Kim Sinh Kim Thế

Lượt đọc: 314 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Ghi Chép Về Nỗi Sầu Nhàn Rỗi

❊ ❊ ❊

Lại nói chuyện lần trước Tang Quân Nghị đến Nhật Bản diễn thuyết, trong mười mấy ngày đó, đúng lúc Ái Trân đang vướng vào vụ kiện oan ức, cứ cách một ngày tôi lại đến nhà giam ở Sở Cảnh sát Tachikawa thăm cô ấy, mang cơm nước và quần áo thay giặt. Thế nhưng tôi không nói với bạn bè, trừ khi người nghe hỏi đến ba lần. Tôi không nói, là vì sự trang nghiêm, còn nếu nói ra, thì là vì từ bi.

Trưa hôm đó, tôi tiễn Chủ tịch Mizuno về Nagoya tại ga Tokyo, sau khi nhìn tàu hỏa của ông ấy rời đi, nghĩ đến chuyện của Ái Trân, lòng buồn bực không biết làm sao, bỗng nhiên nghĩ đến việc đi thăm nhà Ozaki Shirō. Nhưng khi đến nhà Ozaki, cũng chỉ ngồi đối diện khách chủ một lúc, phòng khách và sân vườn đều là thời tiết nắng ráo đẹp trời. Tôi vẫn sợ làm phiền ông ấy viết bài, nên uống trà xong liền cáo từ ra về. Khi đi ngang qua ga Ōmori, tôi còn ghé vào một hiệu sách để chào hỏi cô Morioka, nhân viên cửa hàng đó. Năm ngoái đêm giao thừa lần đầu tiên đến nhà Ozaki, nhờ cô ấy dẫn đường, đi bộ đưa tôi đến tận nơi. Nhớ lúc đó cô ấy mặc áo len đỏ rực, quần dài bên dưới, đi guốc mộc, trên áo có khuy xà cừ, trên đầu cài kẹp tóc đính đá, mặt đánh phấn, vóc dáng và đôi mắt của cô gái mười chín tuổi, chỉ thấy con người cô ấy trong trẻo như ánh đèn đêm giao thừa. Bây giờ tôi nói lời cảm ơn cô ấy, thái độ điềm đạm, chẳng ai biết tôi đang có phiền não. Bởi vì nỗi hỉ nộ của tôi không phải là của trẻ con, mà là nỗi ưu hoạn của người lớn.

Nhà Ozaki Shirō mở tiệc chiêu đãi Tang Quân Nghị, nhà Nishio Suehiro mời Quân Nghị ở lại, tôi đều được mời cùng một lượt. Tôi còn đưa Quân Nghị đến nhà Mitsugashingo, lại cùng ông ấy đi chơi Nikko, tham dự tọa đàm, tiệc tiễn biệt, mà không vì chuyện của Ái Trân làm ảnh hưởng. Trên thế giới này, Ái Trân bị giam giữ trong sở cảnh sát, còn có người đang diễn thuyết, khách khứa đông như mây, sự không hòa hợp này, thật khiến người ta cay đắng, mà lại càng trở nên trong sáng.

Tại tiệc chiêu đãi nhà Ozaki, tôi còn có tâm trí thưởng thức Ozaki và Mizuno. Mizuno chính là Mizuno Naruo, tối hôm đó ông ấy cũng được mời làm khách dự tiệc. Tôi thấy Ozaki Shirō là người viết văn bậc nhất nước Nhật đương thời, mà dưới danh tiếng lẫy lừng của ông, bận rộn như ngôi sao, tôi lại không biết phải phê bình thế nào cho phải. Khi tôi đọc tiểu thuyết "Nhân sinh kịch trường" của ông ấy cũng thường nảy sinh ý kiến, nhưng rồi lại tự động hủy bỏ ngay. Việc đọc sách không ý kiến, nhìn người không ý kiến như thế, tôi không khỏi tự thấy vui mừng. Tôi gặp Ozaki mấy lần, nghĩ là do vừa hay ông ấy thức đêm viết bản thảo, cơ thể ông ấy dường như trong suốt, chỉ là tinh anh hồn phách, hoảng hốt mà lại trầm tĩnh, một thứ áp lực khiến tôi nhớ đến lúc tham bái đền Ise Jingu, hòa hồn và hoang hồn của Thiên Chiếu Đại Thần, mà ở ông lại biến thành đầy hỉ khí. Lúc này trên tiệc, Ozaki là chủ nhà, lại ngồi ngay ngắn không uống, tôi hỏi ông, ông đáp: "Đầu Sơn Mãn năm đó cũng thích nhìn người ta uống, mà bản thân ông ấy không uống." Người xưa có nhiều câu nói về đối tửu, quả nhiên đối tửu không nhất thiết phải uống, như đối hoa không nhất thiết phải bẻ.

Mizuno Naruo ngồi ngay cạnh tôi, nhắc với tôi về Rao Shushi, năm xưa khi ông ấy đại diện Đảng Cộng sản Nhật Bản đến Thượng Hải, hai người đã quen biết nhau. Hai mươi năm qua, cả hai bên đều thay triều đổi đại, Mizuno đã rút khỏi Đảng Cộng sản, làm chủ tịch công ty quốc sách, quân Trung Cộng nam hạ, ông ấy thấy báo đăng Rao là nhân vật trọng yếu của quân khu Hoa Đông, về nhà nói với vợ, lúc ăn tối liền nâng ly từ xa chúc mừng. Ông ấy nói Rao là người tốt, mà đối với việc gần đây ông ấy cùng Cao Cương đều bị thanh trừng, lại không bàn luận. Tôi là một người chủ nghĩa sự công, rất coi trọng thực lực mới nổi của Mizuno trong giới sản nghiệp và cả giới chính trị Nhật Bản. Ông ấy là bạn đồng hành với cả năm vị chủ tịch ngân hàng lớn của Nhật Bản, thế lực cũ ngay cả Yoshida Shigeru cũng đối đãi với ông ấy như con cháu. Nhật Bản cũng có nhiều kẻ hào sảng bi ca, chỉ bàn luận giới tài chính Nhật Bản thế nào, phê bình các vị thủ tướng các nhiệm kỳ gần đây ra sao, họ làm sao sánh được với Mizuno Naruo ít bàn luận phê bình, mà lại thiết thực chuyển giao sức mạnh của Nhật Bản từ tay các tài phiệt, chính phiệt và cả quân phiệt đời trước, tiếp nhận lấy. Tài càng lớn, đấu càng ít, mà lịch sử hóa ra cũng có thể giản dị như vậy.

Nhật Bản hiện nay có nét giống thời Chiến Quốc, mỗi người tùy ý hành sự, mà Mizuno Naruo chính là Oda Nobunaga hiện đại. Ông ấy lúc đầu vốn là học văn học Pháp. Lúc này ông ấy ngồi cạnh tôi, vô cớ khiến tôi nhớ đến Khuê Tinh trong vở kịch Thiệu Hưng "Đá Khuê", tướng mạo của Mizuno thật đúng là đầu sừng góc cạnh, mà ông ấy lúc này mặc kimono, tĩnh lặng như nước. Trong tiệc còn có khách khác là người làm xuất bản, đặt câu hỏi cho Tang Quân Nghị, Quân Nghị đáp, Ikeda phiên dịch, Mizuno Naruo chỉ ngồi nghe. Đến khi rượu đã qua vài tuần, Kobayashi của tạp chí Asia, là người trẻ tuổi nhất trong tiệc, không biết vì sao bỗng nhiên trở nên kích động, lớn tiếng bàn luận, chỗ ngồi của Mizuno đối diện với ông ấy, cũng ngồi ngay ngắn lắng nghe, đại khái là không quản anh ta nói đúng hay không, mà chỉ cảm thấy trong tiệc như, "Chim hay trên cành cũng là bạn, hoa rơi trên mặt nước đều là văn chương." Thế nhưng nhìn Mizuno điềm đạm như vậy, ông ấy lại là người tuy ở trong xã hội hiện đại kỹ thuật tổ chức, cũng có thể trảm xà khai lộ.

Tôi nhân đó nhớ đến một cuốn tuần báo viết về Mizuno Naruo, ông ấy cũng từng bái lạy trăm lần trước những nhân vật nhỏ bé trong ngân hàng, cảm thấy điều này thật là trang nghiêm. Tôi nghe Cảnh Gia kể về võ nghệ, theo thầy học đao ba năm, thầy cái gì cũng không dạy, chỉ dạy việc chém cây chém đá, yêu cầu chém một đao xuống, lực đạo toàn bộ đi vào trong cây trong đá, không có chút nào bật ngược trở lại, sau đó mới dạy bạn đao pháp. Như vậy bạn một đao chém lên đao kiếm của đối phương, đối phương lập tức hổ khẩu chấn nứt, thắng bại ngay tại đó liền thấy rõ, còn nhiều chiêu thức liên hoàn không cần thi triển. Thường ngày tôi và Ikeda gãi đầu thở dài, trong xã hội hiện đại muốn có những hành động anh hùng, như đao chém đá, lập tức bị bật ngược trở lại, nhưng đó vẫn là vì công phu của bản thân chưa tới. Mà Mizuno Naruo thì có công phu này. Người xưa của họ có Oda Nobunaga, một trận chiến tại Okehazama mà lấy được thiên hạ, một cơn giận tại Honnō-ji mà mất đi thân mình. Đây chính là nét bi tráng của người Nhật, và cả bản sắc của đoạn lịch sử Nhật Bản từ thời Meiji đến nay. Oda Nobunaga đó giống như lấy bút lông vẽ lan trúc, thành bại một nét là định, liền không thể thêm bớt sửa đổi.

Mizuno và Ozaki là mối giao hảo giữa Du Bá Nha và Chung Tử Kỳ. Tối đó Ozaki say rồi, lời của Quân Nghị thế nào, ngày hôm sau ông ấy hỏi Mizuno, Mizuno đáp: "Phác mậu đạm viễn." Tối đó Mizuno rời tiệc trước, trong tiệc không biết làm sao liền trở nên hỗn loạn. Nguyên khúc có một vở "Hoa diên khai xứ phong quang hảo". Ozaki chắc là bị cái phong quang đó làm cho say sưa. Trong lúc đó không biết làm sao nhắc tới Tsuji Masanobu, Ozaki có cảm xúc về chuyện quân Nhật ở Philippines giết tù binh, ông ấy bi thương, lớn tiếng, lặp đi lặp lại nói: "Nếu ai muốn sát hại Hồ Lan Thành, ta nhất định cùng chết với người đó!" Đến khi tiệc tan, khách khứa đứng dậy cáo từ, tôi thấy Ozaki vẫn ngồi yên không động, cửa chỉ có phu nhân Ozaki và em vợ tiễn khách. Quân Nghị và Ikeda ngồi lên chiếc xe hơi phía trước, đã đang nổ máy rồi, tôi cũng đang định ngồi lên chiếc xe hơi phía sau, lại thấy Ozaki đuổi ra, ông ấy cũng ngồi vào trong xe, nhất định phải đưa tôi về nhà. Đêm khuya đường xa như vậy, ông ấy lại say rượu, trên người lại là bộ kimono mặc trong phòng, xuân hàn còn nặng, chẳng phải sẽ bị cảm sao! Vợ ông ấy và tôi dỗ dành ông ấy thế nào cũng không chịu xuống, tôi đành tự mình xuống nói không đi nữa, mới dỗ được ông ấy xuống xe.

Ozaki đối đãi với tôi, khiến tôi cảm kích, nhưng tôi tự kiềm chế bản thân, cảm thấy bây giờ mới đến mức cảm kích, dẫn người làm tri kỷ, thời điểm vẫn còn quá sớm. Người trong thiên hạ phải trong lúc làm việc lớn mới biết cũng trở thành tri kỷ, không tài cũng trở thành có tài, như trong thời tiết đẹp sân vườn đẹp, cây tạp đều thành cây quý. Bây giờ thà rằng tôi biết Ozaki, chứ không phải là Ozaki biết tôi.

Làm phiền nhà Ozaki rồi lại làm phiền nhà Nishio. Nishio Suehiro xuất thân là công nhân tiện tại nhà máy máy móc Mitsubishi ở Osaka. Mà nay trong giới chính trị Nhật Bản lại là người có thanh hoa quý khí nhất, ông ấy là người Đảng Xã hội, mà có thể không có khoảng cách với người Đảng Dân chủ Tự do. Vợ ông ấy cũng là xuất thân nữ công. Có một năm vào dịp năm mới, tôi và Ái Trân dẫn con gái nuôi Tuệ Anh và chồng đến nhà Nishio chúc tết, phu nhân Nishio và tiểu thư ra tiếp đãi, đều mặc kimono, sau đó Tuệ Anh ba lần bảy lượt kinh ngạc hâm mộ, nói nhà Nishio đúng là nhà tể tướng, phu nhân là phu nhân tể tướng, tiểu thư là tiểu thư phủ tể tướng! Tuệ Anh là cô gái Tô Châu, phú quý vinh hoa của nhân thế cô ấy chỉ thấy trong kịch cũ, ngày nay lại thấy là tự nhiên sinh ra trong tinh thần bình dân như thế này. Mà lần này là tôi muốn Quân Nghị xem thử nhà tốt của Nhật Bản, liền chọn nhà Nishio. Ở lại nhà Nishio một đêm, sáng hôm sau vợ chồng Nishio còn làm trà đạo, mời Quân Nghị, Ikeda và tôi.

