###Ngày đẹp Vĩnh Gia###
"Cành kinh động chưa vững"
Thơ Âu Dương Tu: "Chim vàng bay đến đậu, dao động mưa giữa hoa." Cứ như đang nói về tôi ở Ôn Châu. Tôi ở Ôn Châu, luôn cẩn trọng từng chút một, bởi vì nỗi ưu hoạn lại chân thực đến thế. Thế nhưng tôi cũng tùy duyên mà vui vẻ.
Giáp Tết Âm lịch, trên đường phố Ôn Châu thông thường các sạp hải sản, cửa hàng tạp hóa nam hàng, hiệu vải vóc đều náo nhiệt, những thứ hải sản nam hàng và vải vóc ấy vẫn còn trong sạp, trong tiệm, trong hiệu, mà đã giống như đồ Tết đang ở dưới bếp đêm trừ tịch, giống như quần áo mới sắp mặc lên người trong ngày Nguyên đán vậy. Còn tôi và Ái Linh, chỉ cần ngắm nhìn thôi cũng đã thấy đẹp rồi. Tôi và Ái Linh, đêm trừ tịch thì ở nhà ngoại dọn ra một bàn thức ăn, trong phòng không có chỗ đặt, đành phải đặt ở hiên nhà dưới mái hiên xập xệ trước cửa phòng, trước tiên cúng trời đất, sau đó gọi hàng xóm đến chia tuổi. Ái Linh còn chuẩn bị cả bao lì xì đỏ, phát tiền mừng tuổi cho con cái và cháu ngoại nhà mụ vú bên cạnh. Ái Linh có một người em gái, ở phía nam thành phố, nhà mẹ đẻ ít qua lại, hôm nay cô ấy dẫn con cái đến thăm chị. Tôi là người em rể này, cũng làm trọn vẹn vai trò, nhà em gái mời cũng sang, nhà mụ vú mời cũng tới, đây đều là thể diện nâng đỡ cho Ái Linh.
Ngày mùng một Tết, các cửa hàng trên phố đều đóng cửa, cứ cách vài nhà lại có tiếng chiêng trống năm mới vang lên, ánh nắng rọi trên mặt đất, chỉ thấy khách qua đường mặc quần áo mới, trên tay lũ trẻ đều cầm một cặp bao lì xì lớn đến nhà họ hàng chúc Tết, lúc mở ra thì chỉ được mười mấy quả táo tàu đen hoặc nhãn khô. Tôi và Ái Linh cũng đi dạo phố Ngũ Mã, chỉ cảm thấy chẳng có việc gì xảy ra cả. Lại rẽ qua phía sau ngõ, thấy cây yến mạch xanh mơn mởn, đã phảng phất hơi thở của mùa xuân.
Lập xuân, lịch cũ ghi giờ Dần sang xuân, là qua nửa đêm. Ngoại và mụ vú bên cạnh đợi đón xuân, bảo tôi và Ái Linh đi ngủ trước. Đến khi tôi bị gọi thức giấc, bên ngoài đã pháo nổ bốn bề, ngàn nhà muôn hộ trong thành đều đang đón xuân rồi. Ngoại bưng canh đậu đỏ đến bên giường cho tôi ăn, Ái Linh vốn dĩ đã dậy từ lâu, lúc này nghe tiếng cô ấy cùng người ta nói cười làm bánh trôi ở dưới bếp nhà mụ vú. Việc đón xuân này chứ không phải đón thần, quả thực có một ý vị vô cùng hay ho. Chẳng mấy chốc, quả nhiên cảm thấy cây cõi trong sân, các gian phòng, cho đến trước sảnh dưới bếp, cho đến đầu mày cuối mắt của con người, cho đến góc tủ quần áo, đâu đâu cũng là mùa xuân đã đến, tựa như người thân, ở đâu cũng có hình bóng của Người.
Trong tháng Giêng, nhà nhà đều có người qua lại thăm viếng, đãi cơm đãi bánh trái, ngay cả người hàng xóm ẵm đứa trẻ đến ngồi trên chiếc ghế đẩu nhỏ ven thềm, ngồi dưới ánh nắng trò chuyện một hồi, cũng được đối đãi như khách quý. Hàng xóm của chúng tôi, bên trái là một gia đình hiệu trưởng trường tiểu học tự thành một khoảng sân, người đàn ông kiêm luôn chức trấn trưởng, là một đảng viên Quốc dân đảng, có phần cao ngạo không với tới được, chỉ có điều vợ ông ta thỉnh thoảng cũng qua bên này chúng tôi ngồi chơi bên thềm, còn dễ gần hơn chút, lại còn gọi Ái Linh là A Nương, người Ôn Châu gọi A Nương là cô.
