Chúng ta xuôi qua những hòn đảo rải rác của quần đảo Cyclades,
Dường như thưa thớt tựa những nốt trầm trên biển khơi.
Tiếng hò reo của thủy thủ vang vọng gần các bờ biển,
Họ căng buồm và tung sức chèo.
Cuối cùng, chúng ta tiến thẳng đến vùng đất đã hứa,
Hân hoan đặt chân lên bờ biển Crete.
DRYDEN. — Bản dịch Æn. iii.
Chúng tôi đã được Thần Gió Æolus phù hộ. Người ta có thể ngỡ rằng Đại úy Robert Binnacle đã vớ được chiếc túi đựng gió mà vị thần lộng gió ấy từng trao cho vị vua thông thái và nhân hậu của xứ Ithaca. Cứ thế, chỉ thêm vài ngày lênh đênh, chiếc tàu vận tải của chúng tôi đã tiến vào quần đảo Hy Lạp khi rẽ sóng vượt qua vùng biển Aegean.
Hết ngày này qua ngày khác, cảnh vật lần lượt hiện lên mạn khuất gió của chúng tôi: khi thì đảo Milo với đỉnh núi cao chót vót của Elijah, dòng suối bốc khói cùng những ghềnh đá rỗng thấm đẫm vị muối biển; khi thì bờ biển cẩm thạch của Siphanto, nơi vị thần Apollo giận dữ từng làm ngập lụt những mỏ vàng; đảo Chios gập ghềnh—thời ngoại giáo là miền đất của sự thanh khiết, thời cận đại là chốn chiến trường đẫm máu; rồi Mytilene, hòn đảo phì nhiêu nhất trong các đảo thuộc biển Aegean, nơi "nàng Sappho nồng cháy từng yêu và ca hát," nơi Terpander gảy lên những khúc tơ đồng. Kế đến là Lemnos, nơi thần Vulcan rơi từ thiên đàng xuống và là chốn những lò rèn ngút lửa; và cú đổi hướng tiếp theo đưa chúng ta đến Tenedos, hòn đảo mang cái tên chưa từng đổi thay kể từ thời vua Priam trị vì thành Troia—tất cả những cái tên ấy gợi nhắc chúng ta về cả những giờ học vất vả thời cua-rơ lẫn những vinh quang đã qua của tên tuổi Hy Lạp.
Ngoài khơi Tenedos, chiếc tàu thủy Himalaya lướt qua chúng tôi, mang trong lòng tàu rộng lớn tới hai nghìn hai trăm con người. Chẳng bao lâu sau, chúng tôi tiến vào Hellespont, lọt giữa những pháo đài nổi tiếng vùng Dardanelles, nơi Sestos và Abydos từng sừng sững thuở xưa; đại bác từ đồn Kelidbahar (tức "ổ khóa của biển") phía bờ châu Âu chào đón chúng tôi, trong khi lính canh Thổ Nhĩ Kỳ hò hét và khua khoắng súng hỏa mai; và giữa làn sương mờ của một buổi chiều hè, chúng tôi nhìn thấy những ngọn đèn hải cảng Gallipoli lấp lánh nhô lên từ làn nước eo biển. Khi mỏ neo được thả xuống, những cánh buồm được kéo gọn lại, và chiếc tàu vận tải tròng trành neo đậu, chúng tôi biết mình đã ở ngay sát những bờ biển Thrace.
"Thế cái quái nào lại là cái xứ Seblastherpoll này nhỉ?" Lanty O'Regan, tay nài ngựa người Ireland của tôi, lên tiếng hỏi khi đang quan sát vùng nước nơi Leander từng tắm mỗi đêm.
"Cái nơi đó chúng ta sẽ chẳng được thấy đâu, Lanty, trong cả một quãng đời dài đằng đẵng và mệt mỏi sắp tới," người bạn Scotland của anh ta là Pitblado đáp lại, với sự cẩn trọng xa xôi hơn hẳn một số người trong chúng tôi lúc bấy giờ.
Hầu như chẳng ai trong chúng tôi ngủ được đêm hôm đó, ai nấy đều bận rộn chuẩn bị cho việc đổ bộ; bởi dù có đủ mọi sắc thái tâm trạng, chúng tôi đã quá ngán ngẩm cảnh lênh đênh trên biển và sự chật chội của tàu vận tải, đồng thời vô cùng nóng lòng được đặt chân lên đất liền và tham gia chiến đấu. Các binh sĩ của chúng tôi mơ hồ đến mức về khoảng cách và địa lý, hầu hết bọn họ đều mong chờ sẽ được giáp lá cà với quân Nga ngay lập tức.
Beverley và Studhome chuẩn bị những "bản báo cáo đổ bộ" để trình lên tùy viên quân sự tổng hợp; các bản báo cáo này tỉ mỉ đến mức người ta có thể tưởng rằng sự bình yên trong tâm hồn của vị sĩ quan đáng kính hoàn toàn phụ thuộc vào những tác phẩm văn chương ấy. Toàn bộ tiểu đoàn đã thu xếp hành lý sẵn sàng lên đường ngay chuyến thuyền đầu tiên khi có lệnh đổ bộ. Gần rạng sáng hôm sau, một sĩ quan tùy tùng do Trung tướng Bá tước Lucan—chỉ huy sư đoàn kỵ binh—phái đến đã mang theo mệnh lệnh đổ bộ lập tức, bởi chúng tôi sẽ được biên chế vào Lữ đoàn Kỵ binh nhẹ (Light Brigade), vốn đã bao gồm các trung đoàn Hussar số 8 và số 11, cùng các trung đoàn Kỵ binh nhẹ số 4 và số 13.
Tin tức lan truyền trong tàu nhanh như gió cuốn, và tiếng hò reo vang lên khắp trên boong lẫn dưới khoang gần như át cả những âm thanh chào mừng của kèn hiệu khi nó thổi bài "giày ủng và yên cương"—một thứ âm thanh chúng tôi chưa từng được nghe kể từ ngày hành quân rời Maidstone.
"Thưa các ngài, chào mừng đến với Gallipoli!" vị sĩ quan tham mưu cất giọng khi bước lộc cộc vào cabin, với vỏ kiếm bằng thép và giày có bánh xe cựa ngựa va vào nhau lanh lảnh, rồi lập tức tự thưởng cho mình một ly dài nước Seltzer pha chút rượu mạnh, bởi làn gió buổi sáng thổi qua eo biển Hellespont lạnh buốt.
"Trông cái xứ Gallipoli này cứ quái gở thế nào ấy nhỉ," Beverley nhận xét.
"Và các ngài sẽ còn thấy nó quái gở hơn nữa, thưa đại tá," viên sĩ quan tùy tùng tiếp lời khi chúng tôi quây quần xung quanh anh ta. "Các ngài sẽ phải bận phơi quần áo nhiều hơn là phơi bày vốn kiến thức kinh điển của mình, và chắc chắn sẽ chẳng mấy mặn mà với chỗ ở tại Roumania đâu. Về khoản chật chội, ở bẩn, cùng số lượng ruồi muỗi và bọ chét được cung cấp hào phóng, thì mọi thứ ở đây đều đạt chuẩn Thổ Nhĩ Kỳ."
