Kim Sinh Kim Thế

Lượt đọc: 327 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Đấu Bách Thảo

❊ ❊ ❊

Tôi quan sát thời cuộc, có lúc nói trúng, cũng có lúc nói không trúng. Hitler tiến binh vào Ba Lan, Uông tiên sinh triệu tập Lý Thánh Ngũ, Phàn Trọng Vân, Lâm Bách Sinh cùng tôi đến bàn luận về tình thế. Thánh Ngũ nói không sao cả, Trọng Vân nói chưa thể biết được, Bách Sinh không có ý kiến, chỉ có tôi nói lần này chắc chắn sẽ chiến tranh. Mười ngày trước khi Anh Pháp tham chiến, và sau này là một tháng trước khi Liên Xô tham chiến, xã luận trên tờ Trung Hoa Nhật Báo đều đã phán đoán như vậy từ trước. Văn hóa phương Tây hiện đại đã đến giới hạn, tình thế quốc tế lấy phương Tây làm chủ đạo ngày càng chỉ là mối quan hệ cơ học, trông tình hình sắp xảy ra chuyện gì, rất dễ tính toán. Nhưng tôi chưa từng thấy trước việc Trung Quốc sẽ dấy lên cuộc kháng chiến vĩ đại như vậy, còn cả Giải phóng quân sau này cũng thế, bởi vì nơi đây có nền văn minh vô tận, vận mệnh khai sáng triều đại mới là do nhân sự xen lẫn với thiên đạo, nên rất khó tính toán. Nghĩ đến người xưa đêm đêm quan sát thiên văn, nhận biết đại thế thiên hạ, so với việc chỉ dùng phép biện chứng quan sát động thái quốc gia xã hội hay quốc tế xã hội, ngược lại lại có ý vị riêng.

Nhưng cách quan sát cao nhất chính là điều Mạnh Tử đã nói: "Có đất trăm dặm mà có thể làm vua". Có được đại tín như vậy, thì những mưu tính thần kỳ khác cũng chỉ là tiểu thuật mà thôi. Cho nên thế gian chỉ có bậc đại nhân "dụng thế", không có bậc đại nhân "quan thế". Như Tôn Trung Sơn tiên sinh năm xưa làm cách mạng, bản thân ông chính là thời thế. Còn cái gọi là quan sát khách quan của các học giả thì chẳng qua là chuyện vô vị, bởi vì can hệ gì đến anh đâu? Vả lại Tôn tiên sinh nhiều lần khởi sự thất bại, tính ra là nhiều lần phán đoán sai thời cơ, đó mới chính là sự sống động giữa ý trời và nhân sự. Cho nên, quan sát thời cuộc có trúng cũng chớ đắc ý, không trúng cũng chớ phiền não.

Tôi đối với Thế chiến thứ hai, thậm chí là việc Nhật Bản phát động Chiến tranh Thái Bình Dương đều nhìn chuẩn, cũng chẳng coi là bản lĩnh gì, tôi chỉ là không phục quyền uy, không cho rằng trật tự quy luật hiện tại là tất cả, xem sự việc đôi khi hợp với thiên cơ, cũng chỉ như trẻ con nói lời không kiêng kỵ mà thôi. Còn tôi quan sát, là vì thân tôi ở trong cảnh tiếp xúc với thế lực cường bạo, nên có nhiều chí đấu tranh.

Nói đến mùa hè năm đó khi về kinh đô, tôi đang ở Thượng Hải, Trưởng bộ phận báo chí Hải quân Nhật Bản là Gian Trực Hiển đến gặp, tôi cố ý dùng lời lẽ đả kích ông ta: "Hiện tại mọi việc chưa định đoạt đâu. Đợi sau khi Nhật Mỹ khai chiến rồi hãy xem". Ông ta nói không phải vậy, Nhật Mỹ tuyệt đối không có lý do gì để khai chiến. Tôi rõ ràng không tin vào phán đoán tình thế của viên sĩ quan đương nhiệm Hải quân Nhật Bản này, ông ta cũng nhận ra rõ ràng, bèn giải thích với tôi rằng, người Trung Quốc coi thường Nhật Bản là sai lầm, Nhật Bản tuy địa thế nhỏ hơn Trung Quốc, nhưng quốc gia hiện đại là lập thể, đại quốc là Nhật Bản chứ không phải Trung Quốc. Lời ông ta nói cũng là một lý lẽ, nhưng tôi vẫn chỉ coi như gió thoảng bên tai. Người Trung Quốc không chỉ đối với Nhật Bản, mà ngay cả với Anh, Mỹ, Nga, Đức cũng không mấy coi trọng, cảm thấy phải có khả năng "vương thiên hạ" mới là lớn, họ đâu có tính được điều đó.

