Dương lịch tháng Năm, tôi lại về Hán Dương. Xuống sân bay, trong ánh hoàng hôn, khói bếp từ những mái nhà ở Hán Khẩu khiến tôi cảm thấy thực sự đã trở về. Lúc đó, lòng tôi như mũi tên hướng về quê hương, vội vã vượt sông Hán. Khi đến bệnh viện Hán Dương, mọi người đã dùng bữa tối. Các cô y tá cùng Khải Vô, Vĩnh Cát đều đến phòng tôi trò chuyện rôm rả, trong khi ở bếp lại rộn ràng tiếng xào nấu cơm canh.
Tôi vừa trả lời họ về chuyến đi, vừa đưa mắt nhìn quanh, cuối cùng hỏi y tá trưởng: "Tiểu Chu đâu?". Bà ấy đáp mới thấy ở trên lầu. Hóa ra Tiểu Chu nghe tin tôi đến, liền một hơi chạy như bay xuống lầu, nhưng đến nửa cầu thang thì đột ngột dừng lại, cảm thấy vô cùng kinh ngạc. Trước đây cô ấy cứ đinh ninh tôi đi rồi sẽ không bao giờ trở lại, thế mà nay nghe tin tôi đã về, thật khó mà tin được. Nhưng chuyện này là thật trăm phần trăm, khi đối diện với cái chân thật của thế gian, cô ấy sợ hãi đến mức lùi lại. Cô ấy lùi về tầng ba, trốn trong phòng mình, tim vẫn còn đập thình thịch.
Tôi lập tức đến phòng y tá trưởng ở tầng hai, các cô y tá đi theo, họ lên lầu gọi Tiểu Chu, Tiểu Chu mới chịu đến. Cô ấy mang theo chiếc gương và hai bao thuốc lá mà tôi gửi cô ấy giữ. Tôi kéo cô ấy lại gần, cô ấy liền ngồi sát vào tôi. Thấy mặt cô ấy vàng vọt, chẳng lấy gì làm đẹp, trong lòng tôi lại không vui. Cô ấy chẳng có lời nào để nói, cũng chẳng có câu nào để hỏi, vì cô ấy đã ở bên tôi rồi. Đến khi tôi hỏi, cô ấy mới ngước mặt nhìn tôi bảo: "Em gầy đi rồi." Còn tôi lúc đó chẳng hề tưởng tượng đến những giọt nước mắt của cô ấy sau ngày xa cách, thậm chí chẳng có chút thương xót, bởi vì người trước mắt chính là tất cả, thời khắc này trôi qua vội vã, đến cả chút cặn bã tình cảm cũng không được phép có. Tiểu Chu lại bảo: "Thuốc lá vơi mất hai bao, có lần Quan tiên sinh hết thuốc, đêm khuya không chỗ mua, em đã đưa cho ông ấy một bao. Còn có chủ tịch công ty Cao Diêm Ứng Thành là Trần Chí Viễn đến thăm anh, em bảo anh chưa ở Thượng Hải về, ông ấy ngồi một lát, em cũng khui một bao thuốc mời khách." Chuyện nhỏ nhặt như vậy cô ấy cũng phải dặn dò cho rõ ràng, cứ như thể trọng trách thừa kế vậy. Còn nỗi lòng sau ngày xa cách, cũng chỉ có thể nói chừng ấy.
Vừa rồi nghe tin tôi về, cô ấy đã kinh động đến thế, vậy mà bây giờ trước mặt bao người lại ngồi sát vào tôi, không chút e thẹn. Hóa ra những chuyện tầm thường trong nhân sinh cũng có thể chấn động tâm can, còn đại sự cả đời lại có thể thuận theo tự nhiên một cách dịu dàng. Tôi vừa trò chuyện với y tá trưởng và mọi người, vừa nắm tay Tiểu Chu, thấy cô ấy đeo một chiếc nhẫn vàng, rất đẹp. Tiểu Chu nói: "Là dùng số tiền anh để lại cho em mua đấy." Số tiền ít ỏi đó mà cô ấy lại dùng vào việc như vậy.
