[TIÊU DỀ]: Cầu Ô Thước
Tháng hai, Ái Linh đến Ôn Châu. Tôi giật mình, trong lòng lập tức không vui, thậm chí chẳng thấy cảm kích. Vợ chồng hoạn nạn có nhau, lặn lội ngàn dặm đặc biệt đến thăm tôi, đây là chuyện thường tình ở đời, nhưng Ái Linh cũng làm thế, tôi chỉ cảm thấy không thỏa đáng. Trong tiểu thuyết cũ thường có chuyện các vì sao trên trời đầu thai xuống trần gian làm người, sinh ra ba ngày khóc lóc không ngừng, tôi và Ái Linh lúc nào cũng giống như người ở trên trời rơi xuống nhân gian, những chuyện tầm thường thế gian do vậy cũng có sự kích thích và bất an như thế, chỉ vì cả hai đều có sự khiêm nhường ấy. Nhưng tôi vì là đàn ông, không muốn liên lụy vợ, Ái Linh vì tôi mà làm đến mức này, tôi chỉ thấy không dám nhận, mà lại chẳng chịu nhận thua, hóa thành muốn nổi giận, suýt chút nữa đã lớn tiếng mắng cô ấy: "Em đến làm gì? Sao còn không mau về đi!"
Ái Linh ở một khách sạn cạnh công viên, ban ngày tôi mới đến thăm cô ấy, không dám ở lại qua đêm trong khách sạn vì sợ cảnh sát đến kiểm tra đêm. Thỉnh thoảng Tú Mỹ cũng đi cùng, chuyện giữa tôi và Tú Mỹ, tôi không kể cho Ái Linh nghe, không phải vì muốn giấu cô ấy, bởi tôi vốn không thấy có gì hổ thẹn hay bối rối. Vì Ái Linh là người của tôi nên Tú Mỹ đương nhiên đối xử rất tốt với cô ấy, vừa gặp mặt, Tú Mỹ đã nói với tôi rằng tiên sinh Phạm rất đẹp.
Tôi và Ái Linh kết hôn đã được hai năm, hiện giờ vẫn giống như mới qua ba ngày cưới, tân lang và tân nương chỉ hợp chăn gối quấn quýt cả ngày, không có việc gì làm, thế mà trong sự thân thiết vẫn còn chút xa cách, tự nhiên như khách quý đối xử với nhau. Thỉnh thoảng hai người nằm gối đầu lên nhau trên giường trò chuyện, gương mặt áp sát nhìn thẳng vào bốn mắt, trong mắt cô ấy toàn là nụ cười, khuôn mặt nở rộ như một đóa hoa mẫu đơn đầy đặn, không giữ lại chút nào. Hễ tôi ở bên cô ấy, luôn cảm thấy thời gian dài dằng dặc. Bỗng ngoài cửa sổ có tiếng bò kêu, Ái Linh và tôi nghe thấy, như hai đứa trẻ nhìn nhau ngẩn ngơ, ngạc nhiên rồi bật cười. Tôi nói tiếng bò kêu nghe hay thật, Ái Linh nhân đó nhắc lại chuyện lần này đi cùng vợ chồng Tư Quân, Uyển Phân ẵm Quang Hàm ngồi trong kiệu lồng, dọc đường có bò, cô ấy dạy đứa trẻ tập nói, bảo rằng "bò, Quang Hàm của tôi", Ái Linh vừa nói vừa tỏ ra ngạc nhiên buồn cười. Ái Linh lại nói: "Tiếng bò kêu nghe hay, tiếng ngựa kêu cũng hay, tiếng ngựa kêu nghe giống như tiếng gió."
Tôi đứng dậy ra cửa sổ đứng ngây ra một lát, phía sau khách sạn này vốn là một gò đất nhỏ giáp với công viên, có cây có cỏ, con bò vẫn còn đó. Tôi và Ái Linh lại ngồi xuống nói chuyện, lại nghe thấy tiếng quạ kêu trong rừng, tôi cười bảo: "Trên đường trốn chạy tôi cứ gặp quạ kêu đầu giang, nhưng mới đây đọc sách thấy người đời Đường coi tiếng quạ kêu là điềm lành, chủ sự ân xá." Ái Linh nói: "Sáng nay anh hãy còn chưa tới, một mình tôi ở trong phòng, có một con quạ bay đến đậu ở bệ cửa sổ, trong lòng tôi thầm niệm, anh cứ đậu đi, tôi vốn không mê tín đâu, nhưng sau khi thấy nó bay đi, tôi lại cảm thấy rất vui." Cô ấy vừa nói vừa cười rộ lên.