Tôi lại đánh cược với Quách Tú Phong, xã trưởng Trung ương xã, tôi nói trong vòng một năm rưỡi Nhật Mỹ tất sẽ chiến tranh, ông ta nói Nhật Mỹ chắc chắn không chiến tranh, đem chiếc áo lông của tôi cược với chiếc đồng hồ đeo tay của ông ta. Chiến tranh Thái Bình Dương cũng gắn liền với hỉ nộ ái ố của tôi, nhưng tôi vẫn là chính tôi, muốn nói coi thường nó, tôi lại vẫn có lòng kính trọng đối với nó, không đem xem như chuyện tranh đấu trên sừng ốc, muốn nói coi trọng nó, tôi lại ngay cả Bose của Ấn Độ đến Nam Kinh cũng không muốn gặp mặt. Chuyện hưng vong của bá đồ, phần tham gia của tôi chỉ giống như trò đấu bách thảo mùa xuân mà thôi.

Chiến tranh Thái Bình Dương tôi đoán trước nó sẽ xảy ra, nhưng một khi nó thực sự xảy ra, tôi lại nửa tin nửa ngờ. Đối với sự thật và tình thế đã thành, tôi không bao giờ giống người khác thấy yên tâm, không giống người khác cho rằng vốn dĩ là như vậy. Tôi chỉ cảm thấy việc thiên hạ vốn dĩ không phải như vậy. Và cũng vì thế, đối với hỉ nộ ái ố hiện tiền, tôi ngược lại còn chân thực hơn người khác. Chiến tranh Thái Bình Dương nổ ra, tô giới Thượng Hải chỉ sau một đêm bị quân Nhật chiếm đóng, đây đúng là một sự việc có thanh sắc. Hồi nhỏ tôi đến Thượng Hải, nhìn thấy những ngôi nhà đá của các công ty và ngân hàng Anh ở Bến Thượng Hải, có một sự uy hiếp, khiến ngực người ta thắt lại, tôi liền dấy lên tâm phản nghịch, cảm thấy uy nghiêm của Công bộ cục và người nước ngoài đi trên phố chẳng qua chỉ là trò trẻ con nghiêm túc mà thôi, hôm nay quả nhiên nhìn thấy nó sụp đổ, tuy là do quân Nhật làm, tôi vẫn thấy rất vui. Còn bên ngoài Thái Bình Dương, là Nhật Bản không kích Trân Châu Cảng, ba ngày đánh chiếm Hồng Kông, không đầy mười ngày, càn quét Việt Nam, Mã Lai, Singapore, Philippines, tiền tuyến tiến sâu vào Miến Điện, tới biên giới Ấn Độ, và chiếm các hòn đảo đối diện Úc và New Zealand. Đây cũng là việc tốt.

Thế nhưng trong mấy ngày đó tôi đến Nam Kinh gặp Uông tiên sinh, Uông tiên sinh rất phấn khích, tôi lại đáp rằng trên Thái Bình Dương thì lực lượng bị phân tán, điểm yếu của Anh Mỹ từ nay về sau chuyển thành điểm yếu của Nhật Bản, võ lực của Nhật Bản hiện đã đến giới hạn, chiến quả hiện nay chưa xác lập. Tức thì Uông tiên sinh giận dữ, ngẩng đầu chỉ nhìn trần nhà, tôi biết ông không muốn nghe tôi nói tiếp nữa, bèn đứng dậy cáo từ. Uông tiên sinh đối xử với tôi, xưa nay đều nghe theo, hôm nay là ngày đầu tiên nói chuyện không hợp ý. Tôi nghĩ như vậy, bước ra khỏi cửa lớn công quán Uông chủ tịch, chỉ thấy ánh nắng đầy đường, đột nhiên cảm thấy bản thân giống như vậy, không thân không thích không công nghiệp với thế nhân, cũng là tốt. Khi Chiến tranh Thái Bình Dương huy hoàng nhất, đúng vào dịp kỷ niệm 2600 năm Nhật Bản lập quốc, Nam Kinh phái đoàn đại biểu chúc mừng đi, tôi cũng có trong đó. Trưởng đoàn là Bộ trưởng Nông khoáng Triệu Dục Tùng. Lần này tôi đến Nhật Bản là lần đầu, tàu đến Nagasaki, ngồi tàu hỏa tới Kyoto ngủ lại một đêm, ấn tượng tốt đẹp trên đường là ruộng vườn núi rừng canh tác sạch sẽ, hơn nữa khách sạn ở Kyoto khiến tôi cảm thấy thực sự đã đến Nhật Bản rồi.