Bên phải chính là nhà mụ vú, chỉ ở một căn phòng sương phòng, nhưng lại có gian sảnh dùng chung. Nhà mụ vú đại khái có hai người con trai, một người làm thợ may, một người làm nhân viên cửa hàng, đều là thanh niên hai mươi mấy tuổi, lại còn có một đứa nhỏ nhất mới bốn tuổi, là con của người cha đã qua đời trước khi sinh. Bình thường họ ăn khoai lang thì nhiều, những ngày được ăn cơm tẻ thì ít, thế nhưng những con người ở chốn này hoàn toàn không hề cảm thấy hổ thẹn, cũng không đến nỗi nghèo túng thê thảm. Mụ vú tuy rằng chuyện sinh kế luôn canh cánh trong lòng, bà ấy lại chẳng lấy thế làm ưu sầu cho lắm, hai đứa con trai đã trưởng thành bước vào đời, chỉ cảm thấy đạo lý ở đời của thiên hạ muôn dân vốn dĩ phải sống như thế, hễ đến những dịp lễ tết tốt đẹp, đối với tình người lễ nghĩa lại vô cùng coi trọng. Gia đình làm bột giấy ở phía sau lại tự thành một khoảng sân, so ra thì có vẻ khá giả hơn, thỉnh thoảng tôi đi qua cửa sau, họ đều luôn khách khí chào hỏi.
Ái Linh ở bất cứ nơi đâu cũng đều tự nhiên hơn tôi, không hề có khoảng cách với người đời. Mỗi khi tôi nhìn thấy cô ấy ngồi dưới hiên nhà làm đồ may vá trò chuyện cùng người hàng xóm, luôn trầm trồ thán phục sự bình thản của cô ấy ở cõi nhân gian, vô cùng thấu tình đạt lý. Cho đến người mụ vú và người phụ nữ trẻ ở sân sau, cùng với đứa trẻ trên tay, tất cả đều giống như những nhân vật phố phường trong truyện bình thoại đời Tống, trong tiểu thuyết Minh Thanh, trong nghệ thuật kể chuyện thời Dân quốc vậy, họ dù đẹp hay xấu, dung mạo mỗi người khác nhau, nhưng trước mặt mọi người đều giữ trọn lễ nghĩa của Chu Công, nhìn nhận cõi nhân gian một cách vô cùng kiên định, thời thế vô thường, nhưng họ vẫn giữ được sự hằng thường. Ngay cả người em trai của mụ vú ấy, anh ta dựa vào một chiếc đòn gánh để nuôi sống cả gia đình, mỗi ngày khi trời chưa sáng đã đến chợ hải sản rau củ Tiểu Nam Môn lấy hàng sỉ, gánh ra chợ rau tranh thủ buổi sớm bày sạp buôn bán, buổi chiều thu sạp, ghé qua thăm chị gái, cũng thực sự là một trang nam nhi đường đường chính chính.
Mùng năm Tết là sinh nhật Tiểu Chu. Cầu Đậu Phụ nơi chúng tôi ở, bên phải Đậu Phẫu Kiều, nhà cổng lớn họ Từ chính là chùa Chuẩn Đề, tôi và Ái Linh đã đến trước pho tượng Bồ Tác Quan Thế Âm dâng hương. Ái Linh vốn dĩ chẳng kiêng dè gì. Cô ấy cũng có tâm nguyện của mình, cầu cho tôi bình an, cầu cho bản thân thanh thỉnh, cầu cho Tiểu Chu và muôn người đều tiêu tai nhận được cát tường. Lời cầu nguyện của người Trung Quốc, lòng thành kính mà không hề van xin bi lụy, bởi vì đối với tình cảm tốt đẹp của cõi nhân gian, cũng chỉ tựa như gió thổi mặt hồ, mang theo hương thơm của hoa sen lá sen. Hơn nữa người và Bồ Tác đều mang vẻ đoan trang và phóng khoáng riêng, cả hai không thể mạo phạm, tôn trọng lẫn nhau, hoàn toàn không đến mức phải rơi vào bước đường cầu xin thảm thiết.
Mùng tám, cùng Ái Linh đi tảo mộ đầu năm. Cha của Ái Linh khi còn sống là người tâm ý trăm bề không định, chỉ mê rượu mà không có cốt khí, nghèo đến mức đem cả con gái đi bán, mà giờ đây đứa con gái này lại cùng chồng đến trước mộ ông ta bái tế quét dọn, chỉ cảm thấy ân oán đều đã được giải thoát, muôn vàn cảm xúc phức tạp đến cuối cùng vẫn quy về lễ nghĩa, cõi nhân gian bỗng trở nên sáng sủa xa vời. Ngày hôm ấy trên đồng ruộng đã đi rất nhiều đường, Ôn Châu khí đất ấm áp, lúc này hoa cải dầu đã nở vàng rực.