Hai người cũng nói về những chuyện sau khi xa cách, nhưng những chuyện đó đều có vẻ rất đơn giản, dẫu trải qua sự biến đổi triều đại, sinh mệnh gia đình ngàn cân treo sợi tóc, cũng chẳng khác gì vừa rồi làm chút việc gì đó trong sân, hay đứng ngẩn ngoài cửa gặp phải ai đó, mà giờ phút này là ngồi vào bàn ăn sáng, tiện miệng nói ra mà thôi. Trong những ngày đẹp trời người vắng ngày dài như thế, thà là tôi vẫn nghe cô ấy kể chuyện Tây phương như mọi khi, bởi vì cô ấy chuyên môn kể cho một mình tôi nghe.
Cô ấy kể thời chiến ở Mỹ có ra một bộ phim điện ảnh tên là "Sự bùng nổ của màu sắc", lại có người nảy ra ý tưởng dùng đủ loại hương thơm để làm kịch, không có nhân vật, chỉ có mùi hương. Màu sắc và mùi hương đều là những thứ Ái Linh yêu thích, nhưng loại của Tây phương này không có tính tình, chỉ thành ký hiệu, cũng giống như một số bức tranh phái mới, chẳng qua đều là cầu cứu hình học mà thôi, rốt cuộc thị hành rồi lại khiến người ta chán ngấy. Người phương Tây hiện đại ngay cả âm nhạc cũng chỉ có thể dùng sự nhiệt tình ma quái của người dã man, mà lại đòi sự giải thoát, cứ thế thành ra thuần túy là kỹ thuật, dừng lại ở cảm giác. Thời kỳ tốt đẹp nhất của họ, như các bản giao hưởng của Beethoven, cũng chỉ là tình người tương đối bình dị, nhưng không có thiên cơ, rốt cuộc cái tình bình dị ấy cũng không giữ nổi.
Ái Linh kể phương Tây đang thịnh hành truyện thần quái, trên một cuốn tạp chí có vẽ hình một người phụ nữ ngồi trên ghế ở công viên, chiếc ghế bên cạnh bỏ trống không người, phía sau cô ta dưới gốc cây có một con rắn, người phụ nữ ấy không quay đầu nhìn, chỉ gọi "Henry", đúng là đáng sợ. Tôi hỏi vị Henry đó bị rắn ăn thịt rồi à? Cô ấy đáp: "Đúng vậy." Người phương Tây không có phong cảnh thanh bình rộng lớn, muốn theo đuổi sự vô hạn, thì chỉ có sự hoang vu đáng sợ thế này, còn sự náo nhiệt của họ lại chính là quy luật cá lớn nuốt cá bé của sinh mệnh nguyên thủy trong đầm lầy, sự mãnh liệt của tính dục và sinh sản.
Thế là cô ấy kể tiểu thuyết "Lady Chatterley's Lover" của Lawrence, cùng hai truyện ngắn cho tôi nghe, quả nhiên triết lý cũng sâu sắc, văn chương cũng đẹp, nhưng không hay, cô ấy liền cất lời xin lỗi tôi ngay. Vậy mà tôi vẫn thích nghe. Hễ ở bên Ái Linh, đối với bất kể thứ gì tốt hay xấu, tâm tư tôi đều rất tĩnh lặng, chỉ thấy đúng sai rạch ròi, nhưng không rơi vào yêu ghét. Chưa bao giờ tôi thấy rõ phân biệt Hoa - Di như lúc này, mà lại không nổi lên ý tranh đấu.
Ái Linh không mang theo một cuốn sách nào, tôi đến Ôn Châu cũng chỉ mua được một bản "Thanh Gia Lục" và một cuốn Kinh Thánh, bây giờ liền đưa Kinh Thánh cho cô ấy, lúc một mình ở trong khách sạn có thể đọc. Sáng hôm sau tôi đến hơi muộn, cô ấy đã đọc xong một nửa Cựu Ước. Cô ấy thở dài nói: "Dân tộc Israel này thật là vĩ đại!"
Cô ấy đọc cho tôi nghe. Lúc ấy mọi người giết hoàng hậu Giế-xê-bên, vém xác bà ta vứt trên đường giày xéo thành thịt nát, khiến người ta nhìn vào không nhận ra đó là Giế-xê-bên. Lúc cô ấy đọc đến câu cuối cùng, nghe chỉ thấy buồn cười, lúc đó tôi cũng lập tức hiểu ra ở đây ẩn chứa một vẻ hài hước ngây thơ hay ho.
Lại một đoạn nữa là thầy tế lễ cưỡi lừa ra khỏi thành, bị sư tử cắn chết, sư tử đứng bên cạnh con lừa, người chết dưới chân con lừa, từ trong thành có người ra báo tin, thế là rất nhiều người chạy đến đó, thế là kìa, sư tử đứng bên cạnh con lừa, người chết dưới chân con lừa. Con sư tử sao lại không chịu bỏ đi? Nhưng đoạn văn tả cảnh này lại y như một bức tranh tĩnh vật, chỉ thấy đáng yêu.
