Kim Sinh Kim Thế

Lượt đọc: 327 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chúc Oanh Chuyển

❊ ❊ ❊

Ngôi chùa Chuẩn Tề nằm sát vách nhà ngoại, trong đại điện có tám tủ kinh sách, lúc rảnh rỗi ngày nào tôi cũng đến ngồi trên tấm bồ đoàn trước Phật để đọc kinh.

Trước đó tôi hoàn toàn mù tịt về Phật kinh, nhưng từ khi trốn nạn đến nay, có những nơi tự nhiên lại thông suốt ý nghĩa với nó, giờ đọc lại, đến mức phục sát đất. Năm ba mươi tuổi, tôi từng định viết một cuốn sách, dùng phép biện chứng duy vật để phê bình triết học Ấn Độ, may mà không làm cái chuyện ngốc nghếch ấy. Thế nhưng đợi đến khi tôi đọc gần xong Tam tạng kinh, tôi lại thấy bất mãn với nó, rồi bước ra khỏi nó.

Tôi mua được một tập Hoa gian tập, lại yêu thích vô cùng. Lại mua một bộ thơ Đỗ Phủ, không mang nó ra đọc như thơ ca, mà chỉ xem nó như những chuyện nhân sự đời thường. Hóa ra vẻ đẹp của Phật kinh, trong thơ từ Trung Quốc đều có đủ. Tôi đem ý này viết thư cho giáo sư Phượng Văn Bính của Đại học Bắc Kinh, mong có thể kết giao được một người bạn mới thì tốt biết bao. Nào ngờ ông hồi thư nói lý Phật hà huống lại gần gũi với khoa học phương Tây, đương nhiên ông cho là tôi non dại, việc kết giao chỉ có thể dập tắt ý niệm. Một con người khi có sở đắc mới, thì vừa đến là đã muốn bài tha, Phượng Văn Bính cũng không tránh khỏi, thế là tôi lại đâm ra không phục, tôi liền mua thêm hai cuốn Kinh Dịch, lại mượn từ Thư viện Trụ Viên bộ Chu lễ chính nghĩa của Tôn Di Nhượng. Thiên đạo nhân sự trong hai cuốn sách này, hóa ra vốn còn hay hơn lý Phật rất nhiều.

Tôi trở nên vô cùng trọng công lợi, phàm những kẻ không thể vượt qua tai nạn, không thể dẹp yên thiên hạ, thì dù hắn có điểm tốt thế nào đi nữa, rốt cuộc vẫn có điều thiếu sót. Thế cho nên tôi đà không thích Nho sinh, lại càng không thích Sở từ. Ngay cả những từ thời Vãn Đường Bắc Tống từng yêu thích như thế, bỗng nhiên cũng cảm thấy từ rốt cuộc vẫn là tiểu đạo, không bằng thơ ca ngay thẳng và chân thành. Thơ thì tôi yêu Lý Bạch, không nể phục Đỗ Phủ, bởi tôi không muốn bản thân mình cũng rơi vào cái cảnh túng quẫn giống Đỗ Phủ, sự túng quẫn của ông ta vừa hợp tình lại hợp lý.

Tôi lại mua được một cuốn Thăng huyện hí khảo, có Thập bát tương tống, Lâu đài hội, Chúc Anh Đài khóc lêng, Tiền du am, Hậu du am, Chí Trinh khóc lêng, Long phượng tỏa, Bàn phu, cùng bản Tương mạ, chưa từng bị văn nhân Thượng Hải sửa đổi. Tôi đem ra đọc thuộc lòng hết, thỉnh thoảng có quên, muốn dịch chuyển hay thêm bớt một hai chữ, rốt cuộc cũng là điều không thể. Tỷ như trong bản Tương mạ, Cửu Cân lão đạp chết con mèo lông vàng của người chú họ hàng xóm, phải đền ba ngàn quan tiền, người vợ trẻ nhà Cửu Cân liền bắt bà ta phải đền cả cái cán vá đã mượn đi không thấy đâu, nói là cây sa-ba trong mặt trăng. Lời ca rằng:

Nghĩ ông nội tuổi đã cao,

Trời hửng sáng đã thức dậy mau,

Từ ruộng trên đi đến ruộng dưới nào,

Nhặt được một cành sa-ba nào.

Lên đằng đông trèo lên không vững,

Lên đằng tây trèo lên không khéo,

Trèo trúng vào cái cán vá vừa khéo.