"Ở đây có hội hè giao du gì không?" Jocelyn cất giọng với cái tật ngọng nghịu điệu đà quen thuộc, trong khi tay vuốt ve bộ ria mép đangú nhú.
Viên sĩ quan tùy tùng cười lớn một trận sảng khoái rồi đáp:
"Nhiều chứ, lại còn mang phong cách đa dạng và độc đáo nhất nữa là đằng khác."
"Thế còn các quý cô thì sao?"
"Có đúng là người Thổ Nhĩ Kỳ vẫn quản lý đám đàn bà con gái trong nhà theo đúng kinh Koran không thế?" viên sĩ quan quân lương hỏi, miệng cười nhăn nhở trên khuôn mặt gầy và dài theo kiểu người Scotland.
"Theo hệ thống của Tiểu đoàn Cựu binh số 4 thì đúng hơn," viên sĩ quan tùy tùng đáp.
"À, và cái đó——"
"Cấp cho mỗi binh nhì một người vợ, và cho viên tùy viên ba người."
"Chúa từ bi phù hộ chúng con!" Studhome thốt lên, vừa gấp đôi liều rượu cognac pha Seltzer của mình.
"Vùng này có phải là chỗ lý tưởng để đi săn không vậy ngài Sir Harry Scarlett?"
"Chẳng có mấy thứ để nói về khoản đó đâu," vị khách của chúng tôi đáp, nhún vai. "Ngoài ra, Bá tước Lucan có lẽ sẽ giao cho các ngài những việc khác đáng làm hơn là phi ngựa băng đồng; nhưng với những tay thích thể thao thì ở đây có đủ thỏ rừng, gà gô và vịt trời để giữ tay nghề cho đỡ ngứa ngáy trước khi chúng ta giáp chiến với quân Nga—mà tôi hy vọng việc đó sẽ diễn ra sớm thôi, vì tất cả chúng tôi đã chán ngấy đến tận cổ cái xứ Gallipoli này rồi."
"Các anh ở đây được bao lâu rồi?" Beverley hỏi.
"Một tháng rồi, đại tá ạ. Một tiểu đoàn khác vừa có tín hiệu đến ngoài cửa biển Dardanelles kìa."
"Chắc là tàu Ganges, chở thêm quân của chúng ta chứ gì."
"Rất có thể; nhưng cứ cách vài giờ lại có tàu cập bến ở đây."
"Đã có chút thông tin nào về việc tiến lên tuyến đầu—về việc ra trận chưa?" Beverley hỏi.
"Chưa, hình như chưa có gì được quyết định cả. Có hàng ngàn lời đồn đại vơ vẩn; nhưng tất cả chúng tôi—cả Pháp lẫn Anh—đều hoàn toàn mù tịt về tương lai."
"Chán chết đi được!" hai hay ba người cùng đồng thanh thốt lên.
"À, các ngài sẽ thấy thế sau khi trải qua tầm một tháng sống dưới mái lều ở Gallipoli cho mà xem. Và bây giờ, thưa Đại tá Beverley, tôi thiết nghĩ không cần phải gợi ý với một sĩ quan kỵ binh dày dạn kinh nghiệm như ngài về cách đưa đám ngựa lên bờ nữa, còn bây giờ tôi xin phép cáo lui. Một số sĩ quan tham mưu sư đoàn kỵ binh đã lập ra một dạng câu lạc bộ trong một quán lữ quán bỏ hoang (khan) đối diện cung điện cũ của viên Bashaw, hay còn gọi là Capudan Pacha, và chúng tôi rất hân hạnh được đón tiếp ngài ở đó cho đến khi có sự sắp xếp khác; xin chào tạm biệt. Nếu các ngài ghé qua, hãy hỏi tìm Đại đội trưởng Bolton thuộc Trung đoàn Cựu binh Longrider số 1."
Chỉ một phút sau, viên sĩ quan đó—một con người thực tế trong bộ quân phục xanh đã sờn, vỏ kiếm thép và giày cựa ngựa đã sớm hoen gỉ—đã xuống mạn tàu và được tám lính thủy đánh bộ chèo thuyền đưa vào bờ.
Chúng tôi gặp không ít khó khăn khi cẩu ngựa lên và đưa chúng vào bờ, bởi việc thả tụi nó ngụp lặn xuống biển ngay sau khi vừa trải qua bầu không khí ngột ngạt và kín mít ở khoang tàu là điều không khôn ngoan chút nào. Sau khi tất cả đã được đưa lên bờ (với sự trợ giúp của những lính Zouave vui vẻ và thích ca hát thuộc Trung đoàn số 2, trong khi một lũ lính Thổ Nhĩ Kỳ lười biếng thuộc quân đoàn của Hadjee Mehmet đứng nhìn trơ mắt), chúng tôi phải cho lũ ngựa thực hiện chế độ làm mát và tập luyện nhẹ nhàng, đó là cách tốt nhất để phục hồi sức lực vốn có của chúng và chuẩn bị cho những cuộc giao tranh cũng như nhiệm vụ sắp tới.
Chiếc tàu được báo cáo là đang xuất hiện ở đằng xa hóa ra chính là chiếc Ganges. Cuối cùng thì chúng tôi cũng đã đặt chân lên xứ người, và Studhome, chỉ bằng một cái liếc mắt cùng một câu nói ngắn gọn, đã nhắc nhở tôi rằng anh ta chưa hề quên những gì sắp diễn ra giữa tôi và Berkeley; thế nhưng ngay sau khi lên bờ, cái gã đó lại có tên trong danh sách bệnh xá của bác sĩ, thế là chúng tôi đành gác lại chuyện này một thời gian. Từng tiểu đoàn quân của chúng ta cứ thế liên tiếp cập bến; và dần dần, Đại tá Beverley lại có được toàn bộ trung đoàn dưới quyền chỉ huy nhân từ và tài tình của mình.
Studhome và tôi, những kẻ từng thường xuyên ở chung một phòng khi còn ở Ấn Độ, đã may mắn được bố trí ở trong ngôi nhà yên tĩnh và ấm cúng của Demetrius Steriopoli, một thợ xay bột nổi tiếng và chăm chỉ, cách thị trấn không xa.
Mười tám nghìn quân nhân Anh giờ đây đã có mặt tại Gallipoli. Từ một xó xỉnh buồn tẻ đầy rác rưởi phương Đông, sự lười biếng Á Đông, cùng sự nhơ nhớp và mu muội theo đạo Hồi, nơi đây bỗng bừng lên sức sống và sự nhộn nhịp của châu Âu nhờ sự hiện diện của quân đội các nước đồng minh. Những ai đặt chân đến đây mà trong đầu không mang theo điều gì khác ngoài những mộng tưởng lấy cảm hứng từ "Nghìn lẻ một đêm" và thơ của Byron thì ít nhiều phải thất vọng khi chứng kiến những dãy nhà gỗ tối tăm, kỳ quái, ọp ẹp và xiêu vẹo hợp thành các con phố của thành phố giám mục Hy Lạp cổ đại Gallipoli này.