Thứ tốt nhất của Nhật Bản là trà đạo. Khi làm trà đạo chỉ là thân và kính, không được có ái dục, không được là cảm giác bức bách của sinh mệnh hay phái cảm giác vân vân. Không được là hỉ nộ ái lạc. Không được là ý kiến bàn luận. Người xưa nay đánh thiên hạ, nhất thiết phải đi ra từ ngọn nguồn của tình cảm và ý kiến. Thậm chí đi trước thiên hạ, đến mức "tiên thiên nhi thiên phất vi", cho nên những bậc đại anh hùng như Toyotomi Hideyoshi đều chú trọng trà đạo. Thế nhưng phu nhân Nishio vẫn là học mới. Nghi thức trà đạo bà ấy làm đến giữa chừng liền không hiểu, hỏi chồng, ông Nishio tất nhiên cũng không biết, liền vợ chồng thương lượng với nhau, nói đại khái là như thế này nhỉ, lập tức khiến tôi không nhịn được cười. Hóa ra năm xưa Toyotomi Hideyoshi cũng xuất thân bình dân, mà trong lịch sử lại là trà đạo của ông ấy nổi tiếng như vậy, ngày nay cũng trà đạo tại nhà Nishio, còn cảm thấy thích hợp hơn ở những nhà thế tộc cũ.

Thế là đưa Quân Nghị đi chơi Nikko. Nikko có đền Toshogu, thờ vị tướng quân đời thứ nhất Tokugawa Ieyasu. Tokugawa Ieyasu mở ra cục diện thái bình thống nhất ba trăm năm của Nhật Bản, mà di huấn của ông tự thuật gian nan, không dám làm trước mà làm sau. Đền Toshogu đó, do vị tướng quân đời thứ ba Tokugawa Iemitsu xây dựng, trang trí bằng vàng, phong cách bản thể là kiểu đền thần, mà chịu ảnh hưởng nhiều từ kiến trúc thời nhà Minh Trung Quốc, còn áp dụng phong vật của Nam Man, nhưng lại có thể không phát sinh vấn đề, chỉ cảm thấy là sự rộng lớn của thiên hạ người Nhật thời đó. Những điều này, không biết vì sao đều vô cùng thân thiết với tôi, khiến tôi suy ngẫm.

Nikko tuy đã là tháng ba dương lịch, vẫn tuyết đọng đầy núi, trong chiếc xe hơi đi lên núi xuống đèo, tôi hỏi Quân Nghị về Tân Á thư viện. Lúc đầu Tiền Mục, Tang Quân Nghị mấy người từ đại lục trốn ra, thuê nhà người ta ở Cửu Long để mở Tân Á thư viện, cơm áo không đủ, sau đó nhận được sự hợp tác của Đại học Yale Mỹ, xây dựng nên tòa nhà trường học mới, người ta cho là vinh dự. Mà lần trước hiệu trưởng Tiền Mục đến Nhật Bản diễn thuyết, hoàn toàn không có một lời nhắc tới điều này. Quân Nghị cũng vậy. Lần này là tôi hỏi ông ấy, ông ấy nói: "Vốn dĩ là nên đảo ngược lại, chúng ta nếu có thể tài trợ người ta, mới trong lòng bình an." Đây mới là người đọc sách chân chính. Người đọc sách như vậy mà tôi kính trọng, ở Nhật Bản cũng có, là hiệu trưởng Đại học Takushoku Yabe Teiji.

Với Quân Nghị, lần này tôi còn bàn đến bản thảo "Sơn hà tuế nguyệt". Lúc đó tôi lén vượt biên đến Nhật Bản. Để bản thảo lại chỗ Quân Nghị, lại sợ gửi bưu điện nhỡ thất lạc, nhờ ông ấy tìm người chép hộ một bản sao gửi lại. Có bản là học sinh chép, có bản là phu nhân Quân Nghị chép, hơn nữa còn qua chính tay Quân Nghị hiệu đính lỗi sai. Tôi vô cùng cảm kích, nói với Ikeda người xưa có thể gửi gắm con côi, gửi gắm mệnh trăm dặm, cũng chẳng qua chỉ dựa trên sự tin tưởng như thế giữa bạn bè. Đâu ngờ Quân Nghị nói: "Lúc anh đi vốn có một trăm đồng tiền Hong Kong để lại làm phí chép sách. Sự thực là lúc đó trường học rất nghèo, có lần tôi gom hết các hộp thuốc lá trong nhà lại, được một sọt lớn, khiêng ra bán, còn bán không được một đồng. Vợ chồng tôi thương lượng, một trăm đồng anh để lại chép sách, đều cho người khác kiếm rồi, chi bằng chính mình cũng kiếm chút ít. Nhờ anh nói hay quá, không dám nhận." Qua lời ông ấy nhắc, tôi mới nhớ lại quả nhiên có một trăm đồng đó. Tuy nhiên, cách làm người của Quân Nghị tôi thấy tốt hơn so với tôi từng tưởng tượng, bởi vì như thế mới là chân thực hơn.

Quân Nghị là ghé qua Nhật Bản, còn phải đi Mỹ diễn thuyết, tiệc tiễn biệt tổ chức tại một nhà hàng Nhật ở Ginza. Trên tiệc tôi đọc diễn văn, nói: "Mở ra triều đại mới phải là người minh lý, nhưng anh ta còn phải có thể không nói lý. Nhật Liên Thượng Nhân của Nhật Bản đề xướng Kinh Pháp Hoa, lại nói thiền là thiên ma, niệm Phật vô gián. Thiền sao có thể là ma, niệm Phật sao có thể là địa ngục, đây chẳng phải là sự không nói lý của ông ấy sao? Gandhi của Ấn Độ, ông ấy làm phong trào độc lập thì thôi, mà ông ấy nhất định phải làm một cái guồng quay sợi quay bông, đây cũng là không nói lý." Mà tôi vì sao nghĩ đến việc lấy những lời như vậy làm lời tặng cho các chính trị gia Nhật Bản và học giả Trung Quốc đang ngồi đó, đối với hai người mà trách vọng sâu nặng thế này, đây cũng thuộc loại không nói lý.

Tôi vốn là có suy nghĩ khác. Ngày trước mỗi khi thiên hạ đại loạn, như Trương Lương, Mã Viện, Lý Tịnh đều đi tìm xem trong người mới có bậc mệnh thế chi chủ hay không, tôi thấy việc này tốt hơn nghìn dặm tìm danh sư. Tào Tháo và Lưu Bị nấu rượu luận anh hùng, là luận người, không phải luận học vấn. Tôi không thích Trung Cộng, vì cách làm của họ quá cắt nghĩa, sự hợp lý của họ lại không phải là minh lý. Mà việc tôi nhìn người kỹ càng, cân nhắc người, cũng là vì tôi đối với loạn thế đương thời lúc nào cũng có một nỗi thiết tha.

Sau khi Quân Nghị đi, Ái Trân vẫn còn ở Sở Cảnh sát Tachikawa mấy ngày, mới được thả về nhà. Trong thời kỳ ưu hoạn đó, con người tôi ngược lại trở nên thanh hòa dị thường, ngay cả bản thân tôi cũng cảm thấy. Và Ái Trân cũng qua lần cuối cùng này, không còn sự cố cảnh sát nữa. Nếu không thì sẽ không có được sự thái bình như thế này. Là tôi đến cơ quan kiểm soát ma túy của họ một chặp giao tiếp thật sự, trước mặt sở trưởng, ba mặt một lời vạch trần cái sai của tên cảnh sát ma túy đó, hắn mới không dám làm càn nữa. Hóa ra kiểm soát ma túy quả nhiên phải nghiêm, nhưng cũng tuyệt đối không được xen lẫn quan điểm tội phúc của tôn giáo thậm chí quan điểm thiện ác của đạo đức. Mạnh Tử nói lòng thị phi, đây chỉ là thị phi phân minh, tức so với nói tội phúc thiện ác đến sạch sẽ hơn. Và đây cũng là tinh thần cơ bản của pháp luật. Phong cách của cảnh sát kiểm soát ma túy Nhật Bản lại như đặc vụ. Trong đó có một người lại là phiên dịch trước đây của quân đội phái cử Nhật Bản tại Trung Quốc, phiên dịch thời đó là tệ nhất, nay hắn vẫn đối đãi với người Trung Quốc tại Nhật như thế. Hắn lại còn không có cả kiến thức cơ bản về pháp luật. Tin tức của bộ phận ma túy vốn là lợi dụng kẻ xấu làm ra, nếu trong hai mươi tin mật báo như vậy, có một chuyện dường như có chút đầu mối, đó đã là đại thu hoạch rồi. Mà hắn vừa nhận mật báo liền cùng với Sở Cảnh sát đi lục soát nhà cửa, bắt giữ người. Hóa ra hắn đem tất cả những người bị mật báo đều xem như sự thực đã thành lập, ngày đó ở chỗ sở trưởng hắn đã nói như vậy. Ngay cả lần trước kiểm sự nhìn thấy bản điều tra của hắn, cũng hỏi hắn trước mặt Ái Trân rằng: "Đây chẳng phải là kỳ lạ sao!" Ái Trân chỉ vì từng bị Lý Tiểu Bảo liên lụy một lần, tên cảnh sát ma túy đó liền không lúc nào không muốn đến nhà tôi ngồi, dò hỏi hành động của Hoa kiều. Hắn nói với tôi hắn đến nhà Hoa kiều khác, họ đều nói hắn là người tốt. Lại uy hiếp tôi nói: "Người Trung Quốc ở đây đều nằm trong tay tôi, bất kể hắn là ai, tôi có quyền tuyệt đối đối phó hắn!" Đây lại là lời không có kiến thức pháp luật của hắn. Mà hắn còn giáo huấn tôi về tai họa của ma túy.

Nhưng tôi vẫn dùng lời lẽ tốt đẹp đối với hắn, sợ bị thiệt. Cũng nghĩ nếu được việc qua chuyện cũ, quên đi là được. Tôi không muốn pháp luật khởi tố, đối chứng công đường, vì tôi không muốn bình đẳng với loại tiểu nhân như thế, hơn nữa tôi không quen cầu viện, dù là cầu viện pháp luật. Tôi đã giận không chỉ một lần. Tôi đã nghĩ rất lâu rồi. Ngày đó tôi mang theo Ikeda đi đàm phán, một loại quyết tâm dứt khoát như vậy, mà lại giống như hành động ngẫu nhiên. Tên cảnh sát ma túy đó ở văn phòng bên ngoài, nhìn thấy tôi vào phòng sở trưởng, lập tức đi theo vào, chắc là muốn giám thị tôi nói chuyện, không phòng bị tôi sẽ đối chứng từng chuyện một hành vi và lời nói của hắn trước mặt sở trưởng và hắn, không chút khoan nhượng quở trách hắn, cũng cho hắn biết uy thế sát khí của người lớn là thế này, đơn giản khiến hắn không có chỗ che đậy ẩn giấu. Hắn đứng ở đó, tướng mạo giống như lao đầu cấm tử trong kịch Trung Quốc đóng, mũi trắng, mắt chỉ là hai cái lỗ đen nhỏ, ria mép vểnh.

Tôi tuy bản thân cũng từng làm Cục trưởng Cục Pháp chế, nhưng đối với pháp quan cảnh sát vẫn luôn có ý muốn khinh nhờn, hóa ra thứ mà họ phụng làm tôn nghiêm, một khi gặp phải Mao Trạch Đông hoặc MacArthur sẽ chẳng qua chỉ là một màn hài kịch, mà tôi thì ngay cả Mao Trạch Đông và MacArthur cũng nhìn ra là có thể bị quét sạch. Lần trước vì chuyện của Ái Trân, tôi đến Sở Cảnh sát làm chứng biện hộ, giữa câu chuyện, vài lần bị cảnh sát quát một tiếng, lúc đó tôi chỉ im lặng, một mặt lại không kìm được nhìn ông ta, thấy ông ta viết viết khẩu cung, lấy ra một bao thuốc lá nhãn Tân Sinh đặt trên bàn, một lúc tôi lại vì bao thuốc lá rẻ tiền đó và sự nghèo khó của ông ta mà đau lòng. Uy nghiêm nghiêm liệt vốn có thể trở thành cái tốt, ngay cả bần tiện cũng có thể trở thành cái tốt, nhưng chung quy không phải như ông ta thế này. Tất nhiên tôi cũng không ngạo mạn với ông ta.

May mà phiền phức của Ái Trân cuối cùng cũng thanh lý xong. Hôm nay dựa lan can xem hoa mai trước lầu, nhân thế vẫn tự có thanh hoa quý khí. Triển lãm tranh tường Đôn Hoàng khai mạc ở Tokyo, tôi cùng Ái Trân đi xem. Nam Bắc triều đúng là một thời đại vĩ đại, xích liệt cay đắng, những thứ vô minh của Tây Vực đều làm củi đốt cho văn minh Hán. Còn có thời Tùy Đường, trong đó có một bức Tống Quốc phu nhân quy triều đồ, cưỡi ngựa, trên mũ hai đóa hoa vàng, người hầu cưỡi ngựa nâng khăn hộp, đốt hương, trước ngựa một đội quản huyền, mười mấy người phụ nữ đang múa, hơi giống múa dương ca. Tôi nhìn không chán, cảm thấy đây thật là đẹp, cũng nhìn Ái Trân, hơn nữa không kìm được muốn so sánh thời đó với hiện đại, so sánh người ngày nay với người xưa.

Có một năm mùa thu, tôi cùng Ikeda đến Odawara diễn thuyết, sáng hôm sau người địa phương đưa đi tham bái đền Hakone, xem thanh đao Toyotomi Hideyoshi phụng nạp, là thứ ông ấy đeo khi lâm trận trong trận Odawara. Còn có thanh đao đeo của Tokugawa Ieyasu. Người ngày nay thì có một chiếc đèn đồng lớn do Thủ tướng Kishi Nobusuke phụng nạp, sáng lấp lánh treo ở hành lang, vẫn còn mới.