Cán vá giáng cho một đòn,

Một nồi nước trong sẽ biến thành cơm,

Cán vá nện cho một cú,

Một nồi củ cải sẽ biến thành thịt.

Chính là một nhân gian Trung Quốc ngay thẳng và tinh nghịch như thế, cho nên cứ năm trăm năm ắt có bậc vương giả trỗi dậy.

Tôi có nỗi sầu tư, liền ra ngoài cứ thế cắm cổ đi bộ suốt nửa ngày. Cứ liên tục như vậy đến mười mấy ngày. Có mấy lần trên con đường ở cầu Đậu Phụ, chỉ thấy bầu trời trắng xóa, phía bắc một đạo sắc xanh trong ngát, hình như là cái mà người đời gọi là thiên nhãn đã mở, vô số ngọn núi ở phía xa, ngoài muôn núi là Trung Nguyên, nơi ấy có Ái Linh và Tiểu Chu, điều này khiến tôi phải có chí khí. Thế nhưng chốc lát không thể thỏa nguyện, không thể tính toán, chỉ đành muốn cất tiếng ngâm nga. Trong Kinh Thi có câu "ngã ca thả dao" (ta ca hát lại ngâm nga), ngâm nga và huýt sáo đều là những thứ ý tình khó tả ấy, âm thanh thì nhiều, câu chữ thì ít, nếu cứ nhất thiết phải nói ra cảm xúc lúc bấy giờ, ngược lại sẽ phải hổ thẹn.

Tôi đến thư viện Trụ Viên xem báo, chú ý đến tin tức phán quyết tội danh Hán gian của những người ở Nam Kinh, Thượng Hải, lại còn cả Nhật Bản và Đức cũng đang xét xử tội phạm chiến tranh. Tôi lúc ấy cũng dần dà mượn sách đọc. Thư viện này là ơn trạch để lại của bậc kinh sư cuối nhà Thanh là Tôn Di Nhượng, nay viện trưởng họ Mai, một thủ thư họ Trần, bên dưới có hai trợ lý, cùng một tạp dịch. Người họ Trần này mang tật què quặt, chỉ tốt nghiệp tiểu học, cũng may nhờ xuất thân ngh khó, được đứng vào hàng ngũ người đọc sách của Ôn Châu. Anh ta lại bắt chuyện với tôi, tôi cũng nghĩ ở chốn này nếu quen được một người, biết đâu lại có ích cho sự an toàn của mình.

Anh ta gặng hỏi mới biết tôi chỉ làm nghề buôn chuyến lẻ tẻ, liền nói: "Sách anh mượn đọc đều rất có trình độ đấy chứ." Tôi đáp tôi làm buôn bán cũng là kẻ xuất gia ngang hông. Anh ta liền giục tôi viết bài gửi đăng, phụ san báo Ôn Châu có một trang do anh ta biên tập. Tôi nói văn chương chỉ hồi nhỏ học viết, việc gửi bài cho báo lại càng không có kinh nghiệm, chỉ sợ không lọt mắt xanh. Anh ta lại bảo: "Anh cứ thử xem, tôi thấy nếu sửa được, sẽ sửa giúp cho anh." Anh ta nhân đó ca ngợi hết lời các bài tiểu phẩm của Chu Tác Nhân, tôi chỉ lắng nghe, bụng nghĩ điểm hay trong văn của Chu Tác Nhân, nằm ở chỗ bản thân ông là người có tài hoa rất cao, mà lại có thể khiến cho những kẻ tiểu nhân hèn mạt cũng tìm thấy niềm tự đắc của riêng mình. Chuyện gửi bài viết tôi liền thuận theo anh ta, cũng là viết văn tiểu phẩm, nhưng để cẩn trọng, tôi chỉ chọn Phật kinh làm đề tài, mà dùng câu chữ trong thơ từ để giải thích. Tôi viết được mấy bài như thế, đều được anh ta tán thưởng, chỗ sửa đổi cũng không nhiều.

