Trước đây khi tôi ở Nam Kinh không có việc gì làm, sách báo tạp chí cũng không đọc nhiều. Hôm đó, có một người tên Phùng Hòa Nghi gửi đến tờ "Thiên Địa Nguyệt San". Tôi thấy tên Hòa Nghi hay hay, liền bưng một chiếc ghế mây ra bãi cỏ trong sân, nằm phơi nắng đọc sách. Xem phần "Phát san", mới biết Phùng Hòa Nghi còn gọi là Tô Thanh, bút pháp nữ nhi mà phóng khoáng gọn gàng đến vậy, thật khó cho cô ấy. Lật đến bài "Phong Tỏa", tác giả là Trương Ái Linh, tôi chỉ mới đọc một hai đoạn, bất giác thân mình ngồi thẳng dậy, tỉ mỉ đọc xong một lượt rồi lại đọc lại lần nữa. Thấy Hồ Kim Nhân, tôi bảo anh ấy cũng xem, anh ấy xem xong khen hay, tôi vẫn thấy chưa thỏa mãn.
Tôi viết thư hỏi Tô Thanh, Trương Ái Linh này rốt cuộc là người nào?
Cô ấy hồi âm chỉ đáp là nữ tử. Tôi chỉ cảm thấy trên đời này hễ có một câu nói, một sự việc gì liên quan đến Trương Ái Linh thì đều trở thành điều tốt đẹp. Đến khi "Thiên Địa" kỳ hai gửi đến, lại có một bài văn của Trương Ái Linh, thế này mới là thật. Kỳ này còn đăng cả ảnh của cô ấy. Thấy người tốt hoặc việc tốt, người ta sẽ nửa tin nửa ngờ, dường như muốn chứng minh hết lần này đến lần khác rằng đó quả thực là như vậy, cho nên tôi hết lần này đến lần khác ngây ngốc vui mừng, mà chẳng hỏi xem có liên quan gì đến mình.
Cứ hồ đồ buồn cười như vậy, chả trách tôi phải ngồi tù. Tôi đối với chuyện chính trị cũng hồ đồ y như vận đào hoa vậy. Nhưng tôi lại rất có lý tính, thể hiện ở sự kính trọng của tôi đối với bài văn và sự tĩnh lặng trong ngục tù.
Sau khi tôi được thả đi Thượng Hải, vừa xuống tàu hỏa liền đi tìm Tô Thanh. Tô Thanh rất vui, từ văn phòng của cô ấy đưa tôi lên phố ăn cơm rang trứng. Tôi hỏi về Trương Ái Linh, cô ấy nói Trương Ái Linh không gặp người lạ. Hỏi địa chỉ của Trương Ái Linh, cô ấy cũng ngập ngừng một lúc mới viết cho tôi, là phòng 65, tầng 6, chung cư 192, ngã ba đường Tĩnh An Tự và đường Hách Đức.
Ngày hôm sau đến thăm Trương Ái Linh, quả nhiên không gặp, chỉ nhét một mảnh giấy vào qua lỗ cửa, vì tôi không mang theo danh thiếp.
Cách một ngày sau, trưa hôm đó Trương Ái Linh lại gọi điện thoại tới, nói đến thăm tôi. Nhà tôi ở Thượng Hải nằm ở đường Đại Tây, khu Mỹ Lệ Viên, cách chỗ cô ấy không xa, cô ấy quả nhiên đến ngay.
Tôi vừa thấy người Trương Ái Linh, chỉ cảm thấy hoàn toàn không giống như tôi nghĩ. Cô ấy bước vào phòng khách, dường như người cô ấy quá to lớn, ngồi ở đó lại có vẻ trẻ con đáng thương, bảo cô ấy là nữ sinh thì đến cả sự trưởng thành của nữ sinh cũng không có. Tôi thậm chí sợ cô ấy cuộc sống nghèo khó, trong lòng nghĩ văn nhân thời chiến quả là khổ, nhưng cô ấy lại không khiến tôi coi cô ấy là một nhà văn. Sự hiên ngang của Trương Ái Linh, cả thế giới đều muốn chấn động sáu phương, khiến phòng khách của tôi hôm nay trở nên không phù hợp.
Cô ấy vốn rất chú trọng trang phục, nhưng cô ấy là một người mới đến thế gian này, người đời các loại thân phận có các loại giá tiền vải vóc, còn đối với cô ấy thì đồ đạc trên thế gian đều chưa có phẩm cấp. Cô ấy lại giống như cô gái mười bảy mười tám tuổi đang trưởng thành, thân thể và quần áo phản nghịch lẫn nhau. Thần thái của cô ấy, là cô bé tan học về nhà, một mình đi trên đường, trong bụng đang nghĩ tâm sự gì đó, gặp bạn học gọi cô, cô cũng chẳng thèm để ý, cái vẻ đứng đắn trên mặt cô ấy là như vậy.
Cái của cô ấy cũng không phải là sức sống mạnh mẽ, cũng không phải là sức mê hoặc, nhưng tôi cảm thấy trước mặt toàn là người cô ấy. Tôi thậm chí không cho rằng cô ấy là đẹp, chẳng hề thích cô ấy, còn chỉ sợ làm tổn thương cô ấy. Cái đẹp là một quan niệm, nhất định phải thế này thế nọ, ngay cả sự thích đối với cái đẹp cũng có tình cảm định hình, nhất định phải thế này thế nọ, Trương Ái Linh lại lật ngược tất cả những thứ đó của tôi. Tôi thường cho rằng mình rất hiểu thế nào gọi là kinh diễm, khi gặp chuyện thật, thì diễm cũng không phải là kiểu diễm đó, kinh cũng không phải là kiểu kinh đó.
Tôi lại muốn đấu với Ái Linh, phê bình các tác phẩm thịnh hành hiện nay với cô ấy, lại nói bài văn của cô ấy hay ở chỗ nào, còn kể chuyện của tôi ở Nam Kinh, bởi vì trước mặt cô ấy, tôi mới phân minh có được chính mình. Tôi còn hỏi cô ấy thu nhập viết bài hàng tháng, nghe cô ấy trả lời rất thật thà. Mới gặp lần đầu, người ta lại là tiểu thư, hỏi những chuyện này là thất lễ, nhưng đối với người tốt, ý trân trọng cũng chỉ có thể là quan tâm đến cơ thể và cuộc sống của cô ấy.
Trương Ái Linh cũng sẽ chăm chú nghe tôi nói, ngồi trong phòng khách năm tiếng đồng hồ, cô ấy cũng ngốc nghếch buồn cười như vậy. Sự kinh diễm của tôi vẫn là trước khi hiểu cô ấy, cho nên cô ấy thích, bởi vì tôi điều này thật sự là vô điều kiện. Mà sự thích của cô ấy, cũng là trước khi biết rõ tình cảm của chính mình. Kì lạ thật, không biết không hiểu cũng có thể là tri âm.
Sau đó tôi tiễn cô ấy ra đầu ngõ, hai người sóng vai đi, tôi nói: "Dáng người em cao thế này, làm sao có thể?". Chỉ một câu này thôi đã khiến hai người gần nhau như vậy, Trương Ái Linh rất ngạc nhiên, suýt nữa muốn phản cảm, nhưng thực sự rất tuyệt.
(Hai)
Ngày hôm sau tôi đi thăm Trương Ái Linh. Phòng cô ấy lại hoa lệ đến mức khiến tôi bất an, bài trí và đồ đạc vốn đơn giản, cũng không thấy đáng giá, nhưng lại là vô giá, một loại tươi mới sáng sủa hiện đại gần như mang tính kích thích. Ngoài ban công là cả Thượng Hải trong bóng mây và nắng chiều, phía dưới tàu điện leng keng qua lại. Trương Ái Linh hôm nay mặc áo và quần lụa màu xanh bảo thạch, đeo kính gọng vàng nhạt, càng làm gương mặt trông như vầng trăng. Thời Tam Quốc Đông Ngô phồn hoa nhất, Lưu Bị đến phòng Tôn phu nhân lại kinh sợ, phòng Trương Ái Linh cũng giống như vậy có binh khí.
Tôi ở trong phòng cô ấy cũng ngồi rất lâu, chỉ lo nói lý luận, chốc lát lại kể cuộc đời mình, mà Trương Ái Linh cũng chỉ biết lắng nghe. Trai hoan gái duyệt, một loại giống như khiêu vũ, một loại giống như đấu võ, mà nam nữ ngẫu vũ khắc trên lan can kiểu cũ của Trung Quốc, cái ngang ngược đó, cũng như Tiết Nhân Quý và công chúa Đại Chiến gặp nhau trước hai quân trận, múa cũng giống như đấu. Trong dân ca lại có nam nữ tương nan, kể chuyện lại thích nghe Tô Tiểu Muị ba lần làm khó tân lang, Vương An Thạch và Tô Đông Pha là kẻ thù chính trị, dân gian lại đem chuyện đó ra nói rằng Vương An Thạch tướng công đã khuất phục Tô học sĩ về hai kiến thức là hoa cúc Hoàng Châu và nước trà trong hẻm núi, tình giao hảo của hai người lại rất hoạt bát, tốt hơn kẻ thù chính trị nhiều. Tôi từ trước đến nay không so bì với ai, cũng không đấu với ai, nay lại thấy Trương Ái Linh muốn so bì đấu tranh.
Nhưng tôi dùng hết vũ khí, vẫn không bằng đôi tay không của cô ấy. Ông nội của Trương Ái Linh là Trương Bội Luân kết hôn cùng tiểu thư nhà Lý Hồng Chương, là giai thoại nổi tiếng, vì tôi nhắc đến, cô ấy liền chép bài thơ của bà nội cho tôi xem, lại nói bà nội cô ấy không biết làm thơ thế nào, bài này cũng là ông nội cô ấy sửa lại. Cô ấy phá hủy giai thoại như vậy, nên viết tiểu thuyết mới hay.
Trương Ái Linh kể rằng, cô ấy nghe tin tôi bị giam ở Nam Kinh, cũng đã động lòng thương tài, từng cùng Tô Thanh đến nhà Chu Phật Hải một lần, muốn tìm cách cứu tôi. Tôi nghe xong chỉ thấy cô ấy ngây thơ buồn cười, một loại ngạc nhiên còn tốt hơn cả cảm kích. Tôi thậm chí không đi so sánh Trương Bội Luân năm đó, bởi vì giây phút hiện tại đáng giá ngàn vàng, vội vàng đến nỗi cả cảm động và so sánh cũng không có thời gian.