Chật hẹp, bẩn thỉu và ngoằn ngoèo, chúng nằm rải rác một cách vô trật tự trên sườn một ngọn đồi tròn đầy đá sỏi. Lối đi được lát bằng những viên sỏi tròn lớn, khiến chân người đi cứ chốc chốc lại trượt vào bùn lầy hoặc những vũng nước đọng—nơi bầy chó gầy guộc, vô gia cư (vô gia cư vì bị Tiên tri tuyên bố là loài vật không thanh sạch) ra sức giải cơn khát dưới ánh mặt trời. Phía trên những túp lều màu nâu, ngả màu ấy là những ngọn tháp nhọn màu trắng cao vút của một vài ngôi nhà thờ Hồi giáo đang đổ nát, với mái hình nón và những hành lang lộ thiên, nơi giọng gọi ê a của thầy tu xướng ngôn (muezzin) cất lên để triệu tập các tín đồ đi cầu nguyện. Mái vòm bọc chì của khu chợ lớn (bazaar), pháo đài vuông cổ kính của Badjazet I., cùng vô số cối xay gió mọc lên ở mọi mỏm đất có thể tận dụng được là những nét nổi bật nhất của cảnh quan nơi đây—vốn dĩ chưa bao giờ có thể làm say lòng người, ngay cả trong thời kỳ huy hoàng nhất của nó, ngay cả khi các hầm rượu của Justinian ngập tràn rượu vang và dầu ô-liu; bởi Hoàng đế John Palæologus từng tự an ủi về việc Gallipoli bị người Thổ Nhĩ Kỳ chiếm đóng bằng câu nói: "Ta chỉ mất đi một vò rượu và một cái chuồng lợn hôi thối mà thôi."
Nhưng giờ đây, những con phố lầy lội với đầy rẫy những túp lều ấy lại nhung nhúc áo đỏ: tiếng kèn túi Scotland, tiếng kèn dài của lính Zouave, và kèn đồng của quân đội Anh vang lên ở đó cho các buổi duyệt binh và tập luyện vào mọi thời điểm—thậm chí cả những lúc các tín đồ của đấng Tiên tri cắm cúi áp trán sạm nắng xuống nền gạch khảm của những ngôi nhà thờ Hồi giáo. Hàng ngày, chúng tôi, lực lượng kỵ binh nhẹ của sư đoàn, đều được luyện tập theo từng đại đội, trung đoàn và lữ đoàn, ở gần những gò mộ xanh mướt cỏ nằm ở phía nam thành phố, nơi chôn cất hài cốt của các vị vua cổ đại xứ Thrace.
Giờ đây, làn nước của eo biển Hellespont thực sự sống động với tàu chiến và tàu vận tải thuộc tất cả các cường quốc đồng minh. Chúng đủ mọi kích cỡ, chạy bằng buồm hoặc hơi nước; và giữa chúng, với đôi cánh trắng giương rộng, những chiếc tàu buôn hai cột buồm (polacca) nhanh nhẹn của Hy Lạp lướt đi xuôi ngược trên eo biển—luôn tạo ra một khung cảnh sinh động và náo nhiệt, với những ngọn đồi ở Tiểu Á mờ ảo phía xa, trông thật nhạt nhòa, xanh thẳm và xa xôi.
Buổi duyệt binh kết thúc, tôi thường thích thú quan sát những nhóm người tụ tập quanh cửa các khu chợ, quán rượu và quán cà phê. Nào là người Armenia nghiêm nghị xứ Turcomania với chiếc mũ lông cừu đen và tấm áo choàng dài tha thướt; người Hy Lạp mắt đen đội mũ phớt đỏ (tarboosh) và mặc chiếc quần rộng thùng thình màu xanh; gã Do Thái bẩn thỉu, mặt diều hâu, ăn mặc giống hệt lão Shylock trên sân khấu, đang chờ đợi lấy một cân thịt; anh lính cao nguyên mặc váy kẻ sọc trong "bộ cánh cổ xưa của xứ Gaul"; anh lính bắn tỉa Ireland bảnh bao; tay lính ngự lâm Anh béo tốt, mang vẻ chán chường, bóng bẩy và vừa từ London tới; gã lính Zouave trông dữ tợn nửa hoang dã với chiếc áo khoác ngắn xanh và quần phồng đỏ; người lính kén châu Phi (Chasseur d'Afrique) da ngăm đen; anh thủy thủ tàu chiến Anh vui tính trong chiếc áo len và cổ áo xanh rộng; nô lệ xứ Nubia nửa mình trần; cô bán hàng lưu động (vivandière) người Pháp xinh xắn với chiếc váy ngắn và đôi tất có hoa văn, trông giống hệt như Jenny Lind trong vở "Đứa con của Trung đoàn", chỉ có điều xấc láo và bạo dạn gấp đôi; thậm chí cả một Nữ tu Bác ái với vẻ ảm đạm, nhợt nhạt và điềm tĩnh đôi khi cũng xuất hiện, làm dấu thánh khi đi ngang qua một tên đạo sĩ cuồng tín (dervish) đang gào thét lúc đang tìm sữa hoặc rượu vang cho người bệnh. Và giữa muôn vàn trang phục và quốc tịch ấy, người ta còn bắt gặp những gã trai lơ vô tư lự như trẻ Rakeleigh, Jocelyn, Scarlett, Wilford và Berkeley của trung đoàn chúng tôi, đội mũ rộng vành, cổ áo cứng, mặc bộ đồ đi săn vải tu-suy (Tweed) cùng bộ ria mép bay phấp phới, tay đút túi, ngậm xì gà trên miệng, vừa chế giễu vừa trêu chọc mấy ông già Thổ Nhĩ Kỳ nghiêm nghị theo phong cách cũ với chiếc khăn xanh to tướng và bộ râu bạc chưa từng bị dao cạo bôi nhọ, hoặc uống bia nhạt cùng mấy cậu con trai theo phong cách mới của họ trong bộ quân phục cài khuy bện, đội mũ phớt quân đội (fez), mang bốt đánh si bóng và cằm nhẵn thín—những kẻ, với tư cách kép vừa là tín đồ chân chính vừa là một hạ sĩ quan (mulazim) thuộc trung đoàn của Hadjee Mehmet, tự cho mình hoàn toàn có quyền sử dụng roi da không thương tiếc đối với những kẻ đánh lạc đà và đám thuỷ thủ lười biếng (galiondjis), gây ra những tiếng thét, tiếng gào và chửi rủa mà Berkeley, với giọng điệu uể oải, cho là "ồ—thú vị quái quỷ thật đấy."
Nhiều cậu ấm bảnh bao của trung đoàn chúng tôi và các sinh viên kiêu kỳ khác từ Oxford đã bị vơi bớt đi phần nào cái thói tự phụ vốn có mang tính quốc gia và hiến pháp ấy trước khi chiến tranh kết thúc.
"Không có gì đáng ghê tởm hơn," một nhà văn lỗi lạc đã nhận xét với sự nghiêm khắc có thể thông cảm được, "hoặc không thể dung tha hơn, một thanh niên Anh bước ra thế giới, đầy rẫy sự dốt nát và thói tự tôn dân tộc (John-Bullism), phán xét nhân loại theo những tiêu chuẩn nhỏ nhoi, tỉnh lẻ và hẹp hòi của chính mình về sự phù hợp và phải quấy—một kẻ lớn lối quan sát các kết quả nhưng phớt lờ nguyên nhân, chu du qua các lục địa và đại dương trong trạng thái vừa mù quáng vừa bị xiềng xích bởi sự cố chấp và định kiến của một trí tuệ hạn hẹp và suy nhược."
