Hurstwood u ám ngồi trong khách sạn giá rẻ của mình – nơi hắn đã lui về với bảy mươi đô-la, khoản tiền từ việc bán đồ đạc, là lớp đệm duy nhất ngăn cách hắn với sự trắng tay – cứ thế thẫn thờ qua hết một mùa hè oi ả sang đến một mùa thu mát mẻ bên những trang sách. Hắn không phải hoàn toàn dửng dưng trước thực tế là tiền của mình đang cạn kiệt dần. Khi từng đồng nửa đô-la cứ vơi đi cho tiền trọ mỗi ngày, hắnâm thầm thấy bất an, và cuối cùng phải chuyển sang một căn phòng rẻ hơn – ba mươi lăm xu một ngày – để đồng tiền kéo dài thêm chút nữa. Thỉnh thoảng, hắn bắt gặp các thông tin về Carrie. Chụp ảnh của cô xuất hiện trên tờ “World” một hoặc hai lần, và một tờ “Herald” cũ hắn nhặt được trên chiếc ghế bành cho hay cô vừa xuất hiện cùng vài người khác trong một buổi biểu diễn từ thiện nào đó. Hắn đọc những dòng này với muôn vàn cảm xúc lẫn lộn. Mỗi thông tin dường như lại đẩy cô ra xa hơn, bước vào một thế giới ngày càng lẫy lừng khi nó rời xa hắn. Ngay trên những tấm biển quảng cáo lớn, hắn cũng nhìn thấy một poster xinh đẹp vẽ cô trong vai Nữ tu Quaker, vừa đoan trang vừa duy nhã. Hơn một lần hắn dừng bước, đăm đăm ngắm nhìn gương mặt xinh xắn ấy với một vẻ mặt sầm sì, cay đắng. Y phục của hắn rách rưới, tạo nên một sự tương phản rõ rệt với tất cả những gì cô giờ đây dường như đang có.
Chẳng hiểu sao, chừng nào còn biết cô ở sòng Casino, dẫu chẳng bao giờ có ý định bén mảng đến gần, hắn vẫn cảm thấy được an ủi ngầm – rằng hắn không hoàn toàn cô độc. Vở diễn trông có vẻ bám rễ vững chắc đến mức chỉ sau một hoặc hai tháng, hắn bắt đầu mặc nhiên xem như nó vẫn đang diễn ra. Đến tháng Chín, đoàn kịch lên đường đi lưu diễn mà hắn chẳng hề hay biết. Khi số tiền trong túi chỉ còn lại vỏn vẹn hai mươi đô-la, hắn chuyển đến một nhà trọ mười lăm xu ở khu Bowery, nơi có một phòng sinh hoạt trống trải kê đầy bàn ghế dài cùng vài chiếc ghế tựa. Ở đây, sở thích của hắn là nhắm mắt lại và mơ về những ngày tháng cũ, một thói quen ngày càng lấn át tâm trí hắn. Thoạt đầu đó không phải là giấc ngủ, mà là sự hoài niệm quay ngược về những khung cảnh và biến cố trong cuộc đời hắn ở Chicago. Khi hiện tại ngày càng tăm tối, quá khứ lại càng trở nên rực rỡ, và tất cả những gì liên quan đến nó đều hiện lên nổi bật rõ ràng.
Hắn hoàn toàn không ý thức được thói quen ấy đã chiếm hữu tâm trí mình sâu sắc đến nhường nào cho đến một ngày hắn phát hiện đôi môi mình đang lặp lại một câu trả lời cũ mà hắn từng nói với một người bạn. Họ đang ở quán Fitzgerald and Moy’s. Cảm giác lúc đó như thể hắn đang đứng ở cửa văn phòng nhỏ sang trọng của mình, ăn vận chỉnh tề, trò chuyện với Sagar Morrison về giá trị của bất động sản ở Nam Chicago mà người kia sắp đầu tư.
– Anh có muốn hùm vốn vào thương vụ đó cùng tôi không? – hắn nghe thấy Morrison nói.
– Không đời nào, – hắn đáp, y hệt như những gì hắn đã nói từ nhiều năm trước. – Bây giờ tay chân tôi đã bận rộn cả rồi.