Thế nhưng những người mang tì vết tàn tật thường có một kiểu nhẫn nhịn ngoan cố và ích kỷ, chỉ nghĩ đến mình mà không màng người khác, người họ Trần này tuyệt nhiên không làm chuyện vô ích vô vị, tôi rốt lượng không thể hy vọng anh ta giới thiệu bạn bè, thậm chí muốn gửi địa chỉ liên lạc qua anh ta, cũng không có cách nào để thương lượng. Tôi chỉ nhờ ở chỗ anh ta mà quen được tổng biên tập báo Trần Trung họ Hoàng, là người của lực lượng Áo Xanh, báo Trần Trung lại ở ngay gần đó, tôi ngược lại phải càng cẩn thận hơn.

Bỗng một hôm, trên báo Ôn Châu đăng một bài ngũ cổ uống rượu, tác giả là Lưu Cảnh Thần. Tôi chịu ảnh hưởng của phong trào Ngũ Tứ, không thích cổ thi do người cận đại sáng tác, thế nhưng bài này lại hay, thơ kỵ nhất là bị nghệ thuật hóa để thành ra một vật độc lập, cho nên thơ hay ngược lại phải khiến người ta không thấy đó là thơ. Tôi liền họa lại một bài, cũng được đăng trên cùng tờ báo ấy, tôi có ý đồ muốn làm quen, chỉ là không biết Lưu Cảnh Thần này là ai, lại không dám đến tòa soạn để hỏi, tình cờ đi ngang qua tiệm đóng khung ở phố Ngũ Mã, thấy có treo một bức tranh hồng mai, đề tên cũng là Lưu Cảnh Thần, tôi bụng bảo dạ hóa ra ông ấy lại biết vẽ tranh, liền hỏi nhân viên cửa hàng địa chỉ của ông, là số 2 thế mỹ hẻm Bách Lý Phường. Nhưng tôi cũng không dám đường đột đến thăm.

Cứ như vậy qua hơn nửa tháng, bỗng một hôm thấy trên báo đăng tin triển lãm thư họa cá nhân nhằm quyên tiền giúp đỡ tiểu học, lại là Lưu Cảnh Thần. Tôi bèn đi xem, thấy một lão ông râu tóc bạc phơ ngồi bên án thư, oai nghiêm thanh tịnh, phong thái của ông cũng giống như tranh. Tôi nghĩ phen này chắc chắn là đúng rồi, nhưng chi bằng cứ xem tranh trước, rồi sau đó mới tiến lên chào kính, hỏi có phải Lưu tiên sinh không, tôi là Trương Gia Nghi. Lưu tiên sinh đứng dậy đáp lễ, mời tôi ngồi, nói bài thơ họa đã xem qua, quả thực không tệ. Hỏi quê quán phủ trạch của tôi ở đâu, tôi mạo nhận gia thế của Ái Linh, đáp là Phong Nhuận. Lưu tiên sinh nói Phong Nhuận cuối đời nhà Thanh có Trương Bội Luân, tôi đáp đó là tiên tổ, ông bảo: "Đây là gia học có truyền thừa rồi." Tôi chỉ ra vẻ không biết, hỏi địa chỉ của Lưu tiên sinh, nói hôm nào sẽ đến bái phỏng, Lưu tiên sinh gật đầu.

Tôi không dám nôn nóng, lại cách mấy ngày sau mới đến nhà ông. Lưu tiên sinh mời tôi ngồi, tôi nhìn qua sân vườn sảnh phòng, biết đây không phải là gia đình tầm thường, tôi liền chỉ giữ lễ đệ tử, nói ít hỏi ít. Chủ khách vừa mới ngồi định vị, Lưu tiên sinh buông lời phủ đầu ngay: "Tôi ở đây vốn không thích người trẻ tuổi đến qua lại, bởi vì đám người bây giờ luôn mang ý đồ lợi dụng." Nghe xong tôi giật mình thót tim, tâm tư chột dạ của tôi vừa vặn bị ông nói trúng. Tôi bắt buộc phải ra vẻ như một kẻ không có chuyện gì xảy ra.

Tôi lại càng phải tránh việc quá mức cầu cạnh, kể từ lần đó trở đi, tôi luôn cách vài ngày hoặc mười ngày mới lại đến một lần, lúc đi nhất định phải đoan tâm chỉnh y, hơn nữa hoàn toàn không có yêu cầu gì. Lưu tiên sinh ngược lại cũng từng đến đáp lễ tôi một lần, ngẫu nhiên lúc đó tôi không có nhà, ông chỉ đứng ở ngay cửa phòng bên cạnh bếp lò nói vài câu với ngoại tôi, rồi tặng tôi mấy gói thuốc lá. Lần này Lưu tiên sinh tới, hàng xóm đều biết, sẽ không còn ai hoài nghi hành tung của tôi nữa.

