Kim Sinh Kim Thế

Lượt đọc: 314 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Nước Mắt Người Thân

❊ ❊ ❊

Nước mắt người thân rơi trên gương mặt người đã khuất, đến kiếp sau vẫn còn ghi nhớ, sự thân thiết này chính là niềm tin lớn lao của nhân thế. Không chỉ là ngũ luân cửu tộc, mà với muôn dân cũng là "thân dân", với vạn vật, cũng là sự thân thiết với sông núi tháng năm, đây chính là nơi tôi và nhân thế cùng tồn tại. Sự thân thiết này không thể là tham sân si ái dục, mà phải tự nhiên thanh túc, chỉ có thể sinh ra sự kính trọng. Mà kính trọng cũng chỉ từ sự thân thiết mới có thể có, là sự chính danh tính mệnh của tôi và nhân thế, tương hảo trang nghiêm. Kính trọng phân tôn ty, đối với kẻ hèn cũng có kính, quân tử gặp sấm sét gió lớn ắt phải thay đổi, kính trọng lan đến cả kẻ cuồng dại, "có ba khách không mời mà đến, kính họ thì cát tường", kính trọng còn lan đến cả người lạ, cho nên kính cũng có thể giữ vững trước kiếp nạn. Chỉ có thân và kính, mới là cách vật.

Tây phương không có chữ thân, chữ kính như thế này, bản thể luận, nhận thức luận, thực tiễn luận của họ rốt cuộc vẫn ngăn cách, chỉ có thể có cấu trúc xã hội, mà không có nhân thế, cho nên kiếp nạn và sự hủy diệt nối tiếp nhau. Nhật Bản vốn dĩ giống Trung Quốc hơn Ấn Độ nhiều, nhưng sự thân thiết của người Nhật là tình cảm, nên sau chiến tranh biến thành tình mẫu tử, tình mẫu tử chẳng qua chỉ là tình thâm của mẹ hiền với con nhỏ. Kết bạn với người Nhật, có thể trọng nghĩa như núi, nhưng cuối cùng khó mà thân thiết, quan hệ vợ chồng của họ cũng chỉ là nghĩa chứ chưa đạt đến mức nhân. Người Nhật lại chỉ biết kính người già, kính người thiện, mà không thể đối với kẻ hèn cũng có kính, càng không thể đối với kẻ cuồng dại, đối với khách không mời mà đến cũng có kính. Người Nhật sẽ đột nhiên trở nên ngạo mạn, khiến bạn vừa kinh hãi vừa tức giận, lại vừa thương xót cho họ. Sự thân thiết của người Nhật chỉ là luân thường, kính trọng chỉ là lễ, mà luân thường và lễ đều là cái có sau, là sự diễn dịch từ thân và kính mà ra. Người Nhật vì thiếu thân và kính, nên đặc biệt trọng nghĩa khí, hơn nữa Thiền tông cực kỳ phát triển, nghĩa khí là tình cảm cao nhất, gần như "hạo nhiên chi khí", nhưng chưa hẳn là tính, sự thanh túc của Thiền cũng gần với sự thân thiết của nhân thế, nhưng thân thiết bắt buộc phải là thân thiết, không thể chỉ lấy cảnh giới của thân thiết. Người Nhật đối với cách vật vẫn chưa đạt đến nơi, nên mới có đại bại trận lần này.