Lại có chuyện Samson, đánh cuộc bắt tộc nhà vợ đoán: "Đồ ăn từ kẻ ăn mà ra, đồ ngọt từ kẻ mạnh mà ra." Ngụ ý chuyện lúc ông ta đến dọc đường nhìn thấy con sư tử chết trong bụng có ong làm tổ, nhưng bảo người ta làm sao đoán được? Sau đó vì vợ ông ta lỡ lời nên mới bị đoán trúng, ông ta lại không chịu thua cuộc đánh cược, trái lại còn đi cướp đoạt y phục của tộc nhà vợ. Quả thật là đầy ắp nguyên khí bất lý trí đến cùng cực, khiến người ta đành chịu chứ chẳng làm gì được.
Lật đến sách Các Quan Xét: "Bấy giờ trong xứ không có vua, ai nấy cứ tùy ý mình làm điều phải." Cách vài đoạn bên dưới, lại nói: "Bấy giờ trong xứ không có vua, ai nấy cứ tùy ý mình làm điều phải." Ái Linh nói, lặp lại một bút thế này, sức mạnh hỗn loạn khi ấy thật là lớn lao tột cùng!
Dân tộc đầy ắp nguyên khí này, rốt cuộc là vì điều gì chứ? Họ bị vong quốc ở Babylon bốn mươi năm, được thả về, xây dựng lại đền thờ trên đống đổ nát. Kìa! Đền thờ lại được xây dựng lên rồi, bấy giờ những người trẻ tuổi trong dân Israel đều reo hò, những người già cả thì khóc lóc thảm thiết, bởi vì những người già đã từng nhìn thấy ngôi đền thờ trước kia chưa bị phá hủy. Lúc này có người Hồi-lân và người Mô-áp đi qua, chế giễu họ, người Israel đáp rằng: "Các ngươi hiểu cái gì chứ? Các ngươi đối với việc này, không có quyền phần, không có quyền lợi, cũng chẳng có kỷ niệm gì."
Dân tộc này thật bi tráng, nhưng cũng thực sự khiến người ta đau lòng. Ái Linh đọc sách Truyền Đạo, vô cùng chấn động, bảo rằng đây là những lời văn chán ghét thế tục triệt để nhất từ trước tới nay. Cô ấy đọc cho tôi nghe: "Dây vàng đứt, bình bạc vỡ, ánh nắng lu mờ, tiếng cối xay thưa thớt, người ta sợ nơi cao, trên đường có sự kinh hoàng." Lại nói: "Dưới mặt trời chẳng có gì mới." Dân Israel mất nước dưới tay người Ai Cập bốn trăm năm, lại mất nước dưới tay người Babylon, cuối cùng bị người La Mã tiêu diệt, mà sách Truyền Đạo thì từ trước đó nữa đã cảm nhận sâu sắc sự vô thường phù du của cõi người, ngoài việc hướng về chỗ quy tụ là Thượng Đế, con người không còn chút sức lực nào nữa.
Giê-hô-va của người Israel, hóa ra chỉ là sự kinh hãi trước một thế lực siêu tự nhiên, thuở trước Giacốp từng vật lộn với Giê-hô-va đến tận sáng tinh mơ, bị trẹo chân, bi kịch này thực ra không thể so với việc người Hy Lạp cổ đại đấu tranh với số mệnh, số mệnh ấy là điều đã biết, nhưng sự kinh hãi trước thế lực siêu tự nhiên kia lại là điều không thể biết. Nếu muốn so sánh thì chỉ có chuyện Bạch Xà nương nương đấu pháp sư Pháp Hải mới có phần tương cận.
Người Ấn Độ cổ đại gọi sự kinh hãi trước thế lực siêu tự nhiên ấy là sự ngu xuẩn lớn của vũ trụ, nhưng chỉ có văn minh Trung Quốc mới thực sự có sự thanh an giữa trời và người. Sự vĩ đại của người Israel kém hơn người Ấn Độ một bậc, mà cũng gần như chạm đến vấn đề vô minh và văn minh này rồi.
Môi-se dẫn người Israel ra khỏi thành Ai Cập, dọc đường chỉ lơ đễnh một chút, phụ nữ đã thi nhau tháo trâm vòng đúc thành con bò vàng, đây là những thứ của riêng họ, rốt cuộc vẫn thân thiết hơn Giê-hô-va. Trong sách Các Quan Xét cũng viết người thời đó một mặt buộc phải thờ phụng Giê-hô-va, mặt khác trong nhà lại cất giấu tượng thần. Người Israel trong sách Các Vua sau đó, vẫn có sự sống động tươi mới ngay tại những chỗ phản bội Giê-hô-va. Mà thứ họ dâng cho Giê-hô-va, lại là những cái nhọt vàng đúc mỗi lần một chiếc, vô cùng nực cười.
