Năm tôi mười ba tuổi, Tiểu học Chi Sơn tổ chức kỳ thi hội, các trường tiểu học và tư thục trong vòng mười dặm đều chọn ra bốn, năm người để dự thi. Tôi ngồi kiệu đi, anh Tư và anh A Ngọc khiêng kiệu, họ đều đặt kỳ vọng người anh em sẽ thành danh. Tiểu học Chi Sơn là trường tiểu học cao cấp theo chế độ mới, lúc tôi đến đó, chỉ thấy mọi thứ đều tân tiến, mọi người đều thông đạt, nhìn lại chiếc áo ngắn bằng vải hoa tây dương, quần lụa tơ tằm màu củ ấu mà mình đang mặc, lại còn đeo chiếc túi đựng bút bằng vải đoạn thêu hoa đào đỏ lá xanh do người mẹ kế họ Trương làm, trong lòng thực sự cảm thấy ngại ngùng. Thi xong trở về, thầy giáo ở học đường thôn Hồ hỏi chúng tôi thi thố thế nào, ba người bạn học đều đáp trôi chảy rành mạch, chỉ có tôi là vô vọng. Nào ngờ khi công bố kết quả thì tôi lại là người thi tốt, được thưởng một bộ "Sử Ký Tinh Hoa Lục", còn có bốn hào bạc trắng, trong khi họ chỉ được một cây bút chì hoặc một thỏi mực.
Sau đó tôi học tiểu học cao cấp và trung học, vẫn giữ sự khiêm tốn như thế. Tôi thi đỗ vào lớp hai phân hiệu tiểu học cao cấp thuộc Sư phạm số 5 Thiệu Hưng, bạn học đều là người trong thành, ai nấy đều bắt nạt tôi. Ban đầu vì chưa rõ tình hình nên tôi không dám tranh đấu, nhưng sau đó họ không bắt nạt tôi nữa, thành ra lại chẳng cần đến tranh đấu. Trường Sư phạm số 5 và Trung học số 5 có rất nhiều học sinh đến từ Chư KiếT, Tân Xương, Thắng Xhê, Nghĩa Ô, Vĩnh Khang, người nào người nấy cao lớn vạm vỡ, bạn học người thành phố vừa mở miệng buông lời khinh mạn là họ liền ra tay đánh người, người ta cũng không dám bắt nạt họ. Thế nhưng tôi không đánh nhau, mà người ta cũng không bắt nạt tôi. Tựa như khi tôi mới đến Thượng Hải, phu khuân vác và phu xe kéo ở bến tàu đều chặt chém tôi, đến mức muốn phản kháng cũng không biết phản kháng từ đâu; thế nhưng sau đó ở Thượng Hải, lúc rảnh rỗi đi dạo phố lại chưa từng gặp lưu manh, mới thấy rằng chỉ cần bản thân không quá mức chú ý thì thiên hạ thái bình, rất nhiều chuyện vốn dĩ chẳng cần dựa vào việc tranh thắng hay khuất phục để giải quyết.
Tốt nghiệp tiểu học cao cấp, tôi vào học Trung học số 5 Thiệu Hưng, mới học được một học kỳ thì học sinh bãi khóa, học kỳ thứ hai kéo dài mãi không thể khai giảng, thế là tôi lại về thôn Hồ. Tôi thậm chí còn chẳng biết cuộc bãi khóa ấy là vì chuyện gì, chỉ cảm thấy nhân thế quá lớn lao, không thể đường đột can thiệp hay chỉ dăm ba câu hỏi han. Sau đó, biểu huynh Ngô Tuyết Phàm dẫn tôi đến Hàng Châu thi đỗ vào trường Huệ Lan. Huệ Lan là trường trung học Thiên Chúa giáo, Hội Thanh niên tổ chức chào mừng học sinh mới tại nhà thờ, gảy đàn hát thánh ca, lại còn chia kẹo, thứ "tình anh em" kiểu ấy khiến tôi hoàn toàn không quen.