Về nhà tôi viết lá thư đầu tiên cho Trương Ái Linh, lại viết thành thơ mới thời Ngũ Tứ, ngây thơ buồn cười như nhau, Trương Ái Linh cũng ngạc nhiên, tôi còn tự cho là hay. Tất cả đều là tại Trương Ái Linh, khiến tôi sau này mỗi khi nhớ lại đều thấy xấu hổ. Nhưng trong thư tôi nói cô ấy khiêm tốn, lại nói trúng cô ấy, cô ấy hồi âm nói tôi "Vì hiểu, nên từ bi".
Từ đó mỗi cách một ngày tôi nhất định đi thăm cô ấy. Mới đi thăm cô ấy ba bốn lần, Trương Ái Linh bỗng nhiên rất phiền não, lại còn thê lương. Phụ nữ một khi đã yêu người, là sẽ có nỗi ủy khuất này. Cô ấy gửi tới một mảnh giấy, bảo tôi đừng đi thăm cô ấy nữa, nhưng tôi không thấy trên đời sẽ có chuyện gì cản trở, ngày hôm đó vẫn lại đi thăm cô ấy, mà cô ấy thấy tôi cũng lại vui vẻ. Sau đó thì trở thành ngày nào cũng đi thăm cô ấy.
Vì tôi nhắc đến bức ảnh đăng trên "Thiên Địa", ngày hôm sau cô ấy liền lấy ra cho tôi, mặt sau còn viết chữ: "Gặp anh, cô ấy trở nên rất thấp rất thấp, thấp xuống tận bụi trần, nhưng trong lòng cô ấy vui vẻ, từ trong bụi trần nở hoa ra."
Cô ấy tặng ảnh này, giống như Ngô Quý Trát tặng kiếm, dựa theo ví dụ của chính tôi để suy đoán, vị Từ Quân kia cũng chỉ là yêu mến, chứ chưa chắc đã có ý muốn lấy. Trương Ái Linh là biết tôi yêu thích, anh đã yêu thích thì tôi tặng cho anh, tôi đưa ảnh cho anh, tôi cũng là vui vẻ. Mà tôi cũng chỉ thản nhiên đón nhận, không hề thần hồn điên đảo. Các loại tình cảm và tư tưởng có thể chỉ là một cái "tốt", cảnh giới của chữ "tốt" này vẫn còn trước cả tình cảm và nỗi nhớ, nhưng có ý nghĩa, mà không phải ý nghĩa gì, vả lại ngay cả hỉ nộ ái ố cũng còn chưa có tên.
(Ba)
Tôi đến Nam Kinh, Trương Ái Linh gửi thư tới, tôi cầm trên tay như cầm một khối đá, nặng nề như vậy, nhưng không phải là tinh thần trách nhiệm. Tôi thậm chí cũng không tương tư mấy, chỉ trở nên thích gào thét ca hát. Mỗi lần về Thượng Hải, chưa về đến nhà, đã đi thăm Ái Linh trước, bước vào cửa liền nói: "Anh về rồi."
Đến tận hoàng hôn, tôi mới từ chỗ Ái Linh đi ra, về đến nhà ở Mỹ Lệ Viên, trước khi ngủ còn muốn Thanh Vân ngồi trò chuyện một lúc, Thanh Vân cảm thấy ông chú này của mình lúc nào cũng tốt, cô Trương cũng không phải là người phụ nữ tầm thường. Một tối nọ tôi từ chỗ Ái Linh ra liền đến nhà Hùng Kiếm Đông, vợ chồng Kiếm Đông và phu nhân Chu Phật Hải đang đánh bài, tôi xem một lúc bên bàn bài, chỉ thấy ngồi đứng không yên, trong lòng đầy ắp, muốn gào thét ca hát, muốn nói chuyện, ngay cả ánh đèn kia cũng muốn cười tôi.
Tôi thường một tháng về Thượng Hải một lần, ở lại tám chín ngày, sáng ra tối về chỉ thăm Trương Ái Linh, hai người bầu bạn trong phòng, nam bỏ cày, nữ bỏ dệt, ngay cả cùng ra ngoài đi chơi cũng không muốn, vả lại không có thời gian. Trong tuồng cũ Thân Quế Sinh có thể không ngày không tháng bầu bạn trong phòng ni cô Chí Trinh, ngay cả trăng mật cũng không nghĩ đến, xem ra lại là thật.
Hai người chúng tôi ở bên nhau, chỉ là nói chuyện không bao giờ hết. Trước mặt Ái Linh, tôi muốn nói gì đó đều giống như người mới tập kéo đàn hồ cầm, vất vả tốn sức, vẫn không diễn đạt được ý chính, tiếng đàn cũng biến thành tiếng kim thạch, bản thân thực sựnão buồn phiền, mỗi lần nói rồi lại sửa, sửa rồi lại hối. Nhưng Ái Linh thích sự kích thích này, như nghe ca kịch Sơn Tây, muốn đập vỡ cả não tủy, vả lại nghe tôi nói chuyện, chỗ nào cũng có người tôi, bất kể là nói gì, Ái Linh cũng cảm thấy như "Ngắt hoa thơm trên cành, nói là hơi thở của người yêu".
Ái Linh đủ kiểu khiến tôi không quen. Cô ấy chưa bao giờ xót thương trời đất, không đồng tình với ai, từ bi bố thí cô ấy hoàn toàn không có, trong thế giới của cô ấy không có một người nào khoa trương, cũng không có một người nào ủy khuất. Cô ấy rất ích kỷ, khi lâm sự thì tâm địa độc ác. Sự ích kỷ của cô ấy là một người ở vào dịp lễ tết tốt lành trên đại trường diện, sự tồn tại của bản thân đặc biệt phân minh. Sự độc ác của cô ấy là vì cô ấy không chịu nổi một chút ủy khuất. Cô ấy lại rất phục tùng, phục tùng vì cô ấy tâm cam tình nguyện vui vẻ. Vả lại cô ấy đối với người đời có những lời xin lỗi không bao giờ hết, lúc nào cũng cảm thấy như làm sai điều gì đó, hối hận không thôi, sự hối hận của cô ấy giống như đối diện với xuân dương trên đại địa, tiếng chim én ríu rít bàn bạc không dứt.
Sự bị giới hạn của tôi bởi những thứ định hình, sự ngạc nhiên tươi mới mà Trương Ái Linh mang lại cho tôi lại còn trước cả khi phán định đúng sai. Trong tiểu thuyết cũ thường có người đến tiên cảnh, chim quý hoa lạ nhìn thấy, phần lớn không biết tên, lời nói việc làm của Ái Linh với tôi như băng và than, mỗi lần tôi đều không cho là đúng, ngay cả cô ấy cho tôi xem tranh vẽ của cô ấy, cũng hoàn toàn không giống với những gì tôi dự tính. Nhưng không cần đợi đến sau này nhận biết rồi mới vui vẻ khâm phục, chính là lúc đầu không biết, ngay cả vui vẻ khâm phục cũng chưa hình thành, trong lòng lại ít nhiều mang loại ngạc nhiên phản nghịch đó, cũng rất tốt, và tôi chỉ dựa vào cảm giác tốt lành cay nồng mà lại hồ đồ như vậy, đối với những thứ không biết cũng một mực thừa nhận, cô ấy hỏi tôi có thích tranh vẽ của cô ấy không, chỉ đành trả lời là có, Ái Linh nghe xong rất vui, còn kể với cô của cô ấy.
Tôi là người đã qua huấn luyện tư tưởng, đối với phàm là trăm thứ đều phải thông qua lý luận mới có thể thừa nhận. Tôi cho Ái Linh xem luận văn của tôi, cô ấy lại nói thể hệ nghiêm mật thế này, chi bằng giải tán đi thì hơn, tôi quả nhiên mang nó đi giải tán, sai khiến vạn vật như quân đội, hóa ra không bằng để vạn vật giải giáp quy điền, dọc đường có lời cười nói. Tôi lại còn bị danh từ thuật ngữ hạn chế, có tiền có thế tôi không sợ, nhưng đối với quyền uy học thuật công định tôi lại nhát gan. Một lần tôi dám nói ra Hồng Lâu Mộng, Tây Du Ký hơn hẳn Chiến Tranh và Hòa Bình của Tolstoy, hay Faust của Goethe, Ái Linh lại bình thản đáp, đương nhiên là Hồng Lâu Mộng, Tây Du Ký hay hơn.
Ngưu Lang Chức Nữ cầu Ô Thước gặp nhau, lời thì thầm chưa dứt, bỗng chốc trời sáng, ngay cả niềm vui cũng trở nên vội vàng. Trong Tử Dạ Ca có: "Một đêm ngủ cùng chàng, thông đêm nói không dứt, đường vạn dặm Hoàng Bá, nói khổ thật vô cùng." Tôi và Ái Linh lại là đường vạn dặm hoa đồng, lời nói liên miên không dứt.
Cứ như vậy chỉ lo nam hoan nữ ái, bầu bạn mấy ngày, cả hai đều mệt, sau đó tôi lại đi Nam Kinh, để cô ấy cũng có thời gian viết văn. Mà mỗi lần chia ly nhỏ, cũng không có nỗi buồn ly biệt, trái lại giống như đã qua lễ hội đèn lồng, đối với ngày thường lại cảm thấy có một loại ý vị mới. Chỉ nói Ngân Hà là nước mắt, hóa ra Ngân Hà nhẹ cạn lại là hình dung sự vui vẻ.
(Bốn)
Chúa nói: "Của Caesar trả về cho Caesar, của Chúa trả về cho Chúa." Bây giờ Đảng Cộng sản cũng y như vậy đem người ta chia thuộc, Trương Ái Linh lại dạy tôi không có cấm kỵ. Người trong thiên hạ không chết vì tuẫn ác, mà chết vì tuẫn thiện, cái thiện thế nào nếu mang trên mình cấm kỵ của vu ma, thì nó liền không tốt rồi.
Tôi vì nghe người khác thường nói thời sinh viên là hạnh phúc nhất, cũng hỏi Ái Linh, Ái Linh lại rất không thích cuộc sống học đường. Tôi lại cho rằng tuổi thơ nhất định phải hoài niệm, cô ấy cũng không hoài niệm. Trong tình cảm tôinhận định là nên, ở cô ấy đều không có sự nên như vậy. Cô ấy hơn nữa thẳng thắn nói với tôi, cô ấy không thích cha mẹ mình, cô ấy một mình sống bên ngoài, cô ấy có một người em trai thỉnh thoảng đến thăm cô ấy, cô ấy cũng một mực vô tình. Điều này hoàn toàn phản đối với cách làm người của tôi. Nhưng văn minh Trung Quốc vốn là người hành xử theo ngũ luân ngũ thường, chứ không phải người thuộc về ngũ luân ngũ thường, mà luân thường ở đâu mấy nghìn năm qua không bị cách mạng mất đi, là vì cùng với Nhị Thập Tứ Hiếu đồng thời cũng có thể có Đào Hoa Nữ và Phàn Lê Hoa.
