Kim Sinh Kim Thế

Lượt đọc: 335 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
§ Binh Khí Nhạn Đãng § 【Lữ Ư Xứ】

❊ ❊ ❊

Đêm hè, tôi cùng ngoại ngồi hóng mát ở cái sân nhỏ ngoài cửa căn phòng chúng tôi ở. Mặc dù tường vỡ hiên xiêu, dẫu sao cũng là bậc thềm bằng đá, mỗi người kéo một chiếc ghế tre ghế dài, quây quần bên chiếc bàn nhỏ ngồi tản mát. Ngoại, bà cố và tôi, lại thêm vợ của vị hiệu trưởng trường tiểu học ở sân trước, cả nàng dâu nhà làm giấy dó ở sân sau cũng tới chung vui. Họ đều là những người vừa dọn dẹp xong bát đũa, vừa tắm giặt xong. Hơi nóng do mặt trời nung đốt dưới mặt đất và trên ngói nhà dần tan đi, trước tiên là từng trận gió thổi tới, chỗ đón gió thì muỗi cũng ít đi. Có mấy đêm là đêm trăng tròn, có mấy đêm trăng non cong vút như chiếc móc câu, chỉ thấy đầy trời sao lấp lánh như nước sôi. Trong thơ Đỗ Phủ có câu "Hà Hán thanh tây lưu" (Tiếng sông Ngân chảy về Tây), quả là câu thơ hay.

Tôi cũng trò chuyện với họ chuyện Nam Kinh, Thượng Hải, chuyện thời thế bên ngoài. Nhưng tôi nói thời thế sắp đại loạn, chiến tranh và đói kém sẽ khiến ngàn dặm không bóng người, nghe xong họ vậy mà cũng chẳng hề động dung. Hóa ra họ sinh ra giữa thiên địa thế gian, còn những điều tôi nói chỉ là cục diện quốc tế và trong nước. Họ sinh ra trong lễ nghĩa, còn chiến tranh và đói kém mà tôi nói chỉ là cảm quan, đương nhiên họ không tài nào lọt tai. Điều này thực sự khiến tôi chấn động bừng tỉnh. Sau này tôi thấy mấy tốp ba năm đội vũ trang đi qua các thôn xóm nhà dân ở núi Nhạn Đãng, lại tựa như màn đối đáp trong ca dao, họ cùng những người nông dân phu phụ hoàn toàn không bàn về cục diện quốc tế hay trong nước, mà lại tự nhiên hòa hợp với cảnh ngộ con người ở đời, có nhân có nghĩa. Xưa nay sự hưng khởi của các bậc vương giả, thậm chí khi đám đông Trương Giác, Hoàng Sào mới nổi dậy, đều có thể không cách trở với dân gian, lời nói đôi bên lọt tai nhau, đây chính là điều "tại thân dân" trong sách Đại học.

Bỗng một hôm buổi chiều, ngoài cửa viện có hai người bước vào hỏi tìm tiên sinh Trương Gia Nghi. Tôi sợ đến mức hồn lìa khỏi xác, thầm nghĩ chẳng lẽ là người đến tra xét mình, nhưng ngẫm lại đã không có chỗ trốn, đành phải ra mắt mặt. Cả hai người đều mặc áo dài lụa trắng, trong cơn hoảng hốt tôi không tài nào nhận diện được lai lịch, mà phòng tôi lại chật chội hẹp hòi, bèn mời họ vào phòng bà cố. Sau khi ngồi xuống, hai vị khách tự xưng tên họ, một người là Ngô Thiên Ngũ, một người là Hạ Cù Thiền. Thiên Ngũ nói: "Tiên sinh Hạ dạy học ở đại học Chiết Giang, nghỉ hè về quê, ngày hôm qua hai chúng tôi đến chỗ tiên sinh Lưu Cảnh Thần, về nhà đọc một mạch bản thảo của tiên sinh Trương suốt cả đêm. Hôm nay đặc biệt đến để ra mắt và bày tỏ lòng kính trọng." Nghe vậy trong lòng tôi lúc này mới trút được tảng đá lớn, nhưng vẫn còn dư âm sợ hãi hồi hộp khó kìm nã, lời lẽ ứng đối thất thố. Chuyện Lương Ngọc thấp hèn phạm pháp, trốn vào trong quân ngũ, bị hầu sứ đồ viếng thăm ban đêm, hoảng sợ nấp dưới gầm giường, hóa ra lại là chuyện có thật.

