Buổi sáng, Nhất Chi bước vào phòng tôi để quét dọn. Tôi ngồi khoanh chân bên cửa sổ, đối diện với những mặt bàn trà vừa được lau rửa sạch sẽ; trên bàn bày giấy và bút. Tờ giấy tựa đóa sen trong ao, cây bút tựa đóa hoa sen chưa nở, giữa sương sớm vẫn chưa hề cất lời. Tôi mời Nhất Chi ngồi, cô liền đặt khăn chổi xuống, quỳ gối ngồi bên chiếc bàn một lát. Tôi yêu những ô cửa sổ thấp như thế, chiếc bàn thấp, và người ngồi thấp thoáng, giữa những chùm lá nho xanh non dưới ánh nắng bên hiên.
Mượn phòng ở trong một gia đình Nhật Bản, chuyện ăn ở bao trọn gói, ngẫm giống như được đối đãi như họ hàng thân thích hay khách quý. Căn phòng tôi mượn là một căn sáu chiếu, gần cửa hậu, lại hướng về phía nam. Nhất Chi ngoài việc mỗi ngày ba bữa bưng mâm dâng lên ngang mày để hầu hạ, còn giặt giũ quần áo cho tôi, buổi sáng vào quét dọn, tối đến trước khi đi ngủ lại vào trải đệm, buông màn, rồi mới cúi chào khép cửa lui ra. Ban ngày cô ở dưới bếp, hoặc làm đồ may vá, hễ rảnh rỗi đôi chút là nhớ mang trà lên, thỉnh thoảng còn có cả bánh ngọt. Nếu có bạn bè đến thăm tôi, việc cô đến dâng trà dâng bánh là điều hiển nhiên.
Ngay ngày đầu tiên, tôi đã để ý thấy cô đối đáp với mọi người bằng nụ cười và lời lẽ thanh hòa; lúc trộm nhìn cô bưng khay trà, hộp bánh, vẻ nghiêm trang trên khuôn mặt cô lại vô cùng nghiêm cẩn, tựa hồ đang ở trước thần linh. Nhất Chi quét nhà nấu cơm, giặt giũ may vá, làm bất cứ việc gì cô cũng đều toàn tâm toàn ý. Lúc rảnh rỗi, cô ra phòng sinh hoạt quỳ bên cạnh bà cụ để uống trà. Dáng người cô nghiêng nghiêng tựa nhành hoa, mà lại mang nét ngoan ngoãn, nghe lời đúng mực của một bé gái nhỏ.
Phụ nữ trẻ đã có gia đình của Nhật Bản đẹp hơn các thiếu nữ chưa chồng, bởi vì tâm tư người phụ nữ ấy cả đời chẳng mấy ai thấu hiểu. Người chồng cô lấy tựa như cây thông, còn cô là loài lan huệ sinh trưởng dưới bóng râm cây thông, lặng lẽ tỏa hương thơm ngát. Nhà Nhất Chi vốn là dòng dõi sĩ tộc, thế nhưng chồng cô lại là rể ở rể, lại đã có con. Đàn ông Nhật Bản đi ở rể đại khái đều có chút không tự nhiên, nhất là bên trên lại có bà cụ, mà bà lại không phải mẹ đẻ của Nhất Chi. Sự lôi thôi của người đàn ông, tính độc đoán của bà cụ, thậm chí ngay cả đứa con của Nhất Chi cũng được bà cụ đứng sau hậu thuẫn, dám đối xử bình đẳng với Nhất Chi. Do đó, Nhất Chi chưa từng có sự chín muồi của một người vợ, thậm chí cũng chẳng có sự chín muồi của bản năng người mẹ. Lại thêm làn da cô vốn trắng, dáng đi lại mang nét đáng thương của một cô bé, người lạ đi trên đường vẫn tưởng cô là thiếu nữ chưa chồng. Cha của Nhất Chi qua đời khi cô vẫn còn đang học ở trường nữ sinh; lúc sinh thời, vì chỉ có duy nhất một cô con gái nên ông cưng chiều cô như ngọc ngà châu báu. Nếu người cha còn sống, chắc chắn ông sẽ không tìm cho cô một người chồng như thế này.
Trong tranh Trung Quốc thường vẽ một khóm mẫu đơn, bên cạnh vẽ thêm một tảng đá cùng cây gai để làm nền, chỉ là không biết Nhất Chi với bà cụ và người chồng ấy có thể coi là sự phối hợp tương tự hay không. Cô kết hôn tính đến nay đã mười năm, nửa chặng đường đầu đều trải qua trong chiến tranh. Khi máy bay Mỹ đến ném bom, cả nhà tản cư về Kanazawa, Nhất Chi từng cồng kềnh cõng con đi bán hồng dọc phố để kiếm tiền phụ giúp gia đình.
Nhắc lại chuyện xưa với tôi, Nhất Chi khiến lòng tôi không khỏi xót xa, tiếc cho cô. Tôi có thể hình dung ra cảnh cô đứng bán hồng trên phố mà tác phong vẫn nhã nhặn như đang đối đáp với khách quý trong phòng khách; hơn nữa, giỏ hồng ấy cũng là do cây nhà lá vườn kết trái, chứ nào phải cô thực sự biết buôn bán hoa quả.
Tôi quen biết một gia đình danh giá, người cha là nhân vật có tiếng ở Nhật Bản thời nay. Cô con gái rượu của ông đã kết hôn, chồng ở rể nhà vợ, nhờ vậy mà cô vẫn được ở bên cạnh cha. Mỗi lần tôi đến thăm cha cô, đều là tiểu thư ra dâng trà rót rượu. Khi cô bước qua bên cạnh khách, dáng người uyển chuyển nghiêng mình, vẻ đẹp "thoắt ẩn thoắt hiện như chim hồng sải cánh" vốn sinh ra từ sự kính cẩn. Phần tôi cũng sợ làm cô ấy bứt rứt nên chẳng dám nhìn chăm chú. Tào Tử Kiến khi diện kiến Chân Hậu trước mặt mọi người, chỉ thấy nàng "thần quang ly hợp, lúc ẩn lúc hiện", ấy cũng là vì bản thân Tào Tử Kiến là người hiểu lễ nghĩa phép tắc. Diện mạo của vị tiểu thư này rất giống cha mình, đôi mắt xếch, đẹp đẽ vô song, toát lên toàn vẻ anh khí.
Nhất Chi không đẹp được đến mức ấy, nhưng chính vì nét đẹp của cô không theo khuôn mẫu chuẩn hóa nên lại càng mang đậm hiện thực cuộc đời. Sự tồn tại mang tính hiện thực nhất chính là những con người bình dị chốn trần gian, tôi chỉ nguyện cùng cô ấy sống kiếp người chốn nhân gian này. Trên thế giới này, chỉ có những câu chuyện tình yêu của Trung Quốc mới thường bắt nguồn từ việc tiên nữ giáng trần, ví như Bạch Xà nương nương, nàng yêu Hứa Tiên, thà rằng yêu cái cõi hồng trần nhân thế ấy.
Ngày thứ ba sau khi tôi dọn đến, buổi tối tôi mời bà cụ và Nhất Chi đi xem phim. Trong rạp chiếu phim, Nhất Chi ngồi sát cạnh tôi. Đang độ trời hè, cô mặc chiếc áo cộc tay, những ngón tay tôi khẽ đặt lên cánh tay để lộ ra ngoài của cô, bản thân tôi rõ ràng cũng ý thức được đó là hành vi "mờ ám". Sau này khi nhắc lại, Nhất Chi thổ lộ: "Đêm đó trước khi đi ngủ, em tự chạm vào chỗ tay anh đã đặt trên cánh tay mình, vừa muốn tự thì thầm với bản thân, lại vừa muốn mỉm cười."
Mỗi sáng Nhất Chi đến phòng tôi quét dọn, tôi đều mời cô ngồi xuống bên chiếc bàn trà nhỏ một lát. Tiếng Nhật của tôi chỉ biết dăm ba câu, lúc trò chuyện dùng bút viết ra, cũng chẳng quá ba năm câu. Thoạt đầu tôi hỏi về chồng cô, cô đáp rằng người chồng rất lạnh nhạt với mình. Trước mặt người lạ mà cô lại thành thật trả lời như vậy, chỉ vì cô kính trọng tôi, và cô cũng thực sự ngây thơ vô số tội. Ngay lúc ấy, trong lòng tôi bỗng dâng lên một cảm giác nghiêm cẩn, vạn vật đều tốt đẹp biết bao, đến cả những ý nghĩ đen tối của tôi cũng trở nên trong trẻo đến lạ thường.