Thế nhưng, bề dọc và bề ngang của lịch sử Trung Quốc cũng không tránh khỏi những lúc âm u sáng tỏ. Những lúc âm u, sẽ như "Tần thất kỳ lộc" (nhà Tần mất ngôi). Triều Tần pháp luật nghiêm ngặt, gây tổn thương đến sự thân thiết và kính trọng của nhân thế, tuy chiếu thư trên bia đá Dịch Sơn của Thủy Hoàng Đế muốn bốn dân phụ từ tử hiếu, nam nữ trinh tiết, lại không bỏ lễ, mà cày cấy, dệt vải, buôn bán, mỗi người đều chuyên cần việc của mình, nhưng những điều này đều chỉ là cái có sau, mất đi thân và kính thì không thể cách vật, cho nên mới dẫn đến chuyện "chỉ hươu bảo ngựa". Từ xưa đến nay, triều đình không thể cách vật thì không bảo vệ được xã tắc, mọi người không thể cách vật thì không bảo vệ được thân gia. Ngoài việc đổi triều đổi đại, còn có sĩ đại phu và dân thường gặp tai ương chết chóc, nói ra là vì thấy cơ không sớm, nhưng vì sao không thấy cơ sớm, chính là vì không thể cách vật, "chưa chết thần đã khóc", họ trước hết đã không thân với thân mình, không kính với chính mình rồi. Chỉ có kiểu âm u sáng tỏ này của lịch sử Trung Quốc là rốt cuộc không dẫn đến việc văn minh bị hủy diệt. Đến khi Đảng Cộng sản đến, cũng chỉ có thể phá hoại luân thường, hủy bỏ lễ nghĩa, nhưng sự thân thiết và kính trọng của văn minh Trung Quốc đã nằm ở sự toàn diện của cách vật. Tẩy não cũng chỉ tẩy được tình cảm và tri thức, nhưng cách vật thì hoàn toàn không liên quan gì đến tình cảm, tri thức và logic tư tưởng.

Quê tôi thường nói, họ là anh em họ "thân", hoặc chị em họ "thân", không pha một giọt nước nào. Sự thân thiết không pha tạp này chính là sự thuần khiết nhất, như sự chính xác cực độ của ngũ âm, như cái "chí chính cực thành" mà Nhân minh học nói đến, cùng với sự chính xác tuyệt đối của những điểm trong toán học, lại hiện hữu khắp nơi trong nhân thế thân thiết. Trong Kinh Thi, câu "Tử hề tử hề, như thử lương nhân hà!" chính là cực hạn của sự thân thiết, đạt đến mức không thể tăng giảm, thực sự không còn cách nào khác, mà "Hoàng cực" trong Kinh Hồng Phạm, cùng với câu "vì dân sinh lập cực" của người Tống, cũng chính là cái "cực" này.

Thân là không ngăn cách. Thơ Đường: "Tọa lai tương hướng ích tương thân, dữ quân song thê cộng nhất thân." (Ngồi lại đối diện càng thêm thân, cùng người ngủ chung một thân xác). Trong kinh Phật tuy cũng nói "vô ngã sở", nhưng chỉ có người Trung Quốc mới có thể bắt đầu từ việc thân với người thân, mà trở thành sự "vô đối" của bậc vương giả đối với thiên hạ. Điều này cũng giải thích vì sao Trung Quốc không có tôn giáo như phương Tây. Phương Tây có Jehovah đã là một sự ngăn cách, có tông đồ lại là sự ngăn cách thứ hai, Trung Quốc lại có sự thân thiết như vậy trong nhân thế, sơ không ngăn cách thân, đối với quỷ thần chỉ kính mà xa lánh. Tử Dạ Ca: "Thiên bất đoạt nhân nguyện, cố sử nông kiến lang." (Trời không cướp đi nguyện ước của người, nên để ta gặp chàng). Một loại thân thiết, trời còn không trái, huống chi là người khác, lại càng huống chi là quỷ thần. Nhân thế thân thiết chính là văn minh thiên hạ.