Hôm sau hai vị Hạ Ngô lại đến, ngỏ ý hỏi xem tôi có muốn đến trường trung học Ôn Châu dạy học hay không. Vừa khéo lúc đó tôi đi vắng, họ đành phải đứng ở cửa phòng bên mái hiên cạnh cái vò cái bếp trò chuyện với ngoại, ngoại liền vui vẻ nhận lời ngay. Quả nhiên trường Ôn Trung liền gửi giấy mời tới, từ đó tôi mới là người có gốc gác nguồn cội, tôi vội vã viết thư báo cho Tú Mỹ, để cô ấy cũng được vui mừng.

Bài giảng tối hôm đó của Cù Thiền, trước tiên nói thơ chia làm hai phái, một phái trầm trước đốn trầm lắng uyển chuyển, lấy bài "Bắc chinh" của Đỗ Phủ làm đại biểu; một phái du dương uyển chuyển, lấy bài "Trường hận ca" của Bạch Cư Dị làm đại biểu. Tôi ghi nhớ trong lòng, suy ngẫm suốt một thời gian dài. Hóa ra văn chương mở ra thời thịnh thế thái bình, như thời sơ Đường, Bắc Tống, đều là loại du dương uyển chuyển; mà phú của Dũng Tín lại là ngòi bút mở đường cho sơ Đường, thơ của Bạch Cư Dị lại là ngòi bút mở đường cho Bắc Tống. Thầm lắng uyển chuyển dễ rơi vào lối Sở từ, chi bằng du dương uyển chuyển mới nắm được chính thống của Kinh Thi, nhưng lại cũng sợ rơi vào cảnh vô lực. Thực ra cả hai phái đều xuất phát từ Kinh Thi, thơ của Tư Mã Tương Như và của Lý Bạch, Tô Thức, chính là đạt được trọn vẹn tinh hoa mà không vương vết tích của hai phái, cho nên mới có thể làm nên đại mỉm kết thúc của cõi nhân gian.

Thiên Ngũ nói Cù Thiền còn từng giảng thơ một lần nữa, nhan đề chỉ có một chữ "Chuyển", rất tiếc là tôi chưa được nghe. Tôi liền tưởng tượng chữ "Chuyển" ấy chính là khúc cuối tấu khúc nhã nhạc. Bài thơ "Tân hôn biệt" của Đỗ Phủ, người vợ mới cưới ấy muốn bất chấp tất cả để đi theo, một chữ "Chuyển" ngặt nghèo lại thành "Phụ nhân tại quân trung, binh khí khủng bất dương" (Đàn bà ở trong quân, khí thế quân sự sợ không được dương danh), đành phải nén nhịn. Bài thơ xuất trận viết về cảnh người già đi lính, đau khổ tột cùng, nào ngờ đoạn dưới lại là "Nam nhi kí giới trụ, trường ấp biệt thượng quan" (Nam nhi đã mặc giáp mang gươm, cúi chào từ biệt quan trên), một thứ thần thái khí phách khiến người ta buồn cười. Đây chính là lý do vì sao có thể đau buồn mà không bi lụy, vui vẻ mà không dâm dật, hóa ra dừng lại ở lễ nghĩa là vừa đủ, trên thế gian chỉ có dân tộc Hán mới có thể vừa hùng vĩ khoáng đạt vừa tươi vui nhường này. Lại thêm Cù Thiền giảng thơ, phần lớn chỉ giảng về chương pháp câu pháp, mà hình thức cũng chính là ý nghĩa vô cùng tận, tôi đều ghi nhớ trong lòng. Tôi là kẻ biết lắng nghe hơn người, hơn nữa lại chỉ mải quan sát con người đang nói chuyện ấy. Lời nói của Cù Thiền khác với những người khác ở chỗ nó du dương uyển chuyển, biết đùa giỡn trêu ghẹo.