Lại có dịp nhắc đến giàn nho ngoài hiên, tôi hỏi Nhất Chi đã từng có người trong mộng chưa, cô đáp là có rồi. Đó là năm cô vừa tốt nghiệp trường nữ sinh, có một sinh viên đại học y khoa đến trọ nhà cô. Nhưng không thể hy vọng chiêu mộ anh ta làm rể ở rể được. Sau này anh ta kết hôn, sau khi cưới còn đến thăm một lần, Nhất Chi dâng trà dâng bánh, anh ta chỉ trò chuyện với bà cụ, còn Nhất Chi ở dưới bếp, hai người chẳng hề thổ lộ tâm tư gì, thế nhưng Nhất Chi biết rằng người vợ mới của anh ta không phải là người anh ta vừa ý. Cô thổ lộ: "Từ đó đến nay đã mười năm rồi, em vẫn không thể quên được." Thế mà cô và người đó ngay cả việc nắm tay cũng chưa từng có. Con người Nhất Chi tựa như chồi lan bên chân tường sau trận tuyết tan đầu xuân, vẫn chưa hé nở trước gió.
Nhật Bản quả thực là đất nước của thần linh, các món ăn của Nhật Bản cứ như thể đồ cúng thần. Nhất Chi làm tôi liên tưởng đến các vu nữ trong đền thờ Thần đạo Nhật Bản, áo trắng tựa tuyết, thắt lưng vải đỏ rực buộc ngang eo bên ngoài trang phục, sắc màu vô cùng tươi tắn tinh khôi; khuôn mặt chỉ toàn vẻ nghiêm trang và bình thản, mà vì là một thiếu nữ trẻ tuổi nên dẫu để mặt mộc, cũng phảng phất ngửi thấy mùi hương thơm dịu nhẹ của phấn son. Còn đàn ông Nhật Bản lại chính là thần linh. Ở Ấn Độ có một điệu nhảy, người thiếu nữ dâng hương bái lạy trước thần rồi cất vũ khúc, nhảy đến giữa chừng, bức tượng vàng kim của vị thần ấy liền bước xuống bệ, cùng nàng múa họa. Vũ điệu của vị thần nam tính mãnh liệt đến mức khiến người thiếu nữ kiệt sức mà chết. Thế nhưng tôi và Nhất Chi còn tuyệt vời hơn thế rất nhiều.
Cả tôi và Nhất Chi đều không tính toán xa xôi, thậm chí tình yêu còn chưa nảy nở, tựa như cuộc hôn nhân theo lối cũ ở nông thôn Trung Quốc, đêm tân hôn chỉ có niềm vui chứ không hề kích động. Tân lang tân nương thời xưa chỉ mới gặp gỡ lần đầu. Người Nhật Bản có tục lệ đi lễ đền vào ngày đầu năm mới gọi là hatsumōde (sơ tham), tôi và Nhất Chi quen biết nhau chưa được mấy ngày, đến cả lai lịch của đối phương còn chưa dò hỏi rõ ràng, cũng tựa như buổi lễ hatsumōde vậy.
Hai
Tôi dọn đến nhà Nhất Chi vào cuối tháng bảy âm lịch. Đến giữa tháng tám, tôi đi diễn thuyết tại các mỏ than và nhà máy giấy khắp vùng Hokkaido, Ikeda đi cùng đoàn. Tại Tomakomai, tôi lần đầu quen biết Miyazaki Teru, ông ấy mời tôi đi tham quan hồ Toya.
Đến hồ Toya trời đã chạng vạng, tôi vào khách sạn ngay, không vội vàng muốn ngắm cảnh, mặc dù tiếng sóng hồ văng vẳng ngay ngoài cửa sổ. Thiên tử buông rèm ngọc tôi chưa từng thấy, tôi chỉ từng thấy tân nữ buông rèm che mặt, nét mặt nàng đoan trang, chẳng những "phi lễ vật thị" (không nhìn điều phi lễ), ngay cả những cảnh đẹp vật lạ cũng không tùy tiện ngắm nhìn, bởi vì phong cảnh dẫu đẹp, nhưng con người nàng lại tôn quý hơn phong cảnh biết bao. Tiếng sóng hồ ngoài cửa sổ kia thừa biết tôi đã đến nơi, thế mà tôi vẫn khó lòng diện kiến núi non hồ thủy. Sáng hôm sau, tôi cùng Miyazaki và Ikeda đi dạo ven hồ. Tôi không hề đề xuất việc đi thuyền. Giữa lòng hồ có hòn đảo nhỏ với những cụm cây lá đỏ tròn trịa tinh khôi, tôi cũng không lên đảo.
Lúc ở hồ Toya, Ikeda viết thư về nhà, tôi viết một tấm bưu thiếp gửi Nhất Chi, nội dung cực kỳ ngắn gọn và công khai, xem như chỉ báo cáo lịch trình. Tôi và Nhất Chi quen nhau tính đến lúc ấy cũng chưa quá nửa tháng.
Hôm sau đến suối nước nóng Noboribetsu. Phong cảnh Nhật Bản quá giống tranh phong cảnh, hễ đặt chân đến đâu là tôi ngay lập tức có ý muốn ở lại đó, nhưng lại chẳng muốn ở lại các khu thắng cảnh; khu thắng cảnh cũng giống như khu công nghiệp, quá mức chuyên môn hóa, thế nhưng địa ngục thì đây là lần đầu tôi đặt chân tới. Người Nhật gọi thung lũng phun nước nóng là địa ngục, địa ngục Noboribetsu nằm trong thung lũng, nơi ấy một vùng sương trắng mịt mờ, khắp nơi phủ đầy lưu huỳnh, cỏ không mọc nổi, hốc đá rải rác khắp chốn, nước lưu huỳnh sôi sục ục ục ngày đêm, mỗi bước chân đều phải cẩn trọng. Khách du lịch chừng hai, ba mươi người, vừa đi vừa cảnh giác lại vừa cười đùa, trông thực sự giống như một đám Bồ Tát. Tôi nhớ Mã Nhất Phù từng viết trong thư rằng: "Sống giữa thời loạn thế này, như người đi giữa rào gai bờ vách đổ nát, mỗi người đều có sự trang nghiêm của riêng mình." Huống chi tôi ở Nhật Bản còn có cái thú thanh van cửa các.
Chuyến đi Hokkaido lần này kéo dài nửa tháng, trở về thì thấy Nhất Chi đang ốm liệt giường, một bên má sưng phồng lên. Chứng bệnh này đại khái trẻ con hay mắc phải, ở quê tôi gọi là quai bị. Tấm bưu thiếp tôi gửi, cô cất giấu ngay trước ngực, áp sát lớp áo lót bên trong, đếm từng ngày chờ tôi trở về. Khi đi xa, trong lòng tôi vẫn vương vấn khôn nguôi, thậm chí còn viết thư cho cô, điều mà cô cho là chuyện bất khả thi.
Khỏi bệnh đợt này, cô cảm thấy làm việc nhà việc cửa việc gì cũng mang một vẻ tươi mới. Ban ngày nhà người Nhật rất yên tĩnh, đàn ông đi làm thợ, con trẻ đi học chữ. Nhất Chi ở trong bếp, tôi cũng lẽo đẽo theo xuống bếp, viết lách xong lại tìm ra tận chỗ cô đứng. Buổi sáng sau khi rửa chén bát xong, Nhất Chi trang điểm, tôi đứng bên cạnh ngắm nhìn. Khi tôi hỏi về hộp phấn mua hôm qua, cô mỉm cười đáp: "Chiều hôm qua, em đã thử thoa rồi, một mình tự soi gương dốc hết sức học trang điểm, cốt là để làm anh vui, nói ra thật là ngượng ngùng." Tôi bảo, anh muốn cưới em làm vợ, Nhất Chi liền đáp: "Không được đâu, em là người đã có chồng, chỉ cần cứ như thế này là tốt rồi." Câu hỏi của tôi bản thân cũng biết là thiếu thành ý, mà câu trả lời của cô cũng vậy, sao lại có thể sống mà không thèm tính toán gì cho tương lai thế này cơ chứ!
Vừa chải tóc cô vừa cười: "Anh bảo em trông xinh xắn, từ đó về sau soi gương tự ngắm nghía, quả nhiên thấy cũng xinh thật đấy."
