Kim Sinh Kim Thế

Lượt đọc: 327 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Vượt Sông Không Qua

❊ ❊ ❊

Sau kỳ nghỉ hè, tôi chuyển đến trường trung học Ô Châu, vẫn kiêm nhiệm dạy lớp thương mại cao cấp, nhưng học sinh đều đã được giải phóng, hoàn toàn không thể lên lớp.

Đảng Cộng sản giống như người chài lưới văng lưới, từng bước thu hẹp lại, phát động nông thôn đấu tranh ác bá, thành thị ép mua công trái. Chỉ thấy người nhà quê trốn vào thành thị, người thành thị trốn sang Thượng Hải. Tôi cũng đành mua một phần công trái, lại dùng một trăm hai mươi đồng mua cuốn "Đại chúng triết học" của Ai Tư Kỳ, hằng tuần tham gia học tập nhóm, hằng ngày cùng đồng nghiệp hát ca, lại còn viết bản tự bạch. Trong không khí phảng phất tiếng vang của sắt thép, dẫu là đồng nghiệp thân thiết cũng thà nói ít đi vài câu. Nhà Dương Vũ Nông, nhà Ngô Thiên Ngũ, tình cảnh đều đã không thể hỏi đến. Tôi chỉ đành vẫn đến thăm ông Lưu Cảnh Thần, mấy hôm trước ông khuyên viên hành chính giải giáp, không ngờ lại thành ra thế này.

Mã Hoa tôi còn gặp qua một hai lần, tôi thấy anh ta cũng giống như những đảng viên khác, cho đến khi nhận ra sự thuần khiết của mình bị lừa gạt, thì chỉ còn rơi vào sự tàn nhẫn buông xuôi tự khí, sau này dẫu triều đại có lật lại một lần nữa, anh ta cũng đã là kẻ phế nhân.

Có một học sinh họ Nê, trước và sau giải phóng đều là chủ tịch hội học sinh, nay lại đành phải thôi học. Vì nhà cậu ta ở Lạc Thanh bị đấu tố địa chủ ác bá, không có tiền đi học tiếp, nên đến từ giã tôi, nhất định đòi tặng tôi một bộ áo quần vải bông nhỏ kẻ sọc, là bộ đồ mùa hè cậu ta mới may chưa từng mặc qua. Cậu ta chỉ gọi một tiếng "Thầy Trương" rồi không nói gì thêm.

Lòng tôi dâng lên một nỗi chua xót, đành phải nhận lấy, nhưng lại cất bộ áo quần ấy ở đáy rương, suốt dọc đường không nỡ mặc.

Đến lúc nghỉ hè, sau khi thi cử xong, ủy ban chỉ đạo đời sống họp, hai đại biểu học sinh phát biểu, quyết định chuyện đi hay ở của giáo chức, và tôi đã bị bãi miễn ngay tại chỗ. Tôi không biết sau này nên đi đâu cho phải, nhưng đồng thời lại chẳng hề sợ hãi, lúc bấy giờ phần lớn mọi người đối với họa phúc sát sườn đang diễn ra đều chỉ một màu mù mịt. Kỳ nghỉ hè tôi vẫn ở lại trường, vẫn viết "Sơn hà tuế nguyệt" như thường lệ, và sau đó là bức thư của ông Lương Thấu Minh gửi đến, giục tôi đến Bắc Kinh.

Ông Lương được Chu Ân Lai điện mời đến Bắc Kinh, khi đó Mao Trạch Đông vẫn còn ở Moskva. Tôi viết mấy bức thư gửi ông Lương, giục ông kiến nghị với nhà cầm quyền tối cao của Đảng Cộng sản: một, lập tức ngừng tạo dựng đấu tranh giai cấp; hai, duy trì sự bình đẳng hòa hợp trong công nghiệp; ba, mở rộng cửa bình đẳng hướng về phương Tây hiện đại; bốn, thiết lập chân thực sử học Trung Quốc. Đến khi Mao Trạch Đông trở về Bắc Kinh, ông Lương bày tỏ với ông ta rằng mình không muốn tham gia Chính phủ Nhân dân, mà chỉ nguyện dùng tư cách bạn bè để dâng lời can giam, bèn đưa hết các bức thư của tôi cho ông ta xem. Mao Trạch Đông không tán thành các bức thư của tôi, nhưng đã đồng ý với ông Lương về việc thành lập cơ quan nghiên cứu so sánh văn hóa, lại hỏi nên mời ai làm phó, ông Lương liền đề cử tôi, và Mao Trạch Đông cũng đã đồng ý. Tôi hoàn thành xong "Sơn hà tuế nguyệt", lại cho ngoại một ít tiền, thu dọn hành lý lên đường.

Ông Lưu Cảnh Thần đến tiễn chân, xách theo hai hộp đồ hộp. Tôi thưa rằng: "Ân nghĩa của ông Lưu đối với tôi, từ trước tới nay tôi chỉ cất giữ trong lòng, nay tôi sắp đi, thực sự nên dập đầu tạ ơn ông Lưu. Chuyến đi này tôi cũng không lấy gì làm nhiệt tình, nhưng xem ra Ô Châu tôi không thể ở lại được nữa, đành phải dứt áo ra đi. Tôi không biết đến Bắc Kinh rồi sẽ ra sao, thế sự nay đều là cỗ máy guồng quay, tôi cũng chỉ đành lấy cõi lòng vô tâm mà ứng phó với nó mà thôi."

Ông Lưu nói: "Ô Châu vốn dĩ chẳng qua chỉ là nơi anh gửi thân tạm thời, anh nên ra đi, ra thế giới bên ngoài."

Tôi dâng ông Lưu bài thơ. Thơ rằng:

Trung nguyên phương ba đào, Xỉ ngôn hiệu lệnh tân,

Trác bỉ Tần hoàng chí, Vị tất năng tiêu binh,

Ẩm ẩn thiên tử khí, Yên tri phi thú canh,

Vĩnh Gia hữu trinh sĩ, Nhật nguyệt tại hộ đình,

Xứ vi Phục Sinh thủ, Du thác Hoàng Thạch danh,

Hề cấu Bì kiều thượng, Tử Phòng cố dĩ kinh.