Phần lớn điều này chính là cội nguồn thầm kín của cuộc nổi dậy ở Ấn Độ của chúng tôi, và cũng là nguyên nhân khiến chúng ta bị căm ghét và xa lánh ở lục địa châu Âu. Tất nhiên vẫn có những ngoại lệ, bởi ở phương Đông, tôi từng thấy những định kiến địa phương được tôn trọng đến mức chúng tôi đã cắt cử một đội danh dự khi lá cờ Anh của bộ binh Sepoy được diễu hành ra sông Hằng để làm lễ thánh hiến chúng trong mắt người Bengal—chính là cái lũ côn đồ được nuông chiều ấy đã tàn sát phụ nữ và trẻ em của chúng ta tại Cawnpore và Delhi.
Chúng tôi đã ngóng trông những người phụ nữ đẹp trong vô vọng, và bạn đọc có thể chắc chắn rằng một số cuộc tìm kiếm của chúng tôi đã diễn ra vô cùng công phu và kỹ lưỡng. Chẳng tìm thấy chút dấu vết nào của vẻ đẹp Hy Lạp nức tiếng ở những người phụ nữ ăn mặc kỳ lạ ấy—những người có trang phục trông chẳng khác gì một kiện hàng bầu dục (tấm áo feridjee), bên trên trùm một chiếc khăn voan trắng bằng vải lanh, bên dưới đi đôi bốt da vàng—khi họ lướt đi như những hồn ma béo trục béo tròn quanh các giếng nước công cộng hay cổng của khu chợ lớn. Thật vậy, tất cả đều nhạt nhòa đến mức xấu xí, ngoại trừ một trường hợp duy nhất—cô bé Magdhalini xinh xắn, con gái của ngài thợ xay Steriopoli. Tôi nhớ đến một cô bán hàng lưu động duyên dáng thuộc trung đoàn Zouave thứ 2, bởi tôi đã gặp cô rất nhiều lần trong những hoàn cảnh không thể nào quên—thực chất là dưới làn đạn, ngay tại đầu trung đoàn. Cô là một tiểu thư Paris nhỏ nhắn, lanh lợi, sở hữu nhan sắc tuyệt trần với đôi mắt lấp lánh như những viên kim cương trên đôi hoa tai. Cô mặc chiếc áo khoác ngắn màu xanh xinh xắn viền chỉ đỏ khoác ngoài chiếc áo lót nữ điệu đà, mái tóc đen được chải chuốt mượt mà dưới chiếc mũ kepi đỏ có thêu số hiệu trung đoàn. Lần đầu tiên tôi gặp Sophie, cô ấy chỉ đang đong đưa tán tỉnh một tay lính trong trung đoàn, người mà cô đã ghé cho một ngụm rượu mạnh từ chiếc thùng nhỏ khi hắn đang đứng gác ngay dưới cửa sổ phòng tôi, và những lời trêu chọc của họ phần nào làm gián đoạn việc viết thư cho cô em họ Cora của tôi.
"À, tiểu thư Sophie," tên lính Zouave cất giọng bằng thứ âm thanh ngọt ngào nhất, "cô—lạy Chúa—cô trông đáng yêu đến mức——"p>
"Đến mức gì nào—gì nào, Jules?"
"Ừ thì, sáng nay cô trông đáng yêu đến mức anh thấy hoàn toàn sợ hãi——"
"Sợ hôn tôi phải không—có đúng thế không, thưa ngài Jolicoeur?"
"Đúng vậy."
"Très bien (Tốt lắm). Hãy can đảm lên nào, anh bạn."
"Tiểu thư Sophie, cô đang trêu chọc tôi đấy à!"
"Là lính Zouave mà lại nhát gan," cô bán hàng lưu động thốt lên, và tiếp theo đó là một âm thanh nhỏ mà ai cũng biết là tiếng gì.
"Em thực sự rất đẹp, Sophie. Trong toàn bộ quân đội Pháp chẳng có lấy một nữ bán hàng lưu động nào giống như em cả."
"Thế nhưng em có thể sẽ chết khi vẫn còn là một bà cô già độc thân," cô nhún nhường đáp.
"Có thể sao?"
"Vâng, Jules."
"Thế thì đó là lỗi tại em thôi, cô nàng kiêu kỳ ạ, chứ không phải lỗi của những người khác."
"Parbleu! Dù thế nào đi nữa thì em cũng chẳng thèm lấy một tên lính Zouave đâu."
"Đừng phũ phàng thế chứ, Sophie. Khi anh nhìn khuôn mặt kiều diễm của em, anh luôn nghĩ về Paris hoa lệ. Paris! Ôi, lạy Chúa! Liệu chúng ta có bao giờ được gặp lại nó nữa không?"
"Sao anh lại rời bỏ nó, hỡi Jules, cùng những bài học ở trường Y khoa để đến đây chịu trận và chết đói thế này?"
"Tại sao ư?" chàng sinh viên thốt lên.
"Vâng, bạn tôi."
"Mụ già quay số luân hồi, Nữ thần May Mắn, đã tỏ ra bội bạc với tôi. Tôi đã thua sạch số tiền cuối cùng—năm mươi đồng Napoleon—tại bàn chơi bài rouge-et-noir ở Palais Royal. Tôi đã khánh kiệt rồi, Sophie; và vì tôi chẳng có lấy chút mong muốn nào nhảy xuống sông Seine rồi sáng hôm sau nằm trên những chiếc bàn bằng chì ở nhà xác Morgue trông giống hệt như một con cá hồi ở hàng cá ngoài chợ, nên tôi đã gia nhập trung đoàn Zouave thứ 2 chỉ trong chớp mắt, và cứ thế—có mặt ở đây."
"Anh sẽ trở về với những chiếc cầu vai sĩ quan và huân chương, Jules."
"Tôi không nghĩ thế đâu. Dù sao thì cũng hôn anh một cái đi, em yêu."
"Thôi được rồi, anh bạn, nếu điều đó có thể an ủi anh——"
Đến đây, tôi cố đóng cửa sổ lại. Ngay lập tức, Jules liền thực hiện động tác "bồng súng" và làm ra vẻ mặt vô tội hết sức; trong khi cô bán hàng lưu động xinh xắn dành cho tôi một cú chào kiểu quân đội rồi lướt đi trong tiếng cười ron rén, miệng hát vang:
Nữ bán hàng của trung đoàn,
Catin là tên người ta gọi tôi, v.v.
Ngày qua ngày, số quân tăng viện từ Anh và Pháp đổ về mỗi lúc một nhiều; các khu trại ngày một mở rộng quy mô, và bất chấp thời tiết, chúng tôi phải chịu đựng cái lạnh cắt da cắt thịt. Hệ thống hậu cần tồi tệ đến mức trong một số trường hợp, cả sĩ quan lẫn binh lính đều không có lấy nổi giường hay chăn đệm, hiếm ai có quá một chiếc chăn đơn; thế là để giữ ấm, họ đành làm trái ngược với thông lệ bình thường bằng cách mặc tất cả số quần áo dự phòng lên người rồi mới chui vào giường ngủ.