Chị dâu của Huệ Văn ngày trước từng bảo người anh chồng đối với phụ nữ là "hay dở không bàn, chỉ sợ không phần", câu nói ấy có lẽ cũng là để cười chê tôi. Tôi dẫu ở ngõ hẻm nhà tranh cũng có thể an nhiên sinh sống, thường ngày hễ nhìn thấy phụ nữ, chẳng cần biết họ bình thường nhường nào, tôi cũng đều có thể tưởng tượng họ là vợ mình. Cho nên trong lòng tôi ngầm coi Nhất Chi đã là vợ mình thực sự rồi. Nhất Chi mỗi lần đi chợ mua thức ăn về, thế nào cũng mang theo một chùm nho cho tôi, dùng chính tiền túi của cô để mua; chút tình riêng này đáng giá ngàn vàng, huống chi hai người lại cứ quấn quýt bên nhau thế này mỗi ngày, không phải vợ chồng thì là gì. Ngay lúc này đây nhìn cô chải chuốt trang điểm, tôi chỉ cảm thấy dẫu là nỗi đại họa của cõi nhân thế, hễ đặt đến chỗ cô thì cũng hóa thành thỏi son nhỏ, hộp phấn, chiếc lược, kẹp tóc, món nào cũng tuyệt vời. Tôi viết một bài thơ tặng Nhất Chi, thơ rằng:
Binh bại anh hùng tẫn quốc phá vương phong trụy
Thương hảo nữ tử uyển chuyển nhưng kính chỉ
Tát tảo đình hộ tịnh nhật sắc diệc như tẩy
Đối thử vô tà nhân phiền ưu hốt khả lý
Cửu quân độ thiên sơn hựu việt vạn trọng thủy
Ba
Cây nho nhà Nhất Chi trồng ra trái muộn hơn ngoài chợ, những năm trước dẫu hái hết cũng chỉ được hai ba giỏ, toàn bộ đều đem chia cho họ hàng láng giềng. Còn có cả hồng nữa. Năm nay những thứ hoa quả cỏ cây ấy đều hóa thành tâm ý Nhất Chi dành cho tôi. Nhưng tôi ở nhà Nhất Chi tròn hai năm, khoảng sân trước nhà chỉ đặt chân ra có một hai lần. Nhà người Nhật rất có quy củ, sân trước không trồng hoa, chỉ toàn cỏ cây tươi mát thanh tao, đứng trước cảnh ấy khiến người ta phải ngay ngắn chỉnh tề áo mão mà lại cảm thấy thảnh thơi bay bổng, chứ không phải bảo bạn bước xuống đó dạo chân đâu. Sân trước nhà Nhất Chi không có quy củ phức tạp như vậy, tôi nhớ cây hồng cũng được trồng ngay ở đó, hơn nữa quả kết không lớn. Ở thôn Daitō nhà Nakayama Yu, ngay cả ngô trồng trong vườn nhà ông ấy cũng thua kém nhà người khác, ấy là vì nghèo, nhưng cũng là phong cốt của Nakayama Yu. Điểm Nhất Chi thua kém người khác cũng khiến tôi suy ngẫm như vậy; con người cô thoạt nhìn rất dễ bị tổn thương, nhất là chuyện giữa cô và tôi vừa nguy hiểm lại vừa táo bạo, cô ngây thơ dại dột nhường ấy, nhưng lại tựa như câu thơ trong bài thơ của Lý Bạch: "Vệ Thanh bất bại hữu thiên hạnh" (Vệ Thanh đánh đâu thắng đó là nhờ phúc trời).
Bởi vì nhắc đến hồng, Nhất Chi kể rằng ngay sau khi chiến bại, nhà nhà không có đường, vỏ hồng gọt ra của mọi nhà đều bị hàng xóm sang xin về để nấu thành đường. Khi ấy nhà cô cũng trồng hồng ở một căn nhà kiểu Tây gần trường nữ sinh; căn nhà kiểu Tây ấy tôi từng được Nhất Chi chỉ cho xem một lần khi đi dạo gần đó. Những ngôi nhà kiểu Tây như thế, cha Nhất Chi để lại tới năm căn, sau cuộc chiến bại, bà cụ đã bán đi bốn căn với giá rẻ mạt, lại còn bán cả rất nhiều kimono của Nhất Chi cho người nhà quê để đổi lấy lương thực. Nhắc lại đủ chuyện, thế mà Nhất Chi chẳng hề có chút luyến tiếc nào. Đối với bà cụ, đối với thời thế loạn ly, cô chỉ một lòng nhu mì nghe lời, sống qua ngày mà hoàn toàn không có tính toán xa xôi gì sất. Cái khí phách "Thiếu niên Trường An vô viễn đồ" (Thiếu niên Trường An không lo xa) ở đây chính là sự tín nhiệm lớn lao tự thân, suýt chút nữa thì có thể kiêu ngạo tung hoành rồi, thế nên chuyện giữa cô và tôi mới có thể duy trì sự hồ đồ tốt đẹp nhường ấy.
Tôi thích đứng một bên nhìn Nhất Chi mở rương quần áo. Cô vẫn giữ lại mấy bộ kimono có phẩm cấp rất cao, là trang phục cha may cho cô khi còn là thiếu nữ, đến nay vẫn như mới. Kimono có thể cất trong rương cả đời mà khi lấy ra mặc vẫn y như mới, con người Nhất Chi dường như cũng có đôi nét tương tự như vậy. Tôi ngỏ lời xin Nhất Chi đồ vật chỉ có đúng một lần, là xin chiếc khăn gói đồ, và cô đã tặng tôi chiếc khăn thêu hình phượng hoàng bằng chỉ vàng, thứ mà cô dùng khi làm cô dâu. Sau này lúc tôi viết tác phẩm "Kim sinh kim thế", tôi đã dùng nó để bọc các bản thảo văn chương.
Tôi lại thích ngắm Nhất Chi mặc kimono. Nhất Chi bình thường mặc áo sơ mi váy tây, có việc quan trọng thì mặc kimono. Kimono đẹp ở bên ngoài, kiều diễm ở bên trong; lúc mặc vào và khi cởi ra thoang thoảng hương thơm thanh khiết của cơ thể người phụ nữ. Lớp lót bên trong mang sắc hồng đào, tôi không gọi nổi tên, bên ngoài mặc áo lót dài thêu kim tuyến dệt chỉ bạc, tay áo rộng thắt lưng to, từng lớp từng lớp đều là niềm vui hân hoan của tâm hồn người nữ. Thế nhưng Nhất Chi đối với những thứ hiện đại luôn giữ một sự khiêm nhường nhất định, mặc áo sơ mi váy tây cô cũng rất đẹp. Lại có mấy lần vì muốn múa cho tôi xem, cô đã đặc biệt diện lên mình bộ kimono.
Động tác múa của Nhất Chi hãy còn ngượng ngùng gượng gạo, nhưng ngượng ngùng cũng có cái hay của nó, bởi vì qua đó càng làm nổi bật lên con người cô. Tôi từng xem kịch Nō và Kabuki, nhưng ngoài ra còn có một loại vũ đạo khác, như múa mở đầu và múa ở giữa, mặc trang phục cổ thức giống như người tập kiếm đạo, để mặt mộc cầm quạt mà múa, động tác giản dị điềm đạm đến mức không có cảm giác là đang múa, mà chỉ thấy con người cô vô cùng đoan trang ngay ngắn. Điệu múa của Nhất Chi đại khái là như thế, lơ lửng giữa vũ đạo và những cử động thường nhật.
Thoắt cái đã đến ngày hăm tư tháng mười, sinh nhật Nhất Chi, tôi cùng cô đi xem kịch Kabuki. Ngày hôm nay cô cũng đặc biệt mặc kimono. Ở cạnh cô, khiến tôi đối với đô thị lớn hiện đại như thành phố Tokyo chỉ dâng lên thiện ý. Thời gian Nhất Chi còn học ở trường nữ sinh, cha cô vẫn còn tại thế, cô vẫn thường đi xem Kabuki. Từ đó đến nay đã hơn mười năm, hôm nay mới lại cùng tôi sóng bước đi chơi, khiến người ta đối với năm tháng cũng chỉ dồn đọng thiện ý mà thôi.