Một đêm không có chuyện gì, hôm sau mọi việc lại như thường lệ, như thể tôi chưa từng rời đi. Tiểu Chu cũng rạng rỡ hẳn lên, chỉ là so với trước đây dường như có thêm tâm sự. Tôi kể chuyện ở Thượng Hải cùng Ái Linh, Tiểu Chu bỗng không vui nói: "Anh có cô Trương rồi, là vợ anh sao?" Tôi ngạc nhiên: "Anh vẫn luôn nói với em mà." Tiểu Chu đau xót thốt lên: "Em cứ tưởng là nói dối!" Cô ấy thật ngây thơ như cảnh xuân ba tháng. Nhưng sau đó cô ấy cũng không còn lời nào đố kỵ nữa. Tôi bàn với cô ấy chuyện kết hôn, cô ấy chỉ lắng nghe. Vì tôi và Ái Linh cũng chưa tổ chức nghi thức, không thể vượt mặt với Tiểu Chu, hơn nữa cũng lo ngại thời cuộc biến động, không thể liên lụy đến Tiểu Chu. Chuyện này thật khó sắp xếp, nhưng tôi cũng không phiền lòng.
Nhớ lại tháng Giêng, tháng Hai, người Hán Dương làm hương cây, một loại màu vàng đất, một loại màu hồng thắm, trải trên chiếu trúc phơi ở chốn đồng hoang. Nhìn qua cứ ngỡ là hoa, tôi rất thích màu sắc đó, hóa ra màu vàng đất lại đẹp đến vậy, màu hồng thắm lại tuyệt vời đến thế, như thể từ tận đáy lòng thấu hiểu với nó, khiến cả mắt người cũng sáng bừng lên, và đây chính là "Cách vật". Đạo trời đâu có thiên vị, có được cái "Cách vật" này của nhân thế chính là sự thân gần, còn những nơi khó sắp xếp về tình lý, chỉ cần được tự nhiên là tốt, cũng không cần nghi ngờ. Như Huấn Đức, cái thói hay thở dài của cô ấy, tự bảo là vừa tức cười vừa buồn cười, thực ra lại có cái nét an phận tri mệnh của bậc quân tử.
Chớp mắt đã đến Tết Đoan Ngọ âm lịch. Hôm ấy Huấn Đức về nhà. Người dân Hán Dương đều đang ăn tết. Buổi sáng ánh nắng chiếu vào phòng tôi, chỉ thấy ẩm ướt, trong sân khói nhạt thưa thớt, tiết khí sao mà chính xác đến thế. Buổi chiều Huấn Đức lại đến bệnh viện, tuy chỉ là đi về nhỏ nhặt, nhưng cũng là "người về nhà mẹ, lòng ở nhà chồng". Cô ấy mua một chiếc khăn tay tặng tôi, chiếc khăn tay này cùng với tâm tư của cô ấy, cũng ngay thẳng như tiết khí vậy.
Tháng Năm, cửa sau bệnh viện nước sông lặng tờ, hơi nước lạnh lẽo. Trong thơ văn người đời Đường, Tống có câu "Đại giang lưu nhật dạ" (Sông lớn chảy ngày đêm), nhìn nó chảy đi cuồn cuộn, lại vì quá đỗi mênh mông mà tạo thành những vòng xoáy chạy đôn chạy đáo. Giữa lòng sông mây nắng chiếu xuống, lại ngỡ như vạn mẫu ruộng mới cày, những khối đất vàng đỏ bị lật lên vô số, có sự tĩnh mịch nhường ấy. Lại một câu là "Trọc lãng bài không" (Sóng đục xẻ không trung), tuy là ngày nắng, cổng sau bệnh viện mở ra phía sông, nền đá trong sân cũng lặng lẽ như đang suy tư, khiến người ngồi trong phòng cũng trở nên dung mạo đoan chính, cảm thấy không thể đùa giỡn được. Lúc này vẫn có thuyền chạy ven bờ, khi đi ngang qua cửa sau bệnh viện, cánh buồm màu đỏ thẫm kia giống như một con chim lớn, cánh che khuất bầu trời, phủ bóng râm lên phòng tôi.