Nhưng đến Tokyo xong, tôi một bụng uất ức tức giận. Lúc mới đến Nhật Bản phái người đi cùng chúng tôi viếng thăm Đền Minh Trị và Đền Yasukuni, lại không phải phái người của Bộ Ngoại giao, mà là phái hiến binh. Chiều về, đi thăm các bộ, đến Bộ Hải quân, nghe truyền đạt nói chỉ phái một trưởng phòng xuống lầu tiếp kiến, tôi liền từ chối nói vậy thì không cần gặp nữa. Ngày thứ hai bái vọng hoàng cung, phải xếp hàng cho ngay ngắn, hơn nữa còn chụp ảnh, đại diện Mãn Châu Quốc và đại diện Hoa Bắc cứ tranh nhau lên trước, bên này còn lý sự với họ, tôi nói: "Cần gì phải lý sự, có bản lĩnh thì không bái". Tôi ngay lập tức tách khỏi đội ngũ bỏ đi một mình. Trên đường đi bộ về khách sạn, đường đời lạ lẫm lại không biết tiếng Nhật, tôi giống như khi còn đi học đến một nơi xa lạ, thấy cái gì cũng mới mẻ độc đáo, trong lòng không nghĩ ngợi gì.

Ngày thứ ba chính thức tổ chức lễ kỷ niệm, trước giờ ngọ đều tập trung trên quảng trường trước hoàng cung, tổng cộng sáu vạn người, đứng đầu là đặc sứ Đức và Ý, đặc sứ Nam Kinh, Hoa Bắc, Mãn Châu và các nước Đông Nam Thái Bình Dương, số còn lại là thần dân các giới quân chính thương của Nhật Bản, tôi ngồi trên chiếc ghế băng hàng giữa nhìn xung quanh, cảm thấy thiên hạ có đạo, quả nhiên có thể khiến vạn dân hân hoan, vạn bang tới chầu, nhưng cách Nhật Bản làm thì không đúng.

Những cảnh tượng như thế này, tôi vẫn có thiện cảm, chăm chú nhìn lên đài. Đầu tiên là các mệnh quan, mệnh phụ bước lên đài, đứng hầu hai bên, những mệnh phụ đó mặc kimono và dáng đi vô cùng đoan trang tao nhã. Lại đợi rất lâu, đúng giờ lành, mới xa xa nhìn thấy xe của Thiên hoàng và Hoàng hậu ra khỏi cầu Nhị Trọng, xe màu đỏ thẫm, phía trên có huy hiệu hoa cúc bằng vàng, chậm rãi tiến về phía này, đi trước sau có mấy chiếc xe là của các thân vương điện hạ và Cung nội sảnh, chỉ nghe thấy vạn dân dọc đường hoan hô "Vạn tuế!". Trong chốc lát đã đến hội trường, trong tiếng nhạc quân đại tấu lên, Thiên hoàng và Hoàng hậu xuống xe, lên đài, tôi chỉ cảm thấy tôn nghiêm của Thiên tử quả nhiên là điều đẹp đẽ nhất thế gian. Khi Thủ tướng Konoe trên đài lãnh đạo hô vạn tuế ba lần, tôi nhìn thấy các thần dân Nhật Bản xung quanh, trước sau đều cảm động đến rơi lệ đầy mặt. Tôi cũng đứng dậy theo mọi người, nhưng tôi không hô.