Ông Lưu xem xong cười nói: "Cái này tôi không dám nhận. Chỉ là trị thế là thường, loạn thế là phi thường. Phục Sinh và Hoàng Thạch mà anh nhắc đến đều rất hay."

Tôi lại thưa: "Lưu Lai, Lưu Chỉ, tôi coi hai cô bé như em gái, sau này nếu có cơ hội, tôi muốn đưa các em ấy ra ngoài."

Ông Lưu nói: "Đó là chuyện của thế hệ các anh."

Tháng thứ chín sau khi Ô Châu giải phóng, tôi rời đi. Khi ấy tàu biển tuyến Ôn - Hỗ (Ôn Châu - Thượng Hải) chiếc thì đã trốn chạy, chiếc còn lại bị Đảng Cộng sản trưng dụng làm việc quân sự, tôi đành phải tiếp tục đi qua Lệ Thủy, bắt ghé thuyền ghe chở khách. Sông núi vẫn y nguyên. Khách trên thuyền đổi thành rất ít nói, người chống thuyền cũng ba lời không nhắc đến Đảng Cộng sản. Chỉ có cây sào trong tay hắn và tiếng nước va đập vào đá bãi cạn, vạn vật vẫn còn thân thiết, lúc nghỉ ngơi hắn ngồi xổm ở mũi thuyền ăn cơm, duy chỉ có bữa cơm này là chân thật.

Đến Hàng Châu, trọ lại một lữ quán ở ga thành, Tú Mỹ liền đến thăm tôi. Khi ấy tằm xuân chưa đâm ổ, Tú Mỹ và Sĩ bá mẫu đều ở lại Hàng Châu. Lữ quán lạnh lẽo quạnh hiu, ánh đèn điện mờ ảo, một cỗ tiêu điều tàn tạ. Tôi gọi người phục vụ ra ga xách hành lý, hắn đáp: "Anh tự đi mà xách!" cũng chẳng thèm đến châm trà. Người lao động đã nhận ra mình bị Đảng Cộng sản lừa gạt áp bức nên sinh ra phẫn nộ, lại hóa thành hung ác với khách khứa. Hôm sau chuyển đến một lữ quán ở Kỳ Hạ, tôi cẩn trọng điền tờ khai lữ khách, cẩn trọng không sai vặt người phục vụ, cẩn trọng ở lại năm ngày.

Tú Mỹ đến thăm tôi, Sĩ quân đến thăm tôi, tựa như bên ngoài đang là thời tiết phong ba bão táp. Tôi cũng đi thăm Sĩ bá mẫu. Bà nay cùng Tú Mỹ và Sĩ quân ba người thuê trọ một tiểu viện, giữ tôi lại ăn cơm trưa. Tú Mỹ cầm tiền riêng đi cửa sau ra ngoài mua chút món ngon, tôi nhìn ra con hẻm nhỏ ngoài cửa sau, cũng chẳng biết là mưa lất phất hay là lúc chạng vạng. Có người nhà họ Sĩ vừa từ dưới quê lên, đang nói chuyện với Sĩ bá mẫu, vừa nhìn thấy tôi liền lập tức im bặt. Căn phòng Tú Mỹ ngủ, cách một lớp vách ván có thể nghe thấy tiếng người nhà bên, tựa như tiếng người trong thuyền đêm, người ta nay đã chẳng còn ở trong ngõ sâu xóm vắng, mà là sắp trôi dạt trong trận hồng thủy rồi.

Tôi chuyến đi Bắc Kinh này, đáng lẽ phải là chuyện vui, vả lại Sĩ bá mẫu là người hay cười nói lời hoa mỹ, thế nhưng lần này bà lại chẳng thèm nói những lời tiễn biệt hùng hồn. Tú Mỹ đối với chuyến đi này của tôi cũng chỉ là không có ý kiến gì, thậm chí tôi cũng chẳng buồn miêu tả cho cô ấy nghe dự định đón cô ấy lên Bắc Bình ở chung sau này. Ngày nay đại nạn đã giáng lâm khắp chốn nhân gian, cho dù chuyến đi này của tôi thực sự là chuyện vui đi nữa, cũng chẳng đổi lại nổi một nụ cười giãn mày của giai nhân hay người thân thích. Tú Mỹ đến lữ quán, trong lòng cũng đầy tâm sự, đương nhiên không phải vì bên cạnh tôi hay bên cạnh cô ấy sẽ có nguy hiểm gì, tâm sự nặng nề này của cô ấy chính là nỗi ưu hoạn khắp nhân gian. Từ ngày tôi bôn ba lưu vong đến nay, chưa từng có lúc nào thất ý như lần này.

Tôi gặp phải không kích trên đường Duyên Linh, là máy bay của quân Quốc phủ từ Đài Loan bay sang, khi ấy giao thông bị cắt đứt, người qua đường chỗ này chỗ nọ đều bị dồn đuổi đến dưới hiên nhà dân hàng quán. Đường cái ở đây rộng rãi, nhà cửa hàng quán thưa thớt, một tên lính cộng sản tay cầm súng bộ binh, đang xua đuổi người ở ngã tư. Những kẻ đó vốn chẳng sợ không kích, thấy tên lính chạy tới, họ liền lùi lại dưới hiên, đợi hắn quay lưng đi, lại ra ngoài trời quang để dòm ngó máy bay, hắn lo được bên này lại chẳng lo được bên kia. Họ phần lớn là công nhân, phu xe kéo, lại có cả phụ nữ, nhìn y phục trên người họ, không phân biệt được là nội trợ hay người làm thuê, thấy tên lính chạy mồ hôi đầm đìa, đều chẳng chút động lòng thương cảm. Mấy người đàn ông trẻ tuổi cười hì hì nói: "Làm cái điều oai phong lẫm liệt thế này để làm gì chứ!" Dẫu là nói sau lưng hắn, nhưng rõ ràng là cố tình để hắn nghe thấy. Tên lính ấy bỗng cũng đind thẹn lúng túng, tỏ ra cô lập không nơi nương tựa. Máy bay rốt cuộc cũng chẳng thả bom, lại còn bay rất cao, trên không trung chỉ thấy pháo cao xạ nở ra từng cụm mây trắng nhỏ. Người bên cạnh tôi lên tiếng: "Mấy phát bắn này đều là tiền công trái cả đấy. Một phát pháo là một phân công trái." Mấy người liền xúm lại đếm, bắn một phát, đếm một tiếng. Họ đích thực là những tiểu dân. Đầu hàng cũng là lớp cuối cùng.