Sông Hán vốn trong xanh, hòa vào sông Trường Giang, cứ như người con gái chạy theo người đàn ông, chỉ thấy trong lòng uất ức khó chịu, chảy dọc Hán Khẩu mấy dặm, hai màu nước không hề hòa lẫn. Tôi lại thích những chuyến đò trên sông Hán, một chuyến chở bảy, tám người khách, phần lớn là hạng người gánh gồng buôn bán, thúng mủng quang gánh, tôi đi đi về về tòa soạn báo đều đi cùng họ. Nhưng giờ đây sông Hán vì lũ thượng nguồn đổ về quá lớn, biến thành dòng chảy đục ngầu cuồn cuộn, qua sông rất nguy hiểm, người lái đò phải tăng từ một thành hai, vừa chống sào vừa chèo lái, hành khách đều phải ngồi yên, không được cử động tùy tiện. Nơi này cách cửa sông Trường Giang chưa đầy nửa dặm, là hạ nguồn sông Hán, thế nước chảy xiết bị chủ lực sông Trường Giang cản lại, sinh ra nhiều dòng xoáy và hải lưu loạn xạ, sôi sục bên ngoài mạn đò, thứ nước vàng đỏ đó nhìn dày đặc đến mức khiến người ta không thể tin rằng lật thuyền sẽ chết.
Người lái đò ấy tranh đấu với dòng nước, lái thuyền như điều khiển con ngựa dữ, đến lúc ngàn cân treo sợi tóc, đến cả sức bú sữa cũng tung ra hết. Tôi để ý nhìn mặt ông ta, lại không thấy vẻ thê lương, trên mặt ông ta là vẻ "Thánh hiền đương đại sự", sự cương quyết "thành ý chính tâm", sự cương quyết này chặt đứt mọi suy tư tình cảm xa xỉ, huống hồ là thần quỷ. Trung Quốc chính là như vậy, người bình phàm lái thuyền chạy xe, cũng tâm chính lực chính, có thể như đánh trống thúc hoa với vạn vật, nhịp nhàng đúng điệu.
Tháng Năm sắp hết, mới lại liên tiếp những ngày đẹp trời, nước sông Trường Giang và sông Hán đều rút xuống. Một buổi chiều, tôi đến phòng Tiểu Chu ở tầng ba, đây là lần đầu tiên. Tiểu Chu vốn không bao giờ tô son điểm phấn, không mặc quần áo hoa văn, phòng cô ấy cũng đơn giản đến mức chỉ một giường, một bàn, một ghế, không có vẻ đàn bà, nhưng ngoài cửa sổ sông Trường Giang nối liền bầu trời, một mảng sáng sủa khoáng đạt, đến cả tình yêu cũng không thể dung chứa nổi. Đáng tiếc phòng đó quá nhỏ, mặc dù cửa phòng còn có lan can có thể đứng được. Không bằng xuống phòng tôi, hoặc là ra bãi cát bên sông dạo chơi. Khi chúng tôi sóng vai đi trên bãi cát, tôi luôn thích nhìn chân cô ấy, đi đôi giày vải tròn, hợp với ý người, không khỏi lại khen hay.
Những nơi khác chúng tôi rất ít đi. Tôi đến đây đã lâu, ngay cả Hoàng Hạc Lâu ở Vũ Xương cũng chưa từng tới, chỉ có Anh Vũ Châu là một mình đi vài lần, ban đầu cũng là tản bộ, như người Vũ Lăng đi dọc khe suối, quên cả đường xa gần, đi đến nơi mới biết là Anh Vũ Châu. Anh Vũ Châu vẫn còn những ngôi nhà có đinh ốc khoen thú, là của dân buôn gỗ, từ xưa gỗ xuôi theo dòng Tương Giang đều tập kết tại đây, nay thời chiến tuy hiu quạnh, nhưng về tình cảm vẫn còn vẻ phồn vinh thái bình. Mộ Di Hành tôi đi qua đã thấy, vì trời đã về chiều, cảnh tối sầm bao trùm, tôi chỉ nhìn vào từ cổng đền, chưa từng vào trong, nhưng cũng vì thế mà đứng sững lại một lát. Sau đó tuy đi qua mấy lần, nhưng tôi đều không vào. Di Hành là người mà người đời thời Hán chẳng ai dám nhìn thẳng, cũng chẳng dám gần gũi thưởng ngoạn, chỉ riêng con đường lớn trước mộ ông, đi ngang qua thôi, lòng đã thấy đầy ắp rồi, đâu còn có thể lại gần mà thưởng ngoạn. Chỉ là trong lịch sử Trung Quốc có người như vậy, không giống sự kiêu ngạo của những kẻ tử vì đạo hay nhà tiên tri phương Tây, mà tự nhiên rung động kim thạch, tiếng vang đầy trời đất.