Wakiyama Guji là hào kiệt xuất thân vùng Kumamoto, đãi tôi bằng lễ thượng tân, khi tôi tham bái đặc biệt đánh trống múa vu. Năm đó hai nữ vu trẻ múa trước thần, hát chương phong niên. Hát xong múa nghỉ, một người cầm bình muỗng một người dâng chén, đến ban thần tửu thần soạn. Thần quan cổ trang cầm hốt, lãnh đạo chúng tôi bái. Bái xong phục phủ, thần quan rút dải giấy trắng trên giá triệt như phất trần lớn, đến trên đầu chúng tôi rũ sạch, lại rút lá cờ tán dát vàng trước thần đến trên đầu chúng tôi phất vài phất. Hai người địa phương đi cùng đều đại hỷ, nói: "Bình thường chưa từng có chuyện dùng lá cờ tán dát vàng trước thần để rũ sạch, hôm nay đối với Hồ tiên sinh là dị số, có thể thấy thần thích Hồ tiên sinh." Được thần Nhật Bản yêu thích, so với được phụ nữ và thứ dân Nhật Bản yêu thích, còn có một ý vị tân chủ, khiến tôi cũng yêu quý bản thân mình trước mặt người khác.

Đường về bắt xe buýt du lịch, người soát vé là nữ giới trẻ tuổi, núi quanh đường chuyển, cô ấy dọc đường báo cáo phong cảnh: "Xưa, Toyotomi Hideyoshi trận Odawara, bày binh tại đây." Xe buýt rẽ, lại là một địa điểm khác: "Xưa, trận Odawara, Toyotomi Hideyoshi lâm trận, lập ngựa trên sườn dốc này. Quân đội Tokugawa Ieyasu của liên minh ở bên phải xuống dưới chân núi ven sông." Nơi này gió êm nắng đẹp, mà chuyện thành bại của nhân thế rõ ràng như vậy, đây thật là sáng liệt.

Nhắc đến Toyotomi Hideyoshi, lần này tôi và Ikeda lúc diễn thuyết ở Osaka từng đến thành cũ của ông ấy, leo lên Thiên thủ các. Mái hiên ngói đồng của Thiên thủ các, thật sự khiến người ta kinh ngạc. Tôi từng thấy tranh bản họa 36 cảnh núi Phú Sĩ trong cửa hàng trên phố, trong đó có một bức vẽ sóng biển cuộn trào, thuyền từ đáy thung lũng của sóng lớn dâng lên, dường như muốn cưỡi rồng bay lên trời vậy. Mái hiên ngói đồng của Thiên thủ các có thể so với sóng biển cuộn múa như thế, thẳng xuống vạn trượng. Đây là ý tưởng độc hữu của người Nhật. Trong Thiên thủ các có chân dung của Toyotomi Hideyoshi, tốt đến mức này, tôi thấy xong lập tức không đi nổi. Tôi đứng đối diện ông ấy một lúc lâu, không kìm được hơi cúi đầu xuống. Sau đó đến cửa sổ, một cái nhìn sơn xuyên thành thị, chỉ cảm thấy là sự đoan chính của bản thân mình.

Tôi không biết khi nào có thể về đại lục, cùng một thế hệ mở ra triều đại mới, có lẽ như lời thề với người đẹp, cuối cùng lỡ mất ngày lành. Gần đây tôi nhìn sự việc ngược lại không bằng trước đây có nắm chắc. Hơn nữa tôi có nhiều ưu nộ, tu hành ngược lại cũng không bằng trước đây.

Hóa ra tu hành là chỉ người tôn giáo mới có thể thành thục, như người của Chúa thì sẽ đi ngồi ở bên phải của Thượng đế. Hoặc như của Thích Ca thành đẳng chánh giác, đối với mọi việc vĩnh viễn dứt bỏ dao động và nghi hoặc. Mà như Khổng Mạnh thì không phải vậy. Mạnh Tử có một lần học trò Vạn Chương nhìn ra ông ấy dường như rất không vui. Vì Vạn Chương hỏi ông ấy, Mạnh Tử mới nói năm trăm năm tất có vương giả hưng, nay đã đến lúc đó, nhưng nghe khẩu khí của ông ấy, không phải là phán đoán, mà thà rằng là đang suy ngẫm.

Sau Mạnh Tử liền lập tức có sự thống nhất của nhà Tần, và nối tiếp nổi dậy nhà Hán, giao tế với Ấn Độ, Ba Tư, La Mã, mở ra trị thế lễ nhạc mới. Nhưng đây có tính là Mạnh Tử nói đúng rồi không? Lại mỗi khi mở ra triều đại mới từ thời Hán Đường đến nay, quả nhiên chính là cách năm trăm năm tất có vương giả hưng không? Thế nhưng, đây là hay không phải đây mới chính là minh chứng của lịch sử, sự bán tín bán nghi này mới chính là đại tín của lịch sử. Ngay cả lời kháng chiến chống Nhật tất thắng những năm trước, lúc đó thực ra cũng là bán tín bán nghi. Tín nghi là dành cho người yêu, mà cũng có thể tốt đến mức là dành cho đại sự thiên hạ.

Hóa ra muốn khởi nghĩa vì thiên hạ, cũng giống như làm thư họa, có hay không có thần lai chi bút, ban đầu đơn giản không thể biết được. Ngô Thanh Nguyên đánh cờ, ông ấy tự thấy không có lý tất thắng. Thắng là may mắn. Ông ấy nói quân đen của mình ngược lại không bằng trước đây kiên cường, trước đây quân đen hầu như tất thắng, bây giờ thì quân đen quân trắng đều đang trong lúc dao động có thể bại có thể thắng. Mà đây chính là nguyên do vì sao ông ấy sau khi đến Nhật Bản đã mạnh thêm một mục. Như vậy, tôi nay nhìn sự việc không bằng trước đây có nắm chắc, hoặc ngược lại là sự tiến bộ của tôi sau khi đến Nhật Bản.

Một dạo trước tôi ngẫu nhiên đọc lại Hậu xuất sư biểu của Gia Cát Lượng, ông đối với tiền đồ nói "đây là điều thần chưa hiểu thứ nhất", "đây là điều thần chưa hiểu thứ hai", "đây là điều thần chưa hiểu thứ ba", tôi chưa bao giờ đọc nó mà thân thiết như lần này. Thơ người đời Đường, "Xuất sư nhất biểu chân danh thế", thật thật không sai. Gia Cát Lượng đối với giới hạn giữa thiên số và nhân sự, suy ngẫm lặp đi lặp lại như thế, nên lúc lâm biểu mới rơi lệ. Mà tôi hiện giờ là đối cảnh khó bài giải. Thế nhưng Đảng Cộng sản nhất định bại, bại ở chỗ họ tuyệt đối có nắm chắc đối với đại sự thiên hạ.

Nishio Suehiro là phái hữu Đảng Xã hội, trong đảng gọi là phái Nishio, bạn bè tôi biết có người khuyên ông nên quyết liệt với phái tả. Còn có người khuyên ông nên rút hẳn khỏi Đảng Xã hội, lập đảng mới. Duy chỉ có tôi tặng ông hai câu thơ Tô Thức viết về Gia Cát Thừa tướng. Rằng: "Kỳ khu sự tiết chế, ẩn nhẫn cửu bất quyết." Nishio rất cảm kích vui mừng, muốn tôi viết chữ, nhưng vì thư pháp của tôi khó có tự tin, hứa hẹn đến nay vẫn chưa viết cho ông, tôi bây giờ cũng học được cách thừa nhận người khác. Đối với người bất đồng, người phương Tây có nói bao dung, thực ra bao dung vẫn là từ ngữ ngạo mạn, tôi thà rằng yêu thích chữ "học tập" mà quân giải phóng thời kỳ đầu nói.

Tôi ở Nhật Bản, giống như làm khách ở nhà người thân, lại có thể so với lần đó cùng Tú Mỹ mắc kẹt ở ngôi làng của cô nương nhỏ Kim Hoa, nhìn người nhìn đồ, tổng không có lý lẽ gì mình lại nổi nóng trước. Học sinh Nhật Bản bây giờ đa số là nam A-phi, nữ A-phi, nội đô Tokyo, Ginza, Shimbashi, Shibuya, tiệm cà phê xây mới ba bốn tầng lầu, một tòa chứa được nghìn người, chỉ thấy trước sau đa số là nữ học sinh trung học, nam học sinh. Ban nhạc tấu nhạc jazz, theo thang máy lên xuống từng tầng lầu. Họ được gọi là tộc Thái Dương, khiến tôi nhớ đến người Ai Cập cổ đại. Bản nhạc jazz đó, phiền táo, xung động, tiếng kêu gào của tình dục, sự sôi sục của sinh mệnh, một phái phong quang nhiệt đới Hawaii, nhưng lại quả thực là thế hệ trẻ của Nhật Bản. Những nơi như vậy, Lý Hoa Khanh từng đưa tôi đi, còn có Cảnh Gia và hai lưu học sinh Singapore cũng từng đưa tôi đi, mà tôi cũng có thể biết được cái tốt của nó, vì tôi khiêm tốn. Mặc dù tôi vẫn không thích.

Tôi cùng Nakayama Yu đến Ginza, ông ấy nói tràn ngập trước mắt như thế này đều là xe hơi, đường sắt ngầm, cao ốc bê tông cốt thép, con người đơn giản là bước vào trong rừng rậm đầm lầy hoang dã. Ông ấy nói đường sắt ngầm là cách làm của Đảng Cộng sản, chỉ bàn đến đích, dọc đường một chút phong cảnh cũng không có. Tôi nghe xong cũng thấy ông ấy nói hay, nhưng tôi từ trước đến nay không bao giờ phụ họa theo để nói. Tôi ngay cả đối với việc nội các Hatoyama khôi phục ngoại giao với Tô Nga, nội các Kishi muốn thông thương với Trung Cộng, trong lòng cũng không khởi lên ý nghĩa phản đối hoặc muốn trách cứ, mà thà rằng là trầm tĩnh suy ngẫm. Bởi vì tôi cùng một thế hệ muốn quang phục đại lục, mở ra triều đại mới, có như Dư Nhượng nói: "Phàm việc ta làm đều cực khó." Đối với những điều mình thấy mình biết, muốn tán thành một thứ, muốn phản đối một thứ, tổng không được có một chút cuồng ngữ ỷ ngữ. Trong kinh Phật thường có: "Nếu lời Phật nói, vì có nghĩa dư thừa, nghĩa hữu lậu, trên trời dưới đất, quyết không có việc này." Tôi nay mới hiểu được sự trọng đại của thời đại mà Thích Ca lúc bấy giờ ở, cho nên ông ấy cẩn thận như vậy.

Không chỉ về tư tưởng, tình cảm tôi cũng như vậy. Tôi đối với Đảng Cộng sản cũng không có bi phẫn. Tôi cùng một thế hệ muốn tiêu diệt nó, là trời muốn tiêu diệt nó. Tôi bỏ lại con cái ở đại lục, sống chết không rõ, có lẽ cháu gái Thanh Vân đã khốn đói khổ nạn mà chết rồi, nhưng tôi đều không động tâm. Thậm chí một đám Đảng Cộng sản như Mao Trạch Đông giết người đã đạt trên nghìn vạn, tôi cũng không chớp mắt, hóa ra không giết người vô tội là nhân đạo, giết nhiều người vô tội là thiên đạo, tôi không thể nhân từ hơn Mao Trạch Đông. Tôi khá yêu thích Mao Trạch Đông, hơn nữa muốn khen ngợi Khrushchev là một nhân vật, nhưng Đảng Cộng sản vẫn phải diệt. Tất nhiên tôi cũng không thế nào quá coi trọng Mỹ.

Sĩ Khuê một lần đến, nhắc đến tình hình gần đây ở quê nhà, Đảng Cộng sản bức hại vợ anh ta thế nào, thấy anh ta đang lau nước mắt, lúc đó tôi người đang ngồi cũng sẽ đứng dậy, nổi giận thật sự, nhưng miệng cũng chỉ "chậc" một tiếng, không nói gì khác. Tôi lúc nhỏ làm thơ có câu: "Thần ưng thi nhất kích, đọa chân bất tái thị." Đại trượng phu làm việc vốn dĩ nên như vậy, không có chuyện bắt kẻ địch gãi ngứa coi như vui đùa, bản thân mình tự giận hờn qua ngày tháng.

Lại có chuyện Ứng tiểu thư khen xe buýt Nhật Bản tốt, cô ấy nói: Ở Hong Kong bạn đuổi theo xe buýt, người bán vé rõ ràng nhìn thấy bạn đuổi đến chỉ cách vài bước rồi, anh ta cố tình "cạch!" một tiếng kéo chuông mở đi mất, mà bạn liền trở thành buồn cười, thế nhưng người bán vé đó cũng không cười, chỉ là một khuôn mặt khắc nghiệt xanh xao, vì tất cả những điều này thật là vô vị. Lại những hành khách trong xe buýt, giẫm đạp lung tung lên giày và tất của người khác, bạn nghĩ anh ta sao lại vô lễ thế này, không tránh khỏi muốn nhìn người đó một cái, bạn không nhìn còn tốt, bạn vừa nhìn, người đó ngược lại nhìn thẳng vào mặt bạn hỏi: "Anh có bao nhiêu gia tư nhỉ? Anh có gia tư thì ngồi xe tư nhân đi, cũng không cần đi xe buýt!" Người Hong Kong là như thế, thấy người trước tiên đem bạn nhìn từ đầu đến chân, ước lượng bạn có bao nhiêu gia tư, rồi sau đó mới trả lời. Bạn muốn đánh giá sự nghèo giàu của người, hoặc là giả vờ không để ý mà quan sát, nhưng người Hong Kong lại nhìn thẳng vào mặt bạn.

Ứng tiểu thư nói xong, tôi chỉ thấy lạnh trong tim, rất nhiều ngày đều khó tiêu tan. Sau đó tôi kể lại với Ikeda nghe, Ikeda kinh sợ nói: "À!" Tôi lại không có một lời phẫn khái nào. Tôi đối với những việc như thế, thà rằng là sự đối quyết của văn minh và đọa lạc, đầu tiên phải phán đoán xem loại phong khí bại hoại sỉ nhục đó có bao nhiêu thế lực sức mạnh. Tôi những năm này đã dưỡng thành thói quen như vậy, như lâm trận trước, chỉ thấy không được khinh địch.