Dân gian xem kịch, thích xem Đào Hoa Nữ đấu pháp với bố chồng. Cũng thích Phàn Lê Hoa, Phàn Lê Hoa giết chồng giết cha, nhưng thế giới Đại Đường vẫn phải cần người xinh đẹp có bản lĩnh như cô ấy. Còn có Na Tra, Na Tra là một đứa trẻ nhỏ, lật sông đổ biển gây ra đại họa, cha cậu sợ liên lụy, lấy ân sinh thân ra để trách phạt cậu, Na Tra nổi giận, róc thịt trả mẹ, róc xương trả cha, sau này là Quan Thế Âm Bồ Tát dùng lá sen và ngó sen làm thành cơ thể của cậu. Trương Ái Linh cũng chính là thân thể hoa sen như vậy.
Ái Linh là người của cô ấy mới mẻ, giống như quần áo mới đối với sự không sạch sẽ đặc biệt dễ thấy, có một chút sương mù hoặc uế tiết cô ấy lập tức liền cảm thấy. Hương Ngọc trong Liêu Trai, người đàn ông đó đối với Giáng Tuyết nói: "Hương Ngọc vợ yêu của ta, Giáng Tuyết là bạn ngán ngẩm của ta." Ái Linh rất không thích. Lại nữa tôi và Ái Linh trò chuyện về vài văn nhân quen biết, Ái Linh vừa nhìn là thấy người đó vừa không sạch sẽ, vừa không thông minh. Tôi mỗi lần nghe cô ấy nói, không khỏi lấy người so mình, ít nhiều phải kinh sợ, nhưng cũng không biết kiểm điểm từ đâu.
Tôi khen phòng của Ái Linh, cô ấy lại nói đây vẫn là do mẹ cô ấy trước khi xuất ngoại sắp đặt, nếu cô ấy tự sắp đặt, cô ấy yêu màu sắc kích thích. Triệu Khuông Dận hình dung ánh mặt trời: "Muốn xuất bất xuất quang lạt thát, nghìn núi vạn núi như lửa phát." Sự kích thích mà Ái Linh nói là giống như ánh sáng lạt thát này. Cô ấy xem Kim Bình Mai, váy áo của Tống Huệ Liên cô ấy đều lưu tâm đến, tôi hỏi cô ấy thấy chỗ uế tiết có thấy kích thích không, cô ấy lại thế mà không có. Cô ấy thích xem báo nhỏ, nhiều câu viết trang khang của những kẻ ác trọc cô ấy vừa cười mắng, vừa vẫn xem; cũng có câu hay, câu hay trên báo nhỏ thường cũng là lời đáng thương, một chút cũng không nhận được sự đồng tình của Ái Linh, nhưng cô ấy chuyển kể lại cho tôi nghe, cô ấy cũng vẫn vui vẻ buồn cười như vậy. Bất kể cô ấy đang xem gì, cô ấy vẫn chỉ là chính mình, không dẫn đến cùng ai bi lạc với người trong sách, sạch sẽ đến mức như không vướng bụi trần.
Ngay cả đối với những thứ tốt, Ái Linh cũng không chạm vào. Bài văn cô ấy viết, nhiều phụ nữ phái mới đọc rồi, cố tình muốn học theo nhân vật dưới ngòi bút của cô ấy đều không bằng, nhưng thực ra Ái Linh bản thân lại không hề yêu thích những nhân vật như vậy. Ái Linh có thể tri tâm với Phan Kim Liên Lý Bình Nhi trong Kim Bình Mai, nhưng tuyệt đối không đồng tình với họ, với Lâm Đại Ngọc Tiết Bảo Thoa Phượng tỷ Tình Văn Tập Nhân trong Hồng Lâu Mộng, thậm chí Triệu di nương v.v cũng tri tâm, nhưng tuyệt đối không muốn lấy ai trong số họ ra để so với mình. Cô ấy đối với đàn ông trong sách hay hiện thời cũng như vậy. Cô ấy là người thưởng hoa du xuân trên đường, cũng không vướng vào tình duyên. Tôi tự mình cho rằng có thể nhìn bình đẳng vương hầu, nhưng vẫn có quá nhiều cảm kích, Ái Linh thì một lần cũng không như vậy, ngay cả đối phương là thần mặt trời, cô ấy cũng có thể nhìn thấy rõ ràng ở những chỗ nhỏ. Tình cảm của người thường, bao gồm cả tôi, thường cô tức quân tử, không cô tức tiểu nhân, đối với sự vật cũng như vậy, nhưng từ trước đến nay bi kịch đều do người tốt gây ra, mà nhiều thứ tốt cũng chỉ thấy nó phá hủy tan tành, vì cái tốt đó vốn hữu hạn, là mang bệnh, thực ra không thể tha thứ vẫn là không nên tha thứ. Ái Linh đối với người tốt việc tốt rất khắc nghiệt, mà đối với tiểu nhân và những thứ bình thường, cũng chẳng qua là sự nghiêm khắc đó, cô ấy đây thật sự là bình đẳng.
Ái Linh giống như trẻ con, cho nên cô ấy không thích trẻ con, chó nhỏ mèo nhỏ cô ấy đều không gần, ngay cả đối với thiên thần nhỏ cô ấy cũng không có thiện cảm. Một lần cô ấy mang giấy trắng in sách về, đến cửa chung cư phải trả tiền boa cho phu xe, cô ấy cảm thấy vô cùng xấu hổ lại sợ hãi, thà nhiều một chút, nhét tiền vào tay phu xe đó, vội vàng chạy lên lầu, đến mức không dám nhìn mặt phu xe đó. Dân gian Trung Quốc lại nói mắt trẻ con là sạch nhất, trong giấc ngủ mơ sẽ mỉm cười, là Bồ Tát đang dạy nó, mà đôi khi sợ hãi vô cớ, thì là nó đã thấy thứ không lành không sạch. Trương Ái Linh một chút cũng không nghiên cứu thời sự, nhưng cô ấy nói với tôi bài hát thịnh hành của Nhật Bản vô cùng bi ai, lời này chính là nói Nhật Bản sắp vong, lúc đó tôi thậm chí không dám nói với Ikeda, nếu anh ta biết, hẳn nên đại kinh thống khổ.
(Năm)
Trương Ái Linh thích ngửi mùi vị, mùi sơn và mùi xăng cô ấy cũng thích ngửi. Cô ấy uống trà đặc, ăn những thứ dầu mỡ chín nhừ. Cô ấy rất ít mua đồ, nhưng trên khoản cơm nước lại không tiết kiệm, lại mỗi ngày nhất định ăn điểm tâm, cô ấy điều dưỡng mình như một con vẹt mỏ đỏ lông xanh. Có tiền dư cô ấy mua vải vóc và phấn son. Cô ấy còn là cô bé con thì đã có một bài văn đăng trên báo, nhận được năm đồng, người lớn nói đây là nhuận bút lần đầu, nên mua cuốn từ điển làm kỷ niệm, cô ấy lại ngay lập tức cầm tiền này đi mua son môi.
Mẹ cô ấy là tiểu thư nhà Hoàng quân môn cuối thời Thanh, người phụ nữ xinh đẹp kiểu Tây, từ nhỏ muốn huấn luyện Ái Linh làm một thục nữ, cuối cùng cũng nản lòng. Mẹ cô ấy dạy cô ấy cách cười khéo, Ái Linh lại không cười thì thôi, hễ cười thì mở miệng cười to, hoặc chỉ là nụ cười tươi rói, ngay cả bản thân cô ấy cũng quên mất là đang cười, hơi ngây ngốc buồn cười. Ái Linh mô tả bản thân như vậy với tôi, cô ấy đối với những chuyện bất khả kháng này chỉ cảm thấy vô cùng vui vẻ. Lại nói: "Mẹ tôi dạy tôi tư thế đi đứng của thục nữ, nhưng tôi đi đường luôn vấp váp, trong phòng cũng ba ngày hai ngày đụng vào góc bàn ghế, da trên chân trầy xước là vết bầm, tôi liền bôi một mảng lớn thuốc đỏ, cô tôi mỗi lần thấy kinh ngạc, tưởng vết thương nặng chảy máu đến mức này." Cô ấy nói lúc lại cảm thấy vô cùng vui vẻ.
Ái Linh cho tôi xem hai chuỗi hạt thủy tinh lớn mẹ cô ấy mang từ Ai Cập về cho cô ấy lúc nhỏ, một chuỗi màu xanh, một chuỗi màu đỏ tím, tôi ngay lập tức cảm thấy mình là con trai, coi thường thứ của con gái này. Cô ấy còn cho tôi xem bài văn lúc nhỏ. Cô ấy mười bốn tuổi đã viết một bộ "Hiện đại Hồng Lâu Mộng", đóng thành tập bản thảo hai quyển thượng hạ, mở đầu là Tần Chung và Trí Năng Nhi ngồi tàu hỏa tư bôn đi Hàng Châu, tự do luyến ái kết hôn, nhưng kinh tế khó khăn, vừa giận vừa thương tâm, mà sau đó là Giả mẫu dẫn Bảo Ngọc và các chị em đến Tây Hồ xem đại hội thể thao dưới nước, ăn kem. Tôi lần đầu xem thì kinh ngạc, làm sao có thể phá phong cảnh như vậy, nhưng cô ấy viết ra thật có sự sạch sẽ của lý tính.
Trương Ái Linh là người khiến người ta mới nhìn các thứ đều không vừa mắt, cô ấy tuyệt đối không đón ý hùa theo bạn, bạn muốn đón ý hùa theo cô ấy lại càng đừng hòng. Bạn dùng mọi cái đẹp cái ác định hình để nhìn cô ấy luôn nhìn cô ấy không thấu, giống như trong kinh Phật nói không thể thấy Như Lai bằng ba mươi hai tướng, người của cô ấy chính là sự thần quang ly hợp như vậy. Ngẫu nhiên có văn nhân đến chỗ cô ấy miễn cưỡng ngồi được một lúc, chỉ cảm thấy không thể nhìn gần cô ấy, không thể ở lâu. Những thứ tốt vốn không phải để gọi người ta an, mà là phải gọi người ta hơi hơi không an.