Nhất Chi đi Ginza mua sắm hay đi thăm họ hàng bạn bè ở đâu đó, một năm cũng chỉ có một hai lần; ngày thường ở nhà chỉ lo việc nhà, mua rau củ đồ đạc cũng chỉ quanh quẩn ở khu gần nhà. Vốn dĩ phải có sự tĩnh lặng giản dị nhường ấy, thì đô thị hiện đại mới có thể trở thành cõi nhân thế thênh thang thư thái. Tôi không cùng Nhất Chi chuộng sự hoa hòe hư vinh, những thứ tôi mua cho cô chỉ là quần áo và vật dụng thường ngày, cùng việc cùng cô đi cắt kính mắt. Thỉnh thoảng tôi còn ghé khu chợ nhỏ xem Nhất Chi mua đồ. Chợ nhỏ trong ngày có hai bận đông đúc náo nhiệt là trước giờ cơm trưa và cơm tối; Nhất Chi đứng hòa lẫn trong dòng người trước hàng cá sạp rau, chưa bao giờ chen lấn tranh giành, đợi đến khi nhân viên cửa hàng rảnh tay đôi chút, cô mới cất lời: "Xin làm phiền...", giống như quy củ của một cô bé vừa được cha mẹ và chồng dạy dỗ. Tôi không khỏi nhớ đến câu đối do Tăng Quốc Phiên đề tặng tại Thập Nhị Vu ở Dương Châu:
Kim tiêu lưỡng điểm kiếp hậu sơn dung thinh cựu hảo
Vạn gia thực hóa châu trung thủy điệu tự thừa bình
Chính từ Nhất Chi, tôi mới thấu hiểu được tình ý sinh hoạt của muôn dân chốn chợ búa và cửa hàng bách hóa đáng trân quý nhường nào, để rồi liên tưởng đến cảnh thời thái bình.
Hai người đi ngang qua cửa hàng bách hóa, dừng lại ngắm nghía một lúc. Nhất Chi chẳng muốn mua thứ gì cả, cô bảo chỉ đứng ngắm không thôi đã thấy hay lắm rồi. Cô kể: "Có mấy lần em mua rau xong, nghĩ ngợi thấy thời gian về nấu cơm tối vẫn còn sớm, bèn tiện chân bước vào mấy cửa hàng bách hóa dạo xem. Bà cụ hỏi sao em đi lâu thế, nghe em giải thích xong thì bán tín bán nghi bảo rằng: 'Mày có muốn mua gì đâu, mà cũng có cái gì để xem cơ chứ?'" Cô lại kể chuyện hồi còn đi học ở trường nữ sinh, cùng bạn bè đi mua sắm, hễ mua là cô mua món đắt nhất, trả tận năm đồng, khiến bạn bè ngạc nhiên trầm trồ: "Không ngờ Nhất Chi ngày thường chẳng thấy tiêu tiền mà lại chơi lớn thế!"
Thế nhưng có lần bà cụ bảo Nhất Chi đi chợ mua tiện về một chiếc đĩa, cô lại mua liền hai chiếc mang về. Lúc ghé qua phòng tôi, cô cười nói: "Em mua nhầm đĩa rồi." Tôi sang phòng sinh hoạt, bà cụ quả nhiên mách tôi rằng Nhất Chi chỉ biết mỗi việc ham rẻ chứ chẳng biết mua sắm gì cả. Nhất Chi đang ở bếp nấu cơm đun nước, tựa như đứa bé làm sai chuyện, nghe người lớn đang phàn nàn về mình mà chẳng hề cãi lại, cũng chẳng lấy làm bận tâm. Tôi xin cặp đĩa ấy đem ra ngắm nghía, là men màu hoa lam, mang vẻ bình dị tầm thường của dân dã, ngợm lại thấy rất hay. Hôm sau bà cụ tự động bù tiền để đổi lấy một chiếc đĩa khác, kiểu dáng bị mẻ mất một góc, nhưng tôi lại chẳng thích loại vẻ đẹp thanh nhã đã bị cách điệu hóa ấy.
Tôi đang ngồi trong phòng viết văn, Nhất Chi bất ngờ bước vào, nhảy tót ra sau lưng tôi ngồi thụp xuống, cất lời: "Đi ăn cơm thôi anh." Tôi vừa quay đầu lại thì cô đã ngồi tít bên chiếc bàn trà cạnh ngọn đèn từ bao giờ, trong đôi mắt ngập tràn ý cười. Chợt cô mang cảm khái: "Nhưng em không phải là người hời hợt đâu nhé." Thấy tôi tin tưởng, cô lúc này mới mừng rỡ khôn nguôi. Tôi đứng dậy ôm chầm lấy cô, cô gọi một tiếng: "Người tốt của em ơi!", rồi săm soi ngắm nghía khuôn mặt tôi: "Anh là người tuyệt vời nhất trên đời!" Cô lại nói thêm: "Nếu anh bảo em chết, em sẽ chết ngay. Thật đấy, anh cứ cất lời đi, ngay khoảnh khắc này em sẽ chết cho anh xem."
Tôi có việc đi thành phố Shimizu, Nhất Chi sang phòng giúp tôi thu dọn hành lý. Tôi đứng thẳng giữa căn phòng, hai tay nắm lấy đôi bàn tay cô. Cô hơi ngước đầu lên ngắm nhìn khuôn mặt tôi, con người cô ngay tức khắc héo rũ đi tựa nhành cỏ úa, nghẹn ngào cất lời: "Anh đi rồi em lạnh lẽo cô quạnh lắm." Tôi an ủi cô: "Ba bốn ngày là anh về thôi." Hai con người cứ lưu luyến nhung nhớ nhau một cách đơn thuần như thế.
Ngày tháng trôi qua, trong lòng tôi cũng ngày càng vững chãi hơn, hai người bàn chuyện kết hôn, nhưng ngặt nỗi Nhất Chi phải ly hôn trước đã, việc này tôi không thể giúp cô quyết định thay được. Tôi chỉ liên tưởng đến phong trào hủy bỏ hôn ước và ly hôn thời kỳ phong trào Ngũ Tứ, không biết người Nhật có nên học theo làm một phen chuyện mới mẻ như thế hay không. Có lần ở ngoài uyên đền Meiji Jingu, ngắm nhìn lá đỏ cùng Nhất Chi, tôi đã đem thái độ của thanh niên thời kỳ Ngũ Tứ ở Trung Quốc đối với gia đình trưởng bối kể lại cho cô nghe. Thế nhưng khi vô duyên vô cớ cảm nhận được sự trong sạch của thời kỳ Ngũ Tứ ấy chỉ thuộc về riêng Trung Quốc, dẫu Nhật Bản có làm những chuyện mới mẻ tương tự đi chăng nữa, thì chung quy vẫn là khác con đường.
Mùa đông năm ấy, tôi lại đi diễn thuyết ở Hokkaido, Ikeda đi cùng đoàn. Trước ngày khởi hành hai ngày, tôi và Nhất Chi xảy ra chút cãi vã hờn dỗi nhẹ. Thời gian gần đây Nhất Chi dường như đang ấp ủ dự định gì đó, lại chẳng tiện nói rõ với tôi, đại khái là cô đang nghĩ đến chuyện muốn cắt đứt với tôi. Nhìn vẻ mặt buồn rười rượi của cô, lần đầu tiên tôi có cảm giác cô đã thực sự là người lớn. Trên chuyến tàu hỏa xuyên qua vùng tuyết rơi lả tả, trong đầu tôi không lúc nào nguôi ngoai suy nghĩ về chuyện giữa tôi và Nhất Chi dạo gần đây; càng ngẫm nghĩ tôi càng ngồi ngay ngắn chỉnh tề, bởi vì nỗi sầu muộn nặng nề ngược lại khiến tâm can tĩnh lặng như nước hồ thu. Thế nhưng khi biết ngày tôi trở về, Nhất Chi lại ra ga đón tôi. Tàu đến ga Ueno, còn phải đổi tàu nữa mới đến được nhà ga gần nhà Nhất Chi, cô đã đứng đợi ở đó suốt hai tiếng đồng hồ rồi. Cô mặc kimono, khoác chiếc khăn choàng lớn trông tựa chiếc áo choàng phi phong gấm vóc, đứng sững trên sân ga. Kiểu người phụ nữ trẻ Nhật Bản đứng đợi ai đó ở nhà ga hay trên phố phường với vẻ điềm đạm ấy, khiến người ta liên tưởng đến lời thề sắt son của Vĩ Sinh. Lại có cả những người phụ nữ trẻ Nhật Bản đi tàu điện, không tranh giành chỗ ngồi, chỉ điềm đạm đứng nép bên tấm bình phong, cúi gằm mặt sát vào vách tường, đến cả phong cảnh bên ngoài cũng chẳng màng ngắm nghía, tựa như dáng vẻ đoan trang của tân nữ buông rèm che mặt. Nhất Chi chẳng qua cũng chỉ là một người phụ nữ bình dị nhường ấy. Cô đón tôi ở sân ga, trong buổi chiều chiều xám xịt bầu trời sắp sửa đổ tuyết, hai người chỉ cảm thấy thân thiết gắn bó, chứ không phải là tình yêu nam nữ, thậm chí chẳng vướng bận chuyện vợ chồng, chẳng màng thành bại hơn thua. Nhất Chi chỉ nói đã nhận được thư, còn tôi chỉ kể dăm ba chuyện dọc đường, bảo rằng Ikeda đã quay về thành phố Shimizu rồi.
