn bạc giữa người nhà với nhau. Nhưng hiện giờ xem ra chuyện lại rất khó giải quyết?" Ông ta lại thẳng thắn thừa nhận, thở dài nói: "Tôi không ngờ người Nhật lại là hạng như vậy!" Nhưng đối với ông ta, tôi vốn chẳng ưa gì.

Người Nhật có ý muốn đả kích nhuệ khí của nhóm người Uông tiên sinh, vì nhóm người này rốt cuộc không giống quan lại của chính phủ Lâm thời hay chính phủ Duy tân trước đó. Vừa mới hoàn đô, thường nghe nói vị tư trưởng hay khoa trưởng của bộ nào đó không chịu xuống xe ở cổng thành, liền bị hiến binh Nhật tát tai. Mãi đến năm thứ ba, còn xảy ra chuyện binh lính Nhật xung đột với vệ đội công quán của Uông chủ tịch. Đó là do tham mưu trưởng tổng tư lệnh quân Nhật là Kōkō đại tướng tới gặp Uông tiên sinh, xe dẫn đường đi đến cổng gây họa, hai bên nổ súng, phía bên này mất một vệ sĩ.

Chính phủ Uông chỉ có Ủy ban Quân sự và Ủy ban Kinh tế là có cố vấn quân sự và cố vấn kinh tế người Nhật, các cơ quan khác thì không bố trí cố vấn. Chỉ thiết lập liên lạc viên, ngay cả công quán của Uông chủ tịch cũng có liên lạc viên. Chính phủ Quốc dân, chính phủ Uông, chính phủ Mãn Châu quốc và chính phủ Trung Cộng đều có cố vấn ngoại tịch, chức quyền mỗi bên khác nhau, hoặc chỉ để tham vấn, hoặc cùng nhau hiệp thương, hoặc phải hướng về phía đó thỉnh thị. Còn chức quyền của cố vấn Nhật trong chính phủ Uông thì nằm giữa tham vấn và hiệp thương, chứ chuyện phải hướng về phía đó thỉnh thị thì không có. Còn về liên lạc viên, tuy ngầm ẩn ý giám sát, nhưng cũng chẳng qua là thông tin liên lạc, giống như mạng lưới gián điệp, vì họ vốn không có quyền phát biểu. Cố vấn ít nhiều là đối thủ giao thiệp, còn liên lạc viên thì không có tư cách đó.

Nhật Bản đối với chính phủ Uông là bình đẳng hay không bình đẳng, can thiệp hay không can thiệp, đều vẫn chưa định. Nếu muốn dựa vào, chỉ có thể dựa vào hiện trạng quân sự thời chiến, nhưng hiện trạng quân sự này đang đình trệ, và dần dần bất lợi cho Nhật Bản. Cho nên việc chính phủ Uông giằng co với Nhật Bản, tiến hay lùi vốn nằm ở sĩ khí. Uông tiên sinh rốt cuộc là nhân vật xuất thân từ cách mạng Tân Hợi và Bắc phạt, người Nhật không thể xem thường ông. Hơn nữa lần này ông cùng với hàng chục vạn quân dân của mình, tuy hiền ngu không đều, nhưng đều là trải qua hai năm kháng chiến mà đến, khác với xuất thân của chính phủ Mãn Châu quốc hay hai chính phủ Duy tân, Lâm thời, nên đối với người Nhật tất nhiên không phục.

