Kim Sinh Kim Thế

Lượt đọc: 345 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Thiên Hạ Binh Khởi

❊ ❊ ❊

Lại nói tôi từ Quảng Tây trở về, ghé qua Thượng Hải, gặp Cổ Vịnh Kim. Anh ấy lúc bấy giờ làm việc ở tờ Trung Hoa Nhật Báo, bảo tôi viết bản thảo thử xem sao. Sau khi về Hồ Thôn, tôi viết một bài bàn về thủ công nghiệp Trung Quốc, lại một bài phân tích số liệu thuế quan năm đó, gửi đi đăng và ngay lập tức được tờ Đại Lục Xinbun (Đại Lục Tân Báo) của Nhật Bản dịch đăng lại, đồng thời được đăng lại trên Nguyệt san trích tụy luận văn kinh tế. Trung Hoa Nhật Báo tưởng thế là có mặt mũi, liền mời tôi làm chủ bút. Vốn dĩ là mời làm tổng chủ bút, nhưng vì tôi từ chối Lâm Bá Sinh, nói không muốn gia nhập phái Uông, cho nên vị trí tổng chủ bút đành nhường cho Cổ Vịnh Kim.

Tháng năm năm đó, vua Anh đăng cơ. Từ cầu Ngô Phao Độ đến Tô giới Anh, khi đêm về là một cõi phồn hoa rực rỡ. Mùa hè xảy ra sự biến Lư Cầu Kiều, tiếp theo đó là trận 13 tháng 8. Thế sự tựa như tiếng triều âm, số trời rành rành, nhưng lời nói nhất thời chưa thể thấu đáo.

Đêm 13 tháng 8, một tiếng đại bác vang lên ở Đại Trường, rồi lại mấy tiếng đại bác nữa. Tôi rời tòa soạn ra phía cầu Bắc Tứ Xuyên để xem. Các hộ dân và cửa hàng trên đường Bắc Tứ Xuyên ban ngày đã chuyển đi sạch, lúc này đèn đóm tối thui, chỉ thấy phía bên kia Hồng Khẩu khói lửa đỏ rực cả nửa bầu trời. Tiếng đại bác lẫn súng máy bên đó vang lên như mưa rào trộn lẫn tiếng sấm. Bên bóng tối cạnh đầu cầu vẫn còn vài người đang đứng xem, tôi thỉnh thoảng nghe họ lẩm bẩm một mình. Những tiếng người thưa thớt ấy hệt như câu "Hạc ngợ tuyết năm nay, rùa than trời lạnh này" trong phú của Dữu Tín, nửa đêm rùa hạc đối với cõi người ta mà mang chút kinh ngạc vi tế.

Hôm sau, Thượng Hải đầy rẫy người tị nạn, ai nấy đều cảm thấy đại sự sắp giáng đầu, thậm chí có người khóc lóc thở dài. Nhưng rồi sau đó sẽ ra sao? Họ cũng chẳng suy tính sâu xa cho lắm. Sự thực tế của người Trung Quốc là vậy, dẫu trong lúc hoạn nạn cũng chỉ cuống cuồng lửa khói, chẳng thể lãng mạn nổi. Sự tàn khốc của chiến tranh kỳ thực cũng có giới hạn của nó, chỉ coi nó như một thứ đạo lý, thế là bớt đi những yêu ma quỷ quái.

Từ đó mưa thu rả rích, chiến tranh dần lùi xa, người tị nạn lại về quê cấy ruộng làm ăn. Thoắt cái đã đến cuối năm, Thượng Hải vẫn vật mộc dân phong, hàng hóa chuẩn bị cho năm mới ở các tiệm tạp hóa, tiệm hoa quả, tiệm lụa là, tiệm nến cưới long phụng đều là những tờ giấy đỏ chữ vàng gói từng bói, mang ý nghĩa cát tường như ý, song hỉ lâm môn. Chiến tranh kéo dài, chỉ thấy non sông vô tận, quạ vàng lặn, thỏ ngọc mọc lên.