Chuyển động của đôi môi đã đánh thức hắn. Hắn tự hỏi liệu mình có thực sự vừa cất lời hay không. Lần tiếp theo nhận ra điều tương tự, hắn thực sự đã phát ra tiếng.
– Sao mày không nhảy đi, đồ ngu ngốc chết tiệt kia? – hắn đang lẩm bẩm. – Nhảy đi!
Đó là một câu chuyện cười kiểu Anh mà hắn đang kể cho một nhóm diễn viên. Ngay cả khi giọng nói kéo hắn trở về thực tại, hắn vẫn đang mỉm cười. Một lão già cáu kỉnh ngồi gần đó có vẻ khó chịu; chí ít thì lão cũng đang trừng trừng nhìn hắn một cách đầy soi mói. Hurstwood thẳng người lên. Sự hài hước của ký ức tan biến trong chớp mắt và hắn cảm thấy hổ thẹn. Để tìm sự khuây khỏa, hắn rời ghế và thẫn thờ bước ra phố.
Một ngày nọ, khi đang dò mắt theo các cột quảng cáo trên tờ “Evening World”, hắn nhìn thấy thông báo về một vở kịch mới đang diễn ra tại Casino. Lập tức, tâm trí hắn khựng lại. Carrie đã đi rồi! Hắn nhớ chỉ mới hôm qua thôi mình còn nhìn thấy poster của cô, nhưng chắc chắn đó là tấm sót lại chưa bị những bảng hiệu mới dán đè lên. Thật kỳ lạ, sự thật này đã giáng cho hắn một đòn mạnh mẽ. Hắn suýt phải thừa nhận rằng bằng cách nào đó, hắn đang vô thức dựa dẫm vào việc cô vẫn còn ở trong thành phố này. Giờ thì cô đã đi rồi. Hắn tự hỏi làm sao mà một sự kiện quan trọng nhường ấy lại có thể lọt khỏi tầm mắt mình. Chúa mới biết khi nào cô mới trở lại đây. Thôi thúc bởi một nỗi sợ hãi bồn chồn, hắn đứng dậy bước vào sảnh nhà trọ tối tăm, lén lút đếm lại số tiền còn sót lại. Tất cả chỉ có đúng mười đô-la.
Hắn tự hỏi tất cả những con người ở khu nhà trọ xung quanh hắn sống qua ngày bằng cách nào. Họ có vẻ chẳng làm gì cả. Có lẽ họ đi xin ăn – chắc chắn là thế rồi. Thuở trước, hắn đã từng thả không biết bao nhiêu đồng xu cho những kẻ như họ. Hắn từng thấy những người đàn ông khác ngửa tay xin tiền trên đường phố. Biết đâu hắn cũng có thể kiếm tiền bằng cách đó. Ý nghĩ ấy mang lại một cảm giác ghê sợ.
Ngồi trong căn phòng trọ, hắn đã cạn đến năm mươi xu cuối cùng. Hắn đã tằn tiện và tích góp đến mức kiệt quệ cả sức khỏe. Dáng vẻ lực lưỡng trước kia đã biến mất. Theo đó, ngay cả dáng vác vừa vặn của những bộ quần áo cũng không còn. Giờ đây, hắn tự nhủ mình phải làm điều gì đó, và khi lê bước ra ngoài, hắn lại chứng kiến thêm một ngày trôi qua, đẩy hắn tụt xuống mức hai mươi xu cuối cùng – chẳng đủ tiền mua nổi bữa ăn cho ngày mai.
Dồn hết can đảm, hắn băng qua đường Broadway và tiến về phía khách sạn Broadway Central. Cách đó chừng một dãy nhà, hắn khựng lại, lòng chần chừ. Một tên gác cửa vạm vỡ, mặt nặng mày nhẹ đang đứng ở một lối vào bên hông, nhìn ra ngoài. Hurstwood định bụng sẽ cầu cứu hắn ta. Rảo bước tiến thẳng tới, hắn đã áp sát trước khi đối phương kịp quay đi.
– Bạn tôi ơi, – hắn cất lời, dẫu trong hoàn cảnh khốn cùng vẫn nhận thức được sự kém thế của đối phương, – ở khách sạn này có việc gì mà tôi có thể làm được không?
Tên gác cửa trừng trừng nhìn hắn trong lúc hắn tiếp tục nói.