Hóa ra vị Lưu tiên sinh này là bậc túc nho lớn nhất ở Ôn Châu, từng làm huyện lệnh thời nhà Thanh, nghị viên quốc hội đầu thời Trung Hoa Dân Quốc, lại từng làm giáo sư Đại học Hạ Môn, Mai Tư Bình của chính quyền Nam Kinh trước đây, cùng tổng tư lệnh quân đội chính phủ quốc dân ở chiến trường Hoài Hải hiện nay là Khâu Thanh Quấn đều là học trò của ông. Phàm là chuyên viên hành chính và huyện lệnh đến nhận chức ở Ôn Châu, trước tiên đều đến bái phỏng ông, ông liền dạy bảo họ phải đối đãi với nhân dân bằng sự trung tín. Lúc Mai Tư Bình còn làm giáo sư Đại học Trung Sơn và huyện lệnh Giang Ninh trước chiến tranh, Lưu tiên sinh đã sớm cự tuyệt con người này. Thời chiến quân Nhật hãm thành Ôn Châu, người trong vùng muốn Lưu tiên sinh ra mặt để duy trì tình hình, Lưu tiên sinh dùng lời lẽ nghiêm khắc từ chối, lánh về ở ẩn tại Đại Nhược Nham. Khi chiến thắng, sở công tác chuyên viên hành chính bắt bớ tàn sát tội phạm Hán gian, những kẻ đến cầu xin gửi gắm, Lưu tiên sinh không gặp một ai, thế nhưng ông lại đem đại thể lập quốc và bổn ý chấn chỉnh kỷ cương ra nói với vị chuyên viên hành chính ấy, chỉ bằng một lời mà tha bổng giảm án cho rất nhiều người.

Lưu tiên sinh là học trò của Tôn Di Nhượng, có rất nhiều điểm rất giống Tôn Di Nhượng, ông nổi tiếng là cương trực không a dua, thế nhưng lại vô cùng tài hoa uyên bác, vô cùng tinh tế nhã nhặn, cho nên biết rằng cương dương là gốc của muôn nết. Thế nhưng ông không phải xuất thân từ gia đình đời đời đọc sách, cha ông năm xưa chỉ là một người buôn bán nhỏ, đến khi ông đi làm quan khắp bốn phương, trở về thì gia cảnh sa sút, một chút tài sản cố định tích lũy cũng không có, chỉ có ba người con trai đều đã trưởng thành, con trưởng Lưu Tiết dạy học ở Đại học Trung Sơn, con thứ và con út, một người nhậm chức tại Cục đường sắt Bắc Ninh, một người làm biên tập tại Nhà xuất bản Khai Minh, chỉ có ba người con gái ở nhà, người chị cả làm giáo viên tiểu học, hai người dưới vẫn đang đi học. Từ xưa các bậc hào hiệp phần lớn không xuất phát từ thế gia, cho nên mới thấu lý đạt tình, tôi chính là yêu những lời bàn luận của Lưu tiên sinh, cùng với cổ văn, thơ từ, thư pháp, hội họa, khắc triện của ông đều mang một vẻ bản sắc, có cái hay của nhân sự thế tục.

Học vấn kinh điển của Lưu tiên sinh cực kỳ tinh thâm, thế nhưng ông lại chỉ xem nó như sự bình chính của nhân sự thế tục. Ông lại cho tôi xem chữ triện mô phỏng bản khắc Dịch Sơn của Lý Tư, cùng bộ truyện Trịnh Tử Sản mà ông đang biên soạn, hóa ra Lưu tiên sinh lại là một người ưa chuộng luật pháp phân minh. Sự bình chính của nhân sự thế tục trong thế giới Dân Quốc, quả nhiên vẫn phải có sự phân minh của luật pháp, tựa nhưThiên địa bất nhân (trời đất không có lòng nhân).