Thân hiện hữu khắp nơi, kính cũng hiện hữu khắp nơi, cho nên thân và kính đều có một loại bình đẳng. Không đùa cợt con người, không đùa cợt sự vật, đối mặt với sự việc bằng sự trang nghiêm, đây chính là kính không chỉ đối với người, mà còn là đối với vật đối với việc, đối với người đối với vật đối với việc đều có một loại bình đẳng. Phương Tây coi người như vật, Ấn Độ coi vật như người, cũng tựa như bình đẳng, nhưng không tốt. Thân bắt đầu từ thân cha mẹ, kính bắt đầu từ kính anh, cho nên trong Luận Ngữ nói hiếu đễ là gốc của làm người, nhưng còn phải lan rộng ra đến thân dân kính chúng. Qua làng xóm ắt phải cúi chào trước xe, đó là kính với người trên phố. Còn như "Dục hồ Nghi, phong hồ vũ vu" (Tắm ở sông Nghi, hóng gió ở Vũ Vu), thì không chỉ là thân với người qua đường, mà đối với tiết trời, đối với áo xuân, đối với nước đối với gió, đều có ý thân thiết. Cho nên lại kính vật, là loại Tần Phồn (cỏ tần) sinh ra trong đầm lầy cũng có thể tiến cúng tông miếu, dâng cho khách quý, mà kính việc thì không chỉ là việc lớn việc nhỏ, ngay cả đến lúc không có việc gì cũng đoan trang. Nhưng sự tha thứ tội nhân của Chúa Kitô, sự từ bi chúng sinh của Thích Ca, thì đúng là không kính, không bằng chữ "Thứ" (tha thứ) của người Trung Quốc là kính mà không có sự ủy khuất. Thích Ca lại lấy "mã mạch" (lúa mạch cho ngựa ăn) làm đồ ăn của thiên nhân, trở thành không phải là mã mạch nữa, còn Trung Quốc thì Tần Phồn là Tần Phồn, như vậy vật nào ra vật nấy phân minh, vương thiên hạ là khiến vật nào cũng đạt được cái chính của nó.

Sự tồn tại của nhân thế thân và kính, muốn biện giải đã quên mất lời, như sự tồn tại của điểm và đường trong số học, không thể dùng logic để chứng thực, mà chủ nghĩa duy tâm, chủ nghĩa duy vật, chủ nghĩa tự nhiên, chủ nghĩa hiện thực, chủ nghĩa lãng mạn v.v. của phương Tây, thì đều là đang huyên náo sau bức tường. Đối với khoa học có điều không đạt được, phải quay lại cầu ở toán học, mà những sự kiện lịch sử trọng đại của một thế hệ đối với lý luận có điều không đạt được, thì phải quay lại cầu ở cách vật.

Cách vật là mặt trái của trục vật (chạy theo vật chất). Chữ Cách bắt nguồn từ "Hữu bằng tự viễn phương lai", Tiêu Thiều cửu thành, phượng hoàng lai nghi, mà vương thiên hạ là nước ngoài tự nhiên đến chầu, đều là cái chữ "lai" (đến) này. Chỉ có văn minh Ấn Độ còn có thể gần như vậy, Thích Ca thành đẳng chính giác, trời mưa hoa man, đất vọt sen vàng, chư thiên long thần, nam nữ trên thế gian, đều đến chỗ Phật, còn Chúa Kitô thì không có cảnh tượng này, chỉ có ông đi đến chỗ Thượng Đế. Thế nhưng vương thiên hạ hiện thực thì chỉ Trung Quốc mới có.

Năng lượng nhiệt hạch xuất hiện, cả thế giới chấn kinh, chỉ vì đối với vật không có sự thân thiết, nên vật càng tôn quý mà người càng thấp hèn, đây là điều phương Tây xưa nay vẫn vậy, hiện nay cũng chỉ càng diễn biến trầm trọng hơn mà thôi. Trong lịch sử thế giới, chỉ có văn minh Trung Quốc mới có thể khiến đậu thóc nhiều như nước lửa, mà người càng tôn quý, máy móc đầy trước mắt, mà người càng nhàn rỗi. Nói về quá khứ, nếu chỉ nói đó là thời đại thủ công nghiệp hay đồ sắt, thì đó là không có chút nội dung nào cả, thế mà vẫn còn có thế giới Đại Đường, giang sơn Đại Minh. Nói hiện nay là thời đại năng lượng nhiệt hạch, hay thế giới năng lượng nhiệt hạch, cũng tương tự như vậy, không có nội dung, thế mà vẫn phải có một thời đại lễ nhạc mới, mới có thể "hải yến hà thanh" (biển lặng sông trong), dù năng lượng nhiệt hạch cũng có thể như chăn bò ở chốn đồng đào, chăn ngựa ở phía nam núi Hoa Sơn.