Lần này tôi ở Hàng Châu năm ngày, vậy mà không hề nhìn thấy múa quạt cấy lúa, có lẽ trên phố từng có, mà tôi không để ý tới, bởi vì phong cảnh thời kỳ đầu giải phóng đã sớm lụi tàn rồi. Hơn nữa tôi đi qua đường Hoàn Sa, cũng chẳng hề để ý đến hàng liễu. Thời kỳ quân đội Nhật Bản chiếm đóng, Hàng Châu coi như là tiêu điều xơ xác, tôi từng đưa Thanh Vân đi lấy chồng ngang qua đây, cũng không đến nỗi hàng liễu như ngày nay đều trở nên vô vị.

Tôi cùng Tú Mỹ đi dạo Tây Hồ, Tây Hồ vậy mà không một bóng du khách. Chúng tôi đến đình Phóng Hạc ở Cô Sơn. Nơi đó vô cùng lạnh lẽo quạnh hiu, lại đang lúc sắp chạng vạng. Nhưng sự tĩnh mịch cũng nên có ý vị, sắc chiều chạng vạng cũng nên có điều để suy ngẫm, ấy là mưa phùn xuân lạnh cũng nên có tiết trời mùa xuân tình ý mưa xuân, đằng nào thì chốn này cũng chỉ là nỗi lòng quạnh quẽ, chẳng có gì sất. Ngay cả Tú Mỹ ở ngay bên cạnh, tôi cũng suýt không tài nào nhớ nổi cô ấy là một trang giai nhân đẹp như hoa như ngọc. Những ngày trốn chạy trên con đường Kim Hoa thuở trước, chỉ cảm thấy hai người vô cùng thân thiết, sao giờ đây lại trở nên chẳng có chút niềm vui nào, thậm chí đối với sự thay đổi như thế này cũng không thể kinh ngạc nổi.

Tôi đi thăm người bạn cũ Cừu Ước Ba, người ấy từng làm hiệu trưởng trường trung học Thai Châu, tuổi già lui về ở ẩn, có một ngôi nhà cỏ ở núi Nhạn Đang, nay tá túc trong một ngôi chùa ở góc Thành Hoàng Sơn ven Tây Hồ. Tôi vốn không thích ẩn sĩ, bức thư Ước Ba bảo tôi mang đến cho ông ta chẳng qua cũng chỉ là hỏi thăm dăm câu ba điều, vậy mà tôi lại cứ đi, tựa như đang mù mịt tìm kiếm một thứ đã thất lạc trên cõi đời này. Khổ nỗi đến được ngôi chùa đó thì trời lại đã chạng vạng, nhìn thấy con người ấy và ngôi chùa ấy, đều chỉ khiến lòng tôi thêm ảm đạm. Trên cõi đời này đã chẳng còn gì đáng yêu. Nếu bảo tôi đi theo Đảng Cộng sản giết người, e rằng tôi cũng làm được ấy chứ.

Khu ký túc xá giáo sư của Đại học Chiết Giang nằm ở Lô Uyển trên Bạch Đề giữa Tây Hồ, tôi đến đó thăm Hạ Cù Thiền, ông giữ tôi lại ăn một bữa cơm trưa, hai người cũng chẳng có chuyện tương lai để nói, cũng chẳng có chuyện xưa tích cũ để ôn, cũng chẳng có phong cảnh hiện tại để bàn, chuyến này thực sự là "cạn sạch mười chén", không khí trong phòng toàn một màu hoảng hốt. Tôi chỉ kể một vài chuyện gần đây của ông Lưu Cảnh Thần và Dương Vũ Nông, lại nói Thiên Ngũ đã quay lại Ô Châu rồi. Thiên Ngũ từng ra Thượng Hải, muốn tìm một công việc để an thân, em gái cậu ta ở báo Văn Hội, cũng không giúp gì được. Ăn chực ở nhờ nhà em gái hai ba tháng, đành phải quay về, lúc đi qua Hàng Châu Cù Thiền có bày tiệc rượu tiễn biệt, chỉ có trong lòng là đau xót cho người bạn hiền này. Thơ Bạch Cư Dõi: "Tương khan yểm lệ tình nan thuyết, biệt hữu thương tâm sự khởi tri." Giao tình giữa ông và Thiên Ngũ có thể ví như Bạch Cư Dõi và Nguyên Chẩn. Mà vì bầu không khí xung quanh căng thẳng, đến một chút dư vị bâng khuâng thương cảm như thế cũng chẳng có. Thế nhưng tôi giống như tiểu dân bị xua đuổi tránh không kích trên đường Duyên Linh, hãy còn chưa đến bước đầu hàng cuối cùng, liền ngay lúc đó đưa ra đôi lời chê bai cách làm của ĐCSTQ. Cù Thiền lại không tiếp lời, tôi chẳng khác nào đang tự nói một mình trong căn phòng trống, nghe rõ cả tiếng vang vọng.