– Tôi đang thất nghiệp, hết sạch tiền và buộc phải tìm việc gì đó làm – việc gì cũng được. Tôi không muốn nhắc lại chuyện quá khứ của mình nữa, nhưng nếu anh chỉ cho tôi cách kiếm việc làm, tôi sẽ vô cùng biết ơn. Lúc này dù chỉ làm được vài ngày cũng chẳng sao. Tôi buộc phải kiếm sống.
Tên gác cửa vẫn đăm đăm nhìn, cố tỏ ra dửng dưng. Sau đó, thấy Hurstwood sắp sửa bước đi, hắn ta phán:
– Tôi không quản lý chuyện đó. Anh phải vào bên trong mà hỏi.
Thật kỳ lạ, điều này lại khích lệ Hurstwood cố gắng thêm lần nữa.
– Tôi cứ tưởng anh có thể chỉ giùm tôi chứ.
Gã kia bực dọc lắc đầu.
Cựu giám đốc bước thẳng vào trong, tiến thẳng đến văn phòng nằm cạnh quầy tiếp tân. Một trong các quản lý của khách sạn tình cờ có mặt ở đó. Hurstwood nhìn thẳng vào mắt ông ta.
– Ông có thể cho tôi việc gì làm trong vài ngày được không? – hắn nói. – Tôi đang lâm vào hoàn cảnh buộc phải kiếm việc ngay lập tức.
Người quản lý điềm tĩnh nhìn hắn, ánh mắt như muốn nói: “À, tao đoán chắc là thế rồi.”
– Tôi đến đây, – Hurstwood bồn chồn giải thích, – bởi vì thuở trước tôi cũng từng là quản lý. Xét về mặt nào đó tôi đã gặp vận rủi nhưng tôi không đến đây để kể lể điều đó. Tôi muốn có việc làm, dù chỉ trong một tuần thôi cũng được.
Người đàn ông tưởng chừng như nhìn thấy một tia sáng sốt sét trong đôi mắt của kẻ xin việc.
– Anh từng quản lý khách sạn nào? – ông ta gặng hỏi.
– Không phải khách sạn, – Hurstwood đáp. – Tôi từng là quản lý quán của Fitzgerald and Moy ở Chicago suốt mười lăm năm.
– Thế à? – người quản lý khách sạn thốt lên. – Sao anh lại nông nỗi này?
Vóc dáng của Hurstwood trông khá ngạc nhiên so với thực tế câu chuyện.
– Vâng, do sự dại dột của chính tôi. Bây giờ chẳng có gì đáng để bàn về chuyện đó nữa. Ông có thể tìm hiểu nếu muốn. Giờ tôi đã ‘cháy túi’ rồi, và nếu ông tin, hôm nay tôi chưa hề hột cơm nào vào bụng.
Người quản lý khách sạn có chút tò mò trước câu chuyện này. Ông ta khó lòng biết phải xử lý ra sao với một con người như vậy, dẫu cho sự khẩn khoản của Hurstwood khiến ông muốn làm điều gì đó giúp đỡ.
– Gọi Olsen ra đây, – ông ta nói, quay sang hướng nhân viên tiếp tân.
Đáp lại tiếng chuông gọi và bóng dáng một cậu phục vụ phòng vừa khuất dạng, Olsen, người trưởng nhóm gác cửa, xuất hiện.
– Olsen, – người quản lý nói, – dưới nhà có việc gì cho người này làm không? Tôi muốn giao việc cho anh ta.
– Tôi không rõ nữa, thưa ông, – Olsen đáp. – Chúng ta đã có đủ người làm rồi. Tuy nhiên, nếu ông muốn, tôi nghĩ mình có thể tìm cho anh ta việc gì đó.
– Cứ làm đi. Dẫn anh ta xuống nhà bếp và bảo Wilson cho cái gì mà ăn.
– Vâng, thưa ông, – Olsen đáp.
Hurstwood lầm lũi đi theo. Khi đã khuất tầm mắt người quản lý, thái độ của tên trưởng gác cửa liền thay đổi.
– Chẳng biết quái có việc gì để làm nữa đây, – hắn lầm bầm.
Hurstwood làm thinh. Đối với hắn, kẻ chuyên vác va-li lực điền này chỉ đáng để thầm khinh bỉ.