Thực ra phát minh lớn nhất trong lịch sử là đồ đá mới, từ đó mới bắt đầu có văn minh, sau đó những phát minh về đồng, sắt, hơi nước, điện khí cho đến nhiệt hạch, đều không đủ để sánh bằng. Cái trước mới bắt đầu có văn minh, là từ không sinh có, còn cái sau thì chỉ là sự thành tựu của những thứ đã có. Mà phương Tây hiện đại là người nghèo trong túi không giữ được hai trăm đồng, cũng chẳng qua chỉ là mới có thêm cái năng lượng nhiệt hạch thôi, mà đã khiến gương mặt của con người trở nên khó coi đến thế.

Sự suy ngẫm này của tôi, không phải từ học vấn mà có, mà là từ việc lánh nạn mà có. Nhật Bản đầu hàng, chính phủ Nam Kinh sụp đổ, quả nhiên ứng nghiệm câu thơ của Lý Nghĩa Sơn: "Tinh trầm hải để đương song kiến" (Sao chìm đáy biển, bên cửa sổ nhìn thấy), nhưng tôi không phải nhìn ở cửa sổ, mà chính mình cũng bị cuốn vào. Trong bài thơ "Du Bạch Thủy Nham" của Tô Thức có câu:

Ta đến khi vừa say,

Rửa chân đùa chơi nghịch,

Gió cuốn mưa đá bay,

Lướt mặt như nỏ cứng,

Sơn linh chớ ác trò,

Mạng hèn đâu đáng đánh.

Lần đó tôi đối mặt với đại nạn, cũng giống như sự nguy hiểm này, nhưng vẫn còn buồn cười, thế nhưng tất cả đều là thật.

Trên đường đi, tôi thấy báo chí đăng tải hàng ngày về việc bắt giữ, xét xử Hán gian ở Kinh, Thượng Hải, ở Nhật Bản và Đức bắt giữ, xét xử tội phạm chiến tranh, không biết bao nhiêu người bị áp giải lên máy chém, bị trói đi bắn, bị xử tù chung thân và tù có thời hạn từ bảy năm đến mười lăm năm, việc không liên quan đến mình thì thôi, người liên quan thì kinh hãi, tôi thực sự ai điếu, tức giận, và khinh bỉ. Nước Đức thì không nhắc đến, tôi vốn dĩ ghét cay ghét đắng những điển lễ thời Nhật Bản cường thịnh, luôn có địch ý với nó, và tin rằng nó ắt sẽ bại, còn những người ở chính phủ Nam Kinh tôi cũng coi thường, nhưng bây giờ kẻ chiến thắng sỉ nhục họ quá mức cũng không nên, tôi liền bất bình thay cho họ, một mặt thấy khó chịu cho họ, trách họ vì sao phải tự chuốc lấy diệt vong.

Những người ở chính phủ Nam Kinh nghiệp nặng khó cứu, rơi vào bùa chú, "cầm chi chế tại khí" (sự khống chế đối với loài cầm thú nằm ở khí), họ hoàn toàn bị kiềm chế, đến trốn cũng không biết trốn. Nghiệp và thân cái nào thân hơn? Họ là không thân với thân thể mình. Một loại là làm quan, tức là vong mạng cũng phải là vong mạng chính trị, nhưng ngặt nỗi lần này vong mạng chính trị là khó xử lý nhất, khu tô giới không còn, Âu Mỹ cũng không thể đi, Nhật Bản cũng không thể bảo vệ, như vậy chỉ có thể từ bỏ ý niệm. Thực ra dù như Trần Công Bác, muốn trốn cũng không phải không trốn thoát, chỉ cần ông ta coi mình vốn dĩ là kẻ bán hàng ngoài chợ, như Tô Thức đi đày phương Nam, nói ví như mình vốn là tú tài Huệ Châu, nơi nào không thể an thân. Lại một loại là chính mình cũng cho rằng mình đã phạm tội, oan nghiệt vây thân, như đeo xích chân không thể trốn chạy. Nhưng tội hay phúc đều chẳng qua chỉ là nghiệp, nghiệp là vật ngoài thân, không phải là không thể giải thoát ngay lập tức. Họ còn bị uy lực của phe chiến thắng làm cho sợ hãi, dùng đủ loại tình cảm và suy luận để khiến mình không đi, như nói: Tôi vốn dĩ vì quốc gia, bây giờ kháng chiến thắng lợi rồi, tâm nguyện ban đầu của tôi cũng đã đạt được, tất cả những gì tôi làm đều có sự thật có thể biện giải, theo lý người Trùng Khánh trở về nên khoan đại, nếu nhất định phải xử lý nghiêm, thì không chỉ có mình tôi, tóm lại là lo lắng không hết những chuyện này v.v. Họ tự lừa dối mình như vậy, dẫn đến mất mạng, khi gặp chuyện lớn, là tất cả tình cảm và lý thuyết nên trừ bỏ ngay lập tức.