Thoắt cái trường Ôn Trung đã khai giảng. Tôi chuyển vào trong ở, vẫn phải ngó nghiêng xem xung quanh căn phòng ấy liệu có khi nào xảy ra chuyện, có thể nhảy cửa sổ vượt tường mà trốn thoát hay không. Hiệu trưởng Kim Dung Hiên, tôi coi ông như bậc trưởng bối, ông đã sáu mươi tuổi, vậy mà vẫn giữ được sự thanh tịnh trong sáng của nền giáo dục kể từ phong trào Ngũ Tứ đến nay. Tôi ở mọi nơi đều tự cẩn trọng, không cầu cạnh không tranh giành, đồng nghiệp đều nói tính khí tôi tốt. Tôi còn phải thu lại tri thức, cẩn thận đừng để vô tình hay cố ý lộ ra vẻ uy nghiêm và hào sảng phóng khoáng, phải giả vờ làm một kẻ chưa từng thấy qua những trận địa lớn, giống như rất nhiều đồng nghiệp khác. Mỗi ngày tôi lên lớp ba, bốn tiếng, chủ nhật còn đến nhà Dương Vũ Nông làm gia sư, thời gian rảnh rỗi còn lại thì viết cuốn sách "Sơn hà tuế nguyệt". Còn chỗ ngoại, cứ cách hai ba ngày tôi lại đến thăm bà một lần.

Trong phòng tôi treo tranh chữ. Một bức là chữ do tiên sinh Lưu viết đề câu "Đối tửu đương ca" của Tào Tháo, cùng bức tranh hoa mai đỏ do ông vẽ. Lại có bức tranh hoa sen của Từ Huyền Trưởng vẽ. Cùng với từ do Cù Thiền viết, lời từ rằng:

Phủ liễu thập phân bôi, sổ ngữ tiện thành khinh biệt, niệm kiếp đoản trường hưu vấn, hựu liễu ti khả chiết.

Lai thiền các lâu hảo liêm lung, u hận yến năng thuyết, dĩ cú hạnh hoa lâm ảnh, phụ nhất loan hoàng nguyệt.

Đây là bài thơ ông sáng tác khi lánh nạn giặc Nhật đến Kiều Trấn, Thiên Ngũ vì ông mà dựng lầu Lai Thiền để ở, rồi lại nghe tin giặc tới, hoảng hốt trốn chạy đến Đại Kinh, nhưng dường như nó lại viết đúng tâm trạng khi tôi rời khỏi Hán Dương.

Trong số các đồng nghiệp, tôi thân thiết nhất với Từ Bộ Khuê. Bộ Khuê cũng là giáo viên mới, cậu ấy vừa tốt nghiệp đại học Chiết Giang, là học sinh của Cù Thiền, lại học chuyên ngành văn học phương Tây, ngày đầu tiên do Cù Thiền giới thiệu mà tôi quen biết. Văn học phương Tây thì tôi đã từng đọc của Ái Linh, nay thấy Bộ Khuê coi Browning, Shakespeare và Goethe là chuyện lớn, tôi chỉ nói qua vài câu với cậu ấy, đã khiến cậu ấy kinh ngạc tâm phục. Tôi bèn khuyên cậu ấy gác lại tư tưởng và tình cảm sang một bên, hãy đến đọc thơ ca Trung Quốc, bắt đầu từ Đỗ Phủ trước. Cậu ấy rất nghe lời và chăm chỉ.

Từ Bộ Khuê tâm tư trong sạch, thông minh thanh tân, có chút giống Trương Ái Linh, nhưng tôi thì điềm tĩnh hơn, bởi vì cậu ấy không bằng Ái Linh. Cậu ấy vì tôi và Cù Thiền là bạn bè cùng lứa nên cũng kính trọng tôi như thầy. Lại khiêm tốn tươi vui, nhưng không vì người hay vật mà hy sinh bản thân, con người cậu ấy tựa như đóa sen non chiếc lá non không thể nào khuất phục. Cậu ấy lại còn có ngoại hình đẹp, một tối nọ họp hội đồng giáo vụ tại phòng hiệu trưởng, dưới ánh đèn điện cậu ấy ngồi cùng mọi người, một mình cậu ấy răng trắng môi đỏ, mỉm cười tươi tắn như một đóa hoa nở rộ, tôi chỉ mải nhìn cậu ấy, không kìm được lại nhớ đến Tiểu Chu.