Nhưng đến Gióp, người Israel rốt cuộc đã đầu hàng vô điều kiện trước Giê-hô-va. Gióp là kẻ kháng cự cuối cùng, sách Truyền Đạo chính là sự trống rỗng sau khi cuộc kháng cự ấy thất bại. Người Israel còn chưa bị người La Mã tiêu diệt thì sống lưng đã bị sự kinh hãi trước thế lực siêu tự nhiên này bẻ gãy rồi. Kể từ đó Thượng Đế biến thành đấng từ ái, và lúc đó mới có thiên đường địa ngục, để rồi xã hội loài người theo đó cũng trở nên ngăn nắp. Chúa Giê-su là vị sĩ phu kiêm anh hùng của xã hội mới này. Sự trống rỗng sau thất bại, thì chỉ còn kẻ thù là đáng để hoài niệm, bởi vì đó là sự tồn tại duy nhất, thái độ của họ đối với Giê-hô-va cũng có thể ví như người Nhật Bản bại trận biết ơn Tổng tư lệnh MacArthur. Nhưng người Israel từ đó liền coi như bị tiêu diệt. Kể từ Gióp và Chúa Giê-su đến nay, phương Tây không còn sự chạm trán giữa trời và người nữa, mà chỉ có sự chạm trán giữa Giê-hô-va và Satan.
Tôi uổng công xuất thân từ trường học của giáo hội, lại còn nghiên cứu cả cuốn "Nguồn gốc của Kitô giáo" của Kautsky, tất cả đều không thiết thực bằng việc nghe vợ tôi trò chuyện đùa vui. Thế nhưng người Israel thì can gì đến tôi, huống chi Kinh Thánh lại là chuyện sách vở, một mặt tôi nghe những lời cô ấy nói, mặt khác lại cứ mải thưởng ngoạn con người đang cất lời ấy, cảm thấy Ái Linh trước mặt đúng là "thiếu phụ đáng yêu thế này hiếm thấy xưa nay". Hơn nữa Ái Linh đem một cuốn sách hay như Cựu Ước, đọc xong liền bảo tôi mang về ngay, đến cái bàn cũng không để lại một góc, cô ấy đúng là một người sạch sẽ như thế. Chúng tôi cũng ra phố dạo.
Bởi vì Ái Linh không thích công viên. Ở con phố nhỏ có một xưởng mộc đang dùng máy cưa gỗ, tiếng động rất lớn, chói tai đến nhức óc, hai người đứng lại xem một lát. Đi qua vài mặt tiền, ở một cửa tiệm mộc khác lại là hai thợ mộc đang kéo cưa, cũng đang cưa ván, một kéo một đẩy, ánh nắng trước cửa êm đềm, dường như chẳng mảy may liên quan gì đến chiếc máy cưa ván của nhà hàng xóm, cũng chẳng làm hại gì nhau. Tôi cười bảo: "Cái này ngược lại rất giống cảnh 'ai nấy cứ tùy ý mình làm điều phải' trong sách Các Quan Xét, vừa thờ Thượng Đế, lại vừa thờ tượng thần." Ái Linh cũng cảm thấy hài hước buồn cười.
Hai người vừa đi vừa trò chuyện. Ái Linh nói: "Em từ Chư Kỵ, Lệ Tước đến đây, dọc đường cứ nghĩ nơi này là chốn anh từng đi qua. Đến khi ở trên thuyền nhìn thấy thành Ôn Châu, nghĩ rằng anh đang ở ngay đó, thành Ôn Châu này giống như ngậm hạt châu đang tỏa sáng."
Tôi nghe xong lại không đáp lời. Bạch Xà nương nương muốn trả ơn Hứa Xian cho trọn vẹn mà sinh ra một nỗi khó chịu, còn tôi là trang nam nhi, chịu ơn huệ của hồng phấn giai nhân, chỉ thấy tâm tư rất tĩnh lặng, đến mức không được phép có bi hoan.