Bí thư nhất Đại sứ quán Nhật Bản là Shimizu Tozo, sau này cách nhiều năm, một ngày nọ nói chuyện với tôi, thời bấy giờ ông ta đều có mặt trong những lần Uông tiên sinh gặp gỡ quan trọng với phía Nhật. Ông ta nói: "Tôi đứng bên cạnh nhìn, phía bên này là nước chiến thắng, ngồi đó là đại thần, đại tướng và tư lệnh quan của chúng tôi; phía đối phương là nước bại trận, ngồi đó là Uông tiên sinh. Nhưng so sánh ra, chỉ thấy Uông tiên sinh là đại nhân, còn đại thần đại tướng tư lệnh quan của chúng tôi đều trở nên nhỏ bé. Chỉ có Konoe công ngồi cùng Uông tiên sinh mới xứng đôi. Phong độ khí khái của Uông tiên sinh, như sơn hà không kinh động. Lúc đó, ngoài miệng tôi không nói, nhưng trong lòng thực sự khâm phục."

Còn Uông phu nhân cũng là nhân vật ghê gớm. Một hôm tôi đến nội thất công quán Uông chủ tịch, Uông phu nhân và con cái đều ở đó, không biết là từ đâu nói đến, Uông phu nhân nói: "Quý Dương đúc tượng sắt Uông Tinh Vệ và Trần Bích Quân, mô phỏng kiểu vợ chồng Tần Cối cởi trần quỳ xuống, du khách tiểu tiện vào đó, nhưng khẩu vị của ta khá lắm đấy." Chính là vị Trần Bích Quân này, bà ta tuyệt đối không gặp người Nhật. Bà ta đến nhà ga hay sân bay, phóng viên Nhật vây lại một đám lớn, mỗi người cầm máy ảnh và sổ ghi chép, đang định ùa lên trước, thì thấy phó quan đến nói: "Phu nhân có lệnh, không chụp ảnh, cũng không có chuyện để nói!" Họ hoàn toàn bó tay với bà. Một lần tôi từ Thượng Hải đi Nam Kinh, trên tàu hỏa thấy tùy tùng của công quán Uông, hỏi ra mới biết Uông phu nhân cũng ở trên tàu này, tôi bèn đi qua gặp bà. Bà bao trọn một toa xe đặc biệt, con gái cùng con rể cộng thêm bí thư, phó quan tổng cộng hơn mười người. Tôi gặp xong định đi về, Uông phu nhân lại nói: "Anh cứ ngồi đây, tránh để người Nhật xông vào."

Một người là Phàn Trọng Vân, một người là tôi, cũng là không có qua lại với người Nhật. Có khi gặp người Nhật, kẻ đó rất nhiệt tình, nhất định phải bắt tay, nói "Chúng ta đều là bạn tốt", tôi chỉ đáp "Còn phải chờ xem hành động thế nào đã". Thời đó chỉ có tờ Trung Hoa Nhật báo là không có liên lạc viên người Nhật, nhưng cũng có một lần Ban đưa tin quân Nhật ở Hồng Khẩu gửi thư kháng nghị về một bản tin, tôi liền phê lên tờ thư kháng nghị đó dòng chữ "Chuẩn vô dũng nghị" (không cần bàn cãi), trả lại nguyên bản. Họ cũng không làm gì được.

Nhưng khi tôi đi qua cổng thành, như dân thường không vui vẻ thì cũng nên cẩn thận chút. Một lần tôi từ Thượng Hải về Nam Kinh, mang theo hai xấp vải âu phục, đó là do vợ Ngô Tứ Bảo tặng tôi. Khi ra ga tôi ngồi ô tô đi trước, phó quan xách rương theo sau, bị hiến binh Nhật gọi lại mở rương lục soát mất. Tuy thương lượng thì đòi lại được, nhưng nghĩ lại cũng bỏ đi. Tôi không hề cảm thấy chuyện như vậy là mất mặt.