Lại còn Từ Huyền Trưởng, tôi cũng do Cù Thiền và Thiên Ngũ giới thiệu mà quen biết. Ông ấy là con nhà thế gia ở Nhạc Thanh, tuổi đã năm mươi, ở nhà vẫn được gọi là thiếu gia, thư pháp hội họa khắc đá, tiêu sáo đàn ca, không gì là không biết, lại là một con người tâm bình khí hòa, tôi chỉ chê ông ấy có chút quen thuộc suồng sã, góc cạnh đã mài mòn. Bộ Khuê thường đến nhà ông ấy hát Côn khúc, Từ Huyền Trưởng thổi sáo, cậu ấy hát vai tiểu đán. Khi đi phần lớn là vào buổi tối, tôi cũng ở đó cùng nghe. Côn khúc trước kia tôi từng được nghe được xem ở chốn quan lại Nam Kinh, hoàn toàn không có chút lĩnh hội nào, lần này đối chiếu mặt chữ để nghe hát, mới thấu hiểu được vẻ hay của nó, quả thực là nghìn vàng khó mua.

Tôi nghe Bộ Khuê hát trích đoạn "Du viên", mới cất lên câu đầu tiên "Nhiễu tình ti" (Sợi tơ vương vấn), ngay lập tức giật mình như bị ai hắt gáo nước lạnh vào sống lưng, chỉ thấy sao nó lại có thể như thế này được cơ chứ, thậm chí còn cảm thấy bất an và có chút ngượng ngùng, có thể so sánh với con người và hành vi của Trương Ái Linh, diễm lệ đến mức cực điểm như thế, lại xa lạ không quen thuộc, phi lý hết chỗ nói. Tôi lại nghe người họ Phan hát trích đoạn "Đình hội", là do kép nam hát, câu đầu tiên "Nguyệt huyền minh kính" (Trăng treo gương sáng) tôi nghe xong chỉ thấy quả là vầng trăng sáng vằng vặc không tiếng động, sự tròn trịa đoan chính thanh kiện ấy chính là chí khí.

Từ Bộ Khuê tôi lại quen biết Mã Hoa. Mã Hoa còn có tên là Mạc Lạc, vợ chồng thời chiến ở hậu phương điều hành tạp chí văn học cánh tả, trở về nhà gia tài bốn bức tường trống hoác, tôi gặp anh ta mấy lần, không kìm được lòng yêu mến, từng mua mười quả trứng gà mang tặng, dặn dò anh ta phải chú ý bồi bổ dinh dưỡng cho bản thân. Rất tiếc những người tốt như vậy đều bị ĐCSTQ thu nạp hết. Tôi luận văn học với anh ta, anh ta ngược lại rất kính trọng tôi, đương nhiên anh ta cũng không thể vi phạm kỷ luật của đảng. Tôi đến nhà anh ta, vợ chồng lấy một đĩa bánh gạo hấp mới làm dành cho trẻ con ra mời tôi, tôi bèn viết một bài thơ tặng anh ta, bài thơ rằng:

Mạc Lạc tiên sinh chính niên thiếu, thú đắc Lâm Miên thậm yểu điệu,

Thập niên bôn tẩu thành hà sự, sinh nam dục nữ lụy hoài bão,

Nhàn khước càn qua lý nương bão, phóng hạ thải bút nhập trù táo,

Vi mễ vi diêm diệc bản sắc, hôi trần zhī trung đấu thanh hảo,

Khách lai bất năng cụ bàn yến, thời phương ngôn đàm ấu nữ khiên,

Bất tri trung nguyên kỷ hà viễn, đản giác binh khí đáo song tiền,

Hướng ngã ân khiên khuyến trà thủy, sổ ốc ngói ốc thượng khả ký,

Huống hữu hoàng hoàng nhất đại nhân, hưu ta hoàn hương tác du tử,

Xuất hạng tương phùng ấp thân lân, nhưng thị đương niên tự tại thân,

Lâm Miên song biện tiếu nhân ý, Mạc Lạc minh mâu chiếu nhai tân.