Tôi cùng vợ con chuyển đến lánh nạn ở Tô giới Pháp. Trung Hoa Nhật Báo từ khi chiến tranh bùng nổ đã ngừng trả lương, đồng loạt đổi thành phát phí duy trì sinh hoạt bốn mươi đồng. Tôi mới từ Quảng Tây về, ở đây chưa có bạn bè giao du, không biết xoay xở tiền bạc ở đâu. Thế nhưng ba người thuê chung một căn phòng gác mái, tiền thuê nhà đã mất mười hai đồng, mà rau xanh củi lửa lúc ấy lại đắt đỏ. Mùa hè năm đó Huệ Văn lại sinh nở, ban đêm tôi đi báo quán, ban ngày ở nhà chăm sóc sản phụ và em bé, lại thêm trông nom Ninh Sinh. Ninh Sinh mới bốn tuổi. Tôi còn phải giặt giũ nấu cơm, trời lạnh sáng sớm đã dậy ra góc cửa lò phía sau nhà nhóm lò bếp than tổ ong cùng với các mụ nhũ mẫu nhà hàng xóm, thế nhưng chẳng ai thông cảm cho ai, với người Thượng Hải thực sự tôi vẫn chưa quen nổi. Tiền mua thức ăn hằng ngày là hai hào, trong đó một hào mua thịt bò, chuyên dành cho sản phụ và Ninh Sinh, lại phải tiết kiệm tiền để mua sữa bột cho Ninh Sinh. Mỗi lần ra chợ, thấy thứ gì mua được, thứ gì không mua nổi, nói là xót xa chi bằng nói là đối với mọi thứ đều mang một sự bận lòng thành kính. Sau đó đứa nhỏ mắc bệnh viêm phổi, được bác sĩ nhi khoa Chúc Thận Chi chữa trị nhưng rốt cuộc không cứu được. Giá như lúc ấy có chút ít tiền, thì đã không đến nỗi thế. Tôi mở lời với Lâm Bá Sinh, qua hai lần chỉ mượn tạm được mười lăm đồng, Bá Sinh quả là keo kiệt. Đứa trẻ được khệm trong chiếc tiểu quan rồi thuê người kẹp nách mang đi, dẫu chào đời mới chỉ hai mươi ngày, cũng coi như một phen cha con. Chập tối giữa phố xá đèn đóm, tôi lững thững bước theo sau đưa tiễn đến Phổ Thiện Sơn Trang.

Nhưng tôi vẫn còn tâm trạng để ngắm nhìn thế sự. Kẻ khốn cùng trên đời không chỉ có một mình nhà tôi, trong số họ có những người cách làm người còn đoan chính hơn tôi. Lại có không ít những gia đình sống đời an nhàn, dẫu là niềm vui của người khác, ngỡ như tôi cũng có phần trong đó.

Như người chủ nhà trọ thứ hai của tôi, ông ta là nhân viên tiệm tạp hóa, cửa hàng lẫn nhà cửa của ông ta đều náo nhiệt hưng thịnh. Nào những tảng thịt muối lớn, những con cá trắm lớn, cùng hẹ vàng cuốn vàng, chỉ thấy ông ta xách về nhà. Vợ ông ta tầm ba mươi tuổi, trông nhã nhặn trắng trẻo, y như người phụ nữ trong các khúc ca dân gian. Không ngờ người nhà ở Thượng Hải lại chu đáo sâu sắc và trọng tình trọng nghĩa đến vậy. Tôi và họ dẫu không hay qua lại trò chuyện, nhưng nhìn thấy cũng đủ thấy ấm lòng. Thỉnh thoảng tôi còn nghe người chủ nhà trọ thứ hai này bàn luận với bạn bè về việc kháng chiến nhất định thắng lợi, tôi cũng cảm thấy thế sự sao mà đáng tin cậy đến thế, đương nhiên là nhất định thắng lợi.

Chỉ là với giới văn nhân thì tôi không mấy hợp rơ, bởi vì tôi và họ thường hay tranh cãi về lý luận. Nhưng cũng chỉ có đồng nghiệp ở báo quán là hai vợ chồng họ Tiêu thỉnh thoảng ghé nhà tôi, hỏi thăm uống trà ngồi chơi chốc lát. Trên người họ vương vấn hơi hướng dãi nắng dầm mưa, hệt như bất cứ lúc nào cũng có thể lên đường đến vùng đại hậu phương, trong lòng tôi cũng kính yêu họ. Dẫu họ có thể chỉ là những bọt nước lững lờ, ấy cũng là vì Trung Hoa Dân Quốc thực sự đang lúc nước sâu sóng cả.