– Mày cho lão này cái gì mà ăn đi, – hắn nói với đầu bếp.
Gã đầu bếp đảo mắt nhìn khắp người Hurstwood, và khi nhận ra nét sắc sảo, thông minh trong đôi mắt ấy, liền bảo:
– Được rồi, ngồi ghé vào đằng kia đi.
Thế là Hurstwood được nhận vào làm tại Broadway Central, nhưng chẳng được bao lâu. Hắn không có đủ sức khỏe lẫn tâm trạng để làm những công việc chân tay thấp kém vốn có ở tầng đáy của bất kỳ khách sạn nào. Chẳng có việc gì khá hơn, hắn bị sai đi phụ việc cho thợ đốt lò, quẩn quanh dưới tầng hầm, làm bất cứ việc gì người ta sai bảo. Những kẻ gác cửa, đầu bếp, thợ đốt lò, nhân viên tiếp tân – tất cả đều cưỡi lên đầu lên cổ hắn. Hơn nữa, vẻ bề ngoài của hắn không làm nhóm người này hài lòng – tính khí hắn lại quá ư lầm lì – nên họ cố tình gây khó dễ cho hắn.
Tuy nhiên, với sự trơ ì và dửng dưng của sự tuyệt vọng, hắn nhẫn nhục chịu đựng tất cả, đêm về ngủ trong căn gác xép trên mái nhà, ăn những thứ đầu bếp thí cho, nhận khoản tiền công vài đô-la mỗi tuần mà hắn cố chắt chiu dành dụm. Thể trạng của hắn vốn chẳng còn chút sức chịu đựng nào.
Một ngày nọ vào tháng Hai năm sau, hắn được sai đi chạy việc cho văn phòng của một công ty than lớn. Trời vừa tuyết vừa tan khiến đường xá lầy lội trơn trượt. Hắn đi lại làm ướt sũng giày và trở về trong cảm giác mệt mỏi, uể oải. Suốt ngày hôm sau, hắn thấy chán nản bất thường và cứ ngồi ì một chỗ hết mức có thể, điều đó gây sự bực bội cho những kẻ vốn ưa chuộng sự năng nổ ở người khác.
Vào buổi chiều, một số thùng hàng cần phải dịch chuyển để lấy chỗ chứa nguyên liệu nấu ăn mới. Hắn được lệnh ra điều khiển xe đẩy. Chạm trán một chiếc thùng lớn, hắn không tài nào nhấc nổi.
– Có chuyện gì thế hả? – tên trưởng gác cửa quát lên. – Mày không khuân nổi à?
Hắn đang cố gắng gồng mình nhấc lên, nhưng rồi đành buông thõng tay.
– Không, – hắn đáp yếu ớt.
Gã kia nhìn hắn và nhận ra hắn đang tái mét như người chết.
– Không phải mày đang ốm đấy chứ? – hắn ta hỏi.
– Tôi nghĩ là mình ốm thật rồi, – Hurstwood đáp.
– Ừ, thế thì tốt nhất là đi ra chỗ kia mà ngồi xuống đi.
Hắn làm theo, nhưng chẳng mấy chốc bệnh tình trở nặng thêm rất nhiều. Cảm giác như hắn phải trườn lê lết lắm mới bò được về phòng, và cứ thế nằm liệt suốt một ngày.
– Gã Wheeler đó ốm rồi, – một tên tiểu đồng báo cáo với nhân viên trực đêm.
– Nó bị làm sao? – Chịu.
– Tôi không biết. Hắn đang sốt cao lắm.
Bác sĩ của khách sạn đến khám cho hắn.
– Tốt nhất là nên đưa hắn ta đến bệnh viện Bellevue, – ông khuyên. – Hắn bị viêm phổi rồi.
Thế là hắn bị tống lên xe chở đi.
Ba tuần sau, cơn hiểm nghèo đã qua, nhưng mãi đến gần mùng Một tháng Năm, sức khỏe của hắn mới hồi phục phần nào để có thể buông tha cho hắn xuất viện. Và thế là hắn bị sa thải.