Gallipoli cuối cùng trở nên đông đúc đến mức một số đơn vị quân đội đã được điều động hướng về phía Constantinople và Scutari. Tại đó, các trung đoàn lính cao nguyên (Highland), hơn bất kỳ đơn vị nào khác, đã gây ra sự kinh ngạc và thán phục—không kém phần hoảng hốt, bởi trang phục của họ quá đỗi kỳ lạ trong mắt người phương Đông. Chắc hẳn nhiều người vẫn còn nhớ giai thoại lưu truyền trong doanh trại về họ.
Một vị pasha già người Thổ Nhĩ Kỳ—người đã đưa các bà vợ trong hậu cung đi trên một chiếc thuyền ca-nô, che mặt kín mít bằng những chiếc khăn yashmac để đến xem quân đội chúng ta đổ bộ—đã vô cùng kinh hãi trước những đôi chân trần vạm vỡ của trung đoàn bộ binh số 93. Nhưng sau khi quan sát kỹ lưỡng, ông ta thở dài nói với một sĩ quan Anh:
"Ái chà! Nếu Quốc vương cũng có những binh sĩ tuyệt vời thế này, chúng ta đã chẳng cần đến sự giúp đỡ của các ngài để chống lại người Nga."
"Thưa effendi," vị sĩ quan người Anh trêu chọc nhận xét, "chẳng lẽ không nên nhân giống loài người này tại đất nước các ngài hay sao?"
"Inshallah! (Xin chúa định đoạt!) Chuyện đó sẽ được thực hiện thôi, dù chúng ta có khuyên hay không," vị lão già người Thổ Nhĩ Kỳ đáp lời, lại thở dài thườn thượt rồi ra lệnh cho chiếc thuyền chở đầy các nàng hầu gái khẩn trương chèo về hướng Istamboul.
Giữa những điều mới lạ của cuộc sống tại Gallipoli, một hoặc hai tuần trôi qua nhanh chóng trước khi những tin đồn về việc chúng ta có khả năng tiến về Varna bắt đầu râm ran. Nhưng vì tôi không có ý định lặp lại những chi tiết đã quá quen thuộc của một cuộc chiến tranh cận đại như vậy, mà chỉ muốn bó hẹp trong những cuộc phiêu lưu của chính mình và của trung đoàn, tôi xin khép lại chương này bằng việc thuật lại một tình tiết sẽ giúp minh họa cho bản chất tàn bạo, vô pháp luật của người Thổ Nhĩ Kỳ cùng nỗi nhục nhã ê chề mà những năm tháng chinh phạt và đọa đày đã giáng xuống đầu những người Hy Lạp khốn khổ.
Tôi đã nói rằng Jack Studhome và tôi ở trọ trong nhà của một thợ xay người Hy Lạp tên là Demetrius Steriopoli. Tài sản đáng giá nhất trên đời của ông ta là một mảnh vườn trồng dưa và hai chiếc cối xay gió cũ kỹ, ọp ẹp đang quay những cánh buồm nâu rách rưới theo những ngọn gió thổi từ eo biển Hellespont. Dưới tầng hầm của những công trình đó và trong các bức tường ngôi nhà của ông—và tôi chắc chắn giờ đây vẫn vậy—được xây bằng rất nhiều mảnh vỡ chạm trổ tinh xảo từ một ngôi đền cổ nào đó của Hy Lạp; ở đó, các họa tiết tam giác điêu khắc (triglyph), ô trán chạm nổi (metopæ), hình hoa kim ngân, vân vân, cùng các phần tượng làm bằng đá cẩm thạch trắng được trộn lẫn với nhau một cách bừa bãi giữa những lớp đá dăm thô ráp.
Những công trình này—cụ thể là ngôi nhà và các cối xay—nằm trên một ngọn đồi cách không xa phần di tích bức tường thành cổ Gallipoli, bên lề con đường dẫn băng qua eo đất hướng về phía Vịnh Saros.
Ngôi nhà của ông trông rất nên thơ, và điều tuyệt vời hơn là nó sạch sẽ và thoáng mát; nhờ thế, trong khi Beverley và những người khác trong trung đoàn bị ruồi muỗi cùng những kẻ hành hạ mang hình hài côn trùng tha hồ cắn xé mỗi đêm, thì chúng tôi lại được ngủ trong mỗi người một căn lều kiosk hoặc phòng ngủ riêng, thoải mái hệt như đang trọ tại khách sạn tốt nhất ở Dover hay Southampton—thật bõ công cho tài đảm đang nội trợ của cô bé Magdhalini.
Steriopoli vốn là người Hy Lạp gốc đảo Síp—một người đàn ông khôi ngô, tuấn tú chừng ba mươi tám tuổi, và khi được trang bị gươm, súng ngắn cùng dao găm yataghan, trông ông ta ra dáng một kẻ cướp hơn là một thợ xay hòa bình, đặc biệt khi trang phục thường ngày của ông gồm một chiếc mũ phớt đỏ (fez), chiếc áo khoác xanh rộng bằng vải nỉ, một dải lụa thắt quanh eo, chiếc quần rộng thênh thang màu xanh, bên dưới đi đôi tất da cừu và đôi dép bằng da thú.
Khi những tên lính Thổ Nhĩ Kỳ vô nhân tính tàn sát hai mươi lăm nghìn người ở Síp, phá hủy bảy mươi tư ngôi làng từng một thời hạnh phúc và chăm chỉ cùng tất cả tu viện và nhà thờ của họ, bắt những thiếu nữ làm nô lệ và ném trẻ em trai xuống biển, số phận đã đưa đẩy ông—khi đối mặt với kiểu xử trí tột cùng theo cách sau—được vớt lên bởi thủy thủ đoàn trên một chiến hạm của Hải quân Hoàng gia Anh. Bị giật khỏi vòng tay của người mẹ đang thét gào, ông đã bị ném xuống hải cảng Larneca lúc bấy giờ ngập tràn xác của những đứa trẻ sơ sinh tội nghiệp. Trên con tàu Anh, ông được giữ lại một thời gian như một thứ vật cưng của thủy thủ đoàn. Do đó, lòng kính trọng của ông dành cho chúng tôi là vô cùng lớn; và sự tin tưởng cởi mở của ông đối với chúng tôi chỉ có thể sánh ngang với nỗi căm ghét ngấm ngầm mà ông dành cho người Thổ Nhĩ Kỳ.
Ông là một người góa vợ, gia đình chỉ gồm cô con gái và một vài người hầu nam nữ—những người phụ nữ chính là trợ thủ đắc lực của ông tại các cối xay gió.