Chúng tôi đi qua cửa hàng đồ gỗ, liền dừng bước ngắm những hoa văn chạm trổ trên giường tủ kiểu cũ, đi qua chùa miếu, lại bước vào xem tượng thần. Rất nhiều thứ trong dân gian Trung Quốc mà tôi vẫn tưởng không đáng liếc mắt nhìn, nay qua sự chỉ điểm của Ái Linh, lại hay đến không tả xiết. Tỉ như trước mặt Phục Ma Đại Đế có hai hàng văn võ chầu chực, có một pho tượng tướng quân mặt trắng trông giống như thần giữ cửa, tôi chẳng thấy có gì hay, thế nhưng Ái Linh vừa nhìn thấy đã ngạc nhiên thốt lên: "Sao lại có thể thế này chứ? Ông ta rõ ràng biết thừa mình đang diễn kịch cơ mà!" Lại như lối lên xuống tầng hai của khách sạn có một cái khám Thần Tài, chính là ngay trước cửa phòng Ái Linh ở, Ái Linh khen pho tượng Thần Tài ấy chạm trổ khéo, lúc kéo tôi lại xem, thì ra là một vị thần mặt đỏ nhỏ xíu, nào có ra dáng thần linh gì đâu, mà trông hệt như một gã người Ninh Ba từng trải sương gió, chuyên làm quản lý tiệm tạp hóa miền Nam hoặc làm đại ban trên tàu thủy, đẫm đầy cái vẻ thói đời tửu sắc tài khí của chốn phàm trần, náo nhiệt vô cùng. Ái Linh nhìn ngắm vạn vật, quả thực giống như đôi mắt nhà trời đã mở.
Giả Bảo Ngọc nghe Lâm Đại Ngọc bảo mấy món đồ chơi nhỏ đặc sản Tô Châu hay lắm, liền muốn sai người lần sau đi phải chèo một thuyền đến, khờ dại đáng yêu làm sao. Tôi cũng hào hứng muốn cùng Ái Linh ngắm nghía khắp các ngôi miếu ở Ôn Châu, chỉ trách cô ấy vốn có sự ngộ tính thông tuệ tức thì, còn tôi thì lúc nào cũng mang theo dấu vết phàm tục. Lại như tôi nghe Ái Linh bảo những hình chạm khắc trên giường tủ kiểu cũ đẹp đến thế, liền nghĩ nếu có tiền nhất định sẽ mua lấy một cái, sáng chiều cho đến lúc ngủ nghỉ ăn uống cũng bày ngay trước mặt để ngắm, lúc hỏi Ái Linh, Ái Linh lại chẳng thèm chút nào.
Chúng tôi còn ghé thăm một ngôi chùa Phật, tôi nghĩ tượng Phật có lẽ còn có địa vị nghệ thuật tôn quý hơn tượng trong miếu Đạo sĩ, nào ngờ Ái Linh lại chẳng thích. Điện bên của ngôi chùa ấy đã điêu tànổn hoang phế, tạc tượng mười thập bát La Hán, quả là sự pha trộn giữa Ấn Độ cổ đại và phương Tây. Những bức tượng La Hán đó, có bức rất châm biếm, có bức đang trầm tư. Đếm qua thấy có một pho, khuôn mặt cũng không có gì kỳ quái, thế nhưng chẳng hiểu sao, thần sắc chân mày ấy lại giống như muốn tiêu diệt cả vô minh, và tiêu diệt cả văn minh. Ái Linh nhìn thấy, kinh hãi đến mức kéo tôi giật lùi lại phía sau, cô ấy nói: "Ái chà! Sao lại đáng sợ thế này, cứ như là một thế lực siêu tự nhiên vậy!" Bức tượng La Hán ấy quả thực là một tác phẩm nghệ thuật có trình độ rất cao, nhưng lại không đẹp.
Thỉnh thoảng Tú Mỹ cũng đi cùng, ba người đi dạo phố vào ban đêm, khi ấy vừa đúng dịp rằm tháng Giêng âm lịch, các cửa hiệu cắm hương trước cửa, Ái Linh bước lại gần ngửi thử, rất vui vẻ, không phải vì đó là hương lạ đốt lên. Cô ấy đối với vạn vật chỉ có sự vui sướng thuần khiết sạch sẽ.
Ái Linh vốn không hề nghi ngờ Tú Mỹ và tôi, bởi vì đều là thế giới của những người tốt, tự nhiên sẽ có một sự hồ đồ ngây ngô. Chỉ có một bấy buổi sáng sớm trong khách sạn, tôi tựa lưng vào giường trò chuyện với Ái Linh rất lâu, bụng bỗng âm ỉ đau, nhưng tự mình kìm nén, sau đó Tú Mỹ cũng đến, tôi vừa nhìn thấy liền kể lể với cô ấy rằng trong người không được thoải mái. Tú Mỹ ngồi trên chiếc ghế bên cửa phòng, chỉ hỏi đau thế nào, bảo lát nữa pha một chén trà Ngũ Thời uống vào sẽ khỏi ngay. Ái Linh lúc bấy giờ rất chạnh lòng, rõ ràng Tú Mỹ là người thân thiết của tôi.