Ngoài ra là Cầm Đài, còn gọi là Bá Nha Đài, tôi cũng đến Hán Dương khá lâu mới nảy ý định một mình đi tìm hiểu. Lịch sử phương Tây không có câu chuyện tương tự, một là đại phu của họ hai nghìn năm trước không thể tưởng tượng nổi việc có thể kết bạn với tiều phu, hai là "Cao sơn lưu thủy" cần có tri âm, trước hết phải có nhân thế như "Cao sơn lưu thủy", mà phương Tây chỉ có xã hội. Hơn nữa họ đa phần dựa vào một vị thần, thì sao có thể làm tri âm với con người? Ấn Độ tuy uổng công có tha tâm thông, nhưng hở chút là nói "ngũ trọc ác thế", có được lòng từ bi, thì không thể có kết nghĩa kim lan. Người Nhật Bản trung nghĩa, nhưng không hiểu thấu lòng người khác, dẫu có tình hiệp khách cũng không phải tri âm, họ lại còn nhất định xây dựng những ngôi đền sâu thẳm, dựng lên nhiều cột đèn đá, gọi người ta cảm động, cũng không thể có kiến trúc như Cầm Đài. Câu chuyện Du Bá Nha, Chung Tử Kỳ đáng ca ngợi và cảm động, nhưng Cầm Đài xây dựng thoáng đãng vang dội như thế, xây móng trên đồng bằng, nhìn xuống Nguyệt Nha Hồ, bốn bề gió lớn thổi tới, chỉ cảm thấy đang ở giữa trời xanh nắng vàng, không vết tích gì để cầu tìm. Tôi nhớ hình như đến cả bia ký đề vịnh cũng không có.
Tháng Sáu hoa sen nở, 5 giờ chiều bệnh viện tan tầm, tôi cùng Huấn Đức đi Cầm Đài, trước hết đến Nguyệt Nha Hồ ngồi thuyền nhỏ. Chống sào vào nơi sâu nhất của hoa sen, mạn thuyền sát gần mặt nước, hoa sen lá sen gần gũi với con người như vậy. Khi chèo thuyền quay về trời đã tối mịt, ánh đèn và tiếng trống nhạc của Cầm Đài vọng ra mặt nước, chúng tôi liền lên bờ đến nơi đó. Cầm Đài mùa hè có quán trà, du khách đông như dệt vải, gặp Lý sư trưởng dẫn theo vệ binh cũng đến uống trà, chào hỏi tôi, nhưng tôi chỉ cùng Huấn Đức chọn một chỗ ngồi ở góc hiên, gọi một ấm trà, chia làm hai chén, hệt như cung cách của những người làm thuê trẻ tuổi ở cửa tiệm. Trong kịch bản tiểu thuyết thời Nguyên Minh thường có câu "Trời thương thấy" (Thiên khả lân kiến), chúng tôi chính là đôi nhân tình được "Trời thương thấy" ấy, giữa chốn đèn hoa rực rỡ chỉ cảm thấy thân gần.
Chúng tôi vừa rót được hai chén trà uống, bỗng nghe tiếng còi báo động, đèn đóm tắt sạch, mọi người đều tản đi. Chúng tôi đi ra dưới ánh sao trăng, đứng lại một lúc ở bậc đá cổng phụ Cầm Đài, đợi mãi còi báo động vẫn không dứt, mới đành đi về nhà. Đến đường phố, các cửa hàng đều đã đóng cửa đi ngủ sớm, dưới ánh trăng hai người nắm tay nhau đi, Huấn Đức cầm một bông hoa sen trong tay. Đến bệnh viện, y tá trưởng và mọi người vẫn còn ở dưới lầu phòng tôi đợi giải trừ báo động, mọi người trò chuyện. Trong phòng tôi có ánh trăng chiếu vào, trong không khí căng thẳng, thời gian trôi qua không tiếng động, những gì mọi người nói cũng chẳng qua là tin tức xóm làng, hay đến cả chuyện giày dép, mà những nam nữ tầm thường trước mắt này chính là thế hệ của non sông. "Trăng cong cong chiếu Cửu Châu", chính là dân gian như thế, cho nên mới có kháng chiến tám năm, sau này còn có Quân Giải phóng Nhân dân, đánh trống vượt Trường Giang.