Cô ấy phàm làm gì, đều giống như đang gánh vác một việc lớn, nhìn dáng vẻ khi cô ấy đi đường liền không phải chuyện tầm thường, cô ấy là ngay cả nhặt một cây kim, hay mở một hộp đồ hộp, cũng mặt đầy chính nghĩa đứng đắn. Việc mọi người quen làm, dù tâm không ở đó cũng có thể làm thỏa đáng, ở cô ấy đều vô cùng vất vả, vả lại không chịu có một chút nhượng bộ. Nhưng cô ấy cũng vậy mà tiếp nhận việc viết bài hai bên không thiệt thòi, dùng tiền cũng dự toán sắp xếp gọn gàng. Cô ấy xử lý sự việc có đạo lý của cô ấy, vả lại không chịu bị bắt nạt. Một lần trên đường gặp kẻ lưu manh cướp túi xách của cô ấy, giằng co một hồi không bị cướp mất, lại một lần kẻ lưu manh cướp bánh bao nhỏ trong tay cô ấy, một nửa rơi xuống đất, một nửa cô ấy vẫn lấy lại được.
Tôi trong nhân tình trên tiền bạc, luôn là người nợ nợ người, Ái Linh lại là sòng phẳng, phàm là phân minh như dao cắt, luôn không dây dưa lôi thôi. Cô ấy và cô của cô ấy phân phòng đồng cư, hai người tính toán chi li. Cô ấy lại cũng tự mình biết, còn dám nói với tôi: "Cô tôi nói tôi mê tiền." Nói xong cười rộ lên, rất vui vẻ. Cô ấy và Viêm Anh hiếm khi cùng lên phố đến quán cà phê ăn điểm tâm, cũng nhất định nói rõ ai trả tiền. Viêm Anh là một người phụ nữ Ấn Độ, rất lém lỉnh, cô ấy có bản lĩnh nói đến nỗi người chủ quán cà phê Do Thái đó cũng mềm lòng, tính bớt tiền của cô ấy, Ái Linh kể với tôi lại rất vui vẻ.
Sự một xu như mạng của Ái Linh, khiến tôi nhớ lại lúc nhỏ mùng một Tết dùng dây đỏ bện thành một chuỗi tiền mừng tuổi, đều là tiền đồng trắng sáng của Khang Hy Đạo Quang, cũng có niềm vui này. Tôi cười Ái Linh: "Có người cha cho con cái học phí, than khổ nói tiền của tôi cái nào cũng có máu, hoặc nói là máu mồ hôi." Ái Linh nghe xong rất bất lực, cười nói: "Tiền của tôi máu thì không có, là tiền máu mồ hôi chỉ khiến người ta trong lòng khó chịu, cũng liền không đáng mừng như vậy."
Ái Linh mỗi lần dùng tiền, đều có một loại chính nghĩa, là hào phóng là tiết kiệm, đều không xen lẫn chút khoa trương nào. Một lần nhắc đến nhà Chu Phật Hải, cô ấy nói, nhiều thứ đáng giá như vậy đều khí thế không dương, không có ý vui, tôi sau khi xem qua, chỉ cảm thấy thà không cần phú quý nữa. Lại nữa chung cư Ái Linh ở, phòng bên cạnh là một người Đức, keo kiệt đến mức khiến người ta không thấy buồn cười, Ái Linh nói: "Người Tây phương đều keo kiệt, họ tuy biết đầu tư xây dựng công trình lớn, lại chịu bỏ tiền làm từ thiện, cuối cùng cũng không hiểu có một loại đức tính gọi là hào phóng."
(Sáu)
Ái Linh chưa bao giờ kéo sầu rước hận, muốn là khóc lớn một trận. Cô ấy kể tôi nghe từng có hai lần, một lần là cô ấy khoảng mười tuổi, vì một người đàn ông, nhưng tôi không nhớ Ái Linh ghét anh ta hay thích anh ta mà thất ý, liền khóc lớn lên. Lại một lần là lúc đọc sách ở Đại học Hồng Kông, một năm nghỉ hè, hình như là vì Viêm Anh không đợi cô ấy mà về Thượng Hải trước, cô bình thường vốn không nhớ nhà, lần này lại nằm trên giường khóc lớn kêu to không thể dứt. Cô ấy trong văn chương quen vẽ ra những nỗi hận nhẹ nhàng, tình tứ mặn mà, vết lệ lặng lẽ, bản thân cô ấy lại thà như mưa trắng rơi ngày nắng.
Cô ấy nói: "Anh nói không có nỗi buồn ly biệt, em nghĩ em cũng vậy, nhưng lần trước anh đi Nam Kinh, em thế mà muốn cảm thương." Nhưng cô ấy cuối cùng cũng không phải là người sẽ dây dưa luyến tiếc. Còn một lần cô ấy gửi thư nói: "Em nghĩ rồi, tương lai anh chỉ cần đến chỗ em đi đi về về cũng được." Cô ấy là nghĩ đến chuyện hôn nhân, không biết làm sao cho tốt, nhưng cũng liền không suy nghĩ thêm nữa.
Trước đó tôi hỏi Ái Linh từ trước đến nay nghĩ gì về kết hôn, cô ấy nói cô ấy không suy nghĩ nhiều về chuyện này. Cô ấy lại cũng không nghĩ sẽ cùng người nào luyến ái, ngay cả người theo đuổi cô ấy hình như cũng chưa từng có, nếu có, đại khái cô ấy cũng không thích. Tóm lại bây giờ còn sớm, đợi đến lúc muốn kết hôn thì kết hôn, cũng không kén chọn. Người đàn ông có chí khí đối với kết hôn hay không đều có thể hào phóng, mà cô ấy là phụ nữ, lại cũng có thể như vậy.
Nhưng cô ấy không ngờ sẽ gặp tôi. Tôi đã có vợ, cô ấy cũng không để ý. Hay là tôi có nhiều bạn gái, thậm chí mang gái chơi bời, cô ấy cũng sẽ không ghen. Cô ấy lại nguyện ý phụ nữ trên đời đều thích tôi. Mà cô ấy và tôi là ngay cả không thường ở bên nhau, cách xa cũng chỉ như tôi một mình trong phòng, mà cô ấy thì đi xuống bếp lấy trà. Nơi hai người chúng tôi ở, người khác chỉ một nửa đến được, còn một nửa không đến được.
Tôi và Ái Linh cũng chỉ là nam nữ tương duyệt, trong Tử Dạ Ca gọi là "hoan", thực ra tốt hơn gọi là người yêu. Hai người ngồi trong phòng nói chuyện, cô ấy sẽ chỉ chăm chú nhìn tôi, vui mừng không dứt, nói: "Sao anh thông minh như vậy, tiếng Thượng Hải là gõ đỉnh đầu, lòng bàn chân cũng sẽ vang." Sau này tôi chạy trốn ở núi Nhạn Đãng đọc được một câu của người xưa: "Quân tử như vang", bất giác cười lên. Cô ấy cứ thế vui mừng đến ngạc nhiên lên, sẽ chỉ hỏi: "Người của anh là thật sao? Anh và em ở bên nhau như thế này là thật sao?" Còn nhất định phải tôi trả lời, ngược lại làm tôi rất cứng nhắc. Một lần nghe Ái Linh nói trong tiểu thuyết cũ có câu "dục tiên dục tử", tôi kinh ngạc, liền tiếng khen hay câu, hỏi cô ấy ra ở bộ tiểu thuyết cũ nào, cô ấy cũng kỳ lạ, nói: "Đây là thường thấy mà." Thực ra lại là cô ấy mỗi lần vui mừng đến muốn tiên muốn chết, hồ đồ đến mức thế mà cho rằng sớm đã có câu thành ngữ sẵn như vậy.
Nhưng người thiên hạ muốn giống như tôi thích cô ấy, tôi cũng chưa từng thấy. Ai từng gặp mặt nói chuyện với Trương Ái Linh, tôi đều coi nó là một việc lớn, muốn nghe xem họ nói người cô ấy xinh đẹp thế nào, nhưng họ lại ngay cả việc bình phẩm thói quen cũng không có. Bài văn của cô ấy ai cũng yêu, giống như đi xem hội đèn lồng, điều này cũng không thể không tính là một loại tri âm rộng lớn đến mức quên cả tên, nhưng tôi cảm thấy họ luôn không hào hứng. Tôi và họ giống nhau đối diện với cái đẹp của nhân thế, nhưng chỉ có tôi kinh động, muốn nghe tiếng gà gáy mà múa.
Trên tạp chí cũng có những phê bình như vậy, nói ngòi bút Trương Ái Linh ngàn kiểu quyến rũ, tiếc là ý thức không chuẩn xác. Lại còn một vị bộ trưởng giáo dục của chính phủ Nam Kinh nói với tôi: "Cô Trương đối với văn học Tây phương có tu dưỡng sâu như vậy, tuổi còn trẻ quả thật là hiếm có. Nhưng cô ấy muốn làm phu nhân chủ tịch, quả thật là không tốt nói rồi!" Tôi đều đối với nó vừa tức giận vừa buồn cười. Về phê bình ý thức thì không bàn đến nó, vì Ái Linh căn bản không đi nghĩ cách mạng thần thánh. Nhưng lời phu nhân chủ tịch, thì bài văn của cô ấy vốn viết là cô ấy nhìn thấy cảnh sát đánh một cậu bé ở ngoài bến Thượng Hải, nghĩ rằng làm phu nhân chủ tịch thì có thể rút đao tương trợ, nhưng ý niệm này cuối cùng cũng không tốt phát triển thành hệ thống v.v., rõ ràng như vậy, sao lại không hiểu? Vả lại họ nói văn cô ấy chảy tràn, nói cô ấy hiếm có, nhưng tại sao họ không cũng giống như tôi thích cô ấy đến tận đáy lòng.
Tháng Bảy Nhật Bản tướng quân Ugaki đến Thượng Hải, tôi nhắc đến Trương Ái Linh, ông ta muốn làm quen, tôi liền đáp là không thể triệu tập, đi gặp cũng còn phải hỏi qua cô ấy đã; Hùng Kiếm Đông mấy lần muốn yến tiệc Trương Ái Linh, muốn tôi đi cùng cô ấy, tôi đều từ chối giúp cô ấy. Tôi chỉ giới thiệu Ikeda, mỗi lần anh ta và Ái Linh gặp mặt, tôi ở cùng một chỗ, đều như gánh vác việc lớn. Ikeda nói, anh ta coi Viêm Anh là em gái mình, coi cô Trương là chị gái mình, hơn cả anh ta là người lớn. Trương Ái Linh cũng nói Ikeda tốt, nhưng tôi thấy Ikeda không hề nhận được ảnh hưởng gì từ cô ấy.