Nhà Lưu tiên sinh vang dội tĩnh lặng, phụ nữ và trẻ con vô sự không bước chân đến trung đường và tiền viện, mỗi lần tôi đến đều thấy một mình Lưu tiên sinh ở phòng xá bên phải, gian bên trong là thư phòng và nơi ngủ nghỉ, gian bên ngoài là phòng sinh hoạt. Ông ăn cơm cũng chỉ có một mình ở phòng xá tiền viện này, bốn đĩa thức ăn tinh tế, nhất định phải có rượu, đúng một chén làm chuẩn, chỉ có con gái bưng trà dâng khăn hầu hạ. Những vật dụng Lưu tiên sinh dùng đều rất tinh tế, tuyệt không lãng phí hoang phí, một hộp chu sa ấn từ mười lăm năm vẫn như mới. Ông cho tôi mượn một cuốn sách về nhân minh học của đại sư Từ Ân đời Đường, lại tặng tôi chữ và tranh, tự tay dùng một tờ báo để gói lại, cũng nhất định gói sao cho các góc thật vuông vức. Ông đặt một món đồ nào đó, đều có vị trí cố định, giống như càn khôn định vị, vật nào ở đúng chỗ nấy, chính là cái ý vị vô cùng tận.

Sĩ phu Ôn Châu ở đây không dám đến mấy, chỉ có giao hảo từ xưa với hội trưởng thương hội Dương Vũ Nông. Dương Vũ Nông vốn là người bán gạo, đầu thời Trung Hoa Dân Quốc từng làm nghị viên tỉnh Chiết Giang, không biết nhiều mặt chữ, thế nhưng lại hiểu sự việc, thấu hiểu con người, hào phóng phóng khoáng. Đối với thế hệ trẻ, Lưu tiên sinh chỉ coi trọng Hạ Cù Thiền và Ngô Thiên Ngũ. Cù Thiền là giáo sư Đại học Chiết Giang, làm từ hiện nay là đệ nhất, cha làm nghề buôn bán nhỏ mọn, ông chỉ tốt nghiệp trung học, tự mình khổ học thành danh, từ ngữ và cổ ngữ của ông đều thành từ ngữ mới, viết chuyện nay cũng giống như trong Kinh Thi. Thiên Ngũ đối xử với Cù Thiền như anh em, là một con người chí tính, âm thầm noi theo khí tượng nguy nga lẫm liệt của Mạnh Tử, từng học vẽ từ Hoàng Tân Hồng, thiên tư cực cao, chữ sủng chuộng Vương Hiến Chi, lại từng học cổ cầm, thơ văn đều có căn đế rất sâu, mà vì gia cảnh tốt, ông có thể không cần đi làm, lại vì đã có Cù Thiền, ông có thể không làm thơ văn, ngay cả chữ tranh cũng giống như tiếng đàn của ông, bình thường không viết không gảy, đối xử với người cũng là lời ít của người phúc hậu. Họ đến chỗ Lưu tiên sinh, ngồi nhất định cung kính nghiêm trang, đối đáp hết sức cẩn thận, ngược lại tôi vẫn còn có chút tự do thoải mái.

Sĩ phu Ôn Châu hoặc giáo viên trong các trường học đến nhà Lưu tiên sinh, phần lớn không dám hút thuốc lá, sợ bị mắng, tôi cứ hút như thường, Lưu tiên sinh thế mà cũng không mắng. Thỉnh thoảng ông còn giữ tôi lại ăn cơm đạm bạc, cùng ông uống rượu, chỉ cảm thấy cái đẹp của rượu ngon thực chất là cái đẹp của con người. Tôi lại thấy trăm thợ thủ công và người nhà quê đến, phàm là những ai có họ hàng thân thích, Lưu tiên sinh đều đối đãi bằng lễ tân chủ. Tôi nói chuyện với Lưu tiên sinh, phần lớn đều là nói về cảnh tượng thế sự trước mắt. Người lớn tuổi có sở thích niệm tưởng chuyện cũ, ông ngược lại không thế.

Rất nhiều sách mới Lưu tiên sinh đều đọc, tỷ như khảo chứng lịch sử Trung Quốc của người Nhật Bản, ông còn nắm rõ hơn tôi rất nhiều. Ông nói Trần Yn Khác viết về sử thực nhà Đường viết rất hay. Ông nhân đó nhắc lại hồi mười sáu, mười bảy tuổi đọc được một bài viết của Lương Khải Siêu, nói cha mẹ không có ơn nghĩa gì với con cái, vô cùng tâm đắc, lúc ăn cơm liền nói với cha, cha ông quát lên rằng: "Mày thật không coi trọng lễ nghĩa thế! Lương Khải Siêu kia cũng vậy, ông ta chỉ cốt nói cho sướng miệng." Lời này nghe xong quả thực rất đáng để suy ngẫm.