Bài thơ này anh ta rất thích, mang đi đóng khung treo trong căn phòng trên lầu, sau này quân Giải phóng thường xuyên đến nhà anh ta, nhìn thấy cũng khen hay. Mã Hoa sau khi giải phóng thì làm chủ nhiệm ủy ban hiệu sách Tân Hoa Ôn Châu, tôi và anh ta từ đó trở nên xa cách, duyên phận cuộc đời hợp tan chớp nhoáng, nghĩ lại tình hữu nghị thuở ban đầu vẫn luôn trong sạch vẹn nguyên. Hơn nữa thuở ban đầu đã từng có một lần, Bộ Khuê nói sợ rằng Mã Hoa có nguy cơ bị ty chuyên viên hành chính bắt giữ, bởi vì dẫu sao tôi vẫn có chút uy tín đối với các bậc sĩ phu Ôn Châu, nên mới nói cho tôi biết, tôi liền nghĩ nếu có chuyện xảy ra thì thế nào cũng phải cứu anh ta. Bây giờ tôi đã bất lưỡng lập với ĐCSTQ, nhưng đối xử với Mã Hoa như thế vào thuở ban đầu, thì vẫn không hề có chút thở dài hối tiếc nào.

Trong kinh Dịch có câu "Tây nam tang bằng, đông bắc đắc bằng" (Phương tây nam mất bạn, phương đông bắc được bạn), lời quán rằng: "Đông bắc đắc bằng, nãi dĩ loại hành, tây nam tang bằng, diệc chung hữu khánh" (Đông bắc được bạn, là đi theo loại của mình; tây nam mất bạn, cũng cuối cùng có may mắn). Dường như chính là đang nói về tôi, những người bạn ở Trung nguyên của tôi đều đã cạn kiệt, nay ở Ôn Châu lại thấy có thêm những người tri kỷ mới này. Lại thêm lớp do tôi dạy có một nữ sinh tên là Vương Ái Quần, mười bảy tuổi, gia đình mang phong cách Tây hóa, bài văn và con người cô bé thông minh diễm lệ tột cùng, giống như Ái Linh, không thể chịu dù chỉ một chút ủy khuất nhượng bộ. Dưới vai cô bé còn có một người em gái, thì hoạt bát giống như Viêm Anh. Mỗi lần nhìn thấy Vương Ái Quần, tôi lại nhớ đến Ái Linh, trong lòng tự thấy vui mừng đắc ý, sự can đảm tăng lên bội phần, nhưng ngay sau đó lại gần như không thốt nên lời. Trước đó tôi có Ái Linh, vậy mà vẫn còn đi trêu ghẹo Tiểu Chu Tú Mỹ, giờ đây Ái Linh đã không cần tôi nữa, tôi ngược lại còn nghĩ đến chuyện không thể dứt bỏ ý niệm về Vương Ái Quần, bởi vì chỉ có cô bé ấy mới là người tương khắc với Ái Linh. Tôi cứ thế và chỉ mải miết dạy học, đất Ôn Châu vẫn cứ là gió hoa bay lả tả chim chóc kêu vang.

Ôn Châu có rất nhiều ngày lễ tết, lễ Cản Nhai Phúc năm nay là một mình tôi đi xem, ở nhà tiên sinh Lưu Cảnh Thần tại Bách Lý Phường, phụ nữ đều đứng ở đầu ngõ ngoài cửa, xem từng đội đèn lồng rước qua, tôi cùng tiên sinh Lưu ngồi thanh tịnh trong gian buồng phía tây, chỉ cảm thấy chủ khách ngồi dưới ánh đèn điện trong sân và trong gian buồng, cũng giống như bầu không khí lễ hội vui tươi tột bậc ngoài đường phố lớn kia. Tiếp theo là Tết Đoan Ngọ, ngoài thành Ôn Châu, những nơi có sông nước đều đánh trống bơi thuyền rồng, còn náo nhiệt hơn cả Thiệu Hưng, bởi vì nơi đây là dân cư miền biển. Ngày mồng bảy tháng bảy Thất Tịch, tôi không chú ý xem người Ôn Châu cúng Thượng Tinh như thế nào. Năm nào vào đêm này mặc dù tôi vẫn nhớ, nhưng mỗi lần lại cứ như vô tâm vô tưởng mà trải qua, hóa ra cầu xảo chính là sự trống không chẳng thu được gì như thế. Tết Trung thu năm nay, tôi đã vào trường Ôn Trung dạy học, ngày hôm đó đi dạo trên phố, chỉ thấy rất nhiều sạp hàng bày bán những món đồ chơi nhỏ dùng để cúng tế. Sau đó nhắc lại với tiên sinh Lưu, tiên sinh Lưu nói: "Mấy cô con gái nhà tôi cúng trăng, những năm trước còn có vẻ náo nhiệt hơn chút, năm nay cũng chẳng có nhà nào có những món đồ chơi nhỏ nhặt thế này." Tôi nghe xong vô cùng tiếc nuối vì đêm Trung thu đã không đến nhà tiên sinh Lưu xem thử. Tiên sinh Lưu cương nghị uy mus, thế mà ông cũng yêu thích những thứ mang tính dân gian này.