Tôi có suy nghĩ giống như dân thường ở vùng bị chiếm đóng: người lừa người, người không giết người; người có chín mưu tính, trời có một trừ khử. Khi hoàn đô, tuyên bố Điều ước cơ bản về hòa bình Trung - Nhật và Tuyên ngôn chung ba nước Trung - Nhật - Mãn, tôi đăng xã luận trên Trung Hoa Nhật báo, bày tỏ lòng bi ai đối với việc thừa nhận Mãn Châu quốc, viết rằng: "Những điều này đều chưa thể tính là con số, mà phải đợi kết quả của biến động lớn trong cục diện quốc tế mới thấy rõ phân minh." Uông tiên sinh xem xong cũng không nói gì. Sau đó Uông tiên sinh thăm Đông Bắc, người Mãn Châu quốc mở đại hội quần chúng chào mừng, Uông tiên sinh tại chỗ phát biểu: "Chúng ta trước kia là đồng bào, hiện tại cũng là đồng bào, tương lai vẫn là đồng bào." Lúc đó nước mắt lưng tròng, tướng lĩnh quân Quan Đông Nhật Bản cũng ngồi đó, nghe xong thất sắc. Đến khi về Nam Kinh, Uông tiên sinh báo cáo tại hội nghị Hành chính viện, tôi thấy ông vẫn không nén nổi bi phẫn, nhưng chỉ một câu đơn giản, Uông tiên sinh nói: "Người Nhật thật không nên như vậy!" Về quá trình chuyến đi này và công trình xây dựng đại công nghiệp ở Mãn Châu, Uông tiên sinh lại một lời cũng không nhắc tới. Mấy ngày đó Cổ Vịnh Kim xin chữ Uông tiên sinh, Uông tiên sinh viết cho anh ta tác phẩm cũ kia:

Hoa mai có tấm lòng thanh khiết,

Tuyết và trăng cùng một sắc,

Chiếu rọi giữa đêm dài,

Khiến cho thiên hạ trắng trong.

Con người ông vẫn như năm xưa lúc ám sát Nhiếp chính vương, còn phong trào hòa bình lần này, ông thật sự đã làm loài chim Tinh Vệ, ngậm đá muốn lấp biển Đông.

Đại giang đông lưu, Uông tiên sinh và thế hệ đi theo ông nay đã tro bay khói diệt. Nhưng quan lại Nam Kinh năm ấy nếu có điểm tốt, đó chính là trong lòng họ luôn nể trọng phe Trùng Khánh ba phần. Tuy họ chưa chắc đã cho rằng phe Trùng Khánh là đúng, nhưng cũng không dám tự coi mình là chính thống, ngay cả quan lại của họ cũng tự thấy mình có chút buồn cười, và vì thế, phong cách của họ ngược lại khá gần gũi với bách tính vùng bị chiếm đóng. Họ cũng giống như dân thường vùng bị chiếm đóng đối với người Nhật, vừa cứng vừa mềm, vừa mềm vừa cứng, tuy kính sợ hiện thực, nhưng vẫn phải nói đạo lý, cái chữ "Lý" mà ngàn người khiêng không nổi, trên thế giới này chỉ dân thường Trung Quốc mới có. Người Nhật muốn chống lại, chỉ đành cấp dưới đùn đẩy cho thượng cấp của họ, thượng cấp lại đùn đẩy cho cấp dưới. Thiếu tướng Kagesa, người đứng mũi chịu sào trong các cuộc giao thiệp, là người nếm trải nỗi khổ này nhiều nhất. Ông ta oán trách chính quyền Tokyo, lại oán trách quân Nhật tại chỗ. Kagesa cũng như những người Nhật khác, chưa chắc đã có tầm nhìn lớn, ông ta chỉ là khi đứng trước người Trung Quốc thì tự thấy đuối lý. Trung Hoa Dân Quốc rốt cuộc vẫn là trang nghiêm, còn quốc sách của Nhật Bản thì từ trước khi phá diệt đã dần dần tự lộ bộ mặt nhơ nhuốc.

Chính phủ Nam Kinh không thành một hình mẫu, còn chính phủ Trùng Khánh tuy sau này kháng chiến thắng lợi nhưng vẫn không thể định cục, dẫn đến họa loạn cộng sản ngày nay. Đây là vận lưu của Trung Hoa Dân Quốc vẫn còn đang trong vận hạn thoát vận, Dịch Kinh viết: "Truân, cương nhu thủy giao nhi nan sinh, động hồ hiểm trung, đại hanh trinh." (Truân, cứng mềm mới giao mà khó sinh, động trong hiểm trở, rất hanh thông và chính đạo).