Ngày rằm đến núi Hải Đàn, xem hát hội chùa. Dưới chân núi chính là sông Âu, một dải phố san sát những tiệm buôn và kho hàng hải sản, trúc gỗ, gạo lúa, mặt nước và đê điều của sông Âu tưởng chừng như sắp tràn sát ngay trước cửa tiệm. Con phố này vốn nằm ngoài tường thành, tường thành thời xưa nằm ở lưng chừng núi Hải Đàn, gần đó có mộ Diệp Thủy Tâm, bia đá cổ dưới ánh chiều tà, khiến người ta hoài niệm về những năm tháng Nam Tống. Ngôi chùa trên núi Hải Đàn do dân chài và thủy thủ xây dựng, thế nên cửa chùa không vẽ Thần Trà Uất Lũy, mà vẽ các nữ tướng trên sân khấu, đội mũ châu đính lông trĩ, áo thêu khoác giáp, thế nhưng trên tay lại cầm một mái chèo thuyền hái ấu. Tượng thần thờ trên điện, rất nhiều bức hoành phi, chính giữa có bức hoành phi đề "Hải yến hà thanh". Bên trong cửa chùa đối diện thẳng với đại điện là một sân khấu, đang diễn tuồng, tiếng chiêng trống ống sáo cùng với âm thanh náo nhiệt dưới sân khấu, tiếng reo hò thổi còi của các sạp hàng ăn đồ chơi, cùng với lễ vật cúng tế long trọng trên điện, khói hương nghi ngút, hệt như quân Tần và quân Hạng Vũ đối trận, mái nhà Vũ An đều rung chuyển, thế nhưng lại vừa thanh thoát mờ ảo, chẳng những âm sáo lanh lảnh, mà ngay cả tiếng chiêng trống cũng tựa như khúc đạo điều, chúng tôi xem xong đi đến lưng chừng núi, còn đứng lại lắng nghe một lát. Mà ở chốn náo nhiệt như thế, tựa như hội chợ Tây Hồ, tôi và Ái Linh một người giống Hứa Tiên, một người giống Bạch Xà.
Từ sau đó chính là Ái Linh đến. Đến khi Ái Linh trở về Thượng Hải, tôi và Ái Linh hằng ngày ít khi đi ra ngoài, chỉ đi dạo ở khu vực quanh cửa nhà. Nơi đây cửa Đại Sĩ có di tích dinh thự được nhà vua ban cho tể tướng nhà Minh là Trương Tán Chính về quê nghỉ dưỡng tuổi già, chiến tích năm xưa, đến tận ngày nay người Ôn Châu vẫn có thể kể lại, mà người trong xóm ngõ khi nhắc đến triều đình, đều là những chuyện kỳ lạ phóng khoáng của dân gian, lại đi ra từ cửa sau là những con ngõ nhỏ ngoằn ngoèo, bên đường là vườn rau ruộng lúa mạch, không xa có cái giếng cổ lộ mép mái rực lên một tán hoa đào, còn có hương vị đời thường hơn cả hoa đào ngắm trong công viên, thời tiết đã là tháng ba rồi.
Mùng ba tháng ba hội đèn lồng phố Lan, phố Ngũ Mã và Bách Lý Phường đều dựng lên chợ đèn lồng, trước cửa các tiệm đều bày bàn cúng trải thảm đỏ, cứ cách mấy chục bước lại có một cổng chào màu sắc, dựng sân khấu diễn tuồng Ôn Châu, kịch múa rối, hoặc chỉ thuần túy là dàn trống kèn. Lại còn bắn pháo hoa, múa lân. Chợ đèn lồng và tuồng kịch trong dân gian Trung Quốc chính là cảnh ca múa thái bình, ý nghĩa này dù ở thời loạn thế cũng không thể thiếu, để thấy vẫn còn những thứ không bị loạn lạc tồn tại. Ban đêm tôi và Ái Linh đi xem, một cõi ca múa tưng bừng, trong chợ đèn lồng và trăm trò biểu diễn có hình bóng của tôi, hệt như trong câu từ của Khương Bạch Thạch:
Hai dãy rèm châu kẹp đường rủ,
Ngàn nhánh nến hồng múa lả lơi,
Gió đông phơi phới dưới lầu hồng,
Ai biết ba đời Đỗ Mục đây.
Ngân hà xoay chuyển, trăng dần lặn tây,
Tiếng trống dần xa người ngớt vây,
Sáng mai hoa xuân cành đào tươi.