Tôi học ở Huệ Lan đến năm thứ tư, lúc ấy đang tiến hành kỳ thi tốt nghiệp thì lại bị đuổi học vì một chuyện. Tôi là tổng biên tập tiếng Anh của tạp chí trường, mục tin tức của trường có một bài viết do người gửi đóng góp, ghi lại việc một bạn học nọ vì vấn đề sổ sách mà bị bãi miễn chức vụ ủy viên Hội Thanh niên. Cố vấn tạp chí trường là chủ nhiệm giáo vụ Phương Đồng Nguyên, ông ấy nói việc này liên quan đến danh tiếng của nhà thờ, không được đăng. Sau khi tôi giải thích, ông ấy không nói gì thêm, tôi tưởng ông ấy đã ngầm đồng ý, nào ngờ khi bài được đăng thì ông ấy gọi tôi lên mắng mỏ. Lúc đó tôi không phục, thế là ông ấy dùng việc từ chức ra để uy hiếp hiệu trưởng và đuổi học tôi. Tôi cũng chẳng lấy làm kinh ngạc hay hối hận, chỉ là nhất thời không dám về quê, mãi sau khi cha viết thư gọi thì tôi mới về.
Tô Thức năm mười ba tuổi, từng thay Âu Dương Tu dâng biểu tạ ơn ban ngọc đái ngựa quý: "Há ta làm rơi mà đai còn dư, nào dám chậm trễ mà ngựa không tiến", thật là khiêm nhường. Tôi ngay cả cái khí phách đường đường chính chính không chịu khuất phục cũng không có, đối với bạn học hay cha mẹ đều không có nổi những lời hào sảng.
Nhưng nền giáo dục học đường những năm tháng ấy đối với tôi cũng có điểm tốt. Thời đó bài vở ở trường không bận rộn như bây giờ, thi cử cũng chẳng đặt nặng trong lòng, rất ít hoạt động tập thể, rất ít cuộc thi cạnh tranh, đọc sách chỉ là đọc sách, chẳng nghĩ tới việc dùng nó vào việc gì, cũng không tính toán cho nghề nghiệp tương lai, thậm chí ngay cả ý kiến về sự đời cũng không có. Cho nên tôi cũng không tin đạo Thiên Chúa. Ở Huệ Lan làm lễ, tôi luôn tìm cách trốn tránh, bởi vì không thích sự ra điều kiện coi trọng một cách vô cớ của đạo Thiên Chúa.
Nhưng thứ còn tốt hơn cả giáo dục học đường vẫn là phong cảnh Thiệu Hưng, Hàng Châu, khiến cho con người tôi cũng đắm chìm trong phong cảnh ấy. Trong dân ca có câu: "Tiễn lang tiễn đến cửa phòng, ngẩng đầu chỉ thấy tiền Thái Bình", cứ thế hát suốt dọc đường cho đến "Tiễn lang tiễn đến khúc quanh thứ chín, khúc thứ chín...".
Tôi ra ngoài đi học, tuy rằng cha và nghĩa phụ họ Trương đã có ý định này từ sớm, nhưng bản thân tôi hoàn toàn không nghĩ tới. Mùa hè năm tôi mười ba tuổi, đến chơi nhà tiểu cữu phụ dưới chân núi Phó gia, ở cùng biểu huynh Tuyết Phàm, cha tôi bỗng đến gọi tôi đi cùng đến Chương Gia Phụ, cách đó mười lăm dặm. Tôi bèn thay cha vác túi tiền, dọc theo bờ cát sông Thậm đi đến đó, trước đó ông không hề nói với tôi là sẽ đi Thiệu Hưng, Hàng Châu, vậy mà cứ thế lên thuyền đêm. Sau đó con đường này tự mình tôi đã đi lại không biết bao nhiêu lần, không một lời lưu luyến biệt ly nào có thể kể hết được.