Chẳng có bóng dáng yếu đuối nào đáng thương hơn thế lại lang thang bước ra ánh nắng mùa xuân như vị cựu giám đốc từng một thời tráng kiện, vạm vỡ. Toàn bộ cơ thể lực lưỡng đã tiêu tan sạch sủi. Gươn mặt hắn gầy húp và tái xanh, đôi bàn tay trắng bệch, thân hình nhão nhoét. Cả quần áo lẫn người, hắn chỉ nặng vỏn vẹn một trăm ba mươi lăm pa-nh-vơ. Người ta cho hắn vài món đồ cũ – một chiếc áo khoác màu nâu rẻ tiền và chiếc quần dài mặc chẳng vừa vặn tí nào. Cả một ít tiền lẻ kèm theo lời khuyên. Họ bảo hắn nên đến các cơ quan từ thiện.
Một lần nữa hắn lại quay về nhà trọ khu Bowery, thừ người nghiền ngẫm xem phải tìm kiếm ở đâu. Từ đây đến chỗ đi ăn mày chỉ còn cách nhau một bước chân.
– Con người ta có thể làm gì được đây? – hắn lẩm bẩm. – Tôi không thể chết đói được.
Lần ngửa tay đầu tiên của hắn diễn ra trên Đại lộ Second Avenue ngập tràn ánh nắng. Một người đàn ông ăn mặc lịch sự thong thả tản bộ từ công viên Stuyvesant Park hướng về phía hắn. Hurstwood lấy hết can đảm, lết đến gần.
– Anh có phiền không nếu cho tôi xin mười xu? – hắn cất lời thẳng thừng. – Tôi đang lâm vào hoàn cảnh buộc phải cất lời xin xỏ người khác.
Người đàn ông hờ hững liếc nhìn hắn, thọc tay vào túi áo ghi-lê lôi ra một đồng mười xu.
– Cầm lấy đi, – ông ta nói.
– Vô cùng đa tạ, – Hurstwood khẽ khàng đáp, nhưng đối phương chẳng thèm bận tâm đến hắn nữa.
Thỏa mãn với thành công ban đầu nhưng đồng thời cũng hổ thẹn với hoàn cảnh của mình, hắn tự nhủ sẽ chỉ xin thêm hai mươi lăm xu nữa thôi, bởi thế là đủ dùng. Hắn lang thang quan sát dáng vẻ mọi người, nhưng phải mất một thời gian lâu lắm mới tìm được nét mặt và hoàn cảnh thích hợp. Đến khi cất lời xin, hắn bị từ chối phũ phàng. Bị sốc trước kết quả đó, hắn mất cả tiếng đồng hồ để hoàn hồn rồi mới dám xin lại lần nữa. Lần này họ bố thí cho hắn một đồng năm xu. Bằng nỗ lực canh chừng vô cùng cẩn trọng, cuối cùng hắn cũng kiếm thêm được hai mươi xu, nhưng thực sự là một quá trình vô cùng đau đớn.
Ngày hôm sau, hắn tiếp tục áp dụng bài học ấy, nếm trải đủ loại thái độ hắt hủi cùng một hai lần được đón tiếp rộng lượng. Cuối cùng, hắn chợt lóe lên suy nghĩ rằng việc đọc vị nét mặt cũng là một thứ khoa học, rằng một con người hoàn toàn có thể chọn đúng bộ mặt hào phóng nếu biết cách thử.
Tuy nhiên, việc chặn đường người qua lại này chẳng đem lại niềm vui sướng gì cho hắn. Hắn từng chứng kiến một kẻ bị bắt vì tội đó và giờ đây đâm ra lo sợ bị còng tay. Dẫu vậy, hắn vẫn tiếp tục, mơ hồ kỳ vọng vào một thứ vô định nào đó dẫu sao vẫn tốt đẹp hơn.
Do đó, hắn cảm thấy vô cùng thỏa mãn khi một buổi sáng nọ đọc được thông báo về sự trở lại của đoàn kịch Casino, “cùng với cô Carrie Madenda.” Hắn đã nghĩ về cô không biết bao nhiêu lần trong những ngày qua. Cô mới thành công làm sao – chắc hẳn cô kiếm được rất nhiều tiền! Thế nhưng ngay cả lúc này, hắn vẫn phải trải qua một chuỗi vận rủi tột cùng mới quyết định cất lời cầu cứu cô. Hắn đã thực sự đói lả trước khi tự nhủ:
– Ta sẽ tìm gặp cô ấy. Cô ấy sẽ không từ chối cho ta vài đô-la đâu.