Từ đó về sau, Nhất Chi không còn dao động tản mát tâm trí nữa. Hơn nữa kể từ dạo đó, Nhất Chi bỗng chững chạc hẳn lên như một người lớn, cô không còn thốt ra quá nhiều lời xin lỗi với tôi nữa, thậm chí ở một vài khía cạnh còn không chịu nghe lời tôi.
Thoắt cái đã qua năm mới, cô quét dọn sạch sẽ từ trần nhà cho tới cửa sổ, sắm sửa đồ tết, mua đủ nào bánh mochi gạo nếp, đậu đỏ, cá tươi rau xanh, chuẩn bị chu đáo lễ vật cúng thần tế tổ cùng việc tiếp đón khách khứa trong năm mới. Mọi công việc ở đời thảy đều diễn ra như thế, chứa đựng biết bao nỗi buồn vui trong đó, nhưng lại vô cùng chân thực không chút giả dối.
Mùng một tết khai bút, tôi mài mực cầm bút, trải sẵn giấy tuyên thành, viết một bức hoành phi, đồng thời bảo Nhất Chi cũng viết một bức. Cô bèn chép lại bài waka mà cô sáng tác mấy hôm trước, chuyển hóa ý nghĩa thành thơ chữ Hán, cô nắn nót viết rằng:
Tình bỉ tha nhân khổ ý bỉ tha nhân chân
Tương thủ việt phong tao tương ước vũ dương xuân
Bốn
Người Nhật đón năm mới không náo nhiệt linh đình bằng người Trung Quốc, trước hết là không có tiếng pháo vang rền khắp chốn hàng ngàn cửa ngõ. Tết ở Nhật Bản cũng có sự rộn ràng của họ hàng bạn bè. Ngày lễ Giáng sinh và năm mới của người phương Tây gắn liền với nhau, việc tặng quà nhất định phải là món kỷ niệm được cân nhắc đắn đo suy tính kỹ lưỡng, tôi vẫn luôn cảm thấy không bằng những gánh quà hộp của người Trung Quốc, chỉ thuần túy là gà cá cùng đồ tươi sống theo mùa. Ý nghĩa món quà biếu giữa họ hàng bạn bè người Nhật cũng tương tự như ở Trung Quốc, chỉ là có phần tiết kiệm đạm bạc hơn mà thôi.
Cây nêu dựng trước cửa nhà của người Nhật tuyệt đẹp, mang một thứ niềm vui thanh tĩnh lạnh lẽo. Trên đường phố và trong xe điện, bóng dáng phụ nữ tấp nập trong những bộ kimono phấp phới, quả thực mang đến cảm giác du xuân đón năm mới. Những dải lụa thắt trước ngực và sau lưng của phụ nữ Nhật Bản khiến dáng người họ trông hệt như được cắt bằng giấy, bó bằng lụa. Dưới chân đi tất trắng tabi và guốc zōri; loại guốc zōri ấy có thứ không phải làm bằng cỏ tết, phần đế dày tới hai tấc, đặt chân lên đó, con người giống như được nâng đỡ trên chiếc đĩa, tựa như một món đồ chơi hình nhân vậy. Đón năm mới của người Nhật mang lại cảm giác thiên hạ thái bình vô sự, họ đi lễ đền vào ngày mùng một gọi là hatsumōde, ngẫm giống như từ đời tổ tiên truyền đến tận ngày nay, việc đi ra ngoài lập nghiệp vẫn chỉ đang ở chặng khởi đầu thuở ban đầu.
Thế rồi mùa xuân cũng đến. Thơ người đời Lục triều có câu: "Xuân tòng hà xứ lai, phất thủy phục kinh mai" (Xuân từ đâu tới, lướt qua làn nước lại khiến hoa mai giật mình). Cổ nhân định ngày lập xuân là ngày xuân mới chớm về, bãi cỏ vẫn còn sắc vàng, thế mà chẳng hiểu sao lại thoáng hiện sắc xanh tự thuở nào. Sắc nước lại càng khó nhận biết hơn, nhưng ngọn gió từ mặt hồ thổi tới đã mang một nét khác lạ rồi, điều này tựa như câu hỏi của Giả Bảo Thượng dành cho Lâm Đại Ngọc trong Hồng Lộ Măng: "Là từ lúc nào nhận được án mi mày của Lương Hồng thế?", lại cũng phảng phốt giống như chuyện giữa tôi và Nhất Chi, tình yêu nảy nở từ bao giờ? Rõ ràng mồn một mà lại khó lòng phân định.
Mùng ba tháng ba là ngày lễ hội búp bê hina matsuri, nhà nhà ở Nhật Bản đều bày búp bê trưng bày. Nhất Chi đã sắp xếp bày biện ổn thỏa từ tối hôm trước, mãi đến sáng hôm sau tôi mới thấu đáo ngắm nhìn. Đó là một chiếc tủ thờ nhỏ, hình thức giống như triều đình, bên trong có rất nhiều bức tượng nhỏ, Thiên hoàng và Hoàng hậu ngồi quay mặt về hướng nam, hàng phía trước chia làm văn võ bá quan, thấp hơn là thợ cày thợ cấy thương nhân, ca vũ nam nữ, phía sau là khung cảnh cao thiên nguyên (Takamagahara), một vệt nắng sớm rực rỡ tựa sắc hoa anh đào. Vốn dĩ đây là đại quan của thiên hạ thế giới, thế nhưng tất cả đều thu bé lại thành niềm vui của người thiếu nữ nhỏ bé.
Tháng tư là tiết trời hoa anh đào nở rộ. Nakayama Yu, Ohno Shinzo, Furuta Tsuji cùng nhiều người khác mời tôi đến Muraoka ngắm hoa anh đào. Hoa đẹp trời đẹp, người ra ngoài ngắm hoa đông nghìn nghịt khắp núi đồi đồng ruộng, phụ nữ tranh nhau diện trang phục mới, đàn ông mang rượu ca múa, phảng phốt như thời thịnh thế Hán Đường niên thiếu. Nhưng khi tôi ngẫm nghĩ hương vị trong bài Trúc chi từ của Lưu Vũ Tự:
Xuân giang nguyệt xuất đại đê bình đê thượng nữ nhi liên mệt hành
Xướng tẫn tân từ hoan bất kiến hồng hà ánh thụ thứ kê minh
Lại cảm thấy hoa anh đào của Nhật Bản vẫn cứ là Nhật Bản, còn hoa của Trung Quốc chung quy vẫn là Trung Quốc. Loài hoa anh đào tôi ái mộ hơn cả là hoa anh đào trên cao, mà cứ nở rộ khắp các con hẻm ngõ nhỏ, nở rộ dọc theo hai bên tuyến đường tàu điện, tựa như gà chó nhà người ta đều sống trong mây biếc nắng vàng.
Tôi và Nhất Chi cùng đến Shinjuku Gyoen ngắm hoa anh đào, thế nhưng hai người chỉ mải mê trò chuyện, việc đó còn quan trọng hơn cả ngắm hoa. Trên đường về ghé vào quán bánh ở phố Shinjuku ăn quà vặt, tôi và Nhất Chi từ lâu đã không còn phân biệt rạch ròi người với ta, nhưng việc hai người cùng ngồi xuống trong tiệm bánh như thế này lại mang một nét mới mẻ đặc biệt. Cảnh "cũng dạy vợ chồng chúng ta cùng bàn ăn uống" trong Tây Sương Ký. Đại khái từ xưa chí nay, ăn uống thực sự là việc lớn, vợ chồng cũng phải được minh chứng ở điều này. Lúc ấy hai người ăn bánh xong liền rảo bước ra ga. Đi ngang qua cửa hàng đao kiếm, tôi dừng chân ngắm nghía một lát. Đi ngang qua cửa hàng bánh kẹo, Nhất Chi mua một ít kẹo bánh mang về cho con.
Tháng năm cờ cá chép tung bay phấp phới. Tôi và Ikeda đến Kyoto, bên bờ suối đá Arashiyama, trong lòng tôi thầm nghĩ thể nào cũng phải có lúc đưa Nhất Chi đến đây một chuyến. Nhưng tôi không thích lâu đài Nijo, các bậc anh hùng và bình dân trong Tam Quốc Diễn Nghĩa của Trung Quốc gần gũi với đời thường biết bao, còn võ sĩ trong Taiheiki (Thái Bình Ký), thậm chí cả mỹ nhân trong Truyện Genji của Nhật Bản đều quá mức chuyên môn hóa, uy thế của lâu đài Nijo mang lại cảm giác đè nặng ngột ngạt. Tôi cũng chẳng yêu thích gì chùa Todai-ji ở Nara, quá đỗi rườm rà phức tạp. Trái lại, pho tượng Đại Phật kia vốn do thợ thủ công đời Đường vượt biển sang tạo tác, được Nhật nguyệt soi chiếu, gió quét sạch sân đền thềm đá không một hạt bụi, khiến người ta có cảm giác dẫu là chuyện xưa nay, đất khách quê người, thảy đều chỉ là một sự minh bạch tỏ tường.