Mùng chín tháng chín Trùng Dương, không nhớ sinh nhật của Dương Vũ Nông có phải rơi vào tháng này hay không, chỉ nhớ ngày đó mọi người đều tập trung ở nhà họ Dương, hai câu đầu trong bài thơ chúc thọ tiên sinh Lưu là:

Tiên thụ thành hôi phật tháp tồn, phân hoa kiến tẫn đạo vi tôn.

Quả là thơ hay, nhưng vì tiên sinh Lưu là trưởng bối, ông cho tôi xem thơ, tôi chỉ biết cung kính tụng đọc, không thể nói những lời ngợi khen, ngày hôm ấy tiệc tàn ở nhà họ Dương trở về, tôi tiễn tiên sinh Lưu một đoạn đường, đi qua bên cạnh công viên, thấy bên vách đá có ngọn tháp cổ và cây cổ thụ, tháp không lớn lắm, cây thì đã bị lửa thiêu trụi, tiên sinh Lưu nói ngọn tháp và cây này, từ nhỏ ông đã thấy nó ở đây rồi, thời giặc Nhật, cây đã bị không kích. Tôi nghe xong chỉ cảm thấy tang thương dâu bể, hôm nay trời lại ấm áp trong trẻo, ngắm nhìn cái cây ấy, tuy đã khô chết, nhưng vẫn giữ nguyên tư thế kỳ vĩ vươn lên bầu trời quang đãng. Tôi đi cùng tiên sinh Lưu, lúc nào cũng đi tụt lại phía sau một chút, khoảnh khắc này nhìn ngắm con người tiên sinh Lưu, không đâu lại vô cớ nghĩ đến câu "Bích ngô thê lão phượng hoàng chi" (Ngô đồng xanh bến đậu phượng hoàng già).

Năm đó có tháng nhuận chín, có tới hai tết Trùng Dương, tiên sinh Lưu rất vui mừng, hình như đó là điềm lành. Ngày hôm đó ông vẽ một bức tranh hoa mai đỏ tặng tôi. Tào Tháo và Tô Thức cũng là những người thích tìm kiếm điềm lành. Tiên sinh Lưu bảo với tôi thơ của Hàn Dũ rất hay, tôi nghĩ là bởi cốt cách của hai người tương tự nhau, thực ra ông rất nhiều điểm giống Tô Thức. Ông lại còn dáng người thanh thoát chân bước nhẹ nhàng, hễ gặp trời đẹp ra ngoài là đi bộ chứ không ngồi xe. Ông đi nhà họ Dương, có lúc tiện đường ghé vào trường Ôn Trung thăm tôi, ông hễ đến là được coi là thượng khách, gặp hiệu trưởng và giáo viên ở hành lang, đều là vãn bối cả. Ông còn dẫn tôi đi thăm mộ Quách Công, đi về chừng bảy tám dặm đường, tôi đi phía sau tiên sinh Lưu, chỉ cảm thấy những con đường ngõ hẻm trong thành Ôn Châu đều mang theo trọng lượng. Đài Quách Công nằm ở phía bên kia núi Hải Đàn, cuối con phố nhộn nhịp ngoài thành, là một gò đất nhô cao đối diện với cửa sông Ôn. Tiên sinh Lưu nói thành Ôn Châu tương truyền là do Quách Phác người nhà Tấn định hình địa thế, gò đất này tuy nhỏ lại thấp, nhưng lớp xương đá bên dưới lại đâm thẳng xuống nghìn trùn, nước sông thủy triều biển đến đây thì cuộn ngược trở lại. Tôi theo tiên sinh Lưu leo lên đó, chỉ thấy gió nổi sóng trào, thành Ôn Châu vậy mà cũng có vẻ hùng vĩ như thành Đá. Xưa nay phong cảnh non sông thắng lệ, rốt cuộc vẫn là nhờ có con người.