Sử Ký - Hoài Nam vương liệt truyện, Ngũ Bị nói cuối thời nhà Tần, người thiên hạ muốn làm phản chiếm sáu bảy phần mười, khách có người nói với Cao Hoàng đế rằng: Thời cơ được rồi. Cao Hoàng đế nói: Chưa, thánh nhân đương khởi Đông Nam gian. Hiện nay là Ba Lan, Hungary bạo động rồi, mà dân gian Trung Quốc cũng hơi thử thử, cảm thấy thời cơ chưa được, liền lại vội vàng thu lại. Loại động tâm nhẫn tính này, loại nhu nhược này, tốt như mầm lan đầu xuân mới thấy, tiếng oanh còn ngập ngừng. Lão Tử đúng là một bộ sách đánh thiên hạ, ông ấy nói sự sinh sôi của cỏ cây thì nhu nhược.

Tôi nay tạm cũng làm một người nhu nhược. Lớp bạn học cùng trong tư thục ở Hồ thôn lúc nhỏ, vài năm sau tôi đến Hàng Châu đọc sách, nghỉ hè về, chỉ thấy họ có người đã làm học đồ ở cửa hàng xuất sư rồi, có người thì làm giáo viên tiểu học, có người cũng giống tôi vẫn đang học ở Hàng Châu, chỉ là họ vào trường trung học An Định và trường Pháp Chính, bây giờ gặp mặt, họ đều trở nên già ba già bốn, bất kể nói chuyện hành động thần tình. Duy chỉ có tôi vẫn ấu trĩ, không già dặn ra được. Sau đó nữa, tôi dạy học, làm báo, làm quan, cũng chỉ thấy người ta làm việc gì giống việc nấy, nói chuyện đàm thoại, già đến mức thiêu không mềm. Mà tôi đơn giản là không gần nhân tình. Tôi vẫn là Thụy Sinh của năm xưa. Một lần bỗng nhớ đến Thận độc trong Trung Dung, có lẽ chính là giải thích như thế này. Ngay cả bây giờ các loại hành sự của Hoa kiều cũng ít có liên quan đến tôi. Duy trước đây có lưu học sinh Lý Thụy Sảng, cậu ta ở Đại học Đông Kinh học triết học Ấn Độ, biết thổi sáo động tiêu, so với tôi lại là một loại ấu trĩ khác, ngược lại cùng tôi thường qua lại. Tôi cùng cậu ta mang sáo đến Shinjuku Gyoen, lại mùa hè đêm tối cậu ta mời tôi cùng đi Den-en-chofu, hai người dưới ánh trăng đi bộ lên cầu Tamagawa. Như vậy hai năm, sau đó cậu ta chuyển trường đến Mỹ. Lý Thụy Sảng này, có một lần đưa tôi đến một ngôi chùa Phật ở Kamakura đi gặp Suzuki Daisetz. Suzuki Daisetz là đại sư thiền học, năm xưa cùng tiểu thuyết gia Koda Rohan, triết học gia Nishida Kitaro làm bạn, gọi là tam kiệt, năm nay tuổi đã hơn tám mươi, thường xuyên giảng học ở Mỹ và châu Âu, địa vị rất cao. Lần này ông về nước, ở lại một hai tháng rồi lại muốn đi. Ông cho rằng tôi là học sinh giống Lý Thụy Sảng, giảng giải cho chúng tôi phương Tây là chinh phục tự nhiên, phương Đông là thiên nhân nhất thể. Tôi chỉ chú tâm nhìn con người ông, yêu thích động tác hoạt bát của ông. Ông giải một bao màn thầu mời khách, nói hai lần, tôi và Thụy Sảng không ăn, ông lúc đó liền nổi giận, đem màn thầu gói lại cất đi, thế là không còn lời nào nữa. Tôi và Thụy Sảng liền cáo từ ra về. Tôi cảm thấy bản thân mình nhu nhược ấu trĩ trước mặt người ta như vậy, thực sự rất tốt.

Tôi thực ra cũng không thích hợp để xưng tri kỷ với ai. Nếu có người xưng là tri kỷ, cũng chỉ là với những người ở nhà hàng xóm. Tôi đối với năm tháng nhân sự mỗi khi có nỗi tư duy dằng dặc nghìn năm, thế nhưng bắt tôi tham quan triển lãm cổ vật, tôi thà rằng yêu thích hàng hóa thời thượng của cửa hàng bách hóa. Còn có tôi đối với sự phê bình phương Tây hiện đại, là giống với sự phê bình của Thích Ca đối với Ai Cập, Babylon, Hy Lạp, Ba Tư năm xưa, hơn nữa nghiêm khắc như nhau. Nhưng tôi cũng vẫn có thể quên đi với nó. Một ngày tôi từ Shibuya đi tàu điện tốc hành đến Yokohama, là xe mới, xe chạy phát sóng bản giao hưởng của Beethoven, theo tiếng bánh sắt, chạy vào trong ruộng đồng sông ngòi, tôi bỗng nhiên phát hiện bản giao hưởng này là có chỗ thông nhau với âm nhạc cao nguyên các nơi như Ba Tư cổ đại và Bhutan, Nepal, v.v., như các điệu nhạc như Thanh Hải Ba truyền vào đời Đường, cho nên hôm nay tôi nghe thấy cảm thấy nó hay.

Lại là một buổi sáng tôi đi dạo ở Matsubara-cho, góc rẽ đối diện chạy tới một chiếc xe hơi, tôi tránh vào lề đường, người phụ nữ phương Tây lái xe đó cười với tôi. Vì trẻ, vì là buổi sáng, chỉ cảm thấy con người cô ấy rất đẹp, có thể so với tôi vì một chậu hoa chỉ thảo cánh đơn màu hồng trên tường đất vàng mà dừng bước, cũng không biết là hoa chỉ thảo đẹp, cũng không biết là phong cảnh ngày đó đẹp, cũng không biết là tâm tình tốt của chính mình.

Tôi vốn là thân ưu hoạn, mỗi lần cùng Ikeda đi chơi, trong tàu hỏa, cuối tiệc rượu, cậu ấy sẽ ngủ thiếp đi, tôi luôn tỉnh táo canh cánh, so được với sự tu hành không ngủ của cao tăng, mấy chục năm không áp sườn xuống chiếu. Mà sự tỉnh táo của tôi lại nhu nhược như vậy. Nho gia đời Tống có lời răn hôn trầm, răn trạo cử, tôi trước không thích làm công phu gì, đâu ngờ một nỗi ưu hoạn của người sinh ra trong thiên hạ, tự nhiên chính là như vậy, Quân Nghị trước đây viết thư dạy tôi thu liễm, tôi tổng cộng cũng không phụ lời khuyên bảo của bạn hiền.

Nhưng tôi không để ý gì đến Nho gia đời Tống. Tôi thà rằng yêu thích vở nghĩa kinh xuất vong chí độ đầu (Yoshitsune lưu vong đến bến đò) diễn trong nhạc Nô. Yoshitsune trong chiến tranh Nguyên Bình, công lược cái thiên địa, chỉ vì không được lòng anh trai Yoritomo, người Nhật đến nay vẫn thương tiếc, mà trong kịch gấm mặc kiếm đeo, lấy trẻ con đóng, vì sự nhu nhược thanh hòa của ông ấy. Tôi xem đến muốn rơi lệ, tuy nhiên đây là thật.

Dạo này tôi dậy sớm, sáng sớm nay năm giờ dậy, ra ngoài đi dạo, nhà cửa ở Matsubara-cho đều còn đóng cửa, đường sá thanh vắng, chỉ có một người đưa sữa đạp xe đi qua, lại một người thu rác đẩy xe đi qua, trong lòng tôi đều kính trọng họ. Đèn đường vẫn còn rực rỡ, dưới trụ đèn có đính một tấm bảng nhỏ, viết rằng: "Điện là bảo vật của quốc gia, ban ngày xin hãy tắt đi." Tôi đọc xong không biết vì sao có một loại cảm giác thái bình thịnh thế. Tôi liền đi dọc đường tắt đèn đi, đại khái cũng tắt được bốn năm mươi ngọn, tôi trở thành người tắt đèn hành giả.

Về nhà thắp hương trước tượng Quan Âm. Quan Âm đối với tôi hoặc chỉ là người lạ, liền quen biết cũng chẳng qua chỉ như bạn bè, mà tôi vì xuất thân trong văn minh Trung Quốc, có lẽ còn có chỗ cao hơn bà ấy, nhưng tôi cũng vẫn cứ bái bái. Bản sắc của Quan Âm là trong Kinh Pháp Hoa, nhưng đến Trung Quốc, bà ấy liền thành người có nhân tình thế thái tốt khác. Có thể so với tôi bây giờ đối diện với Ái Trân, tức là đối diện với người thiên hạ.

Sau đó ăn xong bữa sáng, tôi giở giấy cầm bút định viết gì đó, lại liếc thấy Ái Trân dọn dẹp xong nhà bếp, đang rót trà uống, tôi nói: "A ya nà, vợ tôi giỏi quá, tự mình biết rót trà uống!" Ái Trân cười mắng: "Đồ dở hơi!"

Tôi liền dứt khoát không viết văn, chỉ mải nhìn Ái Trân. Tôi nói Ái Trân là bà đàn bà cướp cắm lông trĩ, Ái Trân nói: "Vậy sao anh không gọi Tiểu Chu đến?" Tôi nói Tiểu Chu đại khái là lúc đó đã đến chiến trường Triều Tiên làm hộ lý rồi. Cô ấy sẽ không đến gặp tôi, giống như tôi sẽ không đi tìm Nhất Chi nữa, là vì tôn trọng. Ái Trân lại hỏi tôi không tìm Ái Linh về? Tôi đáp không tìm cô ấy. Ái Trân nói: "Có lẽ Ái Linh đến tìm anh thì sao?" Tôi nói cô ấy nhất định không tìm tôi. Ái Trân cười nói: "Có thể thấy người làm vợ anh ai ai cũng là mắt đỏ, lông mày xanh, tính ra Tú Mỹ là tốt lành nhất, nhưng cô ấy cũng là người biết làm càn, tổng không phải chỉ mình em là bà đàn bà cướp."

Đâu ngờ gần đây nhận được một tấm bưu thiếp Ái Linh viết tới, là do Ikeda chuyển tới, trong thư không có lời nào khác, ngay cả dòng trên dưới cũng không ký tên. Chỉ viết: "Trong tay nếu có sách 'Chiến nan hòa diệc bất dịch' 'Văn minh đích truyền thống' v.v. (trừ 'Sơn hà tuế nguyệt' ra), có thể tạm cho mượn vài tháng làm tham khảo không? Xin gửi (dưới đây là tiếng Anh, địa chỉ và tên của cô ấy ở Mỹ)."

Lúc đó tôi nhận thư trong tay, nhận ra nét chữ đó, hầu như không tin thực sự là cô ấy viết. Cô ấy biết địa chỉ của Ikeda, là năm ngoái khi Ikeda đến Hong Kong để lại. Lần đó trước khi Ikeda đi, tôi để trong lòng rất nhiều ngày, cuối cùng chỉ nói được một câu: "Anh đến Hong Kong có thể đi thăm Trương Ái Linh." Ngoài ra tôi cũng không có thư, cũng không có lời. Mà Ikeda đi rồi về, tôi cũng không hỏi, cậu ấy cũng tổng không nhắc tới. Lại qua mấy tháng, tôi mới thản nhiên hỏi một tiếng, cậu ấy nói không gặp được. Tôi cũng biết Ái Linh sẽ không gặp cậu ấy. Hai cuốn sách cô ấy nói trong thư hiện nay, là tập xã luận của tôi trước đây trên báo Trung Hoa và báo Đại Sở.

Tôi đưa thư cho Ái Trân xem, Ái Trân lúc đầu ngẩn ra, nhưng lập tức vui mừng thay cho tôi, cô ấy từ trước đến nay chỉ coi tôi là của cô ấy, lúc này không biết sao, cô ấy bỗng nhiên vui mừng nhìn tôi là người của thiên hạ. Cô ấy thúc giục tôi viết thư trả lời, thúc giục mấy lần, tôi viết rồi, gửi kèm trong thư còn có ảnh tôi chụp gần đây. Tôi trong thư viết: "Ái Linh: Hai cuốn sách 'Chiến nan hòa diệc bất dịch' và 'Văn minh đích truyền thống' trong tay không có, chỉ có 'Kim sinh kim thế' đại khái cuối tháng sau có thể đóng sách, xuất bản xong gửi cho cô. Kim sinh kim thế là viết sau khi đến Nhật Bản. Nhận được thư của cô đã mười ngày, tôi đem 'Sơn hà tuế nguyệt' và 'Xích địa chi luyến' so sánh xem lại một lần, cho nên trả lời thư chậm. Lan Thành."

Xích địa chi luyến và Dương ca đều là tiểu thuyết Ái Linh viết sau khi rời đại lục đến Hong Kong. Tôi lúc đọc bài của mình, cho rằng đã tốt hơn cô ấy rồi, đến khi đọc của cô ấy, vẫn thấy không bằng. Sơn hà tuế nguyệt là báo nhỏ Hong Kong từng nhắc đến có người dùng sách này hỏi Trương Ái Linh, cô ấy không nói một lời, tôi biết tâm tư của cô ấy. Nhưng tôi tổng cũng không thấy mình thua cô ấy, cho nên mới khiến thư của Ái Linh làm tôi cảm kích. Tôi hơn nữa có thể tưởng tượng, Ái Linh thấy trong thư trả lời của tôi nói đến việc đem bài của cô ấy và của tôi so sánh để xem, cô ấy nhất định cũng hơi hoảng, để cô ấy hoảng hoảng cũng tốt, vì cô ấy quá lợi hại.