Tôi và Ái Linh chỉ như thế, cũng đã nhân thế có tựa như núi không chán cao, biển không chán sâu, núi cao biển sâu gần như không thể là tình cảm nhi nữ. Chúng tôi hai người đều ít từng nghĩ đến chuyện kết hôn. Nhưng Anh Đệ lại ly dị với tôi, chúng tôi mới cũng kết hôn rồi. Năm đó tôi ba mươi tám tuổi, cô ấy hai mươi ba tuổi. Tôi vì lo đến cục diện sau này biến động không đến nỗi liên lụy cô ấy, không cử hành nghi thức, chỉ viết hôn thư làm định, văn viết:
Hồ Lan Thành Trương Ái Linh ký kết chung thân, kết làm vợ chồng, nguyện khiến năm tháng tĩnh hảo, hiện thế an ổn.
Hai câu trên là Ái Linh soạn, hai câu sau tôi soạn, bên cạnh viết Viêm Anh làm mối chứng.
Chúng tôi tuy kết hôn, cũng vẫn giống như chưa từng kết hôn. Tôi không nỡ khiến cuộc sống của cô ấy có một chút thay đổi vì tôi. Hai người thế nào cũng làm không giống dáng vẻ vợ chồng, lại vẫn cứ một người là kim đồng, một người là ngọc nữ.
(Bảy)
Người đời đa số biết những thứ ác thường có uy lực lớn, như gọi là ác sát, sẽ khiến người ta sợ tách xương đỉnh đầu, oanh đi hồn phách, không biết những thứ tốt cũng có thể có uy lực lớn, nó khiến người ta trực kiến tính mệnh, cũng có sự kinh ngạc như vậy. Trong kinh Phật mô tả Như Lai hiện tướng, thế giới khởi sáu loại mười tám tướng chấn động, lại giống như sự chấn động khi bom nhiệt hạch ném xuống. Nhưng uy của ác sát là uy hiếp, kinh là kinh sợ, khiến người ta nhỏ bé, những thứ tốt thì uy như uy của lân phượng điềm lành, kinh là kinh hỉ, khiến người ta bay bổng. Chỉ có những thứ tốt cũng phát huy uy lực lớn, mới có thể khiến uy lực lớn của ác sát cũng hóa hung thành cát. Nhưng người Tây phương chỉ phát hiện ra thần, người của họ vẫn là vật hy sinh tế phồn, không bằng người Trung Quốc có thể trực kiến tính mệnh, ai chắn trước mặt, dù Thích Ca cũng có thể một gậy đánh chết, như Hán Cao Tổ chém rắn mở đường.
Tôi lúc nhỏ xem hoa là hoa, xem nước là nước, thấy ánh trăng trên mái hiên có tư không niệm, người và vật đều sạch sẽ đến tình nghĩa cũng chính là lý tính. Lớn lên chịu sự xung kích của tinh thần Tây phương đối với văn minh Trung Quốc, vì tôi kiên định tâm tư, muốn học tốt hướng thượng, nghe tin lý luận, lại tạo tác tình cảm để cầu hợp với nó, ngược lại làm thành đầy thân bệnh. Trong Hồng Lâu Mộng Giả Bảo Ngọc bệnh nặng, hòa thượng đến nói biết y, Tập Nhân v.v. đem viên ngọc Thông Linh trên người cậu tháo xuống đưa ra ngoài, hòa thượng đó cầm trên tay chỉ thấy ngọc màu ám mờ đục, không khỏi dài thở dài một tiếng nói, dưới đỉnh Thanh Ngạnh, từ biệt mười lăm năm rồi, thế mà bị tham sân ái si vây khốn như vậy, cái bản tính quang minh đó của ngươi đâu rồi! Tôi đọc đến đoạn này, hồi vị lại, thật muốn che mặt khóc.
Tôi ở chỗ Ái Linh đây, là nhìn thấy lại chính mình và thiên địa vạn vật, Trung Quốc hiện đại và Tây phương có thể chỉ là một biển yến sông thanh. Trong Tây Du Ký Đường Tăng lấy kinh, đến được Lôi Âm rồi,độ sông lên thuyền lúc người lái đò đẩy ông ta một cái, suýt nữa rơi xuống nước, định tính nhìn kỹ, phía thượng nguồn trôi xuống một cái xác, ông ta kinh ngạc nói, sao đất Phật cũng có người chết, Hành Giả đáp sư phụ, đó là nghiệp thân của ngài, chúc mừng giải thoát rồi. Tôi ở chỗ Ái Linh đây cũng có sự kinh ngạc khi nhìn thấy xác chết của chính mình. Tôi nếu không có cô ấy, sau này cũng viết không xong "Sơn Hà Tuế Nguyệt".
Chúng tôi hai người trong phòng, giống như "Soi hoa trước sau gương, mặt hoa giao tương ánh", tôi và cô ấy đồng ở đồng tu, đồng duyên đồng tướng, đồng kiến đồng tri. Ái Linh cực diễm. Cô ấy lại còn tráng khoát, bình thường đều có thạch phá thiên kinh. Cô ấy hoàn toàn là lý tính, lý tính đến mức như toán học, nó liền chỉ là như vậy, không vướng lý luận logic, sự ngang tuyệt bốn biển của cô ấy, liền giống như lý của toán học, mà sự diễm của cô ấy cũng giống như vô hạn của toán học. Tôi lại chỗ không chuẩn xác là khoa trương, chỗ chuẩn xác lại nghèo nỏng không đủ, cho nên mỗi lần muốn từ cô ấy hiệu chỉnh. Người xưa nói vợ chồng như điều chỉnh đàn sắt, tôi là từ Ái Linh mới được điều chỉnh dây đàn ngay trụ.
Trước đây tôi ở Hồng Kông, mua đĩa nhạc của Beethoven, một lần nghe không thích, nhưng Beethoven được gọi là nhạc thánh, tất là tôi không giỏi, tôi liền ngày ngày khắc khổ mở ra nghe, nỗ lực muốn khiến bản thân hiểu được nó mới thôi. Đến khi biết Ái Linh là từ chín tuổi học đàn piano học đến mười lăm tuổi, tôi đang đợi đắc ý, không ngờ cô ấy lại nói không thích đàn piano, lời này liền khiến tôi sảng nhiên mất mát. Lại tôi tự từ khi học sách trung học, liền không khinh thường kịch Bắc Kinh kịch Thiệu Hưng nhạc thịnh hành v.v., cũng là sau khi được Ái Linh chỉ điểm, tôi mới biết cái hay của nó, vả lại tôi vốn dĩ là thích nó. Trong "Đại học" nói: "Cái gọi là thành ý đó, không tự dối mình, như ghét ghét mùi hôi, như yêu yêu sắc tốt." Tôi là bây giờ mới có được chính mình.
Ái Linh đọc văn học Tây phương hiện đại nhiều nhất, hai người trong phòng, cô ấy mỗi lần giảng cho tôi nghe, giống như "Mười tám ngăn kéo", ni cô Chí Trinh bưng đồ ăn mời người yêu. Cô ấy giảng cho tôi nghe tác phẩm của Shaw, Huxley, Somerset Maugham, và Lawrence. Cô ấy mỗi lần giảng xong, đều nói "Nhưng cái hay của họ cuối cùng có hạn chế," giống như làm bẩn sự lắng nghe của tôi vậy. Cô ấy một chút cũng không cảm thấy tiếng Anh của tôi không giỏi có gì không đủ, trái lại là cô ấy nhiều lần xin lỗi tôi. Nhưng đối với tác phẩm cổ điển Tây phương cô ấy không có hứng thú, Shakespeare, Goethe, Hugo cô ấy cũng không yêu. Những thứ Tây phương phàm long trọng, như tranh tường, giao hưởng khúc, cách mạng hay đại chiến thế giới của họ, đều khiến người ta cảm thấy tốn sức, thực ra cũng không hay. Ái Linh thà chỉ thích một chút tinh thần bình dân Tây phương hiện đại. "Chiến Tranh và Hòa Bình" của Tolstoy, chỗ tôi đọc cảm động cô ấy hoàn toàn không cảm động, cô ấy trái lại ở chỗ không có chuyện nhìn ra có mấy đoạn tả tốt. Cô ấy sẽ không bị dụ dỗ đi theo người ta hát khóc, vì tình cảm của cô ấy trong đến mức chính là lý tính. Ngay cả ngày Anh Đệ ly dị với tôi, tôi đến chỗ Ái Linh có nước mắt, Ái Linh cũng không đồng tình.
Tôi chưa bao giờ thấy Ái Linh mua sách, trong phòng cô ấy cũng không chất sách. Tôi mang Kinh Thi, thơ Nhạc Phủ, thơ Lý Nghĩa Sơn đến, cô ấy xem xong lập tức trả lại. Tôi mượn từ chỗ Ikeda tranh bản Nhật Bản, phù thế họa, và album tranh của Cézanne, cô ấy xem xong thích, Ikeda nói thế thì cho cô ấy đi, cô ấy lại không cần. Mấy miếng vải cô ấy miêu tả trong bài văn, tôi hỏi cô ấy, cô ấy chỉ xem ở tiệm chưa mua được, tôi thấy đáng tiếc, cô ấy lại một chút cũng không cảm thấy có tiếc nuối. Ái Linh giống như Tần La Phu trong Mạch Thượng Tang, Hồ Cơ trong Vũ Lâm Lang, bất kể đối phương động nhân thế nào, cô ấy cũng chỉ là ý tốt, mà không dùng tình.
Cô ấy đối với tôi bách y bách thuận như vậy, cũng không vì tôi mà thay đổi ý định của mình. Tôi thường phát biểu một trận nghị luận, liền lại nghĩ không đúng, nói với cô ấy: "Theo dáng vẻ của em là tốt rồi, xin đừng chịu ảnh hưởng của anh." Cô ấy cười nói: "Anh yên tâm, em không theo vẫn không theo, mặc dù không theo, nhưng em vẫn thích nghe." Người này, thật sự giống như thiên đạo vô thân.
Một người thành ý chưa chắc đã có thể thông minh, lại là "Muốn thành ý đó, trước phải trí tri, trí tri tại cách vật", phải thông minh rồi sau đó mới có thể ý thành, tri còn ở trước ý. Vả lại không thể lấy trí tri đi cách vật, mà là cách vật còn ở trước trí tri. Cách vật hoàn toàn là một loại thiên cơ. Ái Linh là người như trời, cho nên cách vật trí tri của cô ấy tôi cuối cùng khó kịp. Ái Linh thông minh thực sự giống như người thủy tinh tâm can pha lê. Tôi cho rằng trên sách cổ Trung Quốc tôi có thể cậy tài với cô ấy, đâu ngờ cũng là cô ấy mạnh. Hai người ngồi chung xem một cuốn sách, câu trong sách đó liền giống như người đi đường chỉ chào hỏi với cô ấy, nhưng tôi thật sự vui mừng tôi là ở cùng cô ấy. Đọc Kinh Thi, tôi cho rằng cô ấy chưa chắc thích Đại Nhã, không ngờ Kinh Thi cũng phục cô ấy, có một bài chỉ niệm hai câu đầu: "Trác bỉ vân hán, chiêu hồi ư thiên", Ái Linh kinh ngạc, nói: "À! Thật sự thật sự là năm đại hạn." Lại Cổ thi mười chín bài đọc đến: "Yên Triệu có giai nhân, người đẹp như nhan ngọc, mặc phục áo váy lụa, trước cửa chỉnh thanh khúc." Cô ấy ngạc nhiên nói: "Thật là trinh khiết, đó là kỹ nữ đó!" Lại cùng xem Tử Dạ Ca: "Hoan từ đâu đến, đoan nhiên có vẻ ưu." Cô ấy than thở nói: "Sự đoan nhiên này thật tốt, mà cô ấy cũng thật sự yêu anh ấy!" Tôi mới biết tôi bình thường xem thứ gì cho rằng hiểu rồi, thực ra lại chưa hiểu.