Họ thực sự chết khổ quá, chỉ có nước mắt người thân trên nấm mồ, gió tây nắng chiều trên cánh đồng, mới thấy lại được sự chân thực của nhân thế. Và tôi cũng đến lúc này mới hiểu được tang lễ. Tiên vương dùng hiếu để trị thiên hạ, hiếu là khởi đầu của thân, mà lễ thì tang lễ là quan trọng nhất, tang lễ là bằng chứng cuối cùng của nhân thế thân thiết, tội phúc thị phi đều trừ bỏ sạch sẽ, ngay cả tôn giáo cũng không cần.

"Vô minh" trong kinh Phật, thực sự cũng khiến người ta phải bi ai rơi lệ, vô minh chỉ là không thể cách vật. Người Nhật đối với chuyện Trung Quốc, cùng với năng lực sản xuất và số liệu vũ khí của Mỹ, đều rõ ràng biết cả, nhưng họ vẫn không thực tế như vậy, tri thức lại chỉ làm tăng thêm một tầng ngăn cách. Hóa ra là không thể dùng trí để cách vật, mà phải là cách vật rồi mới có thể trí, nếu không tri thức ngược lại sẽ là nghiệp. Nhận thức luận của phương Tây rốt cuộc không thể nhìn thẳng vào tính mệnh, Ấn Độ thì có Thành Duy Thức Luận, tri thức là còn phải trải qua sự "thành", nhưng cũng không bằng cách vật trí tri tốt hơn.

Thống tướng Douglas MacArthur chiếm đóng Nhật Bản, nói "Nếu tôi muốn, tôi có thể giết sạch người Nhật". Thống tướng Bernard Montgomery chiếm đóng Berlin, hạ lệnh quân Đồng minh dù thấy người Đức cười trên phố, cũng phải giữ bộ mặt sắt lạnh như cũ. Điều này lại làm tôi nhớ đến lần ở Nam Kinh, tôi đến hiến binh Nhật thăm Trưởng phòng Kawabe, hiến binh vì biết Trưởng phòng của họ và tôi là bạn thâm giao, không dẫn tôi đến phòng chờ khách ngoại quốc, mà bảo tôi đến phòng nghỉ của người nhà của họ chờ, tường ở đó có dán huấn lệnh như thế này, "Đối với người Trung Quốc không có tình bạn", và khi gặp Kawabe, tôi liền không nhẫn tâm hỏi ông ấy. Nhưng nay Nhật Bản đã bại, sự ngạo mạn của kẻ chiến thắng khiến không khí cũng phát ra tiếng động kinh hãi. Họ giống như Jehovah trong Cựu Ước là một nỗi uy hiếp lớn. Jehovah hết lần này đến lần khác dùng hồng thủy, dùng lửa và kiếm hủy diệt nhân loại, là vì ông ta không có sự thân thiết với lịch sử.

Một cuốn Cựu Ước, chính là sự châm biếm đối với việc làm của người phương Tây, đến nỗi không buồn cười nổi. Vật của họ là Jehovah sáng tạo ra, nhưng những gì kinh Phật nói, vật được tạo ra chắc chắn vô thường, ông ta giống như trẻ con chơi xếp hình, cuối cùng không phải là kiến trúc thật, chắc chắn lại đập đi làm lại từ đầu, không gì không thân không kính bằng việc này.