Nhưng Ái Trân cũng buồn cười, cô ấy cứ thúc giục tôi khuyên tôi, muốn tôi tạ lỗi với cô Trương, làm hòa lại. Cô ấy nói cô ấy muốn viết một bức thư đi cũng khuyên cô Trương, thật sự cô ấy liền viết, tôi xem bản thảo thư, đơn giản nghĩ cũng không nghĩ tới, tôi nhất định không cho cô ấy gửi. Ái Trân vốn dĩ tay chân cay nghiệt, cô ấy đối với chuyện của tôi và Nhất Chi, mảy may không dung nhượng. Ái Trân cũng phản đối Tiểu Chu, nói cô ấy trên đạo lý làm người có lỗi rất lớn. Cô ấy nói: "Anh nếu vẫn còn giữ tâm muốn gặp lại Tiểu Chu, hiện đang có Ái Trân đây, khuyên anh mau mau dập tắt ý niệm này!" Ái Trân là chồng đã có cô ấy, thì không thể lại có người khác. Duy chỉ có đối với Tú Mỹ là tính cách khác. Cô ấy nói: "Tú Mỹ và anh là bạn giao hoạn nạn, cô ấy nếu đến, em có thể đồng ý, nhưng là anh cũng đừng nghĩ đến việc gặp lại em nữa." Thế nhưng lần này Ái Linh vừa viết thư đến, tôi chưa hồ đồ, cô ấy ngược lại hồ đồ trước. Cô ấy chân tâm chân ý như vậy, tôi hỏi cô không ăn giấm à? Cô ấy nói: "Ăn giấm xem chỗ, anh và cô Trương là nên ở cùng nhau, cả hai người đều biết viết văn, hay biết bao!" Tôi nói Ái Linh cũng sẽ không đến, cô ấy nếu đến, cô sẽ thế nào? Cô ấy nói: "Lúc đó em liền Sayonara với anh!" Hỏi cô như vậy không thấy khó chịu trong lòng à? Cô ấy đáp cũng không khó chịu. Người Trung Quốc thật đúng là một dân tộc lý trí, Ái Trân ngay cả tình cảm cũng trở thành sạch sẽ của lý tính.

Kim sinh kim thế đóng sách mười tháng, quyển thượng mới được xuất bản, tôi nhanh nhanh gửi đi Mỹ, lại viết thư đi. Nhưng Ái Linh đều không hồi âm. Chắc hẳn là vì tôi không tốt, gửi sách thì chỉ gửi sách thôi, lại trong thư viết lời linh tinh đi trêu cô ấy. Hóa ra tôi mỗi lần đến cửa hàng bách hóa xem kimono của phụ nữ Nhật, liền sẽ nhớ đến Ái Linh, đối với hải sản Nhật cũng vậy, từ sau khi nhận được thư cô ấy, càng còn có ý tặng hoa xa xôi, nhưng lại không làm thật. Trong thư tôi tuy không nói nhiều cái gì, nhưng rất rõ ràng. Hóa ra có một cảnh giới, là vô dụng tránh né, mà cũng không thể tính toán mưu đồ.

Ái Trân cười nói: "Anh ấy à, là muốn Ái Linh đối phó anh như thế này. Nhớ lại anh đối xử với người ta tuyệt tình tuyệt nghĩa, không biết có bao nhiêu đáng ghét!" Nhưng cô ấy dạy tôi lúc viết thư gửi sách dùng gửi bảo đảm kép, Ái Linh nhận được tổng phải ký tên trên đơn hồi đáp. Tôi chỉ nói đều không phải vì những cái này, nhân hỏi cô nếu đổi lại là cô ấy, cũng viết thư hồi đáp hay không viết nhỉ?" Ái Trân nói: "Tất nhiên không viết. Thực ra thì sao? Cô ấy nghĩ đi nghĩ lại, bức thư hồi đáp này cũng khó viết."

Thế nhưng thư hồi đáp cuối cùng cũng đến. Viết là: "Lan Thành: Thư và sách của anh đều nhận được, vô cùng cảm ơn. Em không muốn viết thư, xin anh tha lỗi. Em vì thực sự không cách nào tìm được tác phẩm cũ của anh làm tham khảo, cho nên mạo muội mượn anh, nếu khiến anh hiểu lầm, em thực sự thấy áy náy. Khi Kim sinh kim thế quyển hạ xuất bản, anh nếu như không cảm thấy không vui, xin gửi cho em một cuốn. Em ở đây cảm ơn trước, không viết thư nữa. Ái Linh, hai mươi bảy tháng mười hai."

Tôi xem xong chỉ thấy không còn cách nào nữa. Ngay lập tức cũng đưa Ái Trân xem, Ái Trân ngạc nhiên nói: "Quả nhiên lợi hại!" Lập tức cười lên, nói: "Đáng! Đáng! Cô ấy bảo anh đừng hiểu lầm, cho rằng cô ấy có tâm tư hướng về anh đấy. Cô ấy bảo anh thư và sách đều nhận được, Kim sinh kim thế quyển hạ chờ xuất bản rồi vẫn xin anh gửi đi. Hừ! Cô ấy chính là không viết thư cho anh nữa. Anh người này vốn dĩ cũng không thể để ý đến anh!" Cô ấy kể lại lời trong thư một lượt đơn giản như thế, cũng không biết là vì buổi trưa đẹp trời, hay là vì nguyên nhân gì khác, lập tức lời trong thư đều trở thành trung hậu bình chính rồi.

Ái Trân nói: "Nhưng anh cứ đi trêu cô ấy, viết thư cho cô ấy, anh nói em không có hiểu lầm à, chính anh đừng đa tâm, chúng ta đến làm bạn bè trên học vấn, anh nói có tốt không?" Tôi tiếp lời: "Hai người viết văn có thể có tiến bộ nhỉ!" Ái Trân nói: "Phải rồi, anh cứ thế trêu cô ấy, anh nói em là muốn hướng anh thỉnh giáo thỉnh giáo học vấn, xem cô ấy nói thế nào." Tôi nói: "Cô ấy cũng không nói thế nào, chỉ là tôi viết thư đi, cô ấy tất cả đều không xem." Ái Trân nói: "Sẽ không đâu." Tôi nói: "Sao lại không, cô khi làm con gái, người ta viết thư cầu yêu đến, cô đều không xem." Ái Trân nói: "Anh và tình hình của Ái Linh khác nhau."

Tôi cũng không biện, liền nói: "Thư lần trước tôi viết đi có trêu Ái Linh, tôi nói cô ấy có thể so với Chín tầng Huyền Nữ nương nương, tôi từ cô ấy có được thiên thư không chữ, liền tự mình biết dùng binh bố trận, viết văn tốt hơn cô ấy rồi. Tôi trêu cô ấy như vậy." Ái Trân nói: "Anh còn có thể trong thư mời cô ấy đến Nhật Bản xem hoa anh đào. Em dạy anh một cách, anh cứ coi như chưa nhận được bức thư này, càng viết thư đi trêu cô ấy." Đây đơn giản là vô lại, tôi tuy không làm theo, nhưng thật là tốt.

Chuyện của tôi và Ái Linh, vốn dĩ có thể không có cấm kỵ như thế này, không cần nghiêm túc chân chính đến mức phải đến bảo tồn ký ức thần thánh, cũng không cần sợ nhắc đến sẽ đụng đau vết thương. Sau đó cách rất nhiều ngày, một lần Ái Trân hỏi tôi: "Anh rốt cuộc có viết thư cho Ái Linh không?" Tôi nói: "Không viết. Chỉ chờ sách quyển hạ xuất bản rồi gửi cho cô ấy, tóm lại bây giờ thư là không viết." Ái Trân nghiêm mặt nói: "Anh nói thế này là được. Mà anh và Ái Linh, cũng thực sự là cả hai người đều tốt."

Đêm rằm tháng Giêng âm lịch, tại Matsubara-cho, trăng sáng như ban ngày, tôi dựa cửa sổ lầu xem trăng. Sinh ra trong thiên hạ thế giới này, theo sau sẽ là một thời đại cần hành động quyết đoán lớn, nhưng những ngày hôm nay vẫn cứ hãy suy ngẫm. Trước đây còn ở nhà Nhất Chi, một đêm cũng là trăng đẹp không chịu nổi như thế này, tôi làm một bài xướng từ, coi nó là người con gái Đại Đồng Sơn Tây phối hợp dây đàn mà hát. Từ rằng: "Trời quang vạn dặm không mây, vành băng trắng sáng. Nhân gian lúc này, y hệt núi cao biển lớn không bia đá. Chính bao nhiêu bi hoan ly hợp bình bình đạm đạm. Đây là thuở sơ khai của trời đất, việc chân thực chuyển giác hoang mang khó nói. Trùng Nhĩ bôn Địch, Chiêu Quân xuất tái, năm xưa cũng chỉ khiêm ức. Họ mỗi người tận nhân sự, ưu hỉ tự biết. Như người thời này, như trăng thời này. Sao cớ sao Ái Linh cô ơi, khiến ý khí ta cảm kích thế này!"

Vương Hi Chi có tự thệ văn, năm mới tôi nếu cũng có lời thề, chính là muốn làm một người văn minh hiện đại, không chịu uất ức. Quốc gia cộng sản vì muốn xây dựng sản nghiệp hiện đại, thật khiến nước mắt người rơi vào bát cơm, uất ức thì không cần phải nói rồi. Tình hình Mỹ tốt hơn, nhưng cũng như Trương Ái Linh vậy, trẻ con trong báo tranh của họ có táo và sữa, anh muốn thì chỉ có thể chọn cái này, tôi xem xong không biết sao tổng cảm thấy uất ức. Một lần dưới đèn tôi viết thư cho Quân Nghị, bỗng nhiên nhớ đến Bá Di, cảm thấy tâm ý của mình lại giống ông ấy, nhưng không cách nào nói ra.

Cách mạng cộng sản tính là cái gì cơ chứ? Nó chẳng qua là ở nước sản nghiệp lạc hậu, muốn làm những gì các nước tiên tiến tư bản chủ nghĩa đã làm trong hai ba trăm năm nay ở các giai đoạn, sử dụng lao động nô lệ, hy sinh nông thôn cho công nghiệp, và cướp bóc thuộc địa v.v., trong thời gian ngắn ba bốn mươi năm, nén lại, tổng hợp lại, dùng sức mạnh để tăng tốc đạt thành. Mà hiện nay là tình thế quốc gia cộng sản đối với quốc gia dân chủ đã đang hướng tới cuộc đại chiến vũ khí hạt nhân. Người phương Tây đối với tiền đồ của thế giới vốn nhìn thấy ảm đạm. Người Trung Quốc nhìn lịch sử, là từ thời Tiểu Khang đến thời Đại Đồng, tương lai có một ngày là thiên hạ vi công. Người Nhật Bản cũng nói lịch sử di vinh. Thế nhưng người phương Tây nói ngày tận thế. Đây chính là kiếp nạn của người phương Tây đối với chiến tranh vũ khí hạt nhân, thiếu lực lượng đạo đức. Họ tuy có thuyết tiến hóa của Darwin, nhưng đó chỉ là một loại tri thức, không giống Lễ Vận của người Trung Quốc và Di Vinh của người Nhật Bản là sinh ra trong tình ý. Tình ý của người phương Tây là sự phán xét ngày tận thế của Cơ Đốc giáo.

Họ bảo phải cấm vũ khí hạt nhân, như cấm quả cấm của Thượng đế tuyệt đối không được nếm, như hộp Pandora tuyệt đối không được mở. Thế nhưng cả hai lần trước đều đã phạm cấm, lần này xem ra cũng khó bảo toàn. Tolstoy từng nói, một người mới tập đi xe đạp, dồn toàn bộ sự chú ý để đối phó với vật cản phía trước, cứ lẩm bẩm "Đừng đâm vào đó! Đừng đâm vào đó!", vậy mà rốt cuộc lại cứ đâm trúng. Người phương Tây vốn dĩ không thể quên mình hòa nhập cùng vạn vật.

Nhân tình không thể vì sự khủng khiếp của chiến tranh hạt nhân là vô hạn mà từ bỏ cuộc sống hữu hạn thường nhật. Ngày nay, Mỹ và Nga xô cũng vậy, không chịu từ bỏ những tranh chấp hữu hạn về ngoại giao. Họ lúc nào cũng nói dù đại chiến xảy ra cũng không từ nan. Đọc cẩm nang tác chiến hạt nhân của Bộ Quốc phòng Nga xô, thấy nó cũng tự tin y như cẩm nang tác chiến bộ binh thường ngày vậy. Sự bận rộn của con người hiện đại chẳng khác nào chuột tây trong phòng thí nghiệm, anh cho nó cái bánh xe, nó liền chạy đầy tâm tư nguyện vọng, hành vi đó đơn thuần chính là thực tại của sự sống.

Hóa ra thứ vô minh rốt cuộc cũng là vô thường. Một dạo nọ tôi xem bộ phim Perri, Perri là một chú sóc nhỏ. Trong thế giới hồng hoang, sét lửa thiêu rừng, lũ quét bùng phát, tuyết lấp núi cao, sự sống chỉ là một nỗi tàn khốc. Nó lúc nào cũng có thể gặp kẻ thù, bị chồn đuổi theo, phải giả chết để trốn chạy, mà dưới hoa xuân nước xuân cành xuân, giống đực giống cái đứng đối diện nhau, lấy chân trước đùa nghịch như điệu nhảy đối đáp, giữa muôn lần chết mới sống sót mà có được khoảnh khắc yêu đương không chút tà niệm này, vậy mà bốn bề vẫn đầy rẫy hiểm nguy, khiến người ta xem mà thực sự muốn đau lòng rơi lệ. Chúng sinh vô minh, dẫu có điều hay, càng nhìn lại càng thấy nó thật oan ức. Văn minh là trước hết phải không có oan ức.