Tôi hỏi Lưu tiên sinh có xem tiểu thuyết hay kịch nói của người cận đại không? Ông nói từng xem qua một chút, tính kích thích quá lớn nên không xem nữa. Thực ra ông là một người bộc trực sắc sảo, hoàn toàn không phải sợ cảm mạo. Ông rất không thích Quốc Dân Đảng, nhìn thấu người trong thiên hạ đều sẽ nổi dậy chống lại, chỉ riêng ở điểm nổi dậy chống lại này ông lại có thiện cảm với việc dụng binh của Đảng Cộng sản. Tỷ như câu đầu trong bài thơ Hoa Sơn Nhật Xuất của Triệu Khuông Yến "Dục xuất bất xuất quang lạt thát" (muốn ra mà không ra chói chang dữ dội), cái vẻ quang lạt thát ấy quả thực vô cùng mãnh liệt, Lưu tiên sinh chính vì bản thân là một người bộc trực nên mới không thích sự kích thích. Kích thích trông có vẻ bộc trực, nhưng chỉ khiến cho con người ta buông tuồng mất chí khí.

Ôn Châu ngày trước có phái Vĩnh Gia, nay phong văn vẫn rất thịnh hành, Lưu tiên sinh lại rất ít khi khen ngợi ai. Có một người tên Vương Vinh Niên, từng làm tổng thư ký chính quyền tỉnh Chiết Giang, công phu chương thảo vô cùng thâm hậu, lại cuồng ngôn không coi ai ra gì, đại khái chữ của ông ta giống như Phật học của Hùng Thập Lực, không biết chỗ nào luôn có chỗ không đúng. Lưu tiên sinh nói thẳng trước mặt ông ta rằng: "Chữ suy cho cùng phải có vị, chữ của Vinh Niên không có vị." Họa sĩ Ôn Châu có Trương Hồng Vi, tuổi đã bảy mươi, người biểu điệt (cháu họ gọi bằng dì/cô) của bà là Trịnh Mạn Kiện cũng rất nổi tiếng ở Thượng Hải. Một hôm tôi ở chỗ Lưu tiên sinh thì đúng lúc Trịnh gửi tranh đến thỉnh giáo, Lưu tiên sinh mở ra nhìn một cái, liền nói: "Mạn Kiện học vẽ vốn có thiên tư, những bức hồi đầu còn không tệ, dạo gần đây lại sa vào lối phóng túng bừa bãi, càng vẽ càng tệ rồi." Hễ dính đến sự cuồng ngạo hoang đường, thì dù có tài cũng không đáng xem, tài năng của kẻ đó đã bị bóp chết rồi, tuy vẫn còn giữ hình mẫu, nhưng cũng đều đã mất đi hương vị, mất đi dáng dấp rồi. Thế cho nên thơ văn của Đường Bá Hổ, Từ Văn Trường, Kim Thánh Thán rốt cuộc không hay, mà Văn Trung Tử của Vương Thông cũng khó mà được người đời tin dùng. Những biến hóa kỳ dị kỳ quái trong chữ Trung Quốc đều là những con chữ hay, thế nhưng lại không phải là thứ mà bọn họ có thể thấu hiểu.

Huyện Nhạc Thanh có gia tộc vọng tộc họ Cao, lão tiên sinh họ Cao ấy là một nhân vật giống như Trương Nhất Cốc - thân hào Tô Châu tổ chức Lão tử quân lúc đầu kháng chiến - nay đã sắp bước qua thọ khấn tám mươi, các môn nhân đệ tử của ông đang chuẩn bị khắc tập thơ văn cho ông. Tôi thấy trên báo, bèn hỏi Lưu tiên sinh, Lưu tiên sinh chỉ nói: "Đu!" rồi bảo rằng: "Họ Cao mới hôm qua đến đây, hỏi ý kiến của tôi, tôi nói anh đã hỏi tôi, bạn bè nên nói lời thẳng thắn, tôi thấy tập văn của anh có thể khắc, còn thơ thì không cần khắc, trong thơ của anh không có lấy một câu nào ra hồn thơ." Nghe xong tôi giật mình, chỉ sợ mấy bài thơ tôi mới sáng tác căn bản cũng chẳng phải là thơ, mà Lưu tiên sinh xem qua cũng chưa từng khen ngợi câu nào. Nhưng rồi tôi lại tự tin, tôi làm thơ không giống thơ là thật, chắc cũng không đến nỗi làm đâu ra đấy giống thơ mà rốt cuộc vẫn chẳng phải là thơ, bởi vì tôi vẫn còn có con người tôi đây.