Chương Gia Phụ thuộc địa phận Thượng Ngu, sông Thậm đến đây, đi xuống nữa thì thành sông Tào Nga. Muốn đi Thiệu Hưng, từ Tam Giới cũng có thể đón thuyền, nhưng khi nước cạn thì thuyền bến chỉ đến Chương Gia Phụ. Từ Chương Gia Phụ ở Tam Giới đón thuyền đi Cạo Bá, phải qua đập để đổi sang đi thuyền sông nội địa. Trên phố Cạo Bá, chỉ thấy các quán cơm chèo kéo khách ăn uống, náo nhiệt vô cùng, con đường lát đá phiến ở đó dẫu trời nắng cũng vẫn ẩm ướt, thoang thoảng một mùi hẹ tây vàng, vậy mà tôi lại rất thích ngửi. Những người qua đập đổi thuyền ở đây, chỉ thấy đòn gánh, túi tiền, bọc hành lý, ô che dày đặc như rừng, xen lẫn một hai chiếc kiệu, đi ngang qua cửa quán cơm, đều giống như đang cướp giật đánh nhau, bị kéo vào trong quán ăn uống. Bàn gỗ vuông ghế băng dài trong quán cơm, gọi đi gọi lại chẳng qua cũng chỉ là cơm trắng hai xu một bát, thịt kho ba xu một miếng, đầu cá nấu đậu hũ mỡ lợn nóng hổi tám xu một bát lớn; muốn uống rượu thì có dạ dày lợn ngũ vị, cật lợn xào. Khách đa phần là nông dân và người buôn bán, cũng có những thiếu niên thiếu nữ thôn quê ra ngoài đi học, bọn họ đều tính toán tiền lộ phí, nhưng vẫn không khỏi có chút kinh ngạc trước sự hào phóng của chính mình trên đường đi. Chạy bàn bưng thức ăn thu bát đũa nhanh như thoi đưa, toàn thân đều là tay với mắt, khách gọi câu nào đáp ngay câu ấy, trong bếp chiên xào, xẻng xúc xào vang lên lanh lảnh.
Lại còn trạm thu phí qua đập ở Cạo Bá, khi thuyền đến khách tụ tập lại, phát vé đổi thuyền, pha khăn nóng lau tay, riêng củi đun một ngày đã đốt tới mấy gánh. Sự hưng vượng, náo nhiệt và hào phóng của loại hình doanh nghiệp vừa và nhỏ này, tài sản trên thế giới này ví như cá tôm tươi ngon vừa nấu xong là ăn nóng hổi ngay tại chỗ, tôi vẫn luôn yêu thích.
Đổi thuyền từ Cạo Bá đi trong sông nội địa, so với sông lớn lại là một khung cảnh khác, bên bờ sông nhà cửa uốn lượn, dọc đường đều có trấn nhỏ. Đến vùng nước Giám Hồ, đồng ruộng phẳng lặng khoáng đạt, núi cũng lùi xa tận chân trời, trở nên tao nhã hơn. Đồng ruộng ở đây toàn là đất tốt, ánh nắng chiếu rọi không che chắn, cho nên mới sinh ra một danh thành như Thiệu Hưng. Thành Thiệu Hưng lúc này từ trên thuyền vẫn chưa thể nhìn thấy, chỉ có điều cảm giác nó phảng phất nổi trên mặt nước, lại giống như đang ở trong mây, thế nhưng tiếng người nói và tiếng gà gáy chó sủa lại có thể nghe thấy mờ ảo; những chiếc lá ấu lá củ ấu ngày càng rậm rạp dưới lòng nước, cùng với một hai chiếc thuyền ghe mái đen lướt qua mạn thuyền chúng tôi, tựa như những mảnh hoa đào trôi ra từ trong thành Thiệu Hưng.
Cho đến cửa Ngũ Thị, nghe nói Thiệu Hưng đã đến, tôi nhìn thì ra chỉ là các tiệm buôn dọc bờ sông ngòi, không khỏi thất vọng. Chỉ vì núi Điểu Môn Đông Hồ sản xuất đá phiến, đường sá bờ sông ở đây đều được lát cực kỳ phẳng phu, tường trắng của nhà cửa cũng rất trắng, rất nhiều thuyền ghe mái đen dưới sông ngòi, bờ sông đối diện là đồng ruộng phẳng lặng và núi non xa xa, tất cả đều nằm trong ánh nắng buổi chiều. Ngay lúc ấy, tôi theo cha bước vào cổng thành, đi qua đại phố, lúc đó mới không còn thất vọng nữa, chỉ là không biết cảm xúc của mình nên nói là vui mừng hay không vui mừng, chỉ cảm thấy bản thân tôi và cha rất rạch ròi, mọi thứ ở nơi này cũng từng bước từng bước đều rạch ròi.