Ngày thứ tư, tôi đột nhiên cũng muốn tìm một người Nhật nói chuyện, liền dẫn Quách Tú Phong cùng đi gặp Cố vấn Bộ Ngoại giao Bạch Điểu Mẫn Phu, Quách có thể phiên dịch. Tôi hỏi Bạch Điểu Mẫn Phu về suy nghĩ đối với hòa bình Trung - Nhật, ông ta nói: "Cần thiết phải là người Trung Quốc phụng Thiên hoàng bệ hạ, Thiên hoàng bệ hạ không chỉ là của Nhật Bản, mà còn là của Trung Quốc". Tôi nghe xong giật mình, lúc đó rất tức giận, liền hỏi vặn lại ông ta rằng Nhật Bản thân thiện với Đức Ý, ông đứng trước người Đức, người Ý cũng nói Thiên hoàng bệ hạ là của Đức Ý sao? Quách bắt đầu sợ hãi, câu trả lời của Bạch Điểu ông ta không dám dịch lại cho tôi nghe nữa. Bây giờ tôi có thể thông cảm, "Vương đạo vô ngoại" vốn dĩ không phải là làm vua một nước, mà là làm vua thiên hạ, nhưng khi đó những lời Bạch Điểu Mẫn Phu nói tóm lại là không đúng.

Ngày hôm đó chuyện trò không hợp ý, từ Bộ Ngoại giao từ giã bước ra, cùng Quách Tú Phong đi thăm em rể của ông ta, vợ của Quách là người Nhật, anh trai cô ta ở Tokyo. Đến nhà ông ta, sau khi mời uống trà, nhất định bắt tôi viết chữ. Người anh vợ đó tốt nghiệp đại học, làm việc trong công ty, người Trung Quốc đọc sách ít nhiều có khí phách, chí tại thiên hạ, nhưng ở trên người anh ta chỉ thấy là một nhân viên, tuy nói giáo dục Nhật Bản phổ cập, sinh viên đại học không có gì lạ, cũng do xã hội tổ chức kỹ thuật hiện đại không cho phép người ta có chút hào sảng phóng khoáng nào, đó rốt cuộc là sự cô độc.

Trên đường về còn có một người thị dân cũng muốn tôi viết chữ, tôi viết cho một bài thơ, cũng là một kỷ niệm cho người Nhật sau này, thơ rằng:

Tôi dạo núi Bồng Lai, thần tiên chỉ nghe danh

Chỉ thấy Hình Thiên múa, can thích địch tám cõi

Muốn gửi quà giao thiệp, không chủ sao có khách

Lòng ta thực uất giận, phủi áo cũng đi thẳng

Nơi qua ngoại ô thị, vẫn tiếc dân họ cần cù

Nhưng sợ ngày trở lại, ba ba lật đục biển xanh

Quán trọ ngủ một đêm, không hay lệ đã đầy.

Tôi viết bằng chữ thảo, lừa ông ta chưa chắc đọc được, mặc dù tôi cũng không sợ ông ta. Vốn dĩ sau lễ kỷ niệm còn có chương trình tham quan mười ngày, nhưng vì trong lòng không vui, tổng cộng chỉ ở lại bốn ngày, tôi liền tách khỏi đoàn về nước trước.

Ở Tokyo tôi chỉ đến dự tiệc của Ngoại trưởng Tùng Cương Dương Hữu lúc mới đến, đó là tiệc của Hiệp hội Văn hóa Nhật Hoa, sau đó thiệp mời của Thủ tướng Konoe và các bộ trưởng tôi đều từ chối hết. Ở Ginza tôi từng đến Shirokiya, trong các bách hóa ở Thượng Hải đầy rẫy hàng ngoại, trong bách hóa của Nhật thì món gì cũng là hàng trong nước sản xuất, tôi cũng trong lòng kính trọng, cảm thấy là điều tốt. Giấy của Nhật rẻ, thép rẻ, tôi mang về có hai chuỗi ngọc trai mua ở Kyoto, ba trăm yên, và một chuỗi móc khóa bằng thép mua trên phố Tokyo, hai xu.