"Lôi vũ chi động mãn doanh, thiên tạo thảo muội, lợi kiến hầu nhi bất ninh." (Sấm mưa chuyển động đầy ắp, trời tạo thuở sơ khai, lợi cho việc kiến hầu mà chẳng yên ổn).

Vận mệnh của Trung Hoa Dân Quốc này là đi từ khởi nghĩa Tân Hợi, đến nay vẫn còn đang quanh quẩn. Còn Uông tiên sinh là "Vân lôi Truân, quân tử dĩ kinh luân" (Mây sấm ở quẻ Truân, quân tử dùng để kinh bang tế thế). Lại còn lời hay trong Dịch Kinh: "Tuy bàn hoàn, chí hành chính dã, dĩ quý hạ tiện, đại đắc dân dã." (Tuy quanh quẩn, chí hướng vẫn chính, lấy bậc quý mà xuống với bậc tiện, rất được lòng dân). Trung Hoa Dân Quốc là vì tương lai muốn xưng vương thiên hạ, nên trước khi kháng chiến đối với Nhật Bản vẫn ẩn nhẫn, và trong khi kháng chiến vẫn giữ một loại khiêm tốn. Phong trào hòa bình của Uông tiên sinh cũng chỉ là giữ lòng khiêm tốn, làm chuyện bình thường.

Chỉ riêng sự khiêm tốn và bình thường này đã là tốt. Không cần nói thêm việc năm xưa nếu Uông tiên sinh được thi triển chí hướng, sẽ không dẫn đến họa loạn cộng sản ngày nay. Vì thành bại tự có thiên ý, không đơn giản như vậy. Cũng không cần nói thêm việc năm xưa có một chính phủ Nam Kinh, bách tính vùng bị chiếm đóng rốt cuộc đã giảm bớt rất nhiều khổ đau, vì sự bạo ngược của quân Nhật luôn có một bức tường chắn, mà sau này Uông tiên sinh bị đào mộ hủy thi, người của chính phủ Nam Kinh đều bị phán tội Hán gian, nhưng dân gian vẫn ký gửi niềm tưởng nhớ. Nhưng lịch sử Trung Quốc không có cây thập tự giá của Cơ Đốc, không có sự ngạo mạn muốn chuộc tội thay cho người khác, mà lại sạch sẽ hơn nhiều. Người chính phủ Uông khi bị xét xử phần lớn đều thừa nhận mình sai, còn hy vọng được khoan hồng, nhưng không cảm thấy có gánh nặng tội ác, chỉ là phạm pháp là sự thật mà thôi. Đây chính là sự khiêm tốn và bình thường đó. Và ngay cả sai mà không thừa nhận, lại còn không hề hối hận, e rằng chỉ có vợ chồng Uông tiên sinh và tôi, mặc dù tôi đã rời bỏ Uông tiên sinh giữa đường. Nhưng đó đều là chuyện về sau rồi.

Chuyện kể lại việc giao thiệp với Nhật Bản năm ấy ở Nam Kinh, tôi vừa không tham gia, cũng không nghe ngóng. Tôi làm tổng chủ bút báo cơ quan, thà không biết thì tốt hơn, vì không biết thì không có tội, trái lại có thể viết bài thật cứng rắn. Nhưng Uông tiên sinh luôn kể thực tế giao thiệp cho tôi nghe bất cứ lúc nào, ông đối xử tốt với tôi như vậy, tất nhiên tôi cũng vui vẻ. Một lần Uông tiên sinh nhắc đến bài viết "Chiến khó hòa cũng chẳng dễ" của tôi, rất cảm khái, ông nói: "Hòa ước lần này, phía Nhật vốn còn rất nhiều yêu cầu, tôi nói Nhật Bản là giảng hòa với Trung Quốc, chứ không phải nói cứ có Uông Triệu Minh là được, tôi dù có đáp ứng cũng vô ích, vì nhân dân Trung Quốc chắc chắn sẽ không nghe, cho nên tôi không thể ký tên."