Ái Linh không xem sách lý luận, liền không thích lịch sử. Nhưng tôi vẫn xem bài tản văn viết về quần áo của cô ấy, mới cùng rất nhiều chuyện lớn kể từ đầu thời Dân Quốc mặt đối mặt gặp gỡ nhận biết, mà bài văn này của cô ấy cũng viết quần áo chỉ là viết quần áo, hoàn toàn không dùng môi trường thời đại để giải thích. Ái Linh là phàm tri thức của cô ấy chính là soi gan soi tim với người đời vạn vật.
(Tám)
Trương Ái Linh là người soi hoa bên nước của thế giới Dân Quốc. Xem bài văn của cô ấy, chỉ cảm thấy cô ấy cái gì cũng biết, thực ra cô ấy lại trải qua sự đời rất ít, nhưng tất cả của thời đại này tự sẽ đến giao thiệp với cô ấy, giống như "Hoa đến trong áo, bóng rơi trong ao". Một buổi sớm mai, tôi và cô ấy đi bộ cùng đến Mỹ Lệ Viên, trên đường Đại Tây bóng cây tiếng xe, cửa hàng người đi bộ, trong lòng Ái Linh vui vẻ, nói với tôi: "Những thứ hiện đại dù có ngàn cái sai, nó cuối cùng là của chúng ta, thân với chúng ta."
Mẹ của Ái Linh còn ở Nam Dương, cô đã về từ châu Âu trước, làm việc ở công ty Jardine Matheson, một ngày cô ấy kể Berlin thời chiến không biết bị phá hoại thế nào, vì liền giảng luận đường phố Berlin, tôi hỏi Ái Linh, Ái Linh đáp: "Em không muốn xuất dương du học, nơi ở em là thích Thượng Hải." Cho nên tôi chính trị các việc làm, cũng cuối cùng không muốn di động cô ấy.
Tôi và Ái Linh cùng xem tranh bản Nhật Bản, phù thế họa, đồ sứ Triều Tiên, và tập tranh tường cổ Ấn Độ, tôi đều hầu hạ xem sắc mặt của cô ấy, nghe cô ấy nói bức đó hay, ngay cả chỉ là sự chỉ điểm lời nói ít ỏi, tôi mới có thể hiểu nó quả nhiên là rất hay. Còn những tiếng trống canh trong tiểu khúc dân gian mà Ái Linh miêu tả trong bài văn, đều có sự an định nhất thống giang sơn, tôi mới cũng đối với những thứ này nhìn bằng con mắt khác. Nhưng ngay lập tức tôi cùng Ái Linh đến phố Tĩnh An Tự mua thức ăn, đến tiệm thực phẩm kiểu Tây lạnh lẽo xem bò gà trứng v.v., chỉ cảm thấy không điều hòa với văn minh Trung Quốc tôi vừa mới hiểu, mà ở cô ấy thì chỉ cảm thấy vô cùng thân thiết, cái mới của cô ấy chính là mới đến mức kích thích như vậy.
Tôi cùng cô ấy xem album tranh Tây phương, tác phẩm của Raphael và da Vinci, cô ấy chỉ một trang một trang lật lật qua, lật đến bức tượng người "Bình minh" của Michelangelo, cô ấy dừng lại xem kỹ một hồi, cô ấy nói: "Cái này rất đại khí, là chưa hoàn công." Tranh của Cézanne lại có mấy bức cô ấy giảng cho tôi, loại gian xảo nhỏ nhặt của nhân vật trong tranh khiến cô ấy cười lên. Bản thân Ái Linh là yêu miêu tả thị dân gian xảo nhỏ nhặt thế giới Dân Quốc, nam nữ trong "Khuynh Thành Chi Luyến" của cô ấy, xinh đẹp cơ cảnh, quen nói lời trong gió, lời trong gió, làm dáng, lại mang mấy phần chơi đời không cung kính, càng ảo mỹ nhẹ nhàng, phía sau lại có sự kiên trì đối với nhân sinh, cũng thế mà như lửa đốt, duy chỉ giống như núi lửa giữa ngày, không thấy ngọn lửa, chỉ thấy là làn khói trắng xám. Họ muốn kỳ lạ, kết cục chỉ bình đạm trở thành gia thất, nhưng cũng có sự chân thực như khóc như kể đối với nhân sinh.
Thị dân nhỏ trong đô thị hiện đại không biết tại sao luôn ủy khuất, sự gian xảo nhỏ nhặt, đắc ý nhỏ nhỏ của họ, lúc nào cũng sẽ gặp phải bi thảm chia lìa lớn. Những thứ hiện đại lúc nào cũng sẽ khiến người ta bỗng nhiên cảm thấy nó không đúng, không đúng đến mức độ đáng sợ, ngay cả tất cả những gì rõ ràng trước mắt đó, đều trở thành không thể can thiệp. Ái Linh nói với tôi: "Người Tây phương có một loại ngăn cách, giống như một con bướm dưới ánh trăng đậu trên mu bàn tay mang găng tay trắng, thực sự cách đến mức khiến người ta khó chịu." Lại một lần cô ấy kể tôi: "Buổi chiều trong chung cư có hai cậu bé nước ngoài đi thang máy, đến tầng đó, trên lầu chỉ thấy mặt trời hoang hoang, chỉ nghe được một người nói tạm biệt. Thật sự đáng sợ!"
Đuôi của sao chổi có độc, quét qua trái đất, trên trái đất liền muốn động đao binh hoặc xảy ra đại ôn dịch, nhưng không dẫn đến vì thế mà hủy diệt, bây giờ thế giới Dân Quốc liền giống như vậy, cũng chẳng qua là bị cái đuôi của Tây phương quét qua mà thôi, cho nên Ái Linh vẫn là đi ra từ ảnh hưởng của Huxley.
Văn minh Trung Quốc chính là có thể trực kiến tính mệnh, cho nên không cách. Tôi và Ái Linh hai người ngồi chung xem Kinh Thi, nơi đây cũng là "Đã thấy quân tử", nơi kia cũng là "Gặp gỡ tương kiến", cô ấy rất vui, nói: "Sao lại dễ dàng thấy được như vậy!" Mà trong phú của Dữu Tín lại còn có:
Trong cây nghe hát, trong cành thấy múa,
Vừa đối bàn trang điểm, các cửa sổ cùng mở,
Nhìn xa đã biết, thử gọi liền đến.
Ái Linh và cả Thượng Hải ngoài ban công chính là sự nhìn nhau biết nhau như vậy, gọi một tiếng đều sẽ đến phòng như vậy. Người Tây phương vô duyên với hiện thế, cảnh giới cao nhất của họ lại là thấy thần, mà người Trung Quốc thì "Thấy thần thấy quỷ" là câu nói không hay nghe.
Người Trung Quốc nói ý trời, nói thiên cơ, cho nên lại Ái Linh trong nhân thế là chư thiên trò chơi, chính đắn cũng là cô ấy, nghịch ngợm cũng là cô ấy. Tôi là từ Ái Linh mới hiểu được người Trung Quốc có sự hài hước tốt hơn nhiều so với sự hài hước của người Tây phương. Hán Nhạc Phủ có một người lưu lạc ở huyện khác, bà chủ quán trọ giặt khâu quần áo cho anh ta, "Chồng từ cửa đến, nghiêng dựa Tây Bắc liếc", tôi và Ái Linh đọc đến đây, cô ấy liền cười lên nói: "Là tiếng Thượng Hải mắt vẽ phát vẽ phát." Xem dưới đáy khi lại là, "Nói với khanh chớ liếc", cô ấy ngạc nhiên nói: "À! Khổ sở như vậy còn có thể hài hước, làm sao có thể!" Hai người đọc xong nó: "Nói với khanh chớ liếc, nước rút đá thấy, đá thấy sao lỗi lỗi, đi xa không bằng về." Câu này thế mà đối với khốn khổ cũng có thể tức giận làm nũng. Sự hài hước này là sự hồ đồ rất dương khí.
Bản thân Ái Linh, liền cũng nghịch ngợm đến mức khiến người ta bất lực với cô ấy. Phàm là bài văn phê bình cô ấy trên tạp chí báo chí, cô ấy đều cắt lưu, lại còn mạo muội viết thư đến sùng bái cô ấy, cô ấy cũng thu lưu, mặc dù cô ấy cũng không nghe, cũng không đáp, cũng không làm tham khảo. Tôi là người ta khen ngợi tôi không thỏa đáng, chỉ cảm thấy không thoải mái, trách cứ tôi không thỏa đáng, cũng chỉ đành "Vô vị" một tiếng, nhưng nếu họ chân thành, tôi tuy không để ý họ, cũng ít nhiều trân trọng phần tâm ý này của họ. Ái Linh lại không.
Cô ấy cười nói: "Em là phàm người ta nói em tốt, nói không đúng em cũng vui." Khuyên bảo cô ấy trách cứ cô ấy không đúng, thì cô ấy có lẽ tức giận, nhưng cũng thường chỉ là ngạc nhiên. Họ nói tốt nói xấu không nói trúng cô ấy, ngược lại cho cô ấy nhìn thấy bản thân họ phân minh như vậy. Cô ấy mỗi khi kể với cô và Viêm Anh, hoặc với tôi, liền cười mắng, chỉ cảm thấy vừa bất lực, vừa vui vẻ hay ho. Là hình dáng như vậy, liền bất luận họ trong đó tuy có tâm ý chân thành, cô ấy cũng một mực không đồng tình. Ái Linh bàn về người, luôn đặt thông minh ở thứ nhất, cùng với việc đặt cách vật trí tri ở trước thành ý của "Đại học", vừa vặn ngẫu hợp.