Thứ khiến tôi thán phục chính là khu vườn của biệt thự Katsura, cái hồ nước ấy quả thực được kiến tạo vô cùng tài tình, phảng phất hơi hướng của biển cả mênh mông. Điểm đắc địa của cờ cá chép Nhật Bản cũng nằm ở chỗ khiến người ta có cảm giác cả nhà cửa chốn lầu son lẫn bầu trời tháng năm đều đẫm đượm hơi thở đại dương.
Trên đường về ghé qua Osaka, Sakai, Nagoya, tôi diễn thuyết tại phòng thương công nghiệp của vài nơi. Tại Sakai, khi tham quan nhà máy dệt, đúng vào lúc chiều thứ bảy nghỉ làm, trong phòng máy chỉ có hai nữ công nhân đang quét dọn, ánh nắng rọi vào, dáng vẻ nữ công nhân ấy quét tước dọn dẹp hệt như đang ở trong nhà mình, mang một thứ tình ý thênh thang thư thái.
Mỗi lần tôi đi xa, Nhất Chi không thể chuẩn bị hành lý hay tháo gỡ đồ đạc cho tôi như cách người vợ phục dịch chồng, bởi vì vướng bận hoàn cảnh. Nhưng bản thân tôi từ trước đến nay chưa từng quen được vợ phục dịch thế nào. Nhất Chi biết bấm huyệt, nhưng tôi đều không cần cô xoa bóp. Thậm chí tôi còn chẳng quen được yêu thương, thế mà vẫn y như những gì tôi từng chứng kiến thời thơ ấu ở thôn Hồ Cầm, nam cày nữ dệt, là vợ chồng thì chính là vợ chồng, chẳng có cái gọi là yêu hay không yêu.
Tháng sáu tháng bảy, những ngày hè đằng đẵng, ban ngày nhà cửa vắng lặng im lìm, Nhất Chi ở trong bếp, thỉnh thoảng lại có tiếng người bán hàng rong rao bán dọc đường. Tháng tám có lễ hội múa Bon Odori. Cái nóng oi ả còn sót lại tựa đêm hè, từ xa trên phố đã văng vẳng tiếng trống tiếng kèn rộn rã.
Trước quảng trường ga Ebisu người ta dựng một sân khấu, tầng trên cùng của sân khấu giống như ngọn tháp kiểu Ấn Độ, tầng giữa và tầng dưới xung quanh có lan can thấp làm hành lang múa, đường kính rộng chừng mười trượng. Trên sân khấu giăng kín các tầng lồng đèn. Lại từ bốn góc quảng trường cắm cột căng dây chằng đến sân khấu, trên không trung cũng treo kín lồng đèn. Đầu thu ngày dài, ăn cơm tối xong trời hãy còn sớm, lễ hội đã bắt đầu. Ở tầng trên cùng một người đánh trống lớn, máy phát thanh phát những điệu dân ca, mấy chục thiếu nam thiếu nữ bước lên hành lang múa, nhún nhảy nhịp nhàng theo tiết tấu trống chiêng, lúc đẩy lúc kéo, tựa như chim bay lượn, một đội nữ xen lẫn một đội nam, múa lướt qua như đèn kéo quân. Phụ nữ phần lớn là con gái trong vùng từ mười một, mười hai tuổi cho đến mười bảy, mười Tám tuổi, ai nấy mặc trang phục rực rỡ tay áo thướt tha, người đẹp như hoa anh đào. Đàn ông cũng mặc kimono, chỉ là trang phục bình dân, chân đất đi guốc zōri, vạt áo vén cao nhét vào thắt lưng. Hạng người bình dân thế này, tựa hồ từ ngàn xưa thiên hạ đều là của họ, thậm chí không có khoảng cách triều đại ngăn cách. Cứ thế tầng giữa và tầng dưới đồng thời cất vũ khúc, múa qua rồi lại múa lại. Đến vòng thứ ba, múa trở về vị trí cũ, tiếng trống tiếng nhạc ngừng bặt, vũ công tản ra, chỉ còn lại những chiếc lồng đèn tỏa ánh sáng lung linh trên sân khấu. Cách dăm phút, tiếng trống nhạc lại vang lên, lại múa như trước, cứ thế lặp đi lặp lại hết lượt này đến lượt khác. Trong đội múa còn có người hóa trang biểu diễn tích xưa, giống như các hội đèn lồng sân khấu ở Trung Quốc hóa trang Bát Tiên quá hải, nhưng họ lại hóa trang thành tiều phu ngư phủ.
Dần dần màn đêm càng buông sâu, người đứng xem dưới sân khấu càng lúc càng đông, trăng sao trên trời, xe điện trên phố, cả một thiên hạ thế giới trong đêm hè đều trôi tuột đi giữa tiếng lồng đèn và trống chiêng rộn rã. Lễ hội Bon Odori này cũng mang đậm hơi hướng biển cả, cả điệu múa lẫn khúc hát đều mang chút gì đó lả lơi đong đưa.
Tôi và Nhất Chi ngắm chán chê giữa chốn đèn hoa đông đúc rồi cùng nhau trở về nhà, trên đường trăng sáng ngập tràn lối đi. Nhất Chi thổ lộ: "Vừa rồi anh không để ý đấy chứ, em đứng sát bên anh cứ ngắm nhìn mãi, nét mặt thần thái của anh suýt khiến em sinh lòng sợ sệt, tự thấy bản thân không xứng đáng với anh." Đi thêm vài bước nữa, cô dừng chân dưới ánh trăng, nắm lấy tay tôi, chiều cao của cô chỉ ngang tầm lông mày tôi. Cô hơi ngước đầu, đối mặt nhìn tôi, chỉ thấy trăng trên trời thì cao vời vợi, còn người tôi lại gần gũi nhường này. Cô thốt lên: "Anh đừng bỏ rơi em nhé!" Tôi đáp, đợi đến ngày có thể về Trung Quốc, tôi sẽ cùng cô về thôn Hồ Cầm thăm mộ. Còn chốn này là Nhật Bản, ngôi mộ của cha Nhất Chi, mùa thu tôi đã cùng Nhất Chi từng đến tảo mộ rồi.
Năm
Chuyện giữa tôi và Nhất Chi không hề kể cho Ikeda nghe. Lần trước khi nhắc đến người họ Tiêu, Ikeda bảo rằng hắn sống chung với vợ người khác, phá hoại gia đình người ta. Ikeda vốn là người ruột để ngoài da, thẳng tính. Nhưng tôi mỗi lần đọc báo chí lại thấy những người Nhật Bản thời nay chỉ cần sai lầm chệch hướng một chút là sụp đổ tan tành. Vì ham chơi vui thú. Vì mối tình sai trái. Đạo đức ít ỏi của con người trong xã hội hiện đại cũng giống như tiền lương ít ỏi của họ vậy, muốn ngẩng cao đầu ngạo nghễ là điều hòng mong, còn muốn gây tai họa tự sát thì có thừa. Bản thân tôi kẻ tha hương nơi xứ người, không gốc rễ bấu víu, chỉ dựa vào sự kính trọng lẫn nhau giữa bạn bè, đối với chuyện nam nữ thế này lại càng phải hết sức cẩn trọng.
Thế nhưng không phải vậy. Tôi cứ muốn làm kẻ mạnh thử xem, xem có thực sự dễ dàng sụp đổ tan tành hết thảy hay không.
Ở nhà Nhất Chi tròn hai năm, sau đó tôi dọn nhà đi nơi khác, không thể ngày ngày quấn quýt bên Nhất Chi nữa, đôi khi cảnh tượng u sầu ngập tràn lối lại khó tránh khỏi. Có lần mưa dầm dề liên miên, Ikeda lâu không có thư từ, tôi đâm ra hoang mang lâm bệnh. Không phải vì chuyện với Nhất Chi, mà là tình ý thường nhật của tôi trở nên hoang phế đến mức suýt chẳng thể "cật vật" (nghiên cứu thấu đáo sự vật) nổi nữa. Hóa ra nỗi niềm hoài niệm sơn hà cố quốc, năm trăm năm ắt có bậc vương giả trỗi dậy, sự kiểm chứng tín nhiệm chỉ nằm ở tâm tình tốt đẹp hiện tại của tôi đối với con người và sự vật, thế nhưng sao tôi lại đột nhiên cảm thấy tâm trí ngắn ngủi lu mẩn, đến bản thân mình cũng thấy mập mờ chẳng đáng yêu nổi nữa vậy kìa?