Tôi cùng Tú Mỹ đi thăm Mã Nhất Phù. Ông sống trong một căn nhà mới cất ở góc hồ ven Tiền Vương Sơ, trong Tây Hồ tính ra căn nhà mới này của ông với Thiên Sơn Viên của Khang Hữu Vi là đẹp nhất, chèo thuyền ghé vào, vừa bước qua cổng viện đập vào mắt là hàng liễu non. Mã Nhất Phù từ nhỏ tôi đã vô cùng ngưỡng mộ danh vọng của ông. Lần này là lần đầu tiên gặp mặt, nghĩ đến Hàng Châu rực rỡ trong thế giới Trung Hoa Dân Quốc suốt hơn hai mươi năm qua, khiến lòng tôi quang đãng trở lại, cảm thấy Đảng Cộng sản hiện tại cũng chỉ là tạm thời mà thôi. Mã Nhất Phù sau khi chiến thắng, liền kết thúc Phục Tính Thư Viện mà ông điều hành ở Trùng Khánh, trở về Hàng Châu đóng cửa từ chối tiếp khách, chẳng qua vì nể mối quan hệ với ông Lương Thấu Minh, ông ấy mới chịu gặp tôi. Tôi chọn ra một hai điểm trong "Sơn hà tuế nguyệt" kể cho ông nghe, ông nghe xong cho là hay. Tôi hỏi gần đây ông còn viết thư pháp không? Ông đáp chỉ có dịp đầu năm viết một bài "Tước điệu phú", liền lấy ra cho tôi xem. Chữ của ông là bậc lừng danh bậc nhất đương thời, nhưng tôi cũng không tham lam, xem xong liền trả lại cho ông. Ông nói bây giờ ông mới hiểu bài "Tước điệu phú" của Trương Mậu Tiên là hay, tôi hiểu ý ông, chim tước làm tổ chốn rừng sâu, chẳng quá một cành, Mã Nhất Phù có xu hướng thiên về Hoàng Lão, thời thế này có lẽ ông ấy có thể dung nạp qua được.

Tôi bèn đi Thượng Hải, trọ ở nhà họ Hùng. Sĩ quân đi cùng, cậu ta dẫn tôi đi gặp Tụng Thanh. Căn hộ chung cư vợ chồng Tụng Thanh mới cưới đặc biệt có sự nồng nhiệt của một tổ ấm nhỏ, Tụng Thanh ở Bộ Nông lâm lại thích kết giao bạn bè, mang theo sự bồng bột sục sôi của tuổi trẻ. Thế nhưng lần này anh ta chỉ mời tôi ăn một bữa cơm trưa, chẳng hỏi han đầu đuôi, đến chuyện cũ cũng không nhắc tới. Nhà vợ anh ta là kiểu có tiền lại bị cái tiền làm hại, mấy ngày nay đang vét sạch để nộp đủ tiền công trái. Bản thân công việc của anh ta ở Bộ Nông lâm cũng chẳng biết có dựa dẫm được hay không, anh ta là nhân tài chuyên ngành thủy sản, dựa vào điểm này có lẽ Đảng Cộng sản vẫn còn dùng đến anh ta. Nhưng giờ đây sự nồng nhiệt của tổ ấm gia đình mới cưới ấy, cùng với sự sục sôi trên người tuổi trẻ, lại chỉ khiến người ta cảm thấy vô cùng lạc lõng với thời đại, trở thành một sự xa hoa chướng mắt.

Tôi lại cùng Sĩ quân đi thăm Ngâm Ngâm. Ngâm Ngâm cũng mới kết hôn chẳng bao lâu, chồng cô ấy mấy ngày tới sẽ được điều động đi công tác ở Đông Bắc. Cha mẹ chồng đều đang lo sợ, cô ấy tựa như người thiếu phụ trong thơ Đường, sầu muộn khôn nguôi, nhưng nam nhi vốn dĩ nên tung hoành bốn phương, làm vợ thì không thể ngăn cản. Thế nhưng dưới sự thống trị của Đảng Cộng sản, ngay cả chí hướng này của cô ấy cũng bị vùi dập tơi bời, giống như mảnh thủy tinh vỡ vụn rơi trên mặt đất. Hôm đó nhà cô ấy mời ăn cơm trưa, gặp được mẹ chồng và em chồng của cô ấy, lại không gặp được chồng cô ấy, vì chưa tan sở về. Hôm sau Ngâm Ngâm đến nhà họ Hùng thăm lại tôi, mang sang một hộp bánh ngọt. Chuyện giữa tôi và Tú Mỹ chắc hẳn trong lòng cô ấy thừa hiểu, thế nên cô ấy đối với tôi lại có thêm một phần thân tình đặc biệt.

Căn hộ chung cư Trương Ái Linh từng ở, tôi cũng đã tới. Tôi đắn đo suy nghĩ hết lần này đến lần khác, muốn đi mà lại chẳng muốn đi. Thừa biết cô ấy chưa chắc đã gặp tôi, bản thân tôi cũng chẳng còn chờ đợi tính toán gì nữa, hơn nữa cô ấy có lẽ quả thực đã dọn đi rồi. Nhưng rốt cuộc tôi vẫn không chút kiêng dè mà leo lên tầng sáu, dường như chỉ vì một thứ lễ nghi thế tục mà thôi. Đến trước cánh cửa phòng ấy, là một người phụ nữ khác ra mở cửa, hỏi tìm tiểu thư Trương Ái Linh, đáp rằng không biết, căn nhà này đã dọn đến từ sáu tháng trước. Mà trong lòng tôi cũng chẳng chút bùi ngùi thương cảm. Có câu dân ca Quảng Đông rằng:

Anh thương em dạ sắt gan vàng, dẫu sông rộng núi dài vẫn cất bước tìm sang.

Dẫu dòng nước nhạt nhòa tình nghĩa vẫn nặng sâu, dẫu nước nhạt lòng này vẫn ngọt ngào khôn nguôi.

Tình cảnh của tôi cũng là một thứ đạm bạc nhường ấy thôi.

Nhà họ Hùng quạnh hiu không một bóng khách, chỉ có vợ chồng Lý Tuyết Sơ - con trai nhà ngân hàng Lý Tư Hạo - tối muộn đến ngồi trò chuyện, thả rèm cửa xuống, cảnh tượng tựa như đêm không kích. Người vợ họ Lý ấy cực kỳ khéo ăn khéo nói, cô ấy dẫn lại những câu thiên cơ diệu ngữ đang thịnh hành dạo gần đây của người Thượng Hải, toàn là những câu cay nghiệt châm chọc Đảng Cộng sản. Trong số đó có một số do những kẻ kể chuyện phác họa ra, chốc lát khiến việc kinh doanh quán trà trở nên hưng thịnh vô cùng. Lại có những phu xe kéo tự cậy mình là người nghèo, Đảng Cộng sản chẳng làm gì được hắn, dám tức giận mắng rằng: "Lật thân với chả lật thân, lật thẳng xuống cống luôn rồi!"