Phàm là thứ bị hủy diệt, đều là sự tồn tại vốn đã đáng ngờ, phàm là những hình thù xấu xí lúc tang loạn phá bại, đều là thứ đã mang bệnh ngay từ những ngày tốt đẹp nhất. Tôi suy ngẫm lại phương Tây, suy ngẫm Nhật Bản, suy ngẫm văn minh Trung Quốc như vậy. Ở đây tôi chợt nhớ đến Cảnh Thế Thông Ngôn, có một thiên "Ấu Tương Công", là nói về Vương An Thạch, Vương An Thạch miễn quan về Kim Lăng, khi bệnh nặng vợ ông là Ngô quốc phu nhân hỏi hậu sự, ông chỉ nói làm nhiều việc thiện (Phật sự), cố nhân Diệp Đào đến thăm bệnh, ông lấy thân làm gương, khuyên nên ít làm văn chương, Diệp Đào đi rồi, ông chợt nhớ lại câu thơ trên vách tường nhìn thấy trên đường, "Cánh vô hảo ngữ di Ngô quốc, thượng hữu phù từ cuống Diệp Đào." (Đến cuối không có lời hay để lại cho Ngô quốc, còn có lời dối trá lừa Diệp Đào). Không kìm được thở dài một tiếng, che mặt mà mất. Vương An Thạch bác học cường ký, pháp lý nghiêm minh, đối với học vấn cầu cho tất yếu đạt, đối với việc cầu cho tất yếu thành, đến cuối cùng lại chỉ là một sự dối trá lớn. Phong độ đoan ngưng của Thẩm Khải Vô, sự doanh mưu ai lạc của đám người chính phủ Nam Kinh, sự bại trận của quân Nhật, cho đến sự thắng lợi của quân Liên Hiệp Quốc, tất cả đến cuối cùng chỉ là một sự dối trá lớn. Họ đối với nhân thế không thân không kính, không thể cách vật.

Tôi suy ngẫm như vậy, dần dần hiểu ra, trong lòng có một niềm vui, mà đối với sự biến động lớn của thời cuộc hiện tại cũng không còn kinh hoảng tức giận nữa, chuyển sang có một ý tĩnh lặng. Chính niềm vui này khiến tôi trong lúc lánh nạn không bị nản lòng, nếu không, đơn giản như loài kiến còn ham sống, vội vã trốn chạy, chắc chắn càng khó chịu hơn. Hơn nữa chính ý tĩnh lặng này khiến tôi lánh nạn cũng như đi trong chuyện không có việc gì. Trong truyện kể có phủ tướng ra đi săn, đuổi theo một con thỏ, qua rừng qua suối đến một ngôi chùa, con thỏ đó đột nhiên không thấy đâu, chỉ có mũi tên vừa bắn cắm trên cửa chùa, hóa ra con thỏ đó ở trong cung trăng, câu chuyện này không nhớ rõ là xuất hiện trong bình thoại người Tống, hay là do tôi bịa ra, nhưng con người quả nhiên có thể như sự tĩnh lặng của Kim Ô Ngọc Thỏ, không bị lưới bắt, không trúng tên đá.

Trên đường đi tôi nhìn thấy báo đăng lệnh truy nã, có tên tôi, nhưng tôi tin mình nhất định có thể trốn thoát. Trên người tôi không có nghiệp, ngay cả người nhà con cái cũng cắt đứt tình duyên ngay lập tức. Lánh nạn khiến tôi quan sát lại bản thân, quan sát nhân thế, tôi không phải là kẻ chiếm đoạt soán đoạt, đây chính là không phải là sự tồn tại "lồi" ra, nay tuy trong xã hội không có chỗ đứng cho tôi, nhưng trong nhân thế chắc chắn có thể có chỗ an thân cho tôi, Vương Dương Minh cách vật, cách cây trúc trước sân, tôi bây giờ lại là cách nỗi ưu hoạn. Ưu hoạn chính là ưu hoạn, tất cả sự cơ trí Cynical (mỉa mai/hoài nghi) phải trừ bỏ, tất cả tình cảm đều phải chân thực, cấm tiệt những phần kịch tính hóa. Ở trong ưu hoạn cũng chỉ là thân và kính.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.