Sau những người phụ nữ có vẻ ngoài tầm thường ở Gallipoli, nhan sắc của cô tiểu thư Hy Lạp Magdhalini quả thực mang lại cho chúng tôi một sự ngạc nhiên thú vị; và khi ở trong nhà, cô luôn cởi bỏ tấm khăn che mặt yashmac gớm ghiếc vốn dùng để che giấu dung nhan mỗi khi ra phố. Cô mới chỉ hơn mười lăm tuổi một chút nhưng đã phổng phao phúng phính; tính cách hoạt bát, dáng đi uyển chuyển; bộ trang phục sinh động—chiếc áo khoác đỏ sẫm với phần tay ngắn rộng, hở phần cổ và được thêu thùa trước ngực, chiếc váy đủ màu sắc, cùng mái tóc được trang trí bằng những đồng tiền vàng—tất cả càng làm tăng thêm vẻ sắc sảo cho nhan sắc của cô. Các đường nét trên khuôn mặt cô vô cùng cân đối; trán thấp và rộng; mái tóc dày dặn, óng ả mang sắc hạt dẻ rực rỡ; nhưng đôi mắt lại đen thẳm. Ở đôi mắt sau, khi được đặt cạnh làn da trắng ngần tinh khiết, cùng hình dáng mí mắt mỏng manh và hàng mi cong vút, tôi đã nhìn thấy—hoặc tưởng tượng ra—một nét tương đồng nào đó với Louisa, điều đó khiến cô gái càng trở nên sâu sắc hơn trong tâm trí tôi; và sự hiện diện của cô thường gợi nhắc tôi về đoạn miêu tả Haidee của Byron:
"Tóc nàng, tôi nói rồi, mang màu hạt dẻ; nhưng đôi mắt
Đen tựa tử thần; hàng mi cùng một sắc màu,
Dài rủ xuống, trong chiếc bóng lụa là ấy ẩn chứa
Sự quyến rũ sâu thẳm nhất; bởi khi nhìn ra
Từ vành viền đen nhánh ấy, ánh mắt phóng thẳng tới,
Chẳng mũi tên nào bay nhanh và mạnh đến thế.
* * * * *
Trán nàng trắng và thấp; sắc hồng tinh khiết trên má
Vẫn hừng hực tựa ánh chiều tà lúc mặt trời lặn;
Môi trên chúm chím—chi đôi môi ngọt ngào! Khiến ta luôn thở dài
Vì từng được ngắm nhìn chúng."
Vóc dáng cô thấp hơn Louisa Loftus một thước; nhưng hình thể, đôi bàn tay thanh mảnh, đôi bàn chân nhỏ nhắn cùng đôi tay tròn lẳn của cô hoàn toàn có thể làm hình mẫu cho những nhà điêu khắc tài hoa nhất thời kỳ Hy Lạp cổ đại. Có lần tôi cho cô xem bức chân hình thu nhỏ của Louisa, và cô vỗ tay ríu rít, xin phép được hôn nó như một đứa trẻ, bởi xét về nhiều mặt cô vẫn còn rất trẻ con. Cô rất tò mò muốn biết tại sao Studhome và tôi không đeo thánh giá hoặc huy hiệu thánh như tất cả những người theo đạo Thiên Chúa mà cô biết—thậm chí cả người Nga; và khi tôi nói với cô rằng đó không phải là phong tục ở đất nước tôi, cô lắc đầu buồn bã, tỏ vẻ thương hại cho tình trạng có phần u tối nơi đó.
Tôi nhận ra chút vốn tiếng Ý ít ỏi mà mình sở hữu lúc này vô cùng hữu ích, bởi bên cạnh ngôn ngữ bản địa, đó chính là thứ tiếng được sử dụng phổ biến nhất ở Hy Lạp hoặc Thổ Nhĩ Kỳ. Căn phòng divan hanée, tức phòng khách chính của ngôi nhà (nơi mở cửa thông ra tất cả các phòng kiosk và các buồng khác), rộng rãi, cao ráo và vô cùng thoáng mát. Phía cuối phòng được lót một tấm bình phong bằng gỗ đan dạng lưới, có các hốc cuốn vòm hoặc tủ tường để đựng các bình nước trái cây sherbet, nước mát hoặc hoa tươi. Ở hốc tường chính giữa, một đài phun nước thu nhỏ phun ra từ một bồn đá cẩm thạch trắng, và một bức tranh phong cảnh được vẽ trên bức tường phía sau. Rèm che kín từng ô cửa ra vào, và xung quanh phòng—ít nhất là ba mặt—là một chiếc ghế sofa dài hoặc divan đệm êm ái cao bằng bệ cửa sổ theo đúng phong cách Thổ Nhĩ Kỳ. Nhưng vì Steriopoli là người Hy Lạp, ngôi nhà của ông mang nhiều vật dụng kiểu châu Âu hơn, chẳng hạn như bàn ăn và ghế ngồi; trên tường treo nhiều bản in màu hình các vị thánh và giám mục Hy Lạp, phía trên cửa của mỗi phòng kiosk ngủ đều treo một cây thánh giá bằng gỗ chạm trổ. Chúng tôi dùng bữa trong phòng divan, và tại đó, trước sự khó chịu tột cùng của gia chủ, thỉnh thoảng chúng tôi lại bị làm phiền bởi Đại tá Hadjee Mehmet—người chỉ huy một tiểu đoàn bộ binh chính quy Thổ Nhĩ Kỳ tại Gallipoli—một cá nhân mà Studhome từng quen biết thông qua một vài giao dịch mua bán ngựa cho số lính bị tước ngựa của chúng tôi. Đó là một vụ việc mà dù anh chàng Jack đáng kính không bao giờ chịu thừa nhận, thì kẻ bề tôi có chiếc mũi khoằm và đôi mắt tinh anh của đấng Tiên tri này đã dắt mũi anh và Viên sĩ quan thú y trung đoàn (Farrier-sergeant) Snaffles chẳng khác nào một gã nài ngựa thực thụ tại trường đua Epsom hay Curragh.
Giờ đây, Demetrius Steriopoli, mặc dù tỏ ra không bận tâm nếu Studhome hay tôi hoặc bất cứ sĩ quan đồng đội nào đến thăm nhà nhìn thấy con gái mình, lại tỏ ra vô cùng bứt rứt và bực bội mỗi khi cô lọt vào tầm mắt đầy ác ý và dâm đãng của Hadjee Mehmet—một kẻ mà ông biết rõ nhân tính, khiếp sợ quyền lực, và căm ghét cả quốc tịch lẫn tôn giáo. Do đó, cô gái có mệnh lệnh nghiêm ngặt phải tự giấu mình bất cứ lúc nào hắn đến—vốn dĩ diễn ra khá thường xuyên dạo này—để châm tẩu chibouque và uống rượu mạnh pha nước một cách vụ lén, dẫu rằng Tiên tri chỉ cấm rượu vang. Hắn là một gã đàn ông béo phệu, phù thũng và trông đầy vẻ gian xảo, đã bước qua tuổi ngũ tuần. Hắn mặc bộ quân phục xanh cài khuy bện, quần đỏ sẫm và đội chiếc mũ phớt đỏ (fez) với chiếc cúc quân đội to bản, phẳng lì. Hắn còn mang theo một thanh kiếm cong Damascus và để râu theo đúng cấp bậc của mình, bởi những thanh kiếm thẳng và cằm cạo trói biểu thị cho các cấp bậc hạ sĩ quan trong quân đội Thổ Nhĩ Kỳ—nơi các sĩ quan bị coi là đáng khinh bỉ nhất châu Âu. Thuở nhỏ, họ thường là những kẻ mang tẩu thuốc hoặc trải thảm cho các vị pasha. Trong trường hợp này, Hadjee Mehmet (có tên như vậy vì hắn từng hành hương đến Mecca và hôn lên khối đá linh thiêng Kaaba) đã bắt đầu cuộc đời mình với tư cách là một tiruaktzy, tức kẻ mang đinh giày, trong hộ gia đình của Chosrew Mehmet Pasha—người từng là bộ trưởng chiến tranh (seraskier) hay tổng tư lệnh các lực lượng quân sự, và được cho là cha đẻ của tay Hadjee hào hoa này, mặc dù vinh dự đó thường được gán cho một lính Janizary từng thoát khỏi cuộc thảm sát lực lượng khét tiếng đó bằng cách trốn đi. Nhờ Chosrew, hắn nhanh chóng được thăng cấp lên làm mire-alai, tức đại tá bộ binh.