Tôi ở Thượng Hải hai mươi ngày, cũng chẳng để ý xem trên đường phố có múa quạt cấy lúa hay không, đơn là sau trận ép mua công trái ấy, Thượng Hải đã trông như một bãi phế tích, múa quạt cấy lúa chẳng qua cũng chỉ là chuyện nhảm nhí mà thôi. Lúc này rộ lên một lời đồn, không biết là ở Phố Đông hay ở Phụng Hóa, mặt đất nứt ra một cái hố, có người từng đi xuống dưới, chỉ thấy bên trong có ba ngọn nến đỏ xếp hàng, một ngọn nến đề tên Tưởng Giới Thạch đã cháy gần trụi. Một ngọn nến đề tên Mao Trạch Đông đang cháy phừng phừng, nhưng đã cháy được một nửa rồi, lại còn một ngọn nến không đề tên, chưa được châm lửa.

Thế nhưng thật kỳ lạ, Đảng Cộng sản đối với những chuyện này vậy mà cũng chẳng thèm quản, tựa như chẳng mảy may liên quan. Kỷ yếu tri thức khi ấy đã sớm câm lặng từ lâu. Những kẻ nhà cửa khá giả trong thành thị và người có cơm ăn áo mặc đôi chút dưới quê thì lại càng đã bị xóa sổ khỏi mặt đất. Nhưng ngoài ra tầng lớp tiểu dân bình dân vẫn không phục. Mà các đảng viên cấp dưới của ĐCSTQ, bọn họ phần lớn xuất thân từ du kích địa phương. Lần này ép mua công trái tiến hành cải cách ruộng đất, việc bọn họ làm tuy đã làm, nhưng sự lừa gạt và tàn độc ấy trong lòng cũng hoang mang nghi kỵ bất an. Giờ đây cấp trên chưa có lệnh mới, bọn họ chỉ đành tránh đưa ra những ý tưởng bừa bãi. Nhìn đám phu xe kéo chửi mắng Đảng Cộng sản xơi xơi, bọn họ cũng làm thinh, sự dửng dưng này, chính là thái độ tựa hồ chẳng mảy may liên quan đối với lý tưởng trước kia của chính họ, và đối với cõi nhân gian hiện tại. Mà chính sách Tam phản Ngũ phản sau đó, chính là chuyên dùng để đả kích tầng lớp đảng viên cấp dưới này cùng với tiểu dân bình dân, đẩy họ đến cảnh giới đau đớn tột cùng đến mức không phải con người. Một cỗ oán khí lôi đình buông xuôi tự khí ngược lại đều trở thành sức mạnh vô song của chính quyền ĐCSTQ, khơi thông sông Hoài, đánh chiến tranh Triều Tiên. Mà tôi lần này ở Thượng Hải, là đúng vào thời điểm sau khi ép mua công trái và làm cải cách ruộng đất, trước khi phong trào Tam phản Ngũ phản được phát động, dẫu cho những kẻ kể chuyện đã bắt đầu bị bắt giam, quán trà dần dà không còn ai lui tới, và ngay cả những người nghèo như phu xe kéo, Chính phủ Nhân dân Bắc Kinh cũng đã chuẩn bị sẵn cho họ những trại tập trung lao động nô lệ, cùng nhà máy hóa chất biến xương cốt thành phân bón, chẳng bao lâu nữa sẽ được thi hành. Thế nhưng hiện tại vẫn là cả một thành phố Thượng Hải chìm trong một mảng lạnh lẽo thê lương, khiến người ta chỉ cảm thấy sự tĩnh mịch kỳ lạ.

Cảm giác điềm gở này, dần dần khiến tôi không muốn đi Bắc Kinh nữa. Có lẽ tôi có thể đến xem thử, chỉ sợ đến lúc đó lại chẳng thoát thân nổi, vả lại lòng ham muốn tri thức của tôi cũng rất nhạt nhẽo. Thế nên khi vợ ông Hùng khuyên tôi xuất ngoại, tôi liền bảo được đấy. Tôi nhìn thấy Trâu Bình Phàm ở nhà họ Hùng, anh ta là người năm xưa sau khi chiến thắng đã rũ bỏ tôi để đi thỏa hiệp riêng với Trùng Khánh, đợi Quách Sám tiếp quản Vũ Hán, anh ta giao nộp quân đội, chỉ bảo toàn được gia đình bản thân, cứ thế sống mãi ở Thượng Hải từ dạo ấy. Anh ta nay muốn xuất ngoại, chỉ vì không có mối quan hệ, nên vẫn còn đang chần chừ do dự. Mà tôi cũng có cái khó của mình, tôi là phí tổn xuất ngoại không có chỗ bấu víu. Thế nên tôi liền ba hoa khoác lác rằng mình có thể liên lạc được với Đào Hi Thánh, Đào Hi Thánh nay đang làm thư ký cho Tưởng Giới Thạch ở Đài Loan, anh ta sẵn lòng đồng ý giúp chúng ta sang Nhật Bản mưu cầu phát triển mới vân vân.

Con người tôi chính là có cái điểm xấu này, đến mấy lời nói dối không chớp mắt thế này cũng nói ra được, mà chẳng tính là tội lỗi gì. Trâu Bình Phàn tin lời tôi nói, anh ta đi mời hai người thương gia bỏ tiền ra, một vị họ Trần, một vị họ Lý, tính cả tôi và Trâu Bình Phàn, tổng cộng bốn người, vào cuối tháng Ba cùng đường rời Thượng Hải đi Hồng Kông.

Trước khi đi tôi viết thư cho ông Lương Thấu Minh, chỉ nói là đi Hồng Kông đón gia quyến rồi sau đó sẽ đến Bắc Kinh. Chỉ có Thanh Vân là khổ sở. Cô ấy nay đã có hai đứa con, chồng lại bị điều đi Sơn Tây để cải tạo, thế mà gia đình tôi vẫn còn liên lụy đến cô ấy. A Khải đã vào Đại học Nhân dân Bắc Kinh, Ninh San cũng đi vào trường học của Đảng Cộng sản, dưới gánh nặng là Tiểu Vân và Bảo Bảo, một đứa đã mười bốn tuổi, một đứa mười hai tuổi, theo chị đến nhà họ Hùng thăm tôi, gọi tôi là "cha". Nhớ thương người thân và tài sản là mỹ đức của con người, tôi không có tài sản, nhưng tình cảm con cái thì có, thế nhưng Đảng Cộng sản lợi dụng mỹ đức của con người để bắt họ hy sinh thân mình, vậy thì tôi cũng vô tình, cứ thế thản nhiên mà đi.