Thời đại nguyên tử hiện nay chính là cái thế giới hoang dã như vậy, vũ khí hạt nhân chính là phong ba của giới tự nhiên. Có lúc trên tàu điện tôi ngắm những bức tranh quảng cáo, các quý ông quý bà trong tranh, có người mắt to tròn, sáng lấp lánh, giống hệt mắt sóc. Hoặc có khi chân tay được phóng đại, khiến người ta liên tưởng đến bọ ngựa. Tôi lại nhìn những hành khách nam nữ trên toa, bỗng cảm thấy tướng người sao mà giống sóc giống bọ ngựa thế, về mặt thẩm mỹ cũng đều có thể thành lập, khó mà tin được loài động vật hai chân này lại được ngưỡng mộ tán tụng từ xưa đến nay. Nhớ lại hồi xưa ở trong nhà trọ nhỏ ở Hàng Châu, nằm ngắm vết ố nước trên tường, đều hóa thành xe cộ mỹ nhân, không như bây giờ nhìn người lại hóa thành hình dáng côn trùng cầm thú.

Vì thế mà tôi vô cùng ưu sầu. Có một bộ phim Nhật Bản, là phim kinh dị, sân khấu dựng bằng giấy màu rẻ tiền và ván gỗ, những cô gái quán bar với thân hình hồng hào, lội trong dòng nước đen của cống ngầm dưới gầm cầu. Tôi xem xong về nhà vội vàng múc nước rửa mặt, cứ như vừa đi dạo trong vườn rồi bị dính phải tơ nhện. Thế giới hiện đại thật không mấy vui vẻ, có lẽ chiến tranh vũ khí hạt nhân cũng chẳng qua giống như múc nước rửa mặt, gột rửa đi lớp phấn son và tơ nhện. Nhưng người hiện đại liệu có thể như những bậc phong lưu nhân vật ở Xích Bích thời Tam Quốc, đàm tiếu mà không kinh hãi chăng?

Einstein và Russell đều nói thế chiến vũ khí hạt nhân là không thể ngăn chặn, hơn nữa cũng đã muộn để ngăn chặn rồi. Russell muốn người Anh thà đầu hàng, giống như người Israel làm nô lệ ở Ai Cập bốn trăm năm, vẫn còn có thể có lịch sử. Ý kiến này của ông đương nhiên mọi người không nghe lọt tai. Nếu ông nói đến khả năng loài người bị diệt vong hoàn toàn trong cuộc chiến lần này thì cũng biết người nghe sẽ thấy phiền, nhưng ông nói về bản thân mình thì luôn được: "Năm 1962 tôi chín mươi tuổi, khi đó báo chí trên thế giới sẽ đăng tin cái chết của triết gia toán học người Anh Russell." Ông nhìn nhận sự bùng nổ của đại chiến gần đến như vậy.

Loài người hiện đại dẫu có trăm bề không tốt, nhưng nếu cứ thế mà diệt vong toàn bộ thì quả thực là oan uổng. Dạo này trong lòng tôi băn khoăn mãi không gỡ ra được, hóa ra cũng là vì chuyện này mà bản thân không sao đối đáp được. Tôi thậm chí đã mấy lần nghĩ đến việc tự sát, bởi lịch sử loài người cho đến tận bây giờ nếu bị chứng minh rằng hóa ra lại chẳng trang nghiêm đến thế. Mà đồng thời tôi cũng bình tĩnh xem hết một bộ phim thử nghiệm về phóng xạ. Bộ phim này ghi lại thí nghiệm của vài trường đại học Nhật Bản về việc chiếu xạ lên chim bồ câu và cá vàng, đối chiếu với tình trạng của các bệnh nhân nhiễm xạ tại các bệnh viện ở Hiroshima và Nagasaki, Nakayama Yu và Ikeda thì nửa chừng không đành xem tiếp nữa, đã rời khỏi rạp.

Vì thế tôi cũng hiểu được nỗi đau đớn của Thích Ca và Chúa Kitô, họ đều đối diện với đại kiếp nạn của nhân loại, một người ngộ ra sự giải thoát, một người thì khẩn cầu Thượng đế cứu rỗi. Thế nhưng vấn đề hiện nay còn nghiêm trọng hơn thời của họ, chiến tranh vũ khí hạt nhân diệt vong toàn bộ loài người, thì khi đó dù là Niết bàn hay Thượng đế, thậm chí là "Trời" của người Trung Quốc cũng đều không còn nữa. Trời cũng là vì có con người mới có. Lịch sử đến nay là thứ vô minh vô thường, văn minh thì hữu thường, lần này thì tất cả đều diệt vong, những chuyện phá vô minh, nói văn minh từ trước đến nay, đều chẳng qua là một trò cười mà thôi.

Lữ Tiên học thuật điểm vàng, nghe nói năm trăm năm sau lại hoàn thành chì thiếc, bèn không muốn học nữa. Nếu văn minh cũng có ngày hóa thành tro bụi, tôi cũng thà rằng ngay từ đầu đã không cần thứ văn minh như thế. Cái gọi là "đã có ngày hôm nay, hà tất phải có lúc ban đầu". Lữ Tiên đó, chính là vì một niệm này, nên đạo của ông mới thành, được cùng trời đất trường thọ, cùng nhật nguyệt tỏa sáng.

Thích Ca đối với điều mình ngộ ra, muốn con người vì nó mà xuất gia, tốt nhất là phụng trì không làm mất; Chúa Kitô cũng rời bỏ thế tục, chuyên tâm phụng hành cái đạo mà ông gọi là Chúa, họ đối với đại pháp, được thì sống, mất thì chết, nghiêm túc đến mức như vậy, thậm chí cả việc Khuất Nguyên hỏi Trời hỏi Ngư phủ, ngược xuôi tìm kiếm, gần đây tôi đều đồng cảm. Nhưng tôi vẫn cứ không thích, vẫn cứ không phục. Ngược lại Khổng Tử nói rất đúng: "Chưa biết sống, sao biết chết." Trên thế giới chỉ có người Trung Quốc là không coi cái chết là một vấn đề để giải quyết bằng tôn giáo hay triết học, mà chỉ có tang lễ và tế lễ, tang lễ và tế lễ chính là hành sự của người sống. Hóa ra kiếp nạn thời đại vũ khí hạt nhân cũng không thể xem là một vấn đề. Hiện tại chỉ có việc của Trung Quốc là còn đáng để suy nghĩ, ngoài ra Ấn Độ cũng đại khái có thể tránh được kiếp nạn. Nhật Bản nguy hiểm, dân tộc Nhật Bản có một nỗi buồn khiến lòng người không sao gỡ ra được.

Nếu coi sự diệt vong của chiến tranh vũ khí hạt nhân là một vấn đề, thì dù suy ngẫm thế nào cũng không thể có phương pháp giải quyết. Điều có thể suy ngẫm chỉ là hành sự của người sống ngày hôm nay. Thực tế thì hiện nay người bình thường đều chỉ lo trước mắt, cảnh báo của Russell cũng vô dụng, anh cứ việc mắng họ không có tiền đồ. Nhưng nếu thực sự có đại kế, thì cũng chỉ có thể đến từ việc suy ngẫm thực tại cuộc sống trước mắt. Lời thời Hán nói đời người như sương sớm, thánh hiền không thể độ, cầu thuật bất tử, phần nhiều bị thuốc làm lầm lạc, kết cục là: "Chi bằng uống rượu ngon, mặc áo lụa và vải trắng." Đây chính là coi trọng việc sống là thượng sách, ngoài ra không chỉ cảnh báo của Russell là vô dụng, mà ngay cả Thích Ca, Chúa Kitô có tái thế cũng không thể độ, còn các hội nghị giải trừ quân bị và hội đàm giữa các "đại đầu sỏ" thì phần nhiều là uống nhầm thuốc mà thôi.

Các dân tộc trên thế giới đều có vấn đề về cái chết, ngay cả Nhật Bản cũng có chuyện Izanagi-no-Mikoto đuổi theo người vợ quá cố vào Hoàng Tuyền, thế nhưng văn minh Trung Quốc có thể không có vấn đề về cái chết.

Gần đây tôi đã tốn bao tâm lực cũng không tìm ra được giải pháp cho vấn đề diệt vong loài người thời đại vũ khí hạt nhân, nhưng rốt cuộc cũng chợt hiểu ra căn bản không nên coi sự hủy diệt là một vấn đề. Tôi thì ngược lại: "Hôm nay sum họp, đều nên vui vẻ", người biết và người thiển cận hóa ra lại là "tựa đúng mà sai".

Như vậy, giờ tôi sẽ đến Tiêu dao du, du ngoạn ở Nhật Bản. Câu "Uống rượu cho ngựa ở Hàm Trì, túm dây cương ở Phù Tang" của Khuất Nguyên là để ngược xuôi tìm kiếm, còn tôi thì không phải để tìm kiếm giải đáp.

Một mùa hè, tôi cùng Ikeda đến chiêm bái Thần cung Ise. Nơi đó suối núi bao quanh, đến cổng Thần cung thì bỗng chốc thoáng đãng rộng lớn, như triều đình mở ra với vạn quốc tám phương, khí phái phi thường. Tới trước cổng rào Thần cung, chỉ thấy cổng rào đóng lại, sỏi đá trải trên nền đất bên trong như khi hồng thủy thái cổ vừa rút, tổ tiên người Nhật đã đến nơi này mà xây dựng gia đình. Thần cung Ise cứ hai mươi năm lại dỡ ra xây lại, cái ý mới này, tựa như cơm mới nấu ba năm đều thơm mùi gạo.

Hình thức kiến trúc đó tốt đến mức không rơi vào "tôn giáo", cổng núi bên ngoài và hàng rào gỗ đóng lại, nhìn vào trong thì cổng thứ hai cũng đóng, nhưng không có sự sâu thẳm đáng sợ, khiến người ta chỉ cảm thấy thế giới này đang có nhiều việc lớn sắp xảy ra, lại có thể ví như trà đạo, tốt đến mức không rơi vào tư tưởng tình cảm. Người Nhật đến đây, là con cháu đến trước mặt tổ tiên, rõ ràng có sự đoan chính của chính bản thân mình. Tôi và Ikeda bái tế xong, rẽ qua sườn đồi, vẫn còn nhìn thấy trên nóc điện có một hàng rào gỗ nằm ngang, hai đầu mạ vàng, rực rỡ tỏa sáng dưới trời biển mây nắng, hóa ra năm xưa tổ tiên họ đến đây gây dựng gia đình, là có sự ngẩng cao đầu tự hào như thế.

Thần cung Ise là thờ Thiên Chiếu Đại Thần, ở gần chính điện, trên sườn đồi vẫn còn hai ngôi đền nhỏ, một thờ Hòa hồn của bà, một thờ Hoang hồn của bà, Ikeda đọc tấm biển đề, ngạc nhiên nói: "Thiên Chiếu Đại Thần cũng có Hoang hồn sao?" Phía bên kia sườn đồi là đền thờ của Tố Trạm Minh Tôn. Hòa hồn và Hoang hồn này của Nhật Bản, cũng là phát hiện vĩ đại như học thuyết về tính mệnh của Trung Quốc, Phật tính và vô minh của Ấn Độ, không giống như sự đối lập thiện và ác của phương Tây. Đặc biệt là Tố Trạm Minh Tôn đó, vô cùng hung bạo, nếu ở phương Tây, ông ta chắc chắn đã trở thành Satan, nhưng ở Nhật Bản ông ta lại là em trai của Thiên Chiếu Đại Thần.

Thường ngày tôi cảm thấy đàn ông Nhật Bản có những nét rất man di đáng ghét, nhưng họ lại xấu đến mức dù thế nào trên mặt vẫn có một vẻ ngây thơ, khiến người ta không biết phải nói họ thế nào mới phải. Giờ đây tôi mới hiểu họ chính là hậu duệ đích tôn của Tố Trạm Minh Tôn. Tố Trạm Minh Tôn đó, trong Cổ Sự Ký kể vì không thấy chị gái mà khóc lóc, khóc đến mức phát cáu, ông ta "lên! lên! lên!" leo lên trời, trời vì thế mà rung chuyển. Ông ta làm loạn chỗ chị gái Thiên Chiếu Đại Thần của mình đến mức không thể nói nổi, kết quả lại bị đuổi xuống. Thế nhưng vị Tố Trạm Minh Tôn này, ông lại chính là người khởi xướng Hòa ca (Waka). Ông là người khai phá lãnh thổ Nhật Bản, thanh kiếm ông chém Bát Kỳ Đại Xà đến nay vẫn được truyền lại là một trong ba loại thần khí của Hoàng gia Nhật Bản.

Trong Cổ Sự Ký ghi lại Tố Trạm Minh Tôn vừa đến Cao Thiên Nguyên, Thiên Chiếu Đại Thần tưởng ông ta đến cướp nước, ông ta thề thốt ba lần nói không có dã tâm lãnh thổ, hai chị em giao ước nhiều điều kiện làm chứng, sau đó ông ta lại làm loạn ruộng lúa ở Cao Thiên Nguyên, chị gái đang dệt vải, ông ta lột da một con ngựa vằn nhỏ ném vào trong điện, lại khi Thiên Chiếu Đại Thần nếm thử thóc mới, ông ta đặt phân dưới chỗ ngồi của bà, làm Thiên Chiếu Đại Thần ngồi bết cả phân lên mông. Chuyện này khiến người ta liên tưởng đến việc Trung - Nhật, quân Nhật đánh đến Trung Quốc, cũng từng lập ước với chính quyền Uông Tinh Vệ, nhưng sự quấy phá của họ ở Trung Quốc, có những chuyện khiến người ta xem mà thực sự không nói được lời nào. Thiên Chiếu Đại Thần đó, sau vì giận ông ta, lại nhường nhịn ông ta, tự giam mình trong hang đá. Văn minh Trung Quốc lần này cũng là vì sự quấy phá của người Nhật mà bị giam vào trong hang đá của Đảng Cộng sản rồi, đến nay thiên hạ ảm đạm.