Ba người chúng tôi trong phòng, cũng ngồi liền suốt nửa ngày. Tôi muốn Tú Mỹ cũng nói chuyện cho chúng tôi nghe, hỏi cô ấy khi được phái về vùng quê hướng dẫn nghề nuôi tằm, là một người phụ nữ độc thân, liệu có người đàn ông nào tơ tưởng cô ấy không. Tú Mỹ nhân đó liền kể: "Có một lần đến vùng quê ở nhà một vị thân hào, vị thân hào ấy tuổi gần năm mươi, ăn cơm trưa xong, mời tôi ra gian nhà khách ngồi uống nước trà, trong lúc trò chuyện, người đó lúc ngồi lúc lại đứng lên, chốc chốc lại đi đi lại lại, giống như con diều hâu cứ lượn đi lượn lại, muốn sà về phía tôi, tôi thấy tình hình không ổn liền tìm cách chuồn lẹ." Cuộc sống với hiện thực hỗn tạp ngổn ngang thế này, khung cảnh ấy tựa như đang bày ngay trước mắt, Ái Linh thực sự khâm phục cô ấy kể chuyện rất hay. Lúc kể mặt cô ấy đỏ bừng, giống như một cô thôn nữ, hoàn toàn là sự căng thẳng và kinh ngạc giữa nam nữ.
Ái Linh mặc sức ngắm nhìn Tú Mỹ, cảm thán nói: "Tiên sinh Phạm sinh ra quả thật rất đẹp, khuôn mặt cô ấy giống như khuôn mặt của người Trung Á, là vẻ đẹp bản sắc từ phương Tây sang của dân tộc Hán." Ngay lúc đó cô ấy liền vẽ chân dung cho Tú Mỹ, Tú Mỹ ngồi để cô ấy vẽ, tôi đứng một bên nhìn, thấy cô ấy phác thảo khuôn mặt, vẽ ra lông mày mắt mũi, đang lúc chuẩn bị vẽ đến khóe môi, tôi vừa mừng rỡ định cất lời khen ngợi nét bút thần tình của cô ấy, thì cô ấy bỗng dừng bút không vẽ nữa. Sau khi Tú Mỹ đi rồi, Ái Linh nói: "Lúc em đang vẽ, chỉ cảm thấy thần sắc lông mày, cái miệng của cô ấy càng lúc càng giống anh, trong lòng bấy giờ giật thột một cái, một cơn đau đớn ập đến, thế là chẳng thể vẽ tiếp được nữa, vậy mà anh vẫn cứ gặng hỏi em sao không vẽ nữa!" Lời lẽ mang theo vẻ ấm ức không sao tả xiết, cô ấy nhìn tôi, chỉ cảm thấy con người trước mắt này dù chỉ trong một khoảnh khắc cũng thật đáng tiếc nuối.
Tôi chưa từng bắt Ái Linh an ủi mình hay tha thứ cho mình, lại càng chưa bao giờ nghĩ đến chuyện mình đi an ủi Ái Linh, bởi vì cả hai đều là người lớn. Nhưng lần này cô ấy có lời muốn phân trần rõ ràng với tôi, đó là vì Tiểu Chu. Chuyện của Tiểu Chu, trước kia ở Thượng Hải tôi đã từng kể với cô ấy hai lần, cô ấy nghe xong vẻ mặt sầu muộn oán hờn làm động lòng người, nhưng khi đó lại chẳng nói gì. Mà tôi thấy cô ấy như vậy, cũng chẳng hề đồng cảm, chỉ thấy hơi ngạc nhiên đôi chút, bởi vì tôi không thể tưởng tượng nổi cô ấy lại có thể chịu đựng sự ấm ức, bây giờ cô ấy mở lời, chính là một sự quyết tâm tột cùng, mà tôi thì vẫn cứ ngây ngô hồ đồ.
Hôm đó cũng là lúc đi dạo phố, hai người chỉ chọn những con hẻm quanh co để đi, Ái Linh nhắc đến Tiểu Chu và cô ấy, bắt tôi phải chọn lựa, tôi không chịu. Tôi cứ ngốc nghếch như vậy đấy, Tiểu Chu lại không có ở đây, chuyện tương lai lại càng khó lường, trước mắt chỉ có Ái Linh, tôi tiện miệng ừ một tiếng cho qua, há chẳng phải cũng xong sao? Nhưng đạo nghĩa tri kỷ, sống chết không hai, tôi sao có thể nông nổi bạc bẽo nhường ấy. Hơn nữa tôi với Ái Linh là mối quan hệ tuyệt đối, tôi chưa bao giờ nghĩ đến chuyện đem cô ấy ra so sánh với bất kỳ ai. Nhớ hồi mười một, mười hai tuổi tôi ở nhà cậu mợ, chập tối tảng sáng cha từ trấn Tam Giới ghé qua thăm tôi, mang theo quýt vàng, chia cho lũ trẻ nhà cậu mợ, chỉ riêng tôi là không có phần. Trong lòng tôi hơi thấy bất bình, nhưng cũng hiểu là phải rộng lượng. Đến khi theo cha lên lầu, cha lại lấy ra một quả quýt lớn đỏ rực, hóa ra là để dành riêng cho tôi. Điều này có thể đem ra ví von với cách tôi đối xử với Ái Linh.