Đại lộ ngõ nhỏ trong thành Thiệu Hưng, một màu đường lát đá phiến, rất nhiều cổng chào tiết nghĩa, cổng chào trạng nguyên. Chỉ là tôi không có thiện cảm lắm với những cổng chào bằng đá ấy, lúc đi qua chỉ sợ lỡ may chúng đổ sụp xuống, hơn nữa nhân thế của trạng nguyên và hiếu tử tiết phụ có vẻ an ổn đến mức thái quá. Lại thêm cửa sau nhà nào nhà nấy đều giáp sông, tên địa danh cũng gắn liền với cầu: cầu Bát Tự, cầu Quảng Ninh, cầu Thám Hoa, cầu Liên Hoa, cầu Đại Lang, cầu Tiểu Lang... Đi thuyền còn thích hơn đi xe kéo, thăm thân kết bạn, con gái về thăm mẹ, bà ngoại đến nhà con rể, đều tự xuống thuyền ở cửa sau nhà mình, lên bờ ở cửa sau nhà người ta. Những chiếc thuyền ghe mái đen ấy, tựa như muốn chèo thẳng vào gian khách sảnh và nhà bếp trong nhà người ta, ví như thuyền nhỏ chèo vào chốn hoa sen sâu thẳm, còn những dãy nhà san sát nối tiếp nhau kia chính là lá sen hoa sen.
Thành Thiệu Hưng phải gánh vác việc buôn bán của một phủ năm, sáu huyện, có thể coi là công thương nghiệp phát triển, chỉ thấy toàn là nhà ở, đại phố cũng chỉ có một con đường, còn lại chỉ có khu vực đầu cầu Giang là náo nhiệt, lại thêm đầu cửa Đông Quách, đầu cửa Tây Quách, cửa phụ phía thủy, cửa phụ phía cạn, và đầu cửa Ngũ Thị là náo nhiệt, phàm là gạo lúa, cá tôm, gỗ lọi, ngành rượu và các loại sản xuất công nghiệp đều được giao dịch ở đó. Việc chế tạo giấy thiếc được phân tán ở các hộ gia đình nhỏ; còn nghệ thuật ủ rượu Thiệu Hưng nổi tiếng, cùng với đồ gốm chảo sắt, vò rượu hũ rượu, thì đều ở các trấn nhỏ ngoài thành. Những thương hiệu lớn trong thành như tiệm vải Đào Thái Sinh và các tiệm cầm đồ, tiệm rượu, tiệm trà, đều mở ngược lại ở những ngõ nhỏ bên đại phố. Giống như Hàng Châu, thị tứ lớn hơn Thiệu Hưng, cũng không có cảm giác bị khu công nghiệp chèn ép, không cần thiết phải quy định riêng khu vực nhà ở, đây thực sự là thiết kế đỉnh cao nhất, bất kỳ đô thị hiện đại nào cũng nên áp dụng.
Thành Thiệu Hưng có rất nhiều khu nhà đài môn, đài môn Bình Gia, đài môn Vương Gia, đài môn Đào Gia Bào Gia, đếm không xuể, lớn nhất là phủ họ Lữ, dinh thự của tể tướng thời Tống, nhưng nay đã biến thành những nhà dân thường trong ngõ hẻm. Những đài môn này đều có bình phong, cột cờ bằng đá hình sư tử, tường chống hỏa hoạn rất cao, cửa gắn vòng đồng ngậm thú, bên trong là sân lớn lát đá, ba gian sảnh hai gian phụ, nhà chính sân sau, có hoa viên đình đài, trên cửa và sảnh treo đầy hoành phi công danh. Nhưng nay đa phần là con cháu chia thành mấy nhà ở, thậm chí có cả cho thuê. Tôi ở nhà tam gia, chính là thuê một gian nhà phụ của đài môn Bình Gia. Tôi thích những khu dinh thự thâm nghiêm kiểu cũ của Trung Quốc, nhưng không thích những kẻ con cháu sa sút sống bên trong, bọn họ hoàn toàn không còn chút chí khí sắc bén nào.