Lần thứ hai đến, tiên sinh Lưu có nhà, phu nhân cũng vẫn ra tiếp chuyện. Tiên sinh Lưu hoàn toàn là thái độ vui vẻ hòa nhã của trưởng bối đối với vãn bối, còn đưa thuốc lá cho Tú Mỹ. Tú Mỹ vô cùng vui mừng mãn nguyện, lúc trên đường về cô ấy nói: "Hôm nay gặp tiên sinh Lưu, lồng ngực em cứ có cảm giác căng đầy một luồng khí." Trong Kinh Thi nói "Kỷ bão dĩ đức" (Đã no đủ bằng ân đức), đại khái chính là giải thích như vậy. Hôm sau, Lưu Lai mang bột nếp nhà làm tới, tôi và Tú Mỹ cầm số bột này sang nhà ngoại làm bánh trôi.

Tú Mỹ ở trong trường học, ai nấy đều kính trọng, trước tiên là hiệu trưởng Kim đối đãi với cô ấy như khách quý, Từ Bộ Khuê lại càng hành lễ vãn bối đối với vị Trương sư mẫu này. Tú Mỹ mang theo một tờ giấy trứng tằm, chia cho các nữ sinh, dạy họ cách đợi đến mùa xuân năm sau thì nuôi tằm như thế nào. Nhưng cô ấy đối xử với nữ sinh cũng như nam sinh, không việc gì là không quan tâm chu đáo, cô ấy ở cùng mọi người chính là sự trong sạch tốt đẹp như thế. Tôi lại dẫn cô ấy đến nhà Ngô Thiên Ngũ và nhà Từ Huyền Trưởng, đều là chủ nhà cùng vợ ra giữa nhà kính trà tiếp khách. Tú Mỹ nói: "Lần này mới thực sự là trải qua cuộc sống vợ chồng, làm người của em cũng xem như toại nguyện rồi." Văn minh Trung Quốc chính là "phu phụ định vị", cô ấy đã có địa vị của mình ở trên đời.

Tôi là chủ nhiệm lớp hai bậc cao trung, dẫn dắt đám học sinh lớp mình đi dã ngoại đến Trà Sơn, Tú Mỹ cũng đi cùng. Trà Sơn cách Ôn Châu ba mươi dặm, đã giáp ranh huyện Thụy An, đường đi về bằng đường thủy, chúng tôi bao trọn một chiếc thuyền kéo của tàu thủy nhỏ. Tú Mỹ mua củ ấu nước màu đỏ hồng ở bến tàu, lên khoang chia cho học sinh ăn, bọn trẻ đều cảm ơn sư mẫu. Thuyền cập bến lên bờ, đi bộ thêm chừng hơn dặm đường nữa, học sinh xếp hàng đến chân núi, bấy giờ mới giải tán ai nấy tự do hoạt động. Ngày hôm ấy núi rừng trời quang mây tạnh, tôi và Tú Mỹ đi đến bên hàng lan can chiếc đình giữa sườn núi ngắm thác nước, lúc trốn chạy thuở ban đầu, nào ngờ cũng có được ngày hôm nay. Nhưng trong lòng tôi vẫn cảm thấy nửa mừng nửa lo. Đến khi về trường, dưới ánh đèn Tú Mỹ trải nệm giường, tôi tiện thể đọc vài cuốn sách, đọc mãi thành ra đọc đến quẻ Lữ trong kinh Dịch: "Lữ ư xứ, đắc kỳ tư phủ, ngã tâm bất khoái. Tượng viết: Lữ ư xứ, vị đắc vị dã, đắc kỳ tư phủ, tâm vị khoái dã" (Ở trọ nơi đất khách, được tiền tài của cải, lòng ta không vui. Lời Tượng rằng: Ở trọ nơi đất khách, chưa được vị trí vậy, được tiền tài của cải, lòng vẫn chưa vui vậy). Tôi không nhịn được phì cười. Tú Mỹ quay đầu hỏi tôi cười gì thế, tôi liền kể cho cô ấy nghe, cô ấy nói: "Chân ngày ngóc đầu lên kiểu gì cũng có, cứ thong thả mà tới."