Lại tôi và cô ấy đang dùng ngôn ngữ của chính chúng tôi muốn giải thích một sự việc, cô ấy lại sẽ ngay lập tức nghĩ đến một câu văn nghệ, buột miệng nói ra, chú thích, đây là của người thời nay, cả hai đều cười lên, người này của cô ấy liền có sự xấu như vậy. Ngay cả cô ấy thân là phụ nữ, cũng sẽ mỉa mai hình dung buồn cười về bản thân. Khách đường chùa Linh Nham Tô Châu treo chữ do pháp sư Ấn Quang viết, là "Cực Lạc thế giới, không có phụ nữ, phụ nữ đến đây, hóa thân đồng nam." Tô Thanh đi du ngoạn, thấy rất giận, Ái Linh lại không chút phản cảm.
Tôi là từ Ái Linh mới hiểu được sự tráng khoát vô tư, hoạt bát vui vẻ của dân tộc Hán, Trung Hoa Dân Quốc cuối cùng có thể đi ra từ sự vu ma của thời đại. Ái Linh là người cát, hủy diệt không đến lượt cô ấy, cuối cùng sẽ không gặp tai nạn.
Một buổi chiều hè, hai người trên ban công nhìn ra Thượng Hải bụi trần ải ải, nắng chiều trên trời phía tây chưa hết, có một chỗ khe mây trong xanh xa xôi. Tôi nói với cô ấy cục diện không tốt, ngày sau đại nạn, cô ấy nghe xong rất chấn động. Hán Nhạc Phủ có: "Ngày sau đại nạn, miệng khô môi khô, hôm nay tương lạc, đều đáng vui vẻ", cô ấy nói: "Cái miệng khô môi khô này giống như anh nói với họ nói lại nói, họ cuối cùng vẫn không hiểu, gọi em thật sự xót xa cho anh." Lại nói: "Anh này, em hận không thể gói anh lại, giống như một túi hương, kim chỉ dày đặc khâu lại, để trong rương quần áo cất kỹ." Không chỉ là vì tương thủ, cũng là vì đau xót không dứt. Ngay lập tức cô ấy vào phòng rót trà cho tôi, cô ấy cầm trà ra đi đến bên cửa, tôi đón lên nhận trà, eo cô ấy một bên, hỉ khí dương dương nhìn mặt tôi, trong mắt đều là cười. Tôi nói: "À, tư thế này của em thật diễm!" Cô ấy nói: "Anh là người ta có chỗ hay dễ dàng nhận được sự cảm kích của anh, nhưng khó được anh thỏa mãn." Cô ấy đợi tôi uống xong trà bên cạnh tôi, lại thu chén vào, nhìn cô ấy trong lòng vẫn vui không dứt, việc này thì thật sự là "Hôm nay tương lạc, đều đáng vui vẻ" rồi, mặc dù cô ấy vừa rồi không lưu tâm đến hai câu này.
(Chín)
Một buổi chiều trời đẹp, hai chúng tôi cùng đi dạo trên con đường gần đó. Ái Linh mặc một chiếc sườn xám tay ngắn màu hồng đào, tôi khen đẹp, nàng nói: "Màu hồng đào này có thể ngửi thấy mùi hương." Tôi còn thích ngắm nàng mang đôi giày thêu đó, đôi giày nàng mua được tại hội chợ chùa Tĩnh An, mũi giày và mép giày đều thêu hình rồng phượng, mang vào chân nàng, đường nét vô cùng mềm mại. Nàng biết tôi thích, mỗi lần tôi từ Nam Kinh trở về, ở trong phòng nàng luôn mang đôi giày này.
Có đôi lúc sau bữa tối, dưới ánh đèn hai người đùa vui, kề sát bên nhau, mặt đối mặt ngắm nhìn. Gương mặt nàng tựa như một đóa hoa nở rộ, lại giống như một vầng trăng tròn đầy. Ái Linh không biết cách mỉm cười gượng gạo, đã cười là phải vui vẻ không chút giữ kịt như thế, trong mắt tràn đầy ý cười. Tôi đương nhiên cũng tràn ngập niềm vui, nhưng vì nàng quá đỗi xinh đẹp, nên tôi bỗng trở nên nghiêm chỉnh lại. Tôi vuốt ve mặt nàng, nói: "Mặt nàng to quá, như bình nguyên miên mạc, núi sông cuồn cuộn." Nàng bật cười nói: "Giống bình nguyên là to và phẳng, mặt như vậy chẳng sợ ai cả." Nàng nói trong Thủy Hử có đoạn viết Tống Giang gặp Huyền Nữ, tôi đã đọc Thủy Hử không biết bao nhiêu lần, chỉ riêng chỗ này lại không nhớ nổi, bèn nhờ nàng đọc, thì ra là tám chữ "Thiên nhiên diệu mục, chính đại tiên dung". Tôi vừa nghe xong liền ngẩn người, vậy mà quên mất chủ đề đang nói dở, mãi đến hôm sau, tôi mới nói với nàng: "Nàng chính là chính đại tiên dung." Nhưng câu trước tôi không để tâm, lại nhờ nàng đọc lại một lần nữa.
Lại có một lần cũng vậy, tôi muốn miêu tả dáng đi đứng của Ái Linh, luôn thấy miệng lưỡi khó khăn, nàng bèn thay tôi nói, nàng nói: "Kim Bình Mai viết về Mạnh Ngọc Lâu, lúc đi hương gió thoảng nhẹ, lúc ngồi xuống yêm nhiên bách mị." Tôi thấy hai chữ "yêm nhiên" thật sự rất hay, muốn Ái Linh nói cho nghe, Ái Linh nói: "Có người dù gặp được thứ tốt thế nào cũng không thấm vào đâu, có người lại như lụa bông thấm chút son phấn, lập tức thấm lan ra không còn hình dáng gì." Lại hỏi lúc hai chúng ta ở bên nhau thì sao? Nàng nói: "Chàng như một chú hươu nhỏ đang uống nước trong suối."
Tôi hỏi Ái Linh, nàng đáp rằng chưa từng có cảm giác hay ý thái nào mà nàng không thể miêu tả, chỉ cần tồn tại trong lòng một chút, thì luôn có thể nói rõ ràng. Nàng khiến vạn vật tự cất tiếng, tựa như chiến mã của tướng quân biết được cát hung, lại có bảo đao giữa đêm khuya tự cất tiếng reo vang. Tôi nói mặt Tô Thanh đẹp, Ái Linh nói: "Cái đẹp của Tô Thanh là chữ 'tuấn', có người nói cô ấy thế tục, thật ra cô ấy tuấn tú, sự thế tục của cô ấy cũng hay, mặt cô ấy như chiếc bánh bao trắng phau mới hấp của nhà có hỷ sự, bên trên điểm chút son phấn."
Ái Linh rất thân với Viêm Anh, cái tên Viêm Anh là do Ái Linh đặt cho cô ấy, tên thật của cô ấy là FATIMA. Cô ấy giống như thiên nữ trong bích họa Đôn Hoàng, thiên nữ của Ấn Độ cổ đại được chiếu sáng bởi Babylon và Ai Cập của phương Tây cùng thời, Viêm Anh cũng như vậy, sinh ra ở phương Tây hiện đại, nhưng vẫn là một cô gái Ấn Độ, hơn nữa lại sống ở Thượng Hải, Trung Quốc. Cô ấy tinh nghịch hơn Ái Linh. Cô ấy chỉ biết nói vài câu tiếng Trung, nhưng lại rất hứng thú với ba, năm chữ Hán mà mình biết, đề nghị hai người Ái Linh và cô ấy cùng may y phục mới, trước ngực mỗi người viết một vế đối, đi trên phố, bỗng nhiên hai người tụ lại một chỗ, bỗng nhiên hai vế đối hợp thành một đôi.
Ái Linh mỗi khi khen Viêm Anh sinh ra đẹp, rất có khí chất, biết tôi cũng thích cô ấy, Ái Linh rất vui. Viêm Anh mỗi lần tới, hoạt động không ngừng, ba người trong phòng, tôi chỉ thấy mình vụng về, không phải chỉ vì tiếng Anh của tôi không tốt, mà ngay cả khi cô ấy nói tiếng Thượng Hải, sợ rằng tôi cũng không theo kịp. Cô ấy lại thích lý luận, nhưng cô ấy nói thao thao bất tuyệt rất nhiều, kết quả chỉ như một cơn gió đến rồi đi không dấu vết. Có khi Ái Linh muốn tôi bình phẩm, tôi liền thử tranh luận với Viêm Anh. Tôi nói, nhưng sự thật là như vậy, cô ấy nói: "Thật đáng sợ!" Tôi nói xã hội vốn dĩ là như vậy, cô ấy nói: "Sao có thể ngu xuẩn như thế!" Đều chỉ là những lời trách móc của cô bé, logic của tôi đành hoàn toàn thất bại, mà còn cam tâm chịu thua. Tôi bỗng nhớ tới câu cổ nhạc phủ "Hoan tác trầm thủy hương, nông tác bác sơn lô" (Chàng làm hương trầm thủy, thiếp làm lò bác sơn), nhưng lại không hợp với cảnh tượng trước mắt, nhưng trò chuyện với Viêm Anh, đúng là giống như có thể ngửi thấy mùi hương.
Ái Linh ít qua lại với thế giới bên ngoài, chỉ một lần có một người làm văn hóa bị hiến binh Nhật bắt giữ, Ái Linh vì vở "Khuynh Thành Chi Luyến" chuyển thể thành kịch sân khấu được công diễn, từng được ông ta chạy đôn chạy đáo, tôi bèn đi cùng nàng đến thăm hỏi gia đình ông ta, sau đó tôi còn nói với hiến binh Nhật, muốn họ có thể thả thì thả. Trong các dịp xã giao, chỉ một lần đi cùng đến nhà Thiệu Tuân Mỹ. Lại có một tối lúc ban đầu, tôi đến nhà Tô Thanh, vừa đúng lúc Ái Linh cũng tới. Nàng thích ngắm nhìn tôi trước mặt mọi người, nhưng nàng lại đố kỵ, sẽ cảm thấy bản thân mình rất ấm ức. Nàng chỉ thường đến nhà Viêm Anh, dù cùng tôi đi nàng cũng rất tự nhiên. Nhà tôi ở Mỹ Lệ Viên nàng cũng từng tới vài lần, nhưng chỉ ở lại một đêm. Bình thường nàng chỉ sớm tối gặp mặt trò chuyện với cô, có chuyện gì thì cùng bàn bạc.