Tôi cùng Trâu Bình Phàn và bốn người lên chuyến tàu hỏa ở ga Bắc Thượng Hải, mua vé đi Quảng Châu. Lúc ngang qua Hàng Châu, Tú Mỹ đã sớm nhận được thư ra ga gặp mặt, thế nhưng vì cùng chuyến tàu có ba vị giáo sư Liên Xô, hai nam một nữ, muốn đến Hàng Châu giảng học, chính quyền tỉnh Chiết Giang của Đảng Cộng sản cùng các đoàn thể đến hoan nghênh, nhà ga giới nghiêm, khách trên tàu không được phép bước ra khỏi toa nửa bước, người ngoài ga cũng bị chặn lại không cho bước vào, kéo dài chừng mười lăm phút. Đến khi ba vị khách người Nga này xuống tàu trong tiếng nhạc húc vang, tiến ra sân ga, người đón mừng tặng hoa, đọc diễn văn, lại tấu nhạc, Tỉnh trưởng Tấm Chấn Lân đi đầu, rời nhà ga lên ô tô chuồn đi nhanh như bay. Lúc ấy Tú Mỹ mới được cùng mọi người chen chúc ùa vào, thế nhưng đoàn tàu đã sắp khởi hành. Cô ấy đứng trên sân ga, tôi thò đầu ra khỏi cửa sổ toa tàu, chỉ nói được với cô ấy vài câu, giữa tiếng còi tàu, cô ấy còn vội vàng nhét mấy bộ quần áo lót thay đổi trong tay nải và hai hộp đồ hộp vào. Bánh xe quay tròn, cô ấy chạy theo vài bước, lại nắm lấy bàn tay đang chìa ra của tôi một cái, buông tay ra, người cô ấy liền lùi về phía sau. Tôi còn nhìn thấy cô ấy đang vẫy khăn tay. Đến khi không còn nhìn thấy nữa, tôi mới trở về chỗ ngồi, cất kỹ tay nải và đồ hộp. Đồ hộp ấy, một hộp là thịt bò, một hộp là thịt gà, giờ đây đã tăng giá đến mức nào rồi, cô ấy lại vì tôi mà mua thứ này, trong lòng tôi vô cùng áy náy. Tôi đã hạ quyết tâm rời khỏi chính quyền của Đảng Cộng sản, lúc này mới lại có được tình thân đối với con người và lòng yêu thương đối với vạn vật.

Tàu chạy đến Quảng Châu mất ba ngày hai đêm. Chúng tôi ngồi toa giường nằm mềm. Khách cùng tàu cho đến cả người phục vụ, ai nấy đều cảm thấy bầu không khí bất thường. Trong số khách thỉnh thoảng có người cười nói lác đác, chút tình người thưa thớt này, tựa như kẻ đánh bạc thua sạch hàng ngàn lạng bạc, còn sót lại mấy đồng xu chẳng còn bù đắp nổi vào đâu, nhưng lôi ra mua một bát nước đậu phụ ăn, vẫn đáng được trân trọng. Lại có khách khẽ hỏi người phục vụ, các anh là công nhân đường sắt, đãi ngộ sinh sống chắc hẳn phải tốt chứ? Người phục vụ liếc mắt ngó quanh bốn phía một lượt, rồi mới đáp rằng không bằng ngày trước. Hắn gọi các cán bộ đảng viên trong công đoàn là "bọn họ", "bọn họ nhất định sẽ mở hội đấu tố". Đối với hắn, những vị khách trên tàu này xa lạ hơn nhiều so với Mao Chủ tịch vĩ đại nhưng lại chính là người một nhà.

Trên tàu còn có một vị nữ khách, cô ta cũng đi Hồng Kông, dung mạo lại vô cùng xinh đẹp, đang độ xuân sắc phơi phới của người phụ nữ tuổi ba mươi mấy, tiếng Anh, Pháp, Nhật đều thông làu, nhìn dáng vẻ của cô ta thì đích thị là một nhân vật làm mưa làm gió trong giới thượng lưu xã hội Hồng Kông, dự tiệc trà ngoài vườn với người Tây, làm thương mại xuất nhập khẩu trong văn phòng, thậm chí làm gián điệp quốc tế, việc gì cũng đều thích hợp với cô ta cả. Trâu Bình Phàn liền sà vào làm quen, còn vị họ Trần thì hóa mê mẩn. Đàn bà sắc sảo kích thích tôi cũng thích, nhưng chẳng vì sao, tôi chỉ cảm thấy sự lãng mạn của Đảng Cộng sản và sự lãng mạn của cô ta là cùng một loại, nói chung là cách xa tôi vạn dặm.

Tôi đến Hồng Kông, lúc này mới khôi phục lại tên thật của mình. Tôi dò hỏi được địa chỉ của Tiểu Chu, viết thư về Tứ Xuyên, cô ấy quả nhiên viết thư hồi âm. Tôi lúc đó mới biết năm ấy sau khi tôi đi thì cô ấy bị bắt vào ngục. Hai tháng sau được thả ra, nghĩ lại cục tức, bèn gả cho một người đàn ông trẻ tuổi họ Lý làm biên tập cho tờ báo Đại Sở, cùng về Tứ Xuyên. Nào ngờ nhà hắn vốn đã có vợ, mà hắn lại không thể làm chủ thay cho Tiểu Chu. Tiểu Chu đã mang thai, mấy lần muốn bỏ trốn, nay bỗng nhiên nhận được thư của tôi, lập tức kinh ngạc khóc lớn, bởi vì cô ấy vẫn luôn đinh ninh rằng tôi chưa từng yêu cô ấy. Cô ấy viết trong thư hồi âm rằng: "Lần này tôi đã hạ quyết tâm bỏ trốn." Thư còn nói những món đồ tôi tặng cô ấy, "năm đó đều bị Chính phủ Quốc dân tịch thu rồi, nhưng sau này tôi vẫn sẽ trả lại cho anh." Tôi lập tức viết thư gửi tiền lộ phí sang, mời cô ấy đến Hồng Kông, thế nhưng đều bị trả về, có lẽ cô ấy đã không còn ở đó nữa.