Thiên Chiếu Đại Thần trong Cổ Sự Ký, sau đó nhờ chư thần khuyên nhủ, bà mới đi ra. Thế là chư thần đều phê bình Tố Trạm Minh Tôn không tốt, cứ thế mà trục xuất ông xuống, đến cả việc xin ở lại một đêm, đợi qua trận gió mưa rồi đi, cũng không đáp ứng. Người Nhật ngày nay, không chỉ người Triều Tiên, mà cả người các nước Đông Nam Á đều không ưa họ, giống như sự không kết được nhân duyên của Tố Trạm Minh Tôn. Nhưng ông ta vẫn cứ muốn khai mở ra lịch sử mới.

Thế giới hiện nay, có một vị tổng thống Mỹ Eisenhower là người đứng đắn, và lại có một "đầu sỏ" Nga xô là Khrushchev là kẻ lưu manh lớn, hai vị này đều tùy ý nói về đại chiến vũ khí hạt nhân, muốn đánh thì đánh, mà anh ngay cả đứng đắn cũng không đứng đắn bằng Eisenhower, lưu manh cũng không lưu manh bằng Khrushchev, thế mà anh lại đi lo lắng về đại chiến vũ khí hạt nhân, chẳng phải là cái điều người Thượng Hải nói "vịt nước hôi!" sao! Tôi yêu thích Tố Trạm Minh Tôn đó, ít nhất ông ta lưu manh còn "qua" được Khrushchev.

Vì thế tôi quyết không làm cái việc lo lắng vô ích như thế nữa. Tôi cũng chẳng còn hứng thú với phong thái của Eisenhower và Khrushchev họ nữa. Tôi thực sự yêu thích việc mình đang ở Nhật Bản, nhìn người dân thành thị Nhật Bản còn có phong thái tốt hơn đám người kia. Tôi hơn nữa là tạm thời quên đi những quan sát về kinh tế, chính trị, quân sự và hội nghị ngoại giao thế giới. Hóa ra sự khốn cùng của con người hiện đại chính vì quá "đúng đề", ngay cả bài thi có thưởng trên báo cũng là kiểu viết logic, bắt anh chỉ việc điền từ nhất định vào chỗ trống. Giống như viết văn logic không thể viết ra bài hay, những "đầu sỏ" Mỹ và Nga xô hiện nay đang làm những việc quá "đúng đề", nên không thể cứu vãn. Tôi thà nhìn những nữ phục vụ ở quán ăn bưng khăn cầm đĩa, biết đâu lại nhìn ra được đầu mối cũng chưa biết chừng.

Có một người Hoa quen biết mở quán ăn Thượng Hải ở Shinbashi, mỗi khi rảnh rỗi tôi lại ghé vào chơi. Trong số nữ phục vụ có cô họ Katsugaoka, dáng người trắng trẻo cao lớn, dung mạo giống bà Ngô Thiên Ngũ ở Ôn Châu, vòng eo cô ấy khiến tôi liên tưởng đến thời xuân phong tuổi mười tám mười chín của Ái Trân, tình nghĩa nhân thế, đều thành sự trầm ổn và minh lệ trong con người cô ấy. Mà trong đám nữ phục vụ cũng là cô ấy tay chân siêng năng nhất, làm việc trông thuận mắt. Tôi ở trên lầu hai nhìn họ bưng đĩa đưa thức ăn chạy đi chạy lại, mọi người đều tuổi trẻ như nhau, đều mặc đồng phục và giày trắng cài quai, chỉ có mặc trên người, mang trên chân Katsugaoka thì lại tự nhiên khác biệt.

Quán này làm ăn phát đạt, lại kiêm thêm kiểu phồn hoa náo nhiệt thế tục đặc thù của quán ăn Trung Quốc, lúc này đang vào giờ cao điểm, chỉ thấy một cảnh ồn ào náo động, lối đi cầu thang nữ phục vụ đi lại như con thoi, mắt mũi suýt đâm sầm vào nhau. Trong đó Katsugaoka bưng một đĩa lớn hải sâm om vào phòng số năm, lại bị khách mắng: "Lên món đừng có gấp thế!" Đành phải bưng lui ra. Kẹt giữa lúc bận rộn, đây đáng lẽ rất khó xử, cũng không biết là ai sai, nhưng cô ấy cười, mấy nữ phục vụ còn lại cũng cười, quả thực là sự xa xỉ của tuổi thanh xuân không hề bận tâm. Tôi ngay lúc đó bỗng cảm thấy sự khó xử của Trung Hoa Dân Quốc hiện nay, đối với những khách hàng như Mao Trạch Đông, cũng có thể tốt đến mức như thế này, không hề bận tâm.

Đêm giao thừa tôi cũng dự tiệc ở quán này, tiệc tan tôi vẫn ở lại đó chơi một lát, xem tiệm đóng cửa, nữ phục vụ và đầu bếp ăn bữa cơm tất niên. Các nữ phục vụ đều trút bỏ đồng phục, thay quần áo trang điểm mới. Katsugaoka cũng thay sang bộ đồ thường ngày, liền thấy đó là một người phụ nữ trong nhân thế, mà chức trách nữ phục vụ lúc này lại có một ý vị mới. Cô ấy chỉ dặm chút phấn, mà trên mặt trên người đều có mùi hương thanh tao, tuy là thanh tao, nhưng hương thơm ấy lại không u trầm, ngay cả hương thơm cũng là sự cởi mở thông đạt trong con người cô ấy. Tiếng cười nói, dáng ngồi của cô ấy, khiến tôi cảm thấy đêm nay thực sự là ngày lễ, cô ấy là người lớn, còn tôi thì như đứa trẻ năm xưa nhìn cô chị họ, nhất thời không kìm được mà nhìn đến ngẩn người.

Họ ghép những chiếc bàn dài lại, đầu bếp ngồi xúm vào cũng được hai ba chục người, đầy bàn cũng là sơn hào hải vị, chén thù chén tạc, trước mặt Katsugaoka chồng một đĩa lớn quýt, màu đỏ cam ấy hòa trong ánh đèn, cũng đều thành niềm vui vẻ của đêm giao thừa, tinh thần của tuổi trẻ. Mấy người đầu bếp đều là nam giới, có một người đứng bếp chính họ Hayakawa, mày rậm mắt to, chừng ba mươi tuổi, anh ta có thủ đoạn cũng có, tính khí thì xấu, uống say là chửi bới đánh người, dạo trước có một nữ phục vụ cãi cọ với anh ta, liền bị anh ta đánh, nữ phục vụ đó bị đánh, vậy mà cũng chẳng ầm ĩ, mà các nữ phục vụ khác và đầu bếp khác thấy việc đánh người như vậy cũng chẳng lấy làm lạ. Mà hiện giờ Hayakawa này, uống rượu đến nửa chừng lại hung bạo lên, mà các nữ phục vụ ăn bữa cơm tất niên cùng bàn với anh ta lại không hề có một chút ý ghét bỏ, cũng không kinh hãi, còn đối tốt với anh ta, chỉ vì kính anh ta là một người đàn ông. Tôi chú ý nhìn Katsugaoka, cô ấy cũng vậy, tôi lúc đó không khỏi chạnh lòng. Nhưng nghĩ lại, tôi lập tức hiểu ra Hayakawa đó quả thực là một đấng nam nhi, anh ta lúc này ở trên bàn tiệc, cũng như Tố Trạm Minh Tôn ở Cao Thiên Nguyên vậy. Thần của người Nhật, quả nhiên chính là bình dân.

Như vậy tôi chợt nảy sinh một loại cảm giác an tâm. Hóa ra thiên tai và chồn, đối với sóc là không thể kháng cự, nhưng đối với người, thì thiên tai có thể phòng ngừa, chồn thậm chí có thể bắt về làm áo da. Ngày nay đối với kiếp nạn chiến tranh vũ khí hạt nhân, đối với loài người, thì quả thực không nghĩ ra cách, nhưng đối với thần, thì đại khái là nghĩ ra cách. Nhưng người phương Tây cầu thần, không bằng người Nhật Bản tự mình chính là thần.

Tôi cho nên mới thích sống ở Nhật Bản. Tết Nguyên Đán vừa rồi tôi cùng Ái Trân và con gái Mimi đến chùa Quan Âm Asakusa thắp hương, quẻ tôi rút nói "Mây đỏ theo chân dâng lên", tôi đọc xong không nhịn được cười, vận hạn của mình mình tự biết, câu hỏi của tôi vốn chỉ là hỏi bâng quơ, mà Bồ Tát cũng vì năm mới tết đến, không thể miễn tục mà nói lời cát tường đó thôi. Nay đã qua tháng Hai, sinh nhật tôi cũng đã qua, một hôm cùng Ái Trân đến Cục quản lý xuất nhập cảnh làm thủ tục, lại được nhân viên nói không cần nữa, thế là quay về ngay, trên đường tiện thể đi dạo công ty.

Ở cửa hàng bách hóa Toyoko tầng bảy xem Triển lãm năng lượng nguyên tử. Còn xem Hội tham quan đặc sản Kyoto, cũng ở tầng bảy. Ái Trân nói đói bụng, cùng cô ấy lên căn tin tầng tám ăn cơm lươn. Căn tin đó chứa được hàng trăm người, có người già trẻ nhỏ dắt díu một đám, chắc là từ quê lên. Ái Trân cứ nhìn họ, nói với tôi: "Người Nhật ăn được thật đấy, anh xem người phụ nữ bàn bên, cô ấy ăn một lồng mì soba rồi, lại còn ăn nốt chỗ sushi lũ trẻ còn thừa, còn có một bát bánh mochi đậu đỏ, tất cả đều ăn sạch." Tôi nghe xong cũng nhìn nhìn, mỉm cười thiện cảm.

Tôi cảm thấy thời tiết mùa xuân tốt như thế này, đi dạo công ty thực sự là chuyện đáng vui. Trước kia tôi cùng Nhất Chi cũng từng đến căn tin này, lúc ấy cũng là, hôm nay cũng là, chỉ thấy đối với Nhật Bản hiện tại và cả thế giới không có ý kiến gì. Ngay cả triển lãm năng lượng nguyên tử vừa xem, cũng chỉ thấy nó là tốt. Tôi còn luyến lưu cái đặc sản Kyoto đó, có một loại bánh ngải, cách làm giống hệt bánh bao ngải cứu Thanh Minh ở quê tôi.

Chúa Kitô và Thích Ca, họ đều không nói phải đánh lấy thiên hạ, khai sáng triều đại mới, người Trung Quốc hiện nay lại bắt buộc phải đánh lấy thiên hạ, khai sáng triều đại mới, mới chịu tính là xong. Tôi cũng không đi cầu nguyện ở hoang dã, cũng không đi cầu đạo ở núi tuyết, tôi là người sống trong ưu hoạn thực tế hơn cả các triết nhân phương Tây và Ấn Độ.

Ấn Độ là cõi Phật, Nhật Bản là Thần đạo, Trung Quốc lại là ý tiên. Những người cầu tiên từ xưa đến nay ở Trung Quốc, Tần Thủy Hoàng, Hán Vũ Đế, Trương Lương, Lý Bạch, Tô Thức đều là những người dùng đời. Tô Thức có bài thơ An Kỳ Sinh, nói "An Kỳ vốn là kẻ làm kế". Còn bài tôi thích chính là bài nhạc phủ "Thiện giả hành" thời Hán đó: "Ngày đến hoạn nạn lớn, miệng khô môi nứt nẻ, hôm nay cùng vui vẻ, đều nên được thỏa lòng. Trải qua núi danh tiếng, cỏ chi linh lay động, tiên nhân Vương Kiều, dâng thuốc một viên tròn. Tự tiếc tay áo ngắn, thọc tay biết giá lạnh, thẹn không có Linh Triển, để báo đáp Triệu Tuyên. Trăng lặn sao ngang trời, Bắc Đẩu nghiêng vặn vẹo, bạn thân ở ngoài cửa, đói chẳng kịp ăn cơm. Ngày vui còn ít ỏi, ngày buồn lại khổ nhiều, lấy gì quên ưu phiền, gảy đàn hát rượu ca. Hoài Nam tám ông già, đạo yếu không phiền hà, cưỡi xe sáu con rồng, dạo chơi trên tầng mây."

Một người có thể sống trong cái ưu hoạn thực tế như thế, mà đầy bụng khí hiệp, biến thành toàn là ý tiên.

Năm kia Sĩ Khuê về Hồng Kông, anh ta là do bị Tiểu Bảo liên lụy, lại vì giấy cư trú tại Nhật đã hết hạn, nhưng cũng là do bản thân anh ta ở đó nhát gan. Anh ta hỏi mẹ kế tài trợ lộ phí. Sĩ Khuê cũng là tay chơi, Ái Trân nhớ anh ta lúc ở Thượng Hải đối với mẹ kế xem như không tệ, liền góp cho anh ta mười vạn yên. Nhưng việc kinh doanh quán bar không kiếm ra tiền, đến mức cuối năm cận kề, tiệm thiếu số tiền này không trả nổi tiền công. Ái Linh biết tôi không dễ dàng gì mở lời nhờ vả người khác, chớ vì chuyện tiền bạc mà bạn bè có khúc mắc, thế thì đáng tiếc quá. Nhưng cô ấy không nói tôi cũng biết, một hôm tôi liền nói đi hỏi mượn Ozaki Shiro, Ái Trân nói: "Ozaki là người hiểu sự đời, anh ta cũng không tính là cho mượn, sẽ không bắt anh trả đâu." Tôi liền hỏi mượn Ozaki hai mươi vạn yên, hôm sau ông ta sai người đưa tới mười vạn yên, tôi viết trong giấy biên nhận là sang năm mùa quế nở sẽ trả ông ta. Sau đó Mimi kể với tôi: "Hôm trước Mommy khóc, nói với con là ba ba thật lòng thật dạ đối xử với Mommy, kính trọng Mommy." Ái Trân có sự cảm kích như thế, có thể thấy hào hiệp liệt nữ của cô ấy vẫn như năm nào. Cô ấy lúc nào cũng nhớ trong lòng phải trả số tiền này, đến tận sang năm tháng Tám, cô ấy tiết kiệm được mười vạn yên giao tôi đi trả Ozaki, Ozaki quả nhiên không nhận.