Chỉ là tôi không có dự tính gì. Thỉnh thoảng dẫn Ninh Sinh đi dạo, ngay đoạn Đào Nguyên Cù nơi ở cách đó không xa, chỗ khúc cua đường cái rộng rãi thoáng đãng, bên đường là cây ngô đồng tây, nhà cửa đều là kiến trúc kiểu Pháp sắc đỏ gạch, trên đường lại ít người qua lại, gió thu lá rụng, ánh nắng nhạt nhòa xa xăm, mùa thu chính là lúc khiến người ta suy ngẫm.

Qua năm mới, chiến trường càng dịch chuyển về phía tây. Tôi được điều sang Nam Hoa Nhật Báo ở Hồng Kông làm tổng chủ bút, dùng bút danh Lưu Sa để viết xã luận. Thỉnh thoảng cũng đọc bài trên các tờ báo khác. Chỉ có một người tên là Kiều Mộc là khá được, lúc ấy tôi không khỏi có ý tiếc tài, thế nhưng không đặc biệt muốn đi dò hỏi. Tôi còn kiêm việc ở hiệu sách Vĩ Lam. Hiệu sách Vĩ Lam nằm ở Hoa Nhân Hành, đường Queen's Road, là cơ quan nghiên cứu tình hình quốc tế thời chiến của Chính phủ Quốc dân, tôi cùng với Lâm Bá Sinh, Mai Tư Bình, Phàn Trọng Vân chia nhau mỗi tháng viết một bản báo cáo. Nhưng tôi có phần không hợp cạ với bọn họ, duy chỉ có Phàn Trọng Vân là thân thiết.

Phàn Trọng Vân chỉ lớn hơn tôi bốn tuổi, nhưng khi tôi còn đang học trung học thì ông ấy đã thành danh, cho nên tôi luôn giữ lòng kính trọng đối với bậc trưởng bối. Ông ấy cũng là người Thắng Sương, chỉ cách Hồ Thôn quê tôi tám mươi dặm đường, ông ấy gọi tôi là Lan Thành, tôi vẫn gọi ông ấy là tiên sinh họ Phàn. Những bài viết về vấn đề quốc tế của ông ấy mang một nét thanh hòa bình chính riêng biệt. Thỉnh thoảng ông ấy mời tôi đến tiệm cà phê ở đường Queen's Road ăn bánh ngọt, Hồng Kông là một nơi vô tình vô nghĩa, vậy mà ông ấy lại phóng khoáng tự tại như đang ở Thượng Hải.

Thế nhưng dẫu đối với Phàn Trọng Vân, tôi cũng không hay gần gũi. Ngoài ra các đồng nghiệp ở Nam Hoa Nhật Báo, tôi cũng ít khi cùng họ chơi bời. Tăng Trọng Minh từng đến Hồng Kông, Lâm Bá Sinh hẹn mọi người ở hiệu sách Vĩ Lam đến gặp mặt. Bấy giờ trời đang hè, ông ta nói với Trương Hiển Chi rằng lúc đi tốt nhất nên thắt cà vạt, ý là nói với tôi, thế nên tôi từ chối không đi cùng. Bởi vậy cho nên lúc Trọng Minh còn sống, tôi và ông ấy lỡ duyên chưa từng gặp mặt. Tâm phúc của tiên sinh họ Uông còn có Trần Xuân Phổ ở Hồng Kông, tôi cũng vẫn luôn không biết không hỏi tới.

Tôi ở Hạc Sĩ Đài trên đường Pok Fu Lam Road, hàng xóm có Đỗ Hành, Mục Thời Anh, Đái Vọng Thư, Trương Quang Vũ, Louis, họ đều là nhà văn hoặc họa sĩ, nhưng tôi cũng chỉ hay qua lại với Đỗ Hành, còn những người khác thì không bắt chuyện. Lâm Bá Sinh và những người có địa vị xã hội ấy, dẫu tôi không coi ra gì, nhưng cũng không muốn trèo cao, thế nhưng đối với họ, tự đáy lòng tôi vẫn giữ một sự khiêm nhường, chỉ vì kính trọng hiện thế, mà tôi thì lại giống như người con gái trong Kinh Dịch "trinh bất tự, thập niên nãi tự", thân phận của người con gái chưa gả vẫn chưa định đoạt.