Hắn luôn rất cẩn trọng khi gọi chúng tôi là "effendi", vì đó là danh xưng kính trọng dành cho tất cả những ai được coi là có học thức. Khi hắn ngồi khoanh chân trên ghế divan, cái bụng phệ nhô ra phía trước, bộ râu rậm được nhuộm kỹ che khuất một nửa phần viền ren cài khuy của bộ áo khoác, đầu ngậm ống tẩu bằng hổ phách của chiếc tẩu thuốc dài chibouque giữa đôi môi dày, đội chiếc mũ phớt đỏ nhỏ xíu và đôi mắt đen lim dim mang vẻ dâm dã nửa vời, hắn trông hệt như hiện thân của một tay quý tộc Osmanlee bất trị và nhục dục.
"Ev-Allah! (Tạ ơn Chúa!)" có lần hắn cất tiếng, "giờ đây ta đã đi khắp thế gian rồi."
"Quả thực vậy, thưa đại tá, tôi không hề biết rằng ngài từng đi du lịch đây đó," tôi đáp.
"Đúng thế, và ta chẳng thèm bỏ ra một xu (grush / piastre) nào để nhìn lại nó lần nữa đâu."
"Tất cả luôn sao, ngài nói thế à?" tôi gặng hỏi.
"Đúng vậy; Mecca, Medina, Bassora, Damascus, Cairo và Iskandrich—chẳng còn gì để xem nữa cả; và trong tất cả những người phụ nữ mà ta từng chiêm ngưỡng," hắn nói thêm với một trong những cái liếc mắt gian xảo đầy nhục dục, "ai có thể sánh được với các tiểu thư Cockonas xứ Bucharest? Thậm chí cả những cô nàng tóc vàng Tcherkesses cũng không bằng."
"Và ngài nghĩ gì về những người Hy Lạp, thưa đại tá?" Studhome hỏi, với một vẻ có phần vụng về, khiến đôi mày của Steriopoli nhíu lại khó chịu.
"Backallum (Rồi chúng ta sẽ thấy)," câu trả lời của hắn vang lên, kèm theo một cái liếc nhìn trộm đầy bí hiểm về phía Magdhalini. Cô đang bận rộn giám sát chiếc tandour—một vật dụng thay thế lò sưởi, gồm một khung gỗ bên trong đặt một chiếc bình đồng đầy than hồng, toàn bộ được phủ kín bằng một tấm chăn chần bông, gợi nhớ ngay đến chiếc lò sưởi brassero của người Tây Ban Nha. Dù cái nhìn ấy diễn ra chớp nhoáng, nó vẫn không lọt khỏi mắt Steriopoli. Nhận xét đầy điềm gở đi kèm theo đó đã khiến ông vô cùng hoảng sợ, và với một thái độ bất thường, ông yêu cầu con gái mình lui ra để trùm khăn voan.
Hôm sau, tình cờ là ông có việc phải đến Alexi (cách Gallipoli chừng hai mươi dặm) để giải quyết ít bột mỳ và sẽ vắng nhà suốt đêm. Tôi không rõ vị khách người Thổ Nhĩ Kỳ của chúng tôi có biết chuyện này hay không, nhưng vào buổi sáng hôm đó, tôi tình cờ chạm mặt hắn và Magdhalini khi hắn đang chặn đường hoặc rình rập cô ở lối mòn gần các cối xay gió. Hắn đang nắm chặt lấy một bàn tay của cô, còn cô thì đang giãy giụa tìm cách thoát thân.
Tôi kẹp gươm dưới nách, nhưng vì một vụ ẩu đả với một sĩ quan Thổ Nhĩ Kỳ là điều hoàn toàn không nên xảy ra lúc này, tôi chần chừ một lát trước khi ra tay can thiệp.
"Cô gái," tôi nghe thấy hắn nói với nét mặt sầm sì đen tối, trong khi vẫn siết chặt cổ tay thanh mảnh của cô, "đây là lần thứ ba ta bảo cô đừng có cắn vào bàn tay đang đút mật vào miệng mình đấy nhé."
"Thôi đi, Hadjee; buông tôi ra mau," Magdhalini vừa đáp vừa cười, dẫu trong lòng cô ít nhiều có chút sợ hãi.
"Ta rất muốn làm tổ trong trái tim nàng, Magdhalini, hệt như chú chim sơn ca làm tổ trên cành hồng vậy," gã Hadjee béo phì thở hổn hển.
Ôi, cái đồ cú vọ, con quạ mang điềm gở!" cô thiếu nữ Hy Lạp lanh lợi thốt lên khi giật mạnh bàn tay ra, phóng một cái nhìn rạng rỡ và vui vẻ về phía kẻ ngưỡng mộ đang tức giận đến mức mồ hôi vã ra như tắm, rồi kéo tấm khăn yashmac trùm kín mặt và tung tăng chạy đi, thẹn thùng vì tôi đã chứng kiến toàn bộ sự việc.
Đêm đó, Studhome và tôi đến dùng bữa tối cùng Beverley tại dinh thự của anh ta gần cung điện Capudan Pacha, và đang trên đường trở về nhà Steriopoli muộn màng. Bầu trời trong vắt và đầy sao; nhờ thế chúng tôi nhìn thấy rõ ràng một vài tên lính Thổ Nhĩ Kỳ đang la cà lảng vảng gần ngôi nhà và các cối xay gió. Dẫu giờ giấc này không phải lúc họ được phép vắng mặt, chúng tôi chẳng mảy may bận tâm đó là chuyện của mình, nên khi về đến nhà, mỗi người đều lui về phòng kiosk riêng và nhanh chóng chìm vào giấc ngủ say—say đến nỗi không hề nghe thấy tiếng gõ cửa ầm ĩ ngay sau đó ở cửa chính. Magdhalini và hai nữ gia nhân nhanh chóng đáp lại tiếng gọi bất thường ấy, nhưng kiên quyết không mở cửa khi chưa hỏi rõ lý do, khiến cánh cửa lập tức bị phá tung bởi một chiếc búa lớn. Một viên chiaoush, tức trung sĩ, cùng vài tên lính mặc đồng phục Thổ Nhĩ Kỳ đã xông vào khống chế Magdhalini, trói tay, bịt miệng và lôi đi bất chấp tiếng kêu cứu và sự kháng cự của cô.