Từ ngày tôi lưu vong trên con đường đến Kim Hoa, vẫn luôn sợ sự tín nhiệm lớn lao của nhân thế rơi rụng mất, lúc ấy thật may mắn vì trước mắt có được giai nhân tuyệt sắc. Nay ở Nhật Bản, có Nhất Chi cũng tương tự như vậy. Thế nhưng sau khi dọn nhà, Nhất Chi phải cách mấy ngày mới sang thăm tôi một lần, thường ngày tránh sao khỏi cảnh cô quạnh quạnh hiu, khiến tôi cứ miên man suy nghĩ đủ thứ chuyện. Dù bảo rằng thấu triệt mệnh trời thì không lo âu, thông suốt bản tính thì quên tình cõi thế, nhưng thỉnh thoảng trong lòng tôi vẫn có những nút thắt không tài nào gỡ nổi. Bởi vì nỗi khổ đau hoạn nạn lớn lao nhường ấy, bởi vì nơi đây đòi hỏi bạn phải tu dưỡng đạo đức làm người. Tôi làm người hiện tại, quả thực có thể ví như thái tử con vua Tịnh Phạn vào núi tuyết tu hành, có một giai đoạn ngài từng đánh mất ba mươi hai tướng tốt, tám mươi vẻ đẹp trang nghiêm, khiến người ta nhìn vào mà xót xa đau lòng, huống chi tôi lại chỉ là một kẻ phàm phu tục tử ở chốn thế tục, há lại có những lúc tiều tụy xơ xác cho đành.
Tôi vốn xuất thân là đứa trẻ nhà quê, cho đến nay thời tiết đổi thay hay hiểm họa nhân sự cũng chẳng thể làm tôi ngã bệnh, đổ bệnh phần lớn là do bản thân làm người còn có chỗ thiếu sót. Không phải chuyện đó làm sai, mà là cảm thấy bất mãn với chính mình ở một vài tiểu tiết vô cùng nhỏ nhặt. Những lúc như thế, trăm phương ngàn kế đều vô dụng, chỉ đành chờ bản thân suy ngẫm thấu đáo, ngẫm lại cũng chẳng phải hối cải gì, chẳng hiểu sao, khoảnh khắc ấy bỗng thấy lòng dạ thảnh thơi bay bổng trở lại, bệnh tình cũng theo đó mà khá lên. Tôi sao có thể không coi trọng nỗi hoạn nạn nhân thế. Bậc chơi đùa giữa ranh giới thiên nhân từ xưa đến nay, như sự lẫm liệt của Lăng Lễ, sự cẩn trọng của Gia Cát Lượng, họ cũng là những con người nước mắt tuôn rơi lã chã, chỉ là họ không đến mức khóc lóc bi lụy thật sự mà thôi. Còn tôi viết thư cho bạn bè, chưa từng thở dài than vãng một tiếng, chẳng phải do tự chế, mà hoàn toàn chỉ vì giấy bút trước mặt quá đỗi tĩnh lặng yên bình. Giải tỏa ưu sầu không phải cứ giải quyết xong vấn đề, hay lo liệu xong xuôi một việc là xong, mà trái lại nằm ở những chốn không liên quan gì đến bản thân vấn đề hay sự việc ấy, như một nhành cây ngọn cỏ ngoài cửa sổ, cái bàn cái ghế trong phòng, đối diện với chúng chỉ cảm thấy tôi và vạn vật rành rành hiển hiện, ngay khoảnh khắc ấy liền có được chỗ an thân lập mệnh. Giải tỏa nỗi đại ưu phải dùng đến phương pháp "cật vật" (thấu triệt vạn vật).
Mưa xuân, mái ngói nhà tranh và cây cối trong vườn đều được gột rửa sạch sẽ tinh tươm. Tôi một mình trong phòng, ngồi khoanh chân trên chiếu trước chiếc bàn trà thấp bên cửa sổ, tâm sự buổi chướng bệnh nhẹ tựa dòng nước. Vô cớ lại nhớ đến bài thơ của Vương Xương Linh:
Tây cung dạ tĩnh bách hoa hương dục quyển châu rèm xuân hận trường
Tả bão vân hòa thâm kiến nguyệt mông lung thụ sắc ẩn Chiêu Dương
Tôi nhẩm đi nhẩm lại trong lòng mấy bận, chỉ cảm thấy đó chính là khúc ca viết về nỗi niềm nhung nhớ Trung Hoa Dân Quốc của tôi, đồng thời sinh lòng trân quý đối với chính bản thân con người mình. Trong Liêu Trai có thiên Bạch Thu Liên, người nữ ấy vì tương tư nước hồ mà lâm bệnh nặng, nài nỉ người đàn ông của mình đọc giam ba lần bài thơ Đường "Dương liễu thiên điều tẫn hướng tây" (Ngàn nhánh dương liễu thảy đều hướng về tây), thế là bệnh liền khỏi bặt như không. Tôi rất có thể thấu hiểu cái kiểu hay ho chẳng ăn nhập gì ấy.
Lại nói lần chuyển nhà này của tôi, cũng là mượn phòng trong một gia đình Nhật Bản. Gia đình này gồm ba mẹ con; mấy năm đầu ngay sau chiến bại, cuộc sống ở khắp Nhật Bản vô cùng kham khổ, khiến người phụ nữ hơn bốn mươi tuổi ấy trở nên chai sạn cứng nhắc, còn hai cô con gái, cô chị mới xin vào làm ở ngân hàng, cô em cũng sắp tốt nghiệp cấp ba, đều là những khuôn mẫu rập khuôn chẳng có chút nội dung hồn cốt nào. Tôi không tài nào hợp nổi với họ. Sau chiến bại, những trang nam nhi anh hùng và mỹ nhân Nhật Bản bị san phẳng, điều này cũng mang theo một sự khoáng đạt phóng khoáng, vốn dĩ có thể theo đuổi phong thái thanh tao quý phái của tầng lớp bình dân, nhưng xã hội hiện tại lại bày ra cảnh tượng ấy, nơi mà sự nghiêm cẩn chỉ có thể biến thành sự nhỏ nhen tầm thường, còn sự trêu ghẹo cợt nhả lại chỉ có thể hóa thành ti tiện thấp hèn.
Tôi không thể chịu đựng được việc giữa người với người có sự cách trở bức bách. Nếu có thể, tôi sẵn sàng hùa theo những kẻ buôn thần bán thánh lừa thầy phản bạn, hùa theo những kẻ khiêng kiệu chân đất, hùa theo người phụ nữ cứng nhắc trống rỗng, hùa theo bất cứ ai trò chuyện không thông với tôi, tóm lại làm sao để trò chuyện thông suốt mới thôi. Thế nhưng tôi rốt cuộc vẫn có những người không tài nào hòa hợp nổi. Vì chuyện này mà trong lòng tôi quặn thắt xót xa, tựa như câu "bi bi thiết thiết", chỉ là không có bi thương, và tôi vẫn cứ là chính tôi mà thôi. Tôi vốn là một kẻ lãng tử phiêu bạt chân trời góc biển, thế nên mới vô cùng cảm kích Nhất Chi.
Tôi trọ ở nhà đó cũng tròn hai năm, tâm trạng Nhất Chi lúc này đã bình ổn hơn. Chuyến ghé thăm đầu tiên của cô và những dịp lễ tết sau đó, cô đều mua hộp bánh quà biếu đến tặng chủ nhà trọ, bởi vì tôi đã ở nhà họ, thà rằng cứ cư xử khách sáo lịch sự vẫn hơn. Nhất Chi mua tặng tôi một chiếc vỏ chăn, một chiếc chăn lông. Cô đến là hai người cùng ăn cơm trưa trong phòng, là món bánh mỳ sữa tươi trái cây tôi vừa đi đón cô và mua ở trước nhà ga. Giặt giũ chăn bông xong, cô cũng mang theo kim chỉ đến lật may lót lại cẩn thận giúp tôi.