Tôi nói: "Anh đối với em, trên trời dưới đất, không có gì sánh bằng, nếu bắt chọn lựa, chẳng những là sự ấm ức đối với em, mà còn có lỗi với Tiểu Chu. Nhân đời đằng đẵng tựa năm tháng, nhưng không có sự nghi ngờ ghen tị, không thể dùng hai từ chọn bỏ ra để nói được. Mà người xưa nói tu biên phẫu, sự lãng mạn mà trang nghiêm của đời người, kỳ thực ngay cả những tiểu tiết vụn vặt như việc chăm chút bề ngoài ấy, cũng đều tựa như mệnh trời không thể lay chuyển."
Ái Linh nói: "Trên họa báo của Mỹ có một đám trẻ con quây quần uống sữa ăn táo, anh muốn cái này, thì đành phải lựa chọn xã hội Mỹ, đó cũng là điều khiến người ta nhìn vào đau lòng. Anh nói những thứ tốt nhất là không thể lựa chọn, em hoàn toàn hiểu được. Nhưng chuyện này vẫn phải phiền anh chọn lựa, bảo em vô lý cũng được." Cô ấy hơn nữa còn lần đầu tiên đưa ra chất vấn thế này: "Lúc anh kết hôn với em, thiệp cưới viết hai chữ 'hiện thế an ổn', anh không cho em sự an ổn ư?"
Tôi bấy giờ mới nói phong cảnh thế gian hoang vắng, kỳ thực tôi và Tiểu Chu có còn ngày gặp lại nữa hay không còn chưa biết chừng, em không hỏi nữa thì hơn. Ái Linh nói: "Không, em tin anh có bản lĩnh này." Cô ấy thở dài một tiếng: "Anh rốt cuộc vẫn không chịu. Em đã nghĩ rồi, em nếu đành lòng phải rời xa anh, cũng sẽ không đến mức tìm đến cái chết, mà cũng chẳng thể yêu ai khác nữa, em sẽ chỉ héo tàn đi thôi." Tôi nghe xong trong lòng cũng đau xót, nhưng dường như có gì đó không đúng, bởi vì tôi ở bên Ái Linh, từ trước đến nay vẫn luôn ở chốn bồng lai tiên cảnh, không được phép có nỗi buồn.
Tôi trái lại đang ngẫm nghĩ bức họa báo Mỹ mà cô ấy vừa nhắc tới. Thế giới hiện nay chính là có một nước Mỹ như thế, một nước Xô Viết như thế, mỗi bên đều có chút ít điểm tốt đẹp riêng, thế nhưng lại bắt con người ta phải lựa chọn chủ nghĩa tư bản hoặc chủ nghĩa cộng sản. Kỳ thực những thứ tốt đẹp vốn dĩ phải là sự thanh sạch, không cần con người làm con tin, không cần phải gượng ép ví von, tôi nói: "Mọi việc kỳ thực nên đơn giản rõ ràng, giống như cảnh tượng hành khách đi tàu hỏa rách rưới đông đúc chen chúc kia, chỉ riêng vẻ bề ngoài thôi đã khó coi rồi, vậy thì nên chỉnh đốn lại cho đàng hoàng, muốn quét sạch nghèo đói, chẳng qua cũng chỉ là biết hổ thẹn, khiến cho muôn dân thiên hạ đều được ngẩng đầu cất mặt, như thế thì dẫu cho cách mạng có đến bước đường cùng đành phải dùng binh khí, cũng có thể chỉ cần một bộ giáp ra trận là dẹp yên thiên hạ, chẳng cần đến bất kỳ chủ nghĩa nào cả." Mà Ái Linh nghe xong, cũng vì những lời hay ý đẹp này mà vui mừng. Dù tâm sự trĩu nặng, con người cô ấy vẫn tựa như gió mát mây thanh.