Bừng tỉnh bởi tiếng động bất thình lình và nghi ngờ đủ thứ chuyện chẳng lành, Studhome và tôi vùng dậy mặc vội quần rồi cùng lúc lao ra ngoài, mỗi người cầm một thanh gươm rút trần và súng lục đã lên cò. Nhưng trước khi kịp thắp đèn, và trước khi những người hầu hoảng sợ có thể giải thích cho chúng tôi hiểu tình hình thực tế cùng thảm kịch vừa xảy ra, cô chủ nhà Hy Lạp xinh đẹp của chúng tôi đã biến mất không còn tăm tích.
Tôi xin phép được lướt nhanh qua tất cả những gì diễn ra sau đó trong khúc đoạn kỳ lạ này của đời sống xã hội phương Đông.
Tội nghiệp Steriopoli trở về nhà vào ngày hôm sau để đối mặt với một ngôi nhà hoang tàn—một mái ấm đã tan nát và bị vấy bẩn! Ông đầy rẫy sự phẫn nộ và tuyệt vọng, bởi cô con gái chính là niềm tự hào, là thần tượng trong tim ông. Hoài nghi chính xác vào Hadjee Mehmet, ông phát hiện ra rằng chiến binh khét tiếng này đã đến Alexi—chính cái thị trấn mà ông, Steriopoli, vừa rời đi.
Tại đó, ông dò theo dấu vết con gái, chỉ để nhận ra rằng cô đã bị đối xử một cách vô cùng tàn nhẫn và đê hèn. Cô bị giam giữ trong nhà của viên cole-agassi, tức thiếu tá thuộc trung đoàn của Mehmet—một tên khốn vốn ban đầu là một channator aga, tức thủ lĩnh của hoạn quan da đen; và với cái cớ rằng cô đã từ bỏ Thiên Chúa giáo để cải đạo sang Hồi giáo, hắn kiên quyết không chịu trả người. Theo nguyện vọng của người cha đau khổ và vị giám mục già đầy phẫn nộ của Gallipoli, cô được đưa ra trước vị vaivode (quan cai quản) của vùng. Cô hiện lên như một cái xác không hồn so với trước đây, và dù lúc đó tôi không có mặt, sau đó tôi được nghe kể rằng một cảnh tượng vô cùng đau đớn đã diễn ra.
Khi nhìn thấy Steriopoli—người có mái tóc đen nhánh thuở nào giờ đã điểm đầy những sợi bạc—cô giãy ra khỏi đám nô lệ Thổ Nhĩ Kỳ đang giữ mình và lao thẳng vào vòng tay cha trong cơn bão đau thương, thốt lên:
"Cha ơi! Ôi, cha ơi! Sau những gì đã xảy ra, con không còn xứng đáng được bước chân vào ngôi nhà của cha, hay được cầu nguyện bên nấm mồ của mẹ nữa rồi. Chúng ta không còn có thể là gì của nhau được nữa."
"Ôi, Kyrie Eleison (Lạy Chúa xin hãy rủ lòng thương)!" người đàn ông Hy Lạp bất hạnh rên rỉ.
Bất chấp những lời tuyên bố chắc nịch của cô rằng mình vẫn là một tín đồ Thiên Chúa giáo, vị vaivode vẫn nhất quyết không giao cô lại cho cha mình; thay vào đó, hắn mở kinh Koran và khép lại vụ việc bằng cách đọc một đoạn trích từ chương thứ mười sáu của cuốn kinh này—một đoạn được Tiên tri ban truyền tại Medina:—"Hỡi Tiên tri! Khi những người phụ nữ không có đức tin đến gặp ngài và thề nguyện với ngài rằng họ sẽ không tôn thờ bất cứ điều gì ngoài Chúa, sẽ không trộm cắp, không phạm tội, không giết hại con trẻ, không mang theo những điều vu khống do chính tay chân họ dựng lên, và không trái lệnh ngài trong những điều hợp lý: khi ấy hãy nhận lời thề nguyện của họ và xin Chúa dung thứ cho họ, bởi Ngài là Đấng hay tha thứ và khoan dung. Hỡi những người có đức tin chân chính! Đừng kết giao bè bạn với một dân tộc mà Chúa đang nổi giận; họ tuyệt vọng về sự tha thứ và cuộc sống mai hậu, hệt như những kẻ vô thần tuyệt vọng về sự Phục sinh của những kẻ nằm trong mộ."
"La-Allah-illah-Allah-Mohammed resoul Allah! [*]" đám đông hò hét.
[*] "Chỉ có một Thiên Chúa duy nhất, và Mahomet là Tiên tri của Ngài."
Người thợ xay tội nghiệp và cô con gái bị giật phăng khỏi vòng tay nhau, và người cha bị đòn roi đuổi thẳng cổ ra khỏi dinh thự của vaivode. Trong khi đó, Magdhalini—người mà ông vĩnh viễn không bao giờ được phép gặp lại nữa—lại bị dẫn ngược trở về nhà của tên cole-agassi. Theo luật pháp Thổ Nhĩ Kỳ, đại loại là vậy, bất kỳ sĩ quan cấp ủy nào giết người sẽ phải đối mặt với án phạt năm năm làm nô lệ xích xiềng và tiếp tục phục vụ với tư cách binh nhì sau đó; nhưng vụ bắt cóc một cô gái Hy Lạp, dẫu là một rajah (thần dân Thiên Chúa giáo của Đế chế Ottoman), chỉ là một chuyện vặt vãnh không đáng kể—còn nhẹ hơn cả việc ăn cắp một con chó sục trên đường phố London. Các lãnh sự nước ngoài đã đứng ra can thiệp và tìm kiếm sự công bằng từ viên Stamboul effendi, tức cảnh sát trưởng tại Constantinople, nhưng hoàn toàn vô vọng. Vị Giám mục Gallipoli cũng đã cầu cứu Sheik Islam, nhưng cũng chẳng mang lại kết quả gì.
Sheik là một nhân vật vô cùng đáng sợ, người nắm giữ đồng thời các chức vụ tôn giáo tối cao cùng quyền lực tối thượng của luật pháp dân sự. Mọi biện pháp mới, thậm chí từ việc đặt tên đường cho đến đánh số nhà ở chốn Stamboul dơ dáy, đều đòi hỏi sự chuẩn thuận của ông ta. Chỉ có Quốc vương mới có quyền sinh sát đối với Sheik Islam—người không thể bị siết cổ bằng dây cung một cách cao quý, cũng chẳng thể bị chém đầu một cách hèn hạ, mà được hưởng đặc quyền kỳ lạ là bị giã cho đến chết trong một chiếc cối đá. Chỉ một lời của Sheik cũng có thể đưa Magdhalini trở về bên cha; nhưng cựu tiruaktzy Hadjee Mehmet từng có công chăm sóc móng tay cho vị thánh nhân này, nên những lời cầu khẩn của vị Giám mục ngoại đạo—người vẫn miệt mài tìm kiếm chú chim bồ câu trong chiếc bẫy của kẻ giăng lưới dài lâu sau khi chúng tôi đã nhổ trại lên đường đến Varna—đều rơi vào tai điếc; và cho đến tận ngày Balaclava đáng nhớ, tôi không còn gặp lại tên Hadjee Mehmet khốn nạn đó thêm lần nào nữa.