Nhà Ngô Thanh Nguyên không bày bàn cờ quân cờ, đối chọi đấu cờ với người khác, một tháng tối đa hai lần. Kỳ thủ cửu đẳng người Nhật Bản Sakata Eio khi trả lời phỏng vấn của phóng viên, ông cũng hầu như không có chuyện bày bàn cờ ra nghiên cứu, chỉ là xem lướt qua báo cờ mỗi ngày, sự phát hiện của người mới chơi cờ cũng là lúc đối thủ đánh cờ chứ không phải đã nghiên cứu kỹ từ trước. Phóng viên hỏi ông, đến cấp độ cao rồi, nếu vẫn giống như sự chăm chỉ không ngừng nghỉ thuở ban đầu, há chẳng phải sẽ tiến bộ hơn sao? Ông đáp không phải như vậy. Mà học vấn thì không có cấp độ, tôi chỉ là mấy năm nay ít biết đọc sách, duy chỉ có con người và sự việc đương thời là quan tâm hơn trước đây, nếu nói là chăm chỉ, e rằng chỉ khi tự mình viết bài mà thôi. Dục vọng tri thức cũng là một dạng tham lam, tôi thỉnh thoảng đọc sách, vô tình đọc được một câu hai câu khắc sâu vào tim, thì đã vui mừng khôn xiết rồi. Đọc kinh Dịch tôi cũng như vậy.

Kinh Dịch chương Hệ từ chép: "Tác dịch giả kỳ hữu ưu hoạn hồ?" (Người làm kinh Dịch có chăng là có nỗi ưu hoạn không?). Lại viết: "Dịch chi hưng dã, kỳ đương Ân chi mạt thế, Chu chi thịnh đức da" (Kinh Dịch hưng thịnh, ấy là đương thời mạt thế nhà Ân, đức độ thịnh vượng nhà Chu chăng?). Tôi nay chính là sinh ra trong biến động ưu hoạn của Trung Hoa Dân Quốc. "Chấn lai hích hích, tiếu ngôn á á" (Sấm đến sợ hãi, cười nói hả hê), sự hoảng sợ mà tôi và Tú Mỹ phải chịu lần này, cũng có thể tính là biết cách tìm vui trong cảnh khốn cùng. Mà "Chấn kinh bách lý, bất tang chủ súng" (Chấn động trăm dặm, không rơi mất đồ cúng tế), lại chính là sự điềm nhiên đoan chính. Tôi bảo Bộ Khuê anh cũng đọc thử đi. Vị hôn thê của Bộ Khuê là Tiêu Mai vẫn đang học ở đại học Chiết Giang, năm sau mới tốt nghiệp, thư từ qua lại giữa hai người, thường hay hờn dỗi vô cớ, có một lần Tiêu Mai nửa tháng không viết thư tới, Bộ Khuê sốt ruột phát hỏa, chạy đến phòng tôi, khóc lóc như một đứa trẻ. Tôi khuyên can, cậu ấy cũng không nghe. Đúng vào lúc này, phòng bảo vệ đưa thư tới, cậu ấy vừa bóc xem vừa cười lên được. Tôi bèn trêu chọc cậu ấy, đọc rằng: "Đồng nhân, tiên hào tiễu nhi hậu tiếu. Tiên hào tiễu, hà khả giải dã. Hậu tiếu, diệc khả tu dã. Chú viết: Xuất tại kinh Dịch." Bộ Khuê kinh ngạc nói: "Trong kinh Dịch sao lại có những lời thế này, nhất định là do anh tự bịa ra rồi."

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.