Tôi nay không được người đời nhận ra, lại còn có Ái Linh ở bên cạnh, hơn nữa ngày mai là điềm lành. Xem đèn xong trở về, dọc theo con ngõ vắng ven sông, mọi người đều đã ngủ, tôi và Ái Linh dưới ánh trăng dắt tay nhau cùng đi, vạn vật cõi nhân gian đều chân thật, thậm chí không thể thốt lên lời thề nguyền. Thế nhưng nỗi ưu hoạn lại chân thực đến nhường ấy.
Báo chí đăng tải sở công sương chuyên viên phát động kiểm tra đột kích, trong thành chia khu vực tiến hành lần lượt, việc này tuy là để đối phó với đảng Cộng sản, nhưng tôi đương nhiên vẫn hoảng sợ. Thời gian đã là tháng tư dương lịch, một hôm bỗng có người lính đến trước cửa ngó nghiêng một hồi, đi xuyên qua sân sau rồi rời đi, Ái Linh sợ đến mức mặt cắt không còn giọt máu, lập tức cùng tôi rời khỏi nhà ngoại, thế nhưng nhà người em gái ở Tiểu Nam Môn cũng không thể tạm lánh qua loa, đành phải lại chạy về Chư Kỵ, đêm hôm đó xuống thuyền rời khỏi Ôn Châu. Nửa đêm thuyền khởi hành, khách nằm chung khoang trong khoang thuyền ban đêm đều đã ngủ say, Ái Linh ôm chặt lấy tôi trong chăn, bỗng nhiên oà khóc nức nở nói: "Trong lòng em không tài nào gỡ bỏ được!" Cô ấy biết chuyến đi này đến gia tộc họ Tư, không thể không kiêng dè, khác nào sống sờ sờ chia rẽ uyên ương. Vợ chồng nhà người ta là chuyện bình thường, chỉ riêng cô ấy gian nan trân quý, mệnh số lại trớ trêu nhường này.
Lần trước đến, từ Lệ Kiến Thuỷ ngồi thuyền đến Ôn Châu, một đêm là đến nơi, bây giờ đi ngược lên là đi ngược dòng nước, lại gặp lúc nước dâng thác xiết, người lái thuyền dùng chèo dùng sào chống ba ngày. Tối đậu thuyền ở một nơi, lên thôn xóm trên bờ đang diễn múa rối, dưới trời quang bóng núi u ám, dòng sông trắng xóa mịt mờ, ánh sao đều ngập tràn hơi nước, vở múa rối ấy diễn tích Quan Âm đắc đạo, lời hát chỉ nghe thấy phần đuôi toàn là tiếng thở dài "ai ai ai". Hóa ra vùng Xử Châu đó, đời Tống Phương Lạp tụ chúng làm phản, giống như khăn vàng khăn đỏ có một thứ tà thuật mê tín, ngay cả tôi nghe xong trong lòng cũng không tài nào gỡ bỏ được nút thắt.
Hôm sau lại đậu ở một bến cảng, lên bờ hóa ra có một con phố nhỏ, thấy một gia đình đang bóc đậu tằm vừa mới nhổ dưới ruộng lên, Ái Linh hỏi có bán không? Đáp là không bán, đành phải đi về. Tôi không khỏi có chút hờn giận, cảm thấy tình người nơi đây thật mỏng manh lạnh nhạt. Ái Linh lại nói: "Nghĩ đến nỗi khó khăn của người tha hương, lần sau chúng ta gặp người qua đường cần thứ gì, nhất định dù thế nào cũng phải tìm mua cho bằng được cho họ." Cô ấy phàm là mọi cảm xúc đều quy về đạo lý làm người, giống như khúc cuối của Kinh Thi vang lên khúc nhạc thanh nhã, thế gian tự khắc bình yên.
Sau khi đến Lệ Thu Thủy vẫn ngồi xe kéo tay đến Tấn Vân, lần này từ Tấn Vân bắt xe khách đường dài đến huyện thành Chư Kỵ, từ đây đến nhà họ Tư chỉ còn một chặng đường nữa, trong quán trọ nghỉ qua đêm Ái Linh lại rơi lệ đầm đìa, đời người thực sự gian nan, cảnh hiện tại thật đáng tiếc nuối, tôi nghĩ ra hai câu thơ để an ủi cô ấy:
Biển cả ba ngàn cõi nhân gian yên tĩnh,
Cầu vồng ngàn dặm nỗi sầu của người con gái.
Muốn bảo cô ấy đừng than vãn văn chương tề chỉnh mà phúc lộc chẳng đều, cuộc đời này của cô ấy rốt cuộc cũng kỳ lạ và xuất chúng.