Những gia đình nhỏ trong thành Thiệu Hưng cũng rất đẹp, chính là những cô gái vàng đeo khóa rồng phượng bước ra từ những gia đình như thế, lại như ông già Kim và con gái trong Thủy Hử từng giấu ân nhân Lỗ Đề Sách trên lầu, những tiểu dân mang đậm phong tình nhân thế trong truyện bình thoại đời Tống và khúc kịch đời Nguyên cũng ở kiểu nhà này. Tôi nghe không quen cách gọi thiếu gia tiểu thư của con cháu các đại gia tộc sa sút, nhưng tôi thích phụ nữ các gia đình nhỏ trông giống tiểu thư mợ phu nhân, có hương thơm của cơ thể người con gái. Mắt sáng răng trắng vốn dĩ phần lớn xuất hiện ở những gia đình bình dân chốn thôn dã, bởi vì không bị vấy bẩn bởi lớp trầm tích phú quý. Sau đó khi ở Hàng Châu, tôi cũng thích đi dạo trong các con ngõ dài ngõ ngắn, ngắm nhìn những ngôi nhà mặt tiền nông sát đường ấy, cửa phần lớn đều mở, có vẻ như đều có thể bước vào gian chính ngồi chơi, xin chén nước trà hay mượn đèn lỏn.
Rượu ngon Thiệu Hưng nổi tiếng, lại thêm gà Việt cực kỳ mềm, mỗi lần cha tôi đến đều ra phố Phủ Tiền mua thịt cừu ăn sáng, cùng với tương mè; quẩy thì được bán rong dọc theo các cửa hàng, ngoài ra các loại bánh hấp đều rẻ và ngon, thế là thành món điểm tâm sáng của mỗi nhà. Nhưng bản thân tôi chỉ mua quẩy vài lần, đến giờ vẫn còn đếm được. Tiệm hàng ngoại kiều trên đại phố đương nhiên tôi rất thích, mặc dù lúc đi học không có tiền, và cũng hoàn toàn không nghĩ tới chuyện mua sắm.
Thế nhưng danh thắng cổ tích Thiệu Hưng thì tôi không biết, trong hai ba năm đi học ở đó, tôi thậm chí chưa từng đến lăng Vũ Vương hay Lan Đình. Nơi tôi thường đến là cửa phụ phía thủy, chỉ thấy thuyền bè nghìn nghịt như rừng, chợ gạo chợ cá vô cùng náo nhiệt, bốn bề đồng ruộng sông ngòi, không cần leo cao nhìn xa, cả thành quộc lẫn sơn xuyên đều thu cả vào tầm mắt ở đây. Đi ra ngoài nữa, cách xa khu phố náo nhiệt một chút, dọc theo con đường lớn Đường bằng đá được lát dọc bờ sông, có lần anh Mai Hương đến, tôi cùng anh ấy đi qua, trời nắng lên oi bức, đi vào trong đình nghỉ mát có bày quầy bán rượu ngon, bốn đồng đồng một bát, củ ấu đỏ hai mươi chiếc một đồng đồng.
Nhưng tôi vẫn thích Hàng Châu hơn. Người Thiệu Hưng có một thứ sự quen thuộc đến nhàm chán, giống như dưa hấu chín nhũn cả ruột, không hợp với tính cách của tôi; còn Hàng Châu lại có sự trong sáng của thế giới Trung Hoa Dân Quốc kể từ cuộc khởi nghĩa Tân Hợi. Khi tôi học tiểu học cao cấp ở Thiệu Hưng, phong trào Ngũ Tứ mới chỉ nhen nhóm trong trường học, thế nhưng đến Hàng Châu, thì từ những ngõ ngách chốn bình dân cho đến phố xá hồ sơn, đều cảm thấy thời kỳ Ngũ Tứ vốn dĩ là bản sắc xưa nay, tuyệt vời đến mức khiến người ta không sinh ra cảm giác hoài niệm, bởi vì không có một thời đại cũ nào đang lụi tàn, thế mà trước mắt đã là một sự đổi mới hoàn toàn.