Khi hoa anh đào nở rộ dọc theo tuyến đường tàu điện vào mùa xuân, tôi ra ga đón Nhất Chi, hai người cùng đi bộ về chỗ ở của tôi. Cô mặc bộ trang phục màu vàng nhấm xanh nước biển, đi bộ đến mức mồ hôi rịn ra lấm tấm, cơ thể tỏa ra hơi ấm của ánh nắng mặt trời và hương thơm của hoa cỏ, hệt như cô chính là một nhành hoa chốn đồng quê mùa xuân, được ngắt mang thẳng vào phòng tôi. Khuôn mặt Nhất Chi vốn thoạt nhìn rất giống chiếc mặt nạ nữ trong kịch Nō, là diện mạo của những người phụ nữ Nhật Bản đã qua gột giũa tinh luyện từ thời Heian trở đi; Nhất Chi ngoại trừ lông mày không cạo vẽ cao lên giữa trán, còn lại đôi mắt một mí, sống mũi và gò má, thần thái chẳng có điểm nào không giống, thậm chí cả chiếc miệng hơi hé mở cũng y hệt. Thế nhưng so với kiểu vẻ đẹp kinh điển ấy, tôi thỉnh thoảng lại ái mộ dáng vẻ lúc này khi cô bước đi đến mức người nóng bừng lên, khuôn mặt ửng hồng tựa rạng đông, vô cùng chân thực đời thường.
Tôi và Nhất Chi gắn bó trọn ba năm. Nhất Chi chẳng biết đã khóc lóc bao nhiêu bận, tôi cũng chẳng biết đã nổi giận bao nhiêu lần, nỗi sầu muộn nặng nề đều vì cô mà ra. Nhưng cuối cùng thì rốt cuộc cũng không thể tiếp tục được nữa. Nhất Chi không thể kết hôn với tôi, còn tôi sau đó cũng đi lấy người khác.
Tôi đến chùa Long Vân ở thành phố Shimizu ở trọ nửa năm, bắt đầu cầm bút viết "Kim sinh kim thế". Mà việc tôi thui thủi một mình sống trong ngôi chùa Phật môn như thế, cũng coi như mang ý nghĩa chia sẻ nỗi khổ cùng cô. Nhất Chi đến hẹn lại gửi thư tới, còn gửi cả bánh quy cho tôi làm món ăn lót dạ những đêm khuya thức trắng viết văn. Trong thư cô bảo đây chỉ xem như ngọn đèn của kẻ nghèo khó dâng lên cúng Phật. Cô lo lắng không biết tôi có gặp khó khăn gì về sinh hoạt phí hay không. Câu nói của cô về sinh hoạt phí ấy, ngay lập tức khiến tình ý của hai người có thêm sức nặng. Cô không hề có một chút oán hận, không một chút hoài nghi, không một chút đòi hỏi sách nhiễu. Sự khiêm nhường của người phụ nữ hóa ra lại là tấm lòng khoáng đạt hào sảng.
Nhất Chi làm vợ người ta, không thể ly hôn để kết hôn với tôi, cũng chẳng cần phải ôm hận trong lòng. Người đàn ông kia dẫu chẳng có điểm nào nổi bật, nhưng cũng cùng muôn dân và các bậc hào kiệt trở thành con người của thời đại ngày nay. Tôi từng chứng kiến Nhất Chi ngồi làm đồ may vá cho người nhà ở gian trước, dẫu chỉ là một mảnh vải rẻ tiền cắt may vụn vặt, cô vẫn trân trọng hệt như nhau. Ánh nắng buổi chiều rọi xiên vào, sân nhà tĩnh mịch yên ả, bên ngoài văng vẳng tiếng âm thanh phố thị Tokyo, cả thiên hạ thế giới đều sinh ra trong sự đoan trang kỳ diệu của người phụ nữ đang cắt may ấy, cách sống của cô mang một thứ lễ độ kính cẩn.
Sáu
Đối với phụ nữ, tôi thà gọi là thấu hiểu chứ chẳng dám nhận là yêu. Người Trung Quốc vốn dĩ là một dân tộc lý trí đến thế, Lâm Đại Ngọc trong Hồng Lộ Măng cũng từng nói rằng: "Vàng muôn lạng dễ kiếm, tri kỷ một người tìm đâu cho thấy." chứ không hề nói rằng người thực lòng yêu tôi tìm đâu cho thấy một người. Tình cảm có lúc đổi thay, duyên phận có khi tột cùng, mà sự thấu hiểu lẫn nhau thì có thể luôn mới mẻ như thuở ban đầu, dẫu là hai người đã lìa cõi chia tay dứt áo ra đi thì vẫn kính trọng lẫn nhau, lòng trân quý yêu thương không hề thay đổi. Chuyện cõi trần thế, thực chất trăm năm thì có là bao ngắn ngủi, mà một khắc tấc bóng thì sao lại dài đằng đẵng đến thế. Nam nữ trong Đào Hoa Phiến hễ thức tỉnh một cái là có thể cắt đứt vĩnh viễn duyên tình, hai người đơn thuần chỉ là tốt đẹp với nhau. Cái sự giác ngộ của nhà Phật ấy ở dân gian Trung Quốc chính là sự thấu hiểu, sự lý trí ấy rốt cuộc có thể giải thoát cả tang thương nhân thế lẫn sinh ly tử biệt. Tôi và Nhất Chi từng ở bên nhau trọn ba năm, người xưa có câu gần mực thì đen gần dao thì đứt, chúng tôi may mắn giữ gìn sự trong sạch không tì vết, thế nhưng từ đó về sau không còn liên lạc thư tín với nhau nữa. Bài thơ của Lý Bạch có câu "vĩnh kết vô tình khế", tôi chính là một kẻ vô tình như thế.
Tôi kính trọng Nhất Chi là một người phụ nữ Nhật Bản, sự vĩ đại của dân tộc Nhật Bản khiến tôi đến Nhật lần này, giá trị thu về sánh ngang chuyến đi Ấn Độ của Huyền Trang năm xưa. Huyền Trang học hỏi văn minh Ấn Độ, quả thực là không thể bàn chuyện yêu đương, còn tôi đối với Nhật Bản, quả thực phải vô cùng cảm kích Nhất Chi. Mà những con người tốt việc tốt tôi bắt gặp ở Nhật Bản, thảy đều xuất phát từ sự vô tâm.
Nói về năm nọ vào mùa xuân, tôi thong thả dạo chơi ở Suikawa, tình cờ bắt gặp màn múa sư tử tại đền thờ Suikawa. Âm nhạc chỉ có trống và sáo, tiếng sáo ấy vô cùng cao vút, thanh mảnh, thế nhưng lại chấn động đến điếc cả tai. Giữa khoảng sân lát đất cứng trong khuôn đền, bốn góc có bốn người thiếu nữ đứng, từ đầu đến cổ được che phủ bởi một vật gì đó trông giống như chiếc đèn lồng hoa, mặc trang phục xuân đới kimono chất liệu vải bông, một màu vàng cam, viền vạt áo in hoa màu xanh lam. Mỗi người bọn họ cầm trên tay hai ống tre dài chừng tấc, hình như dùng làm phách nhịp, bên trong hình như nhét những mảnh đồng mảnh thiếc. Bọn họ nương theo tiếng sáo, cùng bước chéo chân trái lên trước một bước rồi lại lùi về, cùng bước chéo chân phải lên trước một bước rồi lại lùi về; mỗi khi duỗi chân trái chân phải ra, hai tay cũng vươn ra theo cơ thể, áp hai ống tre trên tay trái vào tay phải, gõ một tiếng, áp ống tay phải vào tay trái, gõ một tiếng, "xạt! xạt!". Con sư tử chỉ có một con, do đàn ông hóa trang, sắc xanh đen, từ khoảng trống giữa sân múa xông ra, lân la quấn quýt, múa vòng qua từng người một, lướt qua từng người một.
Tôi chưa từng chứng kiến màn múa sư tử nào tuyệt vời đến thế, ngày hôm đó quả là vận may lớn, sau này tôi vẫn thường hoài niệm nhớ lại, nhưng chưa từng cố ý dò hỏi xem đó là ngày lễ hội gì để tìm đi xem lại lần nữa. Việc này có thể ví như tôi đối với Nhất Chi. Cổ nhân có câu không tham lam việc nhận biết khí vận vàng bạc trong đêm, tôi đối với tình yêu cũng chẳng hề tham lam.
Có lẽ cũng vì thời thế xô đẩy, những người phụ nữ từng có duyên vợ chồng với tôi trước đó, thảy đều chẳng quá ba năm năm, tính ra gắn bó lâu nhất là với Ngọc Phụng, bảy năm. Thế nhưng dẫu chỉ là tình cờ gặp gỡ tương phúng, cũng đã có thể sánh ngang với việc có người nhìn thấy chim hoàng kê dưới gốc cây thông ở Nam Sơn, hoặc triều đại ấy xuất sinh chân mệnh thiên tử, có phúc duyên thu được binh thư bảo kiếm trên núi Tử Đại, sự kiện khó khăn gặp gỡ hiếm hoi nhường ấy.