Hầu Phương Vực và Lý Nương trong "Đào hoa phiến", lưu lạc giữa cảnh binh đao khói lửa, làm lễ cúng ở ngôi chùa trên núi, chẳng ngờ giữa chốn đông người lại gặp lại nhau, lúc ấy mừng tủi lẫn lộn, lại bị vị cao tăng quát lớn: "Chốn cửa Phật không vướng tình duyên nam nữ." Rốt cuộc vẫn không thể đoàn tụ. Tôi và Tiểu Chu cũng chỉ giống như những thiện nam tín nữ cùng hội họp trong Long Hoa Hội, ai giữ thân nấy trong sạch. Lại có Ái Linh, tôi và cô ấy cũng chẳng khác nào Kim Đồng Ngọc Nữ, rốt cuộc hoa nở nước chảy mỗi ngả vô tình.

Thoắt cái đã tháng Sáu, chiến tranh Triều Tiên bùng nổ. Thư của Đào Hi Thánh có gửi tới, nhưng lực bất tòng tâm chẳng thể giúp gì. Bốn người chúng tôi đành mỗi người tự mưu tính tiền đồ cho riêng mình. Trâu Bình Phàn bèn vượt biển trái phép sang Nhật Bản. Hai vị thương gia họ Trần họ Lý đi cùng, một người quay về đại lục, một người ở lại Hồng Kông tìm được một công việc nhỏ. Duy chỉ có tôi là không có nơi chốn để đi, đành tá túc ở nhà Âu Văn - thủ hạ cũ của Hùng Kiếm Đông. Hồng Kông xem trọng đồng tiền, cảnh sát là tôn quý nhất, thời tiết lại nóng nực, phía Cửu Long nhìn đâu cũng thấy lều gỗ san sát, toàn những người tị nạn rách rưới trốn chạy từ Thượng Hải sang. Tôi gặp Phàn Trọng Vân, khí khái của anh ta vẫn như thủa bình xưa, chỉ có điều cũng đành lực bất tòng tâm tự lo cho thân mình.

Tôi còn đi thăm vợ của Lâm Bách Sinh, bà ấy cùng với chị của Tăng Trọng Minh là Tăng Tỉnh cùng sống ở đường Thái Tử. Bách Sinh vốn không hòa thuận với tôi, nhưng vợ Lâm tiên sinh nói với tôi rằng Lâm tiên sinh khi sinh thời là người thanh liêm chính trực vì nước. Tôi chỉ nghiêm nghị lắng nghe, bởi vì tấm lòng người vợ của người phụ nữ đang cất lời ấy là chân thật. Bà ấy lại trách móc tôi: "Nhưng anh lại chống lại uông tiên sinh." Tôi cũng cúi đầu nhận sự quở trách ấy.

Tăng Tỉnh đã tóc bạc trắng đầu, tuổi già trông giống nữ lại giống nam, hơn nữa lại vô cùng tiêu sái. Nhà chồng nhà mẹ đẻ của bà ấy, ngay cả người thân thích là Uông tiên sinh, mấy người đều vì Trung Hóa Dân Quốc mà hy sinh chiến đấu đến cùng, bản thân bà ấy cũng là đồng chí cách mạng, ngày nay gặp lại ở chốn hải ngoại, lại chẳng hề nghe thấy bà ấy thốt ra một lời oán giận phẫn uất nào. Con người bà ấy tựa hồ chính là Trung Hoa Dân Quốc, đối với Tưởng Giới Thạch, đối với Mao Trạch Đông đều mang một thứ thái độ khoáng đạt.

Cho dù là đối với Đảng Cộng sản, tôi cũng chẳng hề có chút hận thù nào, hay là vì không thể dung nạp nổi về mặt lý luận. Tôi cách xa họ, chi bằng nói là vì họ không hợp với tính tình của tôi mà thôi. Cảnh tượng người dân nổi dậy khởi binh thời kỳ đầu giải phóng ấy, vẫn còn tươi mới thanh khiết trong tâm trí tôi, thế nhưng cách làm của Đảng Cộng sản có họ thì không có tôi, đó là lý do tôi không phục. Có một ngày tôi đến Sa Điện, ngồi bên dòng suối nhỏ dưới chân đồi rất lâu, tự hỏi bản thân có bì kịp Mao Trạch Đông hay không? Tự đáp rằng, tôi có lý do để vượt qua ông ta.

Ở Hồng Kông, tôi chỉ kết giao được với Đường Quân Nghị. Tôi đọc bài viết của ông đăng trên tạp chí, chẳng cần người giới thiệu, liền tự ý đến tận nhà bái kiến. Ông cùng Tiền Mục điều hành Tân Á Thư Viện, sống ngay tại trường. Lần đầu tiên tôi đến chỉ trò chuyện mười phút, để lại bản thảo "Sơn hà tuế nguyệt" nhờ ông chỉ giáo. Lần thứ hai lại đến, ngồi trò chuyện suốt hai tiếng đồng hồ, phu nhân của ông bưng chè đậu đỏ ra mời. Hôm sau vợ chồng ông đến thăm tôi, từ đó thì thường xuyên qua lại. Con người Quân Nghị còn vĩ đại hơn cả văn chương của ông ấy, điều ông ấy thích không phải là việc tôi giống ông ấy, mà là việc tôi khác biệt với ông ấy. Ông ấy kém tôi hai tuổi, sự chân thành giống như Lương Thấu Minh. Vợ ông ấy vô cùng thuần hậu, tôi đến phòng bọn họ trò chuyện với Quân Nghị, phu nhân họ Đường ngồi bên mép giường lắng nghe, chưa từng xen vào một lời, hễ có ai hỏi đến bà ấy, bà ấy cũng chỉ đáp gọn lỏn một hai câu, thế nhưng người ta không hề cảm thấy bà ấy là kẻ dư thừa ở đây, hơn nữa phải có bà ấy thì mới là trọn vẹn.