Chữ và tranh của Lưu tiên sinh tôi không hề mở lời xin, toàn là do ông vui lòng cho tôi. Lúc tôi học ở Hàng Châu từng theo tiên sinh Chu Thừa Đức ở Hải Ninh học viết chữ, tiên sinh Chu là nhà thư pháp nổi tiếng đất Chiết Giang, cùng lứa với Mã Nhất Phù, Lý Thúc Đồng, thiên tư không bằng nhưng công lực lại hơn, tôi theo ông học viết chữ Ngụy thạch và triện lệ hành thảo cũng mấy năm, nhưng nay nhìn thấy chữ của Lưu tiên sinh, mới hiểu thế nào là chữ đẹp. Lưu tiên sinh còn viết kinh, năm nay ông sáu mươi sáu tuổi, thị lực hoàn toàn không suy giảm, đọc sách viết chữ nhỏ không cần đeo kính. Năm đó quân Nhật không kích Ôn Châu, bom rơi xuống phố Bách Lý Phường, ông vẫn ở trong phòng xá tiền viện viết Phổ Môn Phẩm, thần sắc như thường. Phổ Môn Phẩm ông đã viết được một nghìn ba trăm mấy chục lần rồi, toàn là đem phát cho họ hàng bạn bè, tôi hỏi Lưu tiên sinh có khi nào viết sai hoặc sót chữ không? Ông nói mấy năm nay chỉ có một lần viết sót hai chữ. Đây đúng là định thần luyện hình. Phổ Môn Phẩm do ông viết tôi cũng có được một bài, chữ nhỏ phảng phất như đóa tiên hoa kỳ dị phóng khoáng, mà phong cốt lại tựa như người đời Tùy Đường viết kinh.

Tôi thấy chiếc quạt tròn Lưu tiên sinh đang cầm là chữ của Mã Nhất Phù, nhân đó hỏi chữ của Mã Nhất Phù thế nào? Lưu tiên sinh bảo: "Mã Nhất Phù cho người ta chữ, không chịu đề thượng khoản, đề thượng khoản phải trả thêm tiền, thói đời nặng nề quá. Có người cầu chữ của Tô Thức, theo đuổi suốt hơn năm trời, lấy được một trướng rồi đi, viết chữ vốn dĩ chỉ là chuyện phong lưu dư sự, nào có ai giống như cái kiểu của Mã Nhất Phù thế này." Tôi nói Chương Thái Viêm cũng không chịu gọi người ta là tiên sinh, chỉ đề "Mưu mưu đến cầu chữ, viết cái này cho hắn", Lưu tiên sinh nghe xong lại không đưa ra bình luận. Chương Thái Viêm quả thực có một kiểu đáng yêu, một kiểu tự đại giống nhau, nhưng khác với sự nghiêm túc của Mã Nhất Phù.

Chữ thì Lưu tiên sinh vẫn thích Hoằng Nhất hơn. Hòa thượng Hoằng Nhất lúc sinh sống ở chùa Diên Khánh Ôn Châu, Lưu tiên sinh từng có dịp quen biết. Nay nhân vì tôi nhắc đến, Lưu tiên sinh liền lấy bức hoành phi "Nam Mô A Di Đà Phật" do Hoằng Nhất viết ra cho tôi xem, chữ to năm thấc, mực vẫn như mới. Mối thâm giao giữa Hoằng Nhất và Mã Nhất Phù, có thể ví như Ngô Thiên Ngũ và Hạ Cù Thiền, nhưng chỉ tính riêng về chữ mà bàn, chữ của Mã Nhất Phù đạo khí quá nặng, giống như thơ của Tạ Linh Vận, còn chữ của Hoằng Nhất ngược lại giống Đào Tiềm, có cái chất nhân sự thế tục của ông ấy.