Sau đó chúng tôi đi đến núi Tùng Đài. Núi Tùng Đài nằm trong thành Ôn Châu, trên đỉnh có một ngôi miếu, cạnh miếu là sân vận động, có một tiểu đội tân binh đang tập luyện, chúng tôi đi thẳng đến sát gần đó. Về chuyện binh lính, Ái Linh vốn dĩ cũng chẳng có ý kiến gì. Trước đó ở Thượng Hải, cô ấy còn kể cho tôi nghe, có lần ba năm tên lính Nhật đứng gác ở vỉa hè dưới hàng cây xanh trước tòa chung cư, mặc bộ quân phục màu xanh lá cây, cô của cô ấy nhìn từ cửa sổ lầu trên xuống, bảo bọn chúng trông giống như những con sâu xanh bám trên cây, cô ấy thấy cô mình ví von cực kỳ chuẩn xác. Lại như tôi hỏi Viêm Anh, thủ lĩnh độc lập Ấn Độ Bose của các cô nếu muốn chiêu mộ nữ binh, cô có đi không? Viêm Anh đáp: "Đi thì được, nhưng trước tiên phải theo ý thích của tôi mà cắt may ra những bộ quân phục thật đẹp đã." Ái Linh cũng cho là phải. Lại như Ái Linh bắt gặp cảnh lính Trung Quốc và bách tính hỏi đáp qua lại, nhất định sẽ nhìn ra cả hai bên đều có sự bối rối ngây thơ đáng yêu.
Thế nhưng hiện tại khi nhìn thấy những tên tân binh đang tập luyện này, cô ấy ngay lập tức kinh hãi kéo lấy tay áo tôi quay bước lùi lại, miệng nói: "Bọn chúng đều là người lớn cả rồi, sao lại đang làm cái trò nhi đồng đáng sợ thế này cơ chứ!"
Nơi tôi và Tú Mỹ ở, Ái Linh chỉ đến đúng một lần, đó là vào tối hôm trước ngày cô ấy rời Ôn Châu trở về Thượng Hải. Tú Mỹ từng nói trước với tôi rằng: "Cô Trương nếu tới, hàng xóm chốn này sẽ nghĩ ngợi tôi thế nào đây, chỉ vì điểm này xin anh hãy giữ thể diện cho tôi." Cho nên với hàng xóm chỉ nói Ái Linh là em gái tôi, đối với Ái Linh, tôi không có lời nào để giãi bày, nhưng cũng chẳng thấy có gì phải áy náy, bởi vì tôi đối xử với Ái Linh như chính bản thân mình, thà là tự mình khắc kỷ, ngược lại phải quan tâm nhiều hơn đến Tiểu Chu và Tú Mỹ.
Bà ngoại sang rót nước trà, Ái Linh tỉ mỉ ngắm nhìn cụ, liền nói với tôi: "Gương mặt của bà cụ này thật là đẹp, hài hước đáng yêu đến mức khiến người ta ngạc nhiên." Sau đó bà ngoại sang nhà bà mụ ở nhà bên cạnh, trong căn phòng tựa nhà kho củi này, tôi ngồi trên giường, Ái Linh và Tú Mỹ mỗi người bưng một chiếc ghế đẩu ngồi trước giường, hai người trò chuyện rôm rả. Ái Linh nhìn căn phòng này, nhìn tôi và Tú Mỹ, cho đến tận đêm khuya, cô ấy vẫn không nỡ rời đi. Cô ấy ở Ôn Châu đã hai mươi ngày, tôi giống như Tình Văn, Tập Nhân ở bên ngoài, thấy Bảo Ngọc bỗng đến thăm mình, chỉ sợ mạo phạm sơ suất, thà rằng giục cô ấy sớm ngày trở về Thượng Hải, còn Ái Linh lại mang một tấm lòng chân thật lưu luyến không nỡ rời xa, vốn dĩ cô ấy còn muốn ở lại thêm vài ngày nữa. Có lẽ sự sầu diễm u trầm của Ái Linh, tựa như Thôi thị trong "Hồi Chân Ký" của Nguyên Trẩn, rực rỡ hiên ngang khó lòng mạo phạm, mà lại mang cõi lòng mềm yếu đau đớn khôn cùng. Cuộc chia tay với Trương Sinh trong "Hồi Chân Ký", Thôi thị đã lờ mờ biết trước là sắp sinh ly tử biệt rồi, dung mạo cung kính giọng nói dịu dàng, những lời nói với Trương Sinh, cùng bức thư sau đó cô ấy đáp lại Trương Sinh, thật khiến người ta đau đớn khôn tả. Nhưng chúng tôi cũng không hoàn toàn giống như thế.
Hôm sau trời đổ mưa, tiễn Ái Linh lên thuyền. Vài ngày sau nhận được thư cô ấy gửi từ Thượng Hải nói rằng: "Hôm đó lúc thuyền sắp khởi hành, anh quay lại bờ, em một mình cầm ô đứng che mưa bên mạn thuyền, đối diện với dòng sóng vàng cuồn cuộn, đứng ngấn lệ hồi lâu." Cô ấy còn gửi cả tiền tới, bảo nghĩ ngợi anh không có tiền tiêu, em thế nào cũng phải tiết kiệm, nay đã biết mức sống của anh ở bên đó rồi, em cũng có bề tính toán, dặn tôi đừng lo lắng.