Tôi hiện nay là không chuộng hư vinh, không chỉ đối với bạn bè, đối với việc đời đều là như thế. Tôi có thể hiểu được cái xa quay tay của Gandhi, thậm chí cũng hiểu được sự càn quét tất cả của Đảng Cộng sản Trung Quốc, nhưng một mặt tôi ví như đang làm một kiểu "Phác học", đem những thứ trước mắt từng cái từng cái khảo cứu chỉnh lý, giống như tôi trước đây tiếp quản báo Đại Sở, ban đầu các bộ phận tôi đều đích thân đụng tay vào, sau đó có thể đại biến cách cũng chỉ hành động một cách tự nhiên. Hiện nay người ta ở đó phê bình nhân tài, sự việc, vật phẩm, và các kiểu cách lưu hành, tôi chỉ lắng nghe, không tham gia ý kiến. Sự cẩn trọng này của tôi, thực thực là vì thời đại ngày nay đúng là một thời đại biến động lớn, nhiều thứ như cá chép vượt vũ môn, nhảy qua được hay không thì vẫn chưa biết, sống thì được sống, chết thì phải chết.

Thường ngày tôi kinh sợ thời đại năng lượng nguyên tử làm công nghiệp và lối sống thay đổi hoàn toàn, có lẽ ngay cả nhà, nước, thiên hạ, tất cả đều không còn, điều này chẳng phải lại bị người Mỹ chê cười sao? Nhưng hiện nay tôi biết sẽ không như thế. Công ty Asahi Kasei hiện nay đang sản xuất nước nặng, ứng dụng năng lượng nguyên tử vào cải tiến sợi nhân tạo, và đã bắt đầu sản xuất tên lửa dẫn đường, mà tôi nghe Miyazaki Teru chuyên trách nói đến những điều này, chỉ cảm thấy là bậc quân tử khiêm khiêm thời hiện đại, đối với công nghiệp mới mà có sự an tường như vậy.

Hóa ra thời đại công nghiệp năng lượng nguyên tử, cũng chỉ cần nhân thế có lễ. Lễ là chuộng sự khác biệt, chỉ nói riêng kiến trúc, từ xưa đến nay cung thất, thành quách, nha môn, cửa tiệm, công xưởng, kho hàng, thể chế mỗi cái mỗi khác, hiện nay cũng là tòa nhà bê tông cốt thép, là kiến trúc phục vụ cho công thương nghiệp, không thể nói là không tốt, không tốt là đem thể chế kiến trúc nhà ở làm cho giống với văn phòng công ty, thậm chí giống với kho hàng. Lại như "nguyệt phú", cái này đối với việc mở tiệm mua sắm công cụ kiếm tiền là tiện lợi, nhưng một phần gia đình cũng lưu hành nguyệt phú, dự toán của gia đình kiểu mới biến thành giống như cửa hàng, hoặc căn bản đem gia đình coi như chẳng qua là một phần của nơi làm việc, bằng với ký túc xá, đó chính là không biết lễ. Lối sống của chúng ta tương lai, cũng tuyệt đối sẽ không phải là kiểu vô tình vô nghĩa như mô hình đô thị năng lượng nguyên tử trong triển lãm, mà là nhà ở vẫn có thể có hành lang và sân vườn kiểu Nhật Bản.

Thường ngày tôi lại lo sợ chính quyền Đảng Cộng sản Trung Quốc nếu lâu năm, sẽ chẳng phải làm tuyệt diệt văn minh Hán? Vì thế tôi rất nghiêm túc quan sát nước Nhật sau đại biến cách kiểu Mỹ, thực ra cũng không hề biến dạng, cái tốt và cái xấu đó vẫn là của người Nhật. Ấn Độ nay đã độc lập giải phóng, hai trăm năm cai trị thuộc địa của Anh cũng không làm tổn thương căn bản của văn minh Ấn Độ. Cách mạng cộng sản của Nga đã hơn bốn mươi năm, phẩm cách của dân tộc Slav cũng vẫn như thế. Việc của Trung Quốc, như vậy tôi mới lại có một niềm tin thực chất.

Mà nếu hiểm nguy chiến tranh vũ khí hạt nhân còn có thể vượt qua được, thì chỉ có thể nhờ vào văn minh. Văn minh nằm ở "Cách vật". Loài người từ khi biết dùng rìu đá đến khi xuất hiện công nghiệp năng lượng nguyên tử, đều chỉ là chế vật, muốn đem vật làm thế này thế kia, mà "Cách vật" thì không sinh vấn đề, đoạn tuyệt mọi nhân duyên, bởi vì thực sự là trời đất nhân gian, hòa mình với vạn vật. Phụ nữ Nhật Bản mặc Kimono, cái kiểu đẹp ở con người và y phục đó, cũng là vì là Cách vật. Một khi đạt tới cảnh giới này, tức là "Chỉ ư chí thiện". Cho nên Kimono có thể trăm năm như mới. Còn tôn giáo và triết học phương Tây thì chỉ là những con dơi bay lượn chao đảo giữa "Chế vật" và "Cách vật" mà thôi. Sự ngăn cách của đồ vật phương Tây chính là vì không thể đạt tới cảnh giới này, cho nên vĩnh viễn là đang truy cầu, muốn dừng cũng không thể dừng.

Việc nước tôi nay không nghĩ nhiều, giống như giọt nước trên lá sen, nghĩ nhiều sợ sẽ làm rung động mà làm rơi mất. Lại giống như một ngọn đèn, ngay cả chút gió nhẹ cũng không được phép có, thế mà sẽ bỗng nhiên nổ bung ra hoa đèn. Tôi đối với tình thế tin tức, thực ra không phải nghiên cứu, mà là ngẫu nhiên có hội ý, liền vui mừng đến quên ăn. Trung Quốc sẽ không giống như Nga xô mà cộng sản mấy chục năm, mà tự có phương pháp giải thoát của nó. Bạo động ở Hungary cũng là chuyện của Hungary, còn Trung Quốc sẽ bằng nội chiến, nội bộ Đảng Cộng sản làm phản kết hợp với dân chúng khởi binh. Từ khi Mao Trạch Đông xuống đài, tình thế mới này đã từng ngày từng ngày hiển hiện rõ ràng, còn tốt hơn cả những gì có thể tưởng tượng và kỳ vọng.

Một ngày tôi du ngoạn bên bờ sông Tama, qua ga Noborito có một cây tùng cổ thụ, tuổi chừng tám trăm năm, hoặc năm trăm năm, đều ở trước khi Tokugawa Ieyasu tiến vào Edo, lần này là Nakayama Yu đi cùng tôi xem. Hai người men theo sườn núi phía sau công viên Kaikyu đi tới, nơi này có rất nhiều cây tùng đẹp, tôi vừa thưởng lãm, vừa nói chuyện với Nakayama Yu. Cây tùng vốn đa tư đa thái, cây đứng một mình đã lạ, cả rừng cũng đẹp, tôi đều xem và ghi nhớ trong lòng. Sau đó đến một gò đất, đó là một ngôi đền, có hai cây tùng lớn, có thần khí như vậy, trông không giống như đang mọc, mà giống như những con rồng khát, tuấn mã hung dữ đang phi lên không trung, tôi đi lại gần đặt tay lên gốc cây, cảm thấy tim cũng chấn động theo. Tôi liên tục khen "Cây đẹp cây đẹp!" Một lúc quay người lại, phía trước một cây đại thụ xum xuê, đem bầu trời và núi xa làm phông nền cho nó, đi tới đó đáng lẽ còn cả ngàn bước, thế mà như đã dí sát vào mắt mũi. Tôi không khỏi kinh ngạc, hỏi Nakayama Yu: "Đó là cây gì vậy?" Anh ta đáp: "Chính là cây tùng tôi mời anh đến xem." Tôi lập tức cảm thấy hổ thẹn, sao có thể chuyên tâm đến xem, mà nhìn thấy lại không nhận ra!

Hai người đến dưới cây xem, hóa ra cây này gọi là cây tùng Trĩ Nhi (Chigo-matsu), mọc bên đường bờ ruộng, chỉ thấy cành lá phân bố bình thản chính trực, ngược lại giống như một cây cải bẹ lớn, không hề có chút gì kỳ quặc, nhưng sao lại có thể đẹp đến mức này! Dưới gốc cây trước đó có một đôi nam nữ, đại khái là sinh viên trường đại học chuyên tu gần đó, nhìn vào chỉ thấy không xứng, mà sự không xứng này cũng hay. Tôi ngẩng đầu nhìn lên, không phải đại thụ chọc trời, mà là bầu trời xanh biếc đến chơi đùa cùng cây. Thân cây đó chứa đầy sức sống. Tôi chỉ đơn thuần nhìn nhìn, cũng có thể ví như khí hợp của sumo hét lớn một tiếng, thân thể tôi và sức sống của thân cây đập vào nhau. Mà Nakayama Yu lại cùng tôi nói chuyện về Nhật Bản, điều này lại không tương xứng với phong cảnh trước mắt. Thế nhưng lúc đó tôi lại không hề liên quan gì mà nghĩ đến chuyện của Trung Quốc, chỉ thấy mình cũng có thể cùng nó như khí hợp của sumo đập vào nhau một tiếng, hơn nữa nó có thể là kiểu đẹp như cây tùng Trĩ Nhi này nằm ngoài các hình thái vốn có.

Tại sao tôi lại cứ phải niệm niệm về chính trị như vậy? Bởi vì tôi là kẻ lãng tử nơi góc biển chân trời, không làm công việc sản xuất gia đình. Bởi vì "Đã sinh Du, sao còn sinh Lượng", một rồng chín loại, trời đã sinh ra tôi như thế. Bởi vì trước mắt đúng là một thời đại lớn, người dân toàn thế giới, ngày mai sắp có một quyết định lớn, mà hôm nay là lúc cần có một sự phản tỉnh lớn.

Tôi là kẻ lãng tử, nên phàm chuyện gì cũng cầu sự chắc chắn đáng tin. Họa sĩ Nhật Bản Yokoyama Taikan mỗi khi đi tàu hỏa, ông đã đến nhà ga từ một tiếng trước, thà chờ đợi sớm, sợ vạn nhất sai sót. Đời người vốn dĩ không được phép có vạn nhất. Tôi viết "Sơn hà tuế nguyệt" và "Kim sinh kim thế" chưa xong, ngay cả đi máy bay cũng tránh, sợ nhỡ đâu gặp nạn. Trừ phi đợi đến khi hai bộ sách này viết xong xuất bản rồi, tôi quyết không lăng xăng đi sáng lập kế hoạch sự nghiệp mới nữa.

Một hôm trong tiệc, Shimizu Tozo nói: "Ngày nay ở Nhật Bản đối với việc nghiên cứu Đảng Cộng sản Trung Quốc, không bằng ở Mỹ và Hồng Kông, vì nhiệt tình nghiên cứu là sinh ra từ chí khí, người Nhật ngày nay không có chí khí đối với việc Trung Quốc." Tôi nghe xong bỗng rất cảm kích, vì tôi nhớ lại nỗi vất vả buồn vui khi làm học vấn của chính mình, mặc dù ý định lời nói của ông ta không liên quan đến tôi. Tôi rất có thể hiểu được việc Thích Ca muốn vạn người, thậm chí chúng sinh đều tụng kinh của ông, hoan hỷ phụng hành, muốn mọi người coi kinh của ông quý hơn tính mạng. Tôi rất tiếc vì không có bản dịch tiếng Nhật tốt để Ozaki Shiro có thể đọc "Sơn hà tuế nguyệt" và "Kim sinh kim thế".

Nhưng của Thích Ca là quá nghiêm túc, quá trịnh trọng. Chúa Kitô còn trách mắng quần chúng: "Ai có tai thì nên nghe, ai có mắt thì nên nhìn." Có vẻ mặt hung dữ. Ái Trân nói: "Tay chơi đi đâu cũng có phong quang, là do tự mình biết cách làm người, nói chuyện sáu mở, không phải người ta kính mình là đương nhiên, nếu nói là đương nhiên thì khó lắm, sao có thể là vẻ mặt hung dữ thế này được?" Mà so với Chúa Kitô, của Thích Ca là từ bi, điều này lại khiến tôi vì ông mà thấy khó chịu, cảm thấy oan ức. Ngược lại Bạch Nhạc Thiên gửi Nguyên Chẩn: "Chớ trách sau rượu, ngôn ngữ rất mới, mười lăm tập thơ thành..." chẳng qua là dật đãng tự hỷ, điều này là rất tốt. Ông cứ lạch bạch đi báo tin cho Nguyên Chẩn như thế, trong thư lại còn nói: "Thường bị lão Nguyên trộm niêm luật, từng dạy Lý ngắn phục thơ ca hành." Sao có thể như vậy được!

Mà hiện nay liễu như tơ, mùa xuân Nhật Bản giống như Hàng Châu, tôi đã viết xong "Kim sinh kim thế", cứ lạch bạch muốn báo tin cho Ái Linh, thế là nhất thời tôi lại không được tự tại. Lại nghe máy hát phát bài "Thảo Kiều kết bái", Ngân Tâm quên mất là đang cải trang, gọi: "Tiểu thư!", Viên Tuyết Phân đóng vai Chúc Anh Đài quát mắng cô ấy: "A! Tiểu thư đang ở nhà êm ấm, ngươi nhắc tới nàng làm gì?" Lời thoại đó từng chữ từng chữ âm Thăng Huyện cắn cực rõ, tôi không kìm được cười. Đúng là tôi đang yên lành đây tự nhiên phiền não làm gì?

Đây là "Kim sinh kim thế", từ tháng Ba năm Trung Hoa Dân Quốc thứ bốn mươi ba bắt đầu viết, đến tháng Ba năm bốn mươi tám viết xong. Văn thể dùng tản văn ký sự, cũng là theo lời Ái Linh. Nhận được ông lão Hattori Tanfu viết đề tựa, lại viết nhầm thành "Kim thế kim sinh", nhưng cũng thôi vậy.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.