Lần đầu tiên tôi theo cha đến Hàng Châu cũng là năm mười ba tuổi, mãi đến năm mười tẻ tuổi tôi mới lại cùng biểu huynh Ngô Tuyết Phàm đến Hàng Châu vào học trường trung học Huệ Lan. Lúc đi cùng cha, có một người họ hàng là người thôn Tiền Cương cách thôn Hồ mười hai dặm vào trong, làm công nhân ở công ty điện lực, dẫn chúng tôi vào phòng máy xem động cơ phát điện đang quay, tiếng động lớn dữ dội khiến tôi hơi sợ hãi, giống như tiếng kèn bàng tử Sơn Tây "cộp cộp!" nghiền nát quét sạch cả cảm xúc lẫn tư tưởng đi, thứ đọng lại chỉ là một con người càng thêm thuần giản và đoan trang hơn. Hôm đó đến nhà ông ấy ăn cơm tối, cá sông Tiền Đường tươi ngon biết bao, đó cũng là lần đầu tiên tôi được ăn. Sau khi ăn xong lại được mời đến sân khấu Cống Vụ xem kịch con hát nhỏ, đang diễn vở Đại náo thiên cung, tiếng trống chiêng của kinh kịch cùng Tôn Ngộ Không đội mũ hoa áo gấm hoàn toàn khác với kịch địa phương chốn thôn quê của tôi, mà là sự phồn hoa vùng Đông Ngô của thế giới Dân Quốc, tươi mới đến mức suýt chút nữa mang theo cả sự kích thích. Người họ hàng ấy kiếm được bao nhiêu tiền công chứ, lại hào phóng trọng nghĩa như vậy, đây cũng là lần đầu tiên tôi được mở mang tầm mắt về công nhân hiện đại. Sau đó ông ấy lại dẫn chúng tôi đến tiệm hàng ngoại kiều dưới cờ, tôi chỉ thấy ánh đèn điện chiếu rọi chói mắt như những dải thủy tinh, người phụ nữ mặc sườn xám, đội mũ nhung đang mua sắm, tôi còn tưởng cô ta là đàn ông, nhưng mặt cô ta lại phấn trát trắng bệch, viền cổ áo đính kim cương lấp lánh, tôi chỉ cảm thấy chướng mắt, thế nhưng đây chính là lần đầu tiên tôi bị choáng ngợp trước đô thị hiện đại.
Nói về Hàng Châu, ca ngợi Hàng Châu, chỉ có thể dùng ba chữ: phong cảnh Hàng Châu tốt. Dẫu là người hay vật, hễ cứ là phong cảnh, thì dẫu là chuyện riêng tư cũng đều thành của chung, những trang viên tư gia ở Tây Hồ đều mở cửa, mộ Tô Tiểu Tiểu bên cầu Tây Lĩnh, chuyện tình cảm trai gái tư tình thuở xưa nay cũng đã trở thành phong cảnh của thiên hạ thế gian, cho nên phụ nữ Hàng Châu mới thích đứng nép ở cửa nhà như thế. Có lần tôi đi cùng bạn học trường trung học Huệ Lan là Chung Chí Khiêm đi qua sân nhà ai đó, cửa lớn mở toang, anh ấy liền hiên ngang bước vào ngắm hoa ngắm cá, dẫu có chủ nhà ra can thiệp, anh ấy cũng biết cách ứng phó, còn tôi thì nhát gan, giống như câu thơ của Âu Dương Thơ: "Chim hoàng anh bay đến đậu, lất phất mưa giữa khóm hoa", sợ làm động đến nhân thế.