Một buổi chiều, tôi gặp Uông tiên sinh, là mùa hè nóng nực, nói xong việc chính, hai người hai cốc bia, một đĩa rong biển, trò chuyện nhàn nhã đôi chút. Tôi thấy sắc mặt Uông tiên sinh còn vương giận dữ, hỏi có phải vì chuyện quân đội không, Uông tiên sinh bật thốt ra: "Vừa nãy tham mưu trưởng Itagaki đến, muốn chúng ta cùng quân đội Nhật sát cánh tác chiến chống lại Trùng Khánh, tôi lập tức đáp hắn, như vậy quân đội chúng ta chắc chắn sẽ quay họng súng đánh quân Nhật! Itagaki liền không tiện nhắc lại nữa." Lúc này giọng ông vẫn còn gay gắt như vậy.

Lại có khi sau bữa tối cùng Uông tiên sinh, ra bậc thềm trước sân hóng mát, trăng mọc lên trên bức tường ngắn, Uông phu nhân tự mình cùng con cái và anh em Trần Quốc Tường đang nói chuyện về cái chòi mát được dựng lên, tôi thì tùy ý trò chuyện cùng Uông tiên sinh. Tôi nhắc đến Lý Hồng Chương, Uông tiên sinh nói: "Tình hình của tôi khó hơn ông ta. Lý Hồng Chương nghị hòa, triều đình Thanh phía sau lưng ông ta là thống nhất, ngày nay lại là Tưởng Giới Thạch đang kháng chiến." Uông - Tưởng tuy chia lìa, nhưng hai người vẫn lâu lâu nhắc đến đối phương trước mặt người khác hoặc sau lưng vẫn dùng kính xưng. Tôi chú ý thấy Uông tiên sinh mới gần đây mới chỉ gọi là Tưởng Giới Thạch.

Trăng đã lên khỏi bức tường ngắn, hơi nóng và khí đêm trước bậc thềm khiến người ta nhớ đến Quảng Châu năm Bắc phạt, nhưng đây là Nam Kinh, có thể cảm nhận Chung Sơn đè nặng cảnh giới, đại giang trôi đi không tiếng động, mà tôi lại đang ở cùng Uông tiên sinh. Vì lời vừa nói đến chuyện thống nhất hay không thống nhất, tôi bèn hỏi đến sự thật lịch sử năm Dân Quốc thứ nhất, Uông tiên sinh đại diện Tôn Lâm thời đại tổng thống đi về phía Bắc cùng Viên Thế Khải nghị hòa, Uông tiên sinh lại nhớ rõ từng ngày từng tháng, cứ như thể chuyện sáng nay vậy. Ông nói: "Tôn tiên sinh năm đó tuy thiên mệnh chưa định, ông ấy lúc nào cũng có một Trung Hoa Dân Quốc quang minh xán lạn ở phía trước."

Nhưng tôi cảm thấy điều Uông tiên sinh nói dường như không mấy sát đề. Trùng Khánh vì cớ gì không thể nghị hòa, e là không đơn giản như vậy mà trách cứ được. Mà ngay cả khi Tưởng tiên sinh đứng ra chủ trì nghị hòa, chuyện thiên hạ e rằng vẫn chưa thể biết trước. Một Trung Hoa Dân Quốc quang minh xán lạn rốt cuộc là như thế nào, thật khiến người ta hồ đồ. Hóa ra từ năm Tân Hợi cho đến tận hôm nay, tất cả những sự việc lớn đã xảy ra, đều là khó sát đề như vậy.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.