Lâm Bá Sinh đại khái coi tôi như Lữ Bố, Trần Đăng nói với Tào Tháo rằng: "Minh công nuôi Lữ Bố như nuôi chim ưng, đói thì sai khiến, no thì thả bay." Tiền lương của tôi chỉ có sáu mươi đồng đô la Hồng Kông, muốn rời đi cũng không có tiền lộ phí. Ở Hồng Kông tôi vẫn mặc áo dài vải xanh, tan làm là về nhà, thỉnh thoảng tự mình ra phố mua thức ăn, hoặc là dẫn Ninh Sinh ra vùng đồi núi gần đó bắt chuồn chuồn, bắt cào cào, nhưng không có cái chí lớn trèo non ngắm biển, lại càng rất ít ra phố dạo các cửa hàng. Đêm Hồng Kông đèn đuốc rực rỡ chiếu sáng mặt biển như vòng ngọc, vậy mà tôi đã sớm lên giường đi ngủ.

Đến khi Quảng Châu, Vũ Hán cũng thất thủ, Chính phủ Quốc dân dời đô về Trùng Khánh, đến lượt tôi viết báo cáo, tôi nhận định từ đây quân sự sẽ tiến vào cục diện giằng co lâu dài, các hoạt động chính trị giữa Trung và Nhật sẽ xuất hiện, còn tình thế ngoại giao thì nước Anh sẽ rút lui, nước Mỹ sẽ từ bàng quan chuyển sang nhúng tay. Mùa đông năm ấy, tiên sinh Uông Tinh Vệ rời Trùng Khánh đi Hà Nội, hưởng ứng Tuyên bố Konoe, công bố Tuyên ngôn Diễm điện, chủ trương giảng hòa.

Ngày Tuyên ngôn Diễm điện được công bố, một mình tôi đi cáp treo lên đỉnh núi Hồng Kông, ngồi trên một tảng đá lớn dưới tán cây suốt một hồi lâu, nhưng cũng chẳng có gì để suy tư, chỉ là thời tiết ngày hôm ấy trời quang mây tạnh, tạp niệm trong lòng tan sạch, đối với chuyện thị phi thành bại của thế sự bỗng có một thái độ thanh thản. Xuống núi là tôi nhận lời tham gia. Lúc bấy giờ mọi người đều hào hứng thông báo cho nhau, cứ ngỡ người trong nước nhất định sẽ ùn ùn hưởng ứng, tôi nói với Vịnh Kim rằng không phải vậy. Tôi viết bài xã luận, là muốn nhân lúc Chiến tranh thế giới thứ hai chưa bùng nổ, tạo dựng nền hòa bình Trung - Nhật.

Phong trào hòa bình lúc mới khởi xướng, tính từ vợ chồng tiên sinh họ Uông trở đi, tính cả tôi cũng chỉ có mười một người. Sau đó thành lập chính phủ, cũng chiếm cứ non sông nửa cõi phía đông nam, tụ tập hàng chục vạn người, cho đến khi vong quốc lưu vong hoảng sợ, thế nhưng trên đời kỳ thực cũng bình bình đạm đạm. Tôi và phong trào hòa bình đến với nhau một thân, khi đi cũng một thân ra đi, đại nạn qua đi trở về bổn vị, vẫn là một hòn đá ngoan thạch dưới Thanh Ngạnh Phong. Chính phủ Uông ở Nam Kinh đóng đô năm năm, giống như một cuốn sổ Kim Lăng thập tác thoa, đến đây chỉ còn lại nét chữ trên bia rành rành rõ ràng, bao nhiêu chuyện thực việc giả, lòng chân tình hay ý giả dối của những năm tháng ấy, dường như đã chẳng còn liên quan gì đến tôi nữa, thế nhưng những nét chữ ấy đã trả lại cho cõi người ta, trả lại cho trời đất rồi.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.