Sau khi đi Nhật về, thấm thoắt đã qua nửa năm, tôi ở Bộ Tuyên truyền Nam Kinh, bỗng một ngày Tân Minh Chính Đạo đến gặp, có một sĩ quan Nhật đi cùng, tôi lúc đó không có sắc mặt tốt. Tân Minh Chính Đạo là học giả chính trị Nhật Bản, Bộ Tổng tư lệnh quân Nhật mời ông ta đến xem Trung Quốc thời chiến và chính quyền Uông. Tôi nhớ lại lần đó thăm Bộ Hải quân ở Nhật đầy ngạo mạn, hôm nay tôi cũng không dễ dàng tiếp kiến, không lý do gì để ông ta đợi ở phòng khách rất lâu. Đến khi gặp, tôi lạnh lùng hỏi ông ta có việc gì, ông ta đáp là muốn biết tâm ý người Trung Quốc, tôi liền nói: "Hôm nay tôi vốn dĩ không gặp được Tân Minh tiên sinh, vốn muốn chuyến xe sớm đi Thượng Hải, nhưng lính Nhật các người ở Thượng Hải hở chút là phong tỏa, lần trước tôi đi, đi đường này cũng bị chặn, vòng đường kia cũng bị chặn, lần này nghĩ thấy chán, không đi nữa, cho nên mới có vinh hạnh gặp Tân Minh tiên sinh". Tân Minh Chính Đạo xin lỗi nói, đó là lính nhỏ không hiểu biết, phong tỏa chẳng phải vì quan lớn như Hồ tiên sinh đâu. Tôi nói: "Tôi lại nguyện cùng bách tính bị chặn, bởi vì đây là cách người Nhật đối xử với người Trung Quốc".

Sĩ quan đi cùng là tham mưu của Bộ Tổng tư lệnh Nhật, mặt ông ta đã biến sắc không tự nhiên, tôi coi như không thấy, vì trả lời câu hỏi của Tân Minh Chính Đạo, tôi cố ý nói: "Đạo lý lớn tạm không bàn, quân Nhật các người hãy dừng việc giết người phóng hỏa gian dâm và vận chuyển buôn bán thuốc phiện lại trước đi". Tân Minh Chính Đạo giật mình: "Nói đó là sự thật sao?". Tôi đáp: "Sao lại không. Nam Kinh hiện có Hoành Tế Thiện Đường là cơ quan tổng quản thuốc phiện của quân Nhật. Gần doanh trại Ưng Dương có một cái ao cũng là nơi hàng chục phụ nữ Trung Quốc bị quân Nhật ép nhảy xuống nước khi tiến vào thành. Mới ba ngày trước, quân Nhật lại đốt sạch mười mấy ngôi làng dọc tuyến đường sắt Thường Thục, vì để đối phó với du kích". Thiếu tá tham mưu đó vì tôn trọng Tân Minh Chính Đạo, không tiện xen lời, tôi mặc kệ cho ông ta đầy vẻ giận dữ. Tôi nhìn đồng hồ, nói còn có việc, đứng dậy, Tân Minh Chính Đạo đành cáo từ.

Sau đó Bộ Tổng tư lệnh quân Nhật có người nói với Uông tiên sinh tôi là phần tử kháng Nhật, Uông tiên sinh đáp rằng "Ông ấy là người phát ngôn của tôi", rồi cười lên. Tình hình lúc đó là như vậy, người Nhật tận sức bắt nạt bách tính vùng chiếm đóng và người của chính quyền Uông, nhưng bạn nắm được điểm yếu của hắn cũng có thể khiến hắn đủ khổ. Bách tính vùng chiếm đóng đủ kiểu tinh quái, đối với người Nhật chỗ lớn thì chịu thiệt, chỗ nhỏ chiếm lại được chút lợi cũng tự đắc ý, chỉ cảm thấy trong nhân thế lập tức lại có tâm tình tốt. Đến cả quan lại chính quyền Uông, tuy tài năng phẩm hạnh có người không đều, cũng đều có thứ thiên cơ giống như trong dân gian, thắng bại được mất nhất thời có đáng là gì, khó được là khí không nản. Người Trung Quốc nhìn chung đều có chút giống cái gọi là "hạo nhiên chi khí" mà Mạnh Tử nói.

Lại còn tôi vừa từ Nhật về, Lâm Bách Sinh trước hết nói với tôi: "Ông gặp Uông tiên sinh báo cáo, không được kích động Uông tiên sinh". Nhưng tôi vẫn nói thật với Uông tiên sinh, chỉ là cũng không lẫn vào phẫn khái. Uông tiên sinh nghe xong lúc đó không nói, ông ấy đang suy nghĩ. Khổng Tử nói chỉ người nhân mới biết yêu người, biết ghét người, người Trung Quốc nhìn chung đối với Nhật Bản không có sợ hãi, cho nên cũng không phẫn khái thế nào, còn có dư dụ, thay Nhật Bản mà nghĩ một chút, cảm thấy đáng tiếc cho họ, chỉ riêng phần tình ý nhàn nhạt này, đã so với tình yêu kẻ thù của Cơ Đốc hay từ bi của Thích Ca còn thanh sạch hơn, hơn nữa thật sự có sự bình đẳng rồi.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.