Hoằng Nhất tức là Lý Thúc Đồng, gia thế và những bài từ ông sáng tác, có nét giống Nạp Lan Tính Đức, thư họa kim thạch của ông, khiến cho tất cả mọi người có tình đều có chí khí thanh liêm cứng cỏi, ngay cả tranh sơn dầu và tiếng đàn piano của ông, đến nay ở Trung Quốc vẫn chưa ai có thể bì kịp. Lúc ông du học ở Nhật Bản diễn kịch, còn từng đóng vai Trà Hoa Nữ. Thế nhưng ông xuất gia, dâng hiến toàn bộ phù hoa để tuân giữ luật tông, cẩn trọng kiên khổ đến cùng cực, mà lại khiêm túc ôn hòa đến cùng cực, đứng trước mặt ông, chỉ cảm thấy con người bạn cũng tựa như gió xuân hoa mẫu đơn. Về già ông ở trong ngôi chùa ở Phúc Kiến, chủ tịch tỉnh Chiết Giang đi tuần thú, thị trưởng Hạ Môn đến chùa mở yến tiệc, mời hòa thượng đến gặp mặt, trước đó từng nhờ người nói tốt với ông, thế nhưng đến hẹn ông vẫn không ra gặp, chỉ gửi lại một mẩu giấy nhắn để cảm ơn, viết rằng: "Làm tăng chỉ hợp ngồi trong núi, tiệc trò trước mặt quốc sĩ thật không nên." Quả thực là biết ơn tình mà không vượt quá đạo nghĩa.

Thế nhưng lúc tôi đọc được trong một cuốn sách ở thư viện Trụ Viên ghi lại cảnh Hoằng Nhất thị tịch, thiện nam tín nữ đều tụ tập lại, ông nói: "Ta nay có thể để các người lạy, các người lạy đi." Thế là tất cả mọi người đều lạy, giống như đi nhiễu quanh Phật ba vòng. Tôi đọc đến đây, nghĩ đến thân thế của mình, không kìm được vô cùng xúc động, lại cảm thấy xót xa. Tôi liền đem kể cho Lưu tiên sinh nghe, Lưu tiên sinh lại bảo: "Hoằng Nhất nói thế là không đúng."

Thế nhưng vì sao Khổng Tử lại nói: "Trời mà chưa muốn dứt đường văn hiến này, thì văn há chẳng ở nơi ta đây ư?" Mạnh Tử cũng nói: "Thiên hạ ngày nay, bỏ ta thì còn ai vào đây?" Nghĩ chắc là lời nói còn có vế trên vế dưới, nếu như giống như lời của Tào Tháo thì rất hay. Tào Tháo cùng Lưu Bị uống rượu luận anh hùng, Lưu Bị sợ bị kỵ gièm, bèn giả vờ khờ dại, Tào Tháo lại nói: "Anh hùng thiên hạ, chỉ có sứ quân với ta mà thôi." Lưu Bị giật mình đánh rơi đũa. Nếu là kiểu ngạo nghễ thỏa mãn với bản thân như thế này thì tuyệt vời vô cùng, còn cái kiểu nghiêm nghị ra vẻ ta đây tự đại thì không tốt.

Ngay cả Lưu tiên sinh, một người kiên nghị như thế, tôi cũng thường cảm thấy ông thật uyển chuyển quyến rũ. Tôi càng thêm tâm phục khẩu phục rằng Lưu tiên sinh quả thực có tài kinh bang tế thế, lại đủ cốt cách xương sống, có lần không kìm được thốt lên, tôi nói: "Trời nếu chán ghét loạn ly, có một ngày nhất định sẽ mời tiên sinh ra làm nội các tổng lý." Lưu tiên sinh bảo: "Thế thì tôi cũng làm đấy." Lại có một lần tôi nhắc đến Côn khúc, Lưu tiên sinh nổi hứng, ông nói: "Tôi hồi trước chưa từng học, thực ra giọng của tôi hát Côn khúc không hề thua kém đâu." Tôi quả thực cảm thấy giọng nói của ông giống hệt như Tiêu Thái Hậu do Phù Dung Thảo hát trong vở Tứ lang thám mẫu, lại giống như tiếng ống sinh trong nhạc Đường Tề thiên lạc dạo khúc Bàn điều, tựa như ánh ban mai vừa hé rạng.

Nhạc Đường còn có bài "Oanh thanh chuyền" của Lý Thế Mật, cũng giống như muôn ống sinh cùng thổi lên như thế, tựa như ánh ban mai rọi chiếu sông núi mới hé rạng. Điều này có thể sánh với việc tôi gặp được Lưu tiên sinh hiện giờ.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.