Trong văn chương của nàng có viết cô kể, ngày xưa trong nhà nuôi dế, bóc đậu xanh cho nó ăn, nàng đang nghe cô kể tiếp, thì lại không còn nữa. Nay trong tay không có sách của Ái Linh, không nhớ rõ lắm, nhưng trong lòng vẫn lưu lại một kiểu tốt đẹp, đó là cái tốt mà chưa có ý nghĩa hay tình điệu gì, như người xưa viết về đàn, "Tái cổ thính dũ đạm" (Gảy lại nghe càng nhạt), nhân thế chỉ là hiển nhiên ở đó, chẳng có gì quấy nhiễu cả.
(Mười)
Trương Bội Luân năm đó làm ngự sử, bài xích Lý Hồng Chương nghị hòa, kiên quyết chủ trương chiến đấu với quân Pháp, triều đình lệnh ông đốc sư, quân bại ở Cơ Long, bị đày ải ở Nhiệt Hà bảy năm. Phạt mãn được thả về kinh sư, chờ đợi được trọng dụng lại, theo lệ phải yết kiến Lý Hồng Chương, bất ngờ được tiểu thư của Lý Hồng Chương ban cho ánh nhìn, ưu sầu cảm kích, liền kết thành phu thê. Nhưng Lý Hồng Chương vì tránh hiềm nghi cha vợ con rể, ngược lại không tiện bảo cử, vợ chồng liền cư trú ở Nam Kinh. Đồng lứa có Trương Chi Động là Lưỡng Hồ tổng đốc, Ngô Đại Trưng là Giang Tô tuần phủ, Thịnh Tuyên Hoài là Bộ trưởng Bộ Bưu truyền, họ có người đi ngang qua Nam Kinh ghé thăm, bạn cũ chén rượu cuộc đời, Trương Bội Luân từng bi ca khảng khái, nước mắt rơi vài hàng.
Ái Linh nói ông nội tốt, cô lại không thích, cái đẹp của cô là từ bà nội, cô nói ông nội tướng mạo không xứng. Trương gia tại Nam Kinh có tòa nhà cũ, tôi từng đặc biệt đến xem, một bên là nhà kiểu Tây, từng làm Lập pháp viện, đã bị binh hỏa tàn phá, còn chính trạch thì là kiến trúc kiểu cũ, hoàn toàn thành bãi gạch vụn, ao phế tường đổ, chỉ còn lại cổng vòm nguyệt môn và chân cột bậc thềm, vẫn có thể tưởng tượng ra vết tích của hoa sảnh đình tạ năm nào. Tôi kể cho Ái Linh nghe, Ái Linh lại không có ý hoài cổ. Nàng cho tôi xem một chiếc vòng tay của bà nội, còn có những món đồ chơi nhỏ như ve vàng, voi vàng mà Lý Hồng Chương có được khi đi sứ phương Tây, năm đó ông cho con gái, những thứ này, cùng với bức ảnh của bà nội khi còn là thiếu nữ, ở chỗ Ái Linh đây đều đã giải thoát khỏi những thăng trầm hưng vong.
Ái Linh thích lén lút nhìn tôi trong phòng qua cửa phòng. Nàng viết: "Chàng ngồi một mình trên ghế sofa, trong phòng có sự tĩnh lặng vùi sâu của bụi vàng cát vàng, bên ngoài gió mưa rả rích, khắp núi khắp đồng đều là hôm nay." Nàng coi người xưa cũng như người hôm nay. Người phụ nữ trong Bộ Phi Yên Truyện đó, tư thông với người ta, bị tra tấn đến chết, chỉ nói "sinh đắc tương thân, tử diệc vô hận" (sống được gần gũi nhau, chết cũng không hận), liền không nói thêm gì nữa, Ái Linh nói, đương nhiên là như vậy, và chỉ có thể là như vậy. Bởi vì bản thân Ái Linh chính là một người phụ nữ vừa nhu diễm vừa cương cường như thế. Nàng lại nói bức thư Thôi Oanh Oanh viết cho Trương Sinh trong Hội Chân Ký rất hay, vô cùng ấm ức, nhưng lại sáng rực liệt liệt đến vậy, mà Trương Sinh lại còn đi xem nàng ở nhà họ Trịnh, nàng đương nhiên không gặp.
Câu hay là khiến người ta nhìn thấu tính mệnh. Trường Hận Ca của Bạch Cư Dị có câu "Uyển chuyển nga mi mã tiền tử" (Mày ngài uyển chuyển chết trước ngựa), Ái Linh thở dài nói, sao có thể như vậy! Ấm ức đến thế, nhưng cam tâm tình nguyện, vì chàng, giống như vì một đời giang sơn, mà cũng thực sự là như vậy.
Ái Linh nói chuyện Triệu Phi Yến với tôi, Hán Thành Đế nói Phi Yến là "khiêm úy lễ nghĩa nhân dã" (người khiêm nhường kính sợ lễ nghĩa), nàng nghiền ngẫm hai chữ "khiêm úy" đó, chỉ thấy là niềm vui vô hạn, cái đẹp vô hạn, lòng dạ phụ nữ thật giống như lụa bông thấm son phấn, đều thấm lan tan chảy ra, nhu diễm đến mức ấy, nhưng lại chỉ là sự thanh cao của lễ nghĩa. Ái Linh lại nói Triệu Phi Yến cùng cung nữ đạp ca "Xích Phượng Lai", một cơn gió nổi lên, người nàng muốn bay đi, bỗng thấy vô cùng bi ai. Sau này tôi lật lại Phi Yến Ngoại Truyện, nguyên văn lại không viết hay như vậy, Ái Linh là bản thân nàng có một loại dục tiên dục tử như thế, người nàng còn đẹp hơn Phi Yến trang điểm mới.
Ái Linh quả là tâm như gấm thêu miệng như hoa. Trong phòng hai người ngồi xếp hàng trên ghế sofa, bắt đầu nói từ họ Hồ họ Trương, nàng nói: "Họ Thôi tốt, mẹ ta họ Hoàng cũng tốt, Hồng Lâu Mộng có Hoàng Kim Oanh, cái tên rất hay, hơn nữa là viết cảnh cô ấy cùng Ngẫu Quan bên bờ sông dưới bóng liễu đan giỏ hoa, thì cái tên này lại càng thấy hay hơn." Nàng nói họ Hồ càng tốt hơn, tôi hỏi họ Trương thì sao? Nàng nói: "Chữ Trương không có màu sắc mùi vị, cũng không tính là tệ. Ngưu Tăng Nhụ có bài thơ tặng Lưu Vũ Tích, là một người tốt như vậy, lại mang họ Ngưu, tên lại gọi là Tăng Nhụ, đúng là chết mất." Tôi nói họ Hồ đến từ Lũng Tây, gọi là An Định Hồ, đời trước của tôi có lẽ là người Khương, người Khương cùng người Yết, người Đê, người Tiên Ti v.v. là ngũ hồ. Ái Linh nói: "Khương tốt. Yết rất ác, mặt đen xì. Đê có mùi vị. Tiên Ti là râu vàng. Chữ Khương trông như một chú dê núi đang đi bộ, trên đầu có hai cái sừng."
Nàng cứ nhìn tôi, không nén nổi niềm vui, dùng ngón tay chỉ vào lông mày tôi, nói: "Lông mày của chàng." Vuốt đến đôi mắt, nói: "Đôi mắt của chàng." Vuốt đến cái miệng, nói: "Cái miệng của chàng. Lúm đồng tiền nơi khóe miệng này của chàng ta thích." Nàng gọi tôi là "Lan Thành", lúc đó tôi thực sự không biết phải đáp lại thế nào. Tôi vốn không bao giờ gọi thẳng tên nàng trước mặt, với người khác thì nói là Trương Ái Linh, nàng nay muốn tôi gọi nghe thử, tôi vô cùng bất đắc dĩ, chỉ gọi được một tiếng "Ái Linh", lập tức rất lúng túng, nàng nghe xong cũng kinh ngạc, nói: "A?" Đối người như đối hoa, tuy ngày ngày gặp mặt, cũng như là người quen mới, hoa nào kiều muốn nói, chàng không nén được muốn gọi nàng, nhưng nếu thực sự đã gọi ra rồi, lại sợ làm kinh động tam thế thập phương.
Trên vách tường trong phòng một chút ánh tà dương, như mộng như ảo, hai người như nhân vật cắt dán bằng giấy bạc giấy vàng. Nhưng chúng ta lại rất tục khí. Sách của Ái Linh bán chạy nhất, nhuận bút cao hơn người khác, không dựa vào tôi nuôi nàng, tôi chỉ từng đưa nàng một chút tiền, nàng đi làm một chiếc áo lông, kiểu dáng tự mình thiết kế, làm ra rất rộng rãi, trong lòng nàng vui mừng, bởi vì người đời đều là chồng đưa tiền cho vợ dùng, nàng cũng muốn. Lại hai người đi xem múa của Thôi Thừa Hy, lúc về trời mưa, từ cửa rạp hát gọi được một chiếc xe kéo, mui che mưa hạ xuống, nàng ngồi trên người tôi, nhưng nàng sinh ra cao lớn như vậy, lại mặc áo mưa, tôi ôm nàng chỉ thấy đủ thứ không tiện, nhưng đúng là cảm giác thực không thể quên.
Hơn nữa thời cuộc chúng ta đang ở cũng là cảm giác thực như vậy, có một ngày, vợ chồng cũng đến lúc đại hạn tới thì mỗi người mỗi nơi. Nhưng tôi nói: "Tôi nhất định trốn thoát được, chỉ là trong hai năm đầu phải đổi họ đổi tên, sau này với nàng dù cách biệt dải Ngân Hà cũng nhất định tôi được gặp." Ái Linh nói: "Lúc đó chàng đổi tên họ, có thể gọi là Trương Khiên, hoặc là gọi Trương Chiêu, góc biển chân trời có ta đang khiên (kéo) chàng, chiêu (gọi) chàng."
Ái Linh còn kể với tôi hai câu thơ của Lý Nghĩa Sơn, đây lại là những câu tôi xem qua ban đầu cũng không để ý, thơ rằng:
Tinh trầm hải để đương song kiến,
Vũ quá hà nguyên cách tọa khán.
(Sao chìm đáy bể ngay cửa thấy,
Mưa qua nguồn sông cách chỗ ngồi xem.)
Sau đó tôi tận mắt thấy Nhật Bản bại trận, chính quyền Nam Kinh sụp đổ, lại sau đó chính quyền Quốc dân cũng bỏ trốn, quân Giải phóng vượt sông Trường Giang, tôi luôn nhớ đến hai câu này, thấy sao chìm đáy bể tuy kinh đau, nhưng càng đáng tiếc quân Giải phóng chỉ thành nam hạ chăn ngựa. Trung Hoa Dân Quốc còn có triều đại mới sắp tới, như khí cầu vồng bay mưa quét qua nguồn sông, đó là nơi xuất thân của dân tộc Hán.