Tôi mắc kẹt ở Hồng Kông năm tháng, chẳng biết có cách nào để sang Nhật Bản, sau đó là nhờ ơn phu nhân họ Hùng giúp đỡ tiền lộ phí, vì không có hộ chiếu, việc vượt biển trái phép tốn kém rất nhiều tiền. Vợ chồng Quân Nghị đến tiễn chân, đi cùng tôi ra phố mua một chiếc nhẫn vàng, nặng ba chỉ, lên bờ ở Nhật Bản có thể đổi lấy để tiêu dùng. Vì là vượt biển trái phép nên ngoài ra trên người chẳng thể mang theo thứ gì khác. Tam thập lục kế, tẩu vi thượng sách, mà kế đầu tiên chính là qua mặt trời biển. Sự ngông cuồng tự đắc của dân gian Trung Quốc, chính là đến cả ông trời cũng muốn lừa gạt. Con tàu này tên là Hán Dương Luân, vốn dĩ là con tàu chạy trên sông Dương Tử. Nay rút lui từ đại lục ĐCSTQ, đổi hướng chạy ra vùng biển ngoài khơi. Nghĩ đến Hán Dương, Tiểu Chu đã không còn ở đó nữa, cô ấy nay cũng chẳng còn ở Tứ Xuyên nữa. Cô ấy là người có chí khí, đương nhiên sẽ không đến tìm tôi, có lẽ cô ấy đã tòng quân ra chiến trường Triều Tiên làm y tá rồi. Đời người hận dài tựa dòng nước chảy về đông, chân trời góc bể xa xôi còn tốt hơn cố hương vạn lần, vô tình tốt hơn hữu tình vạn lần, nỗi bi thương của cô ấy cũng thật mãnh liệt.

Đối với Nhật Bản, trong tôi luôn là thứ tình cảm hoạn nạn có nhau, nhìn thấy chiếc bình đồng hoa cúc do quân đội Nhật Bản bỏ lại trên phố Ô Châu, tôi rất muốn mua lấy. Còn cái oai phong của Nguyên soái Douglas MacArthur thì không hề vương vấn trong lòng tôi. Giờ đây vừa đến vùng biển ngoài khơi Ô Châu, trên tàu vậy mà đã nghe thấy tiếng phát thanh của Nhật Bản, xa cách đã bốn năm nay, thực sự cũng là mừng tủi lẫn lộn. Tàu tiến vào eo biển Đài Loan, bắt được đài phát thanh của Chính phủ Quốc dân, và khi tiến sát vùng cửa sông Trường Giang, bắt được đài phát thanh của Thượng Hải, các quốc gia trên Thái Bình Dương tựa như chòm xóm láng giềng, ban đêm đèn đuốc tiếng người râm ran.

Tàu tiến sát Yokohama, biển trời quang đãng tươi đẹp, đã nhìn thấy đất liền Nhật Bản rồi, chỉ cảm thấy nơi này đích thực là xứ sở của Nữ thần Mặt trời. Lần này tôi cải trang làm thủy thủ lên bờ, chỉ được phép mang theo một bộ quần áo tùy thân, không thể mang theo bất cứ thứ gì khác. Tranh thủ lúc tàu chưa cập cảng, tôi liền ném chiếc nhẫn trong tay và một chiếc áo sơ mi thừa thãi xuống làn nước biển ngoài mạn tàu, dâng cúng cho Nữ thần Mặt trời. Tấn công tử Trùng Nhĩ ném ngọc bích trắng xuống sông trong Tả Truyện, đến nay tôi mới thấu hiểu đó là loại tâm tình gì.

Sau khi lên bờ ở Yokohama liền lên tàu điện, ở sân ga tôi chú ý quan sát những người Nhật nam thanh nữ tú. Bọn họ ngược lại không hề phờ phạc, y phục cũng khá chỉnh tề, trong lòng tôi thầm vui mừng an ủi. Trong cổ thi có câu "Nỗ lực gia xang phạn" (Cố gắng ăn uống điều độ vào nhé). Lại nói "Quân kỳ ái thể tố" (Anh hãy trân trọng giữ gìn thân thể). Tình cảm chân thật nhất chỉ có thể là như thế này mà thôi. Lại nhìn thấy đoàn tàu điện lướt qua sân ga, đoàn tàu và hành khách đều nhẹ nhàng tựa muôn hoa, không hề mang thứ cảm giác đè nặng cơ học của phương Tây, lại càng khiến tôi vui mừng khôn xiết, bởi vì tôi đã thực sự đặt chân đến Nhật Bản rồi.

Hôm đó đúng là dịp Tết Trung thu, tôi đến Tokyo vậy mà lại tìm được nhà Shimizu Tozo. Nhà người Nhật có cửa lùa vách giấy. Đêm hôm ấy tôi liền ngả lưng ngủ ngay trên chiếu trong phòng khách nhà ông ta. Một chiếc đèn lồng khung trúc bọc giấy mướt, ánh sáng thanh tao tựa ánh trăng, tôi trải qua muôn vàn cay đắng mới đến được chốn này, chợt cảm thấy vạn vật đều bình an vô sự. Nhưng sự bại trận của Nhật Bản vẫn còn như mới. Tôi ở nhà Shimizu năm ngày, chỉ sợ họ vì mình mà tốn kém thêm tiền bạc, ban ngày đi ngang qua chợ rau hàng cá, cá một khúc năm đồng, trứng một quả mười đồng, tôi nhìn thấy đều khắc sâu trong tâm trí.

Ikeda Atsunori từ tỉnh Shizuoka đến đón tôi. Vừa gặp mặt chỉ thốt lên: "Anh đã đến rồi, thế là tốt lắm rồi!" Bèn hỏi tôi có kế hoạch gì không, tôi đáp hiện tại chưa có kế hoạch gì, cậu ta nghe xong cũng không hề cảm thấy thiếu hụt tiếc nuối. Tôi không những không mang theo ý đồ muốn gây dựng lực lượng thứ ba như những kẻ khác, hay đi xin viện binh cho đội du kích đại lục, mà lòng dạ còn nguội lạnh đến mức chẳng buồn mang theo lấy một chút bi phẫn đối với Đảng Cộng sản.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.