Tôi yêu cõi hồng trần tía rực của Hàng Châu, những người phụ nữ giặt quần áo bên bờ sông lộ Hoành Sa, tôi đi qua đều phải dừng lại ngắm nhìn, chỉ cảm thấy liễu ở đây mới thực sự là liễu. Tôi là một kẻ tầm thường, vinh hoa phú quý trên đời tôi đều yêu thích, chỉ là không khuất phục trước quyền lực. Bấy giờ Tôn Truyền Phương làm tổng tư lệnh năm tỉnh liên quân, dinh thự đặt ở nha môn đốc quân dưới cờ, có lần tôi cùng Chung Chí Khiêm đi qua, nghe nói Tôn đại soái hôm nay muốn đi dạo hồ, liền dừng bước muốn đợi ông ta đi ra. Lúc bấy giờ đã là mặt trời lên cao ba sào, đội vệ binh ngoài dinh thự kìm ngựa lượn lờ, trạm gác bố trí kéo dài tận lăng Nhạc Vương, đợi rất lâu mà trong nha môn vẫn chưa thấy động tĩnh gì, tôi bỗng cảm thấy mình có thể nhìn thẳng vào ông ta. Lại thêm bạn học ở Huệ Lan là Vu Thụy Nhân chơi thân với tôi nhất, nhà cậu ta mở tiệm hàng ngoại kiều Vu Thiên Thuận ở ngã tư Tam Nguyên, buôn bán ngược xuôi sông Tiền Đường, giàu có một cách hoa lệ thâm trầm, lại còn sạch sẽ hơn cả nhà quan, đây cũng là lần đầu tiên tôi được mở mang tầm mắt, tựa như đọc từ khúc Hoa Gian.
Lúc ở Huệ Lan, cứ hễ thứ Bảy là tôi lại đến Tây Hồ, nhưng không có sự tao nhã như người ta, hơn nữa chuyện phải tốn tiền thì chẳng đến lượt tôi.
Tôi đi qua Tây Lĩnh Ấn Sã mà không uống trà, đi qua thôn Hạnh Hoa mà không mua rượu say, chỉ một mình đi dạo trên đê Bạch đê Tô, hoặc bỏ ra bốn đồng đồng đi thuyền du lịch từ lăng Nhạc Vương về lại khu dưới cờ. Bởi vì tôi với Tây Hồ thực sự là người một nhà, chẳng màng chi đến vẻ hào nhoáng hão huyền. Ngay cả những danh lam thắng cảnh như Linh Ấn Tịnh Tự, lăng Nhạc Vương uy nghiêm, mộ Tô Tiểu Tiểu vương vấn tơ lòng, cũng không giảng đạo lý vi diệu thâm sâu, không giảng hận thù anh hùng, không giảng tình si ý đẹp khi đứng trước tôi, bởi vì thực sự là người thân đối mặt với nhau rồi.
Lại thêm bấy giờ thừa hưởng bầu không khí của phong trào Ngũ Tứ, biểu huynh của tôi và bạn cùng lớp của anh ấy là Mã Hiếu An, cùng người bạn thân thiết của họ là học sinh Sư phạm số 1 Uông Tĩnh Chi, Thôi Chân Ngô, còn có Lưu Triều Dương, bọn họ đều có người yêu, lại đều biết làm thơ bạch thoại, chỉ riêng tôi ở khối lớp thấp, thơ không biết làm, người yêu cũng chẳng nghĩ tới chuyện có, tuy hay đi cùng biểu huynh và bọn họ nhưng tóm lại không có tư cách gia nhập hội. Tôi đối với họ chỉ có sự ngưỡng mộ, lời họ nói tôi chỉ kính cẩn lắng nghe. Con khỉ đá núi Hoa Quả trong Tây Du Ký, vừa sinh ra đời, đi đứng loạng choạng, bái lạy bốn phương, sớm đã làm kinh động Ngọc Đế trên trời, sai Thái Bạch Kim Tiên xuống tra xét, bẩm về rằng chỉ là một sinh linh bé nhỏ ở hạ giới, ngược lại biết có lòng hướng thiện, cho nên cũng không truy vấn nữa. Sự nực cười khi còn nhỏ của tôi cũng giống như thế, chẳng qua chỉ là một tính mạng nhỏ bé được người ta gọi là đứa trẻ đáng thương mà thôi.