Thế là vào một buổi chiều, hắn hướng thẳng tới sòng Casino, lượn qua lượn lại mấy bận để xác định cho ra lối vào dành cho nghệ sĩ. Sau đó, hắn ngồi thụp xuống công viên Bryant Park cách đó một dãy nhà để chờ đợi. “Cô ấy không thể từ chối giúp đỡ ta chút ít đâu,” hắn cứ lẩm bẩm với chính mình.
Bắt đầu từ sáu giờ rưỡi, hắn la cà như một cái bóng quanh lối vào trên phố Thirty-ninth Street, ra điều mình chỉ là một người đi đường đang vội vã nhưng trong lòng nơm nớp sợ lỡ mất mục tiêu. Hắn cũng hơi bồn chồn khi giờ phút trọng đại đã điểm; nhưng vì quá yếu và đói, khả năng chịu đựng đau khổ của hắn cũng đã vơi đi phần nào. Cuối cùng, hắn thấy các nghệ sĩ bắt đầu lục tục kéo đến, và sự căng thẳng thần kinh tăng vọt đến mức hắn tưởng chừng mình chẳng thể chịu đựng thêm được nữa.
Có lúc hắn tưởng nhìn thấy Carrie đang tiến đến và rướn người bước tới, để rồi nhận ra mình đã nhầm.
– Chắc cô ấy sắp đến rồi, – hắn tự nhủ, vừa thấp thỏm sợ phải giáp mặt cô vừa chán nản khi nghĩ rằng nhỡ đâu cô đã đi lối khác mất rồi. Bao tử hắn trống rỗng đến mức quặn thắt lại.
Hết người này đến người khác lướt qua hắn, hầu hết đều ăn mặc lịch sự, gần như tất cả đều dửng dưng lạnh nhạt. Hắn nhìn thấy những cỗ xe ngựa lướt qua, những quý ông sánh bước cùng các quý cô – bầu không khí hoan hỉ của buổi tối đang bắt đầu bao trùm khắp chốn nhà hát và khách sạn này.
Bỗng nhiên một cỗ xe ngựa trờ tới và người đánh xe nhảy phóc xuống mở cửa. Chưa kịp để Hurstwood phản ứng, hai người phụ nữ xúng xính xiêm y đã bước qua vòm hiên rộng rồi biến khuất vào lối vào dành cho nghệ sĩ. Hắn ngỡ mình đã trông thấy Carrie, nhưng mọi thứ diễn ra quá bất ngờ, quá sang trọng và xa vời khiến hắn chẳng thể chắc chắn nổi. Hắn chờ thêm lát nữa, tâm trí phát sốt vì túng quẫn, rồi thấy cửa hậu không còn mở ra nữa và những khán giả vui vẻ đang kéo đến tấp nập, hắn đành kết luận đó chính là Carrie và quay lưng bỏ đi.
– Chúa ơi, – hắn thốt lên, vội vã rảo bước rời khỏi con phố mà những kẻ may mắn hơn đang đổ xô tới, – ta buộc phải kiếm cái gì đó cho vào bụng thôi.
Vào khung giờ đó, khi đại lộ Broadway thường khoác lên mình vẻ bề ngoài hấp dẫn nhất, một nhân vật kỳ dị luôn đứng túc trực ở góc phố Twenty-sixth Street giao với Broadway – một nút giao cắt cả đại lộ Fifth Avenue. Đây là thời điểm các nhà hát vừa bắt đầu đón chào khán giả của mình. Những bảng hiệu đèn rực rỡ thông báo các chương trình giải trí ban đêm bừng sáng khắp mọi ngóc ngách. Xe hơi và xe ngựa, với đèn pha lấp lánh như những con mắt vàng rực, lộc cộc lướt qua. Các cặp đôi hay nhóm ba bốn người tự do hòa lẫn vào dòng người đông đúc đang cuồn cuộn chảy qua trong tiếng cười nói và trêu đùa. Trên đại lộ Fifth Avenue là những kẻ lang thang nhàn rỗi – vài gã dạo chơi giàu có, một quý ông diện đồ dạ hội dắt tay quý cô, dăm ba gã thành viên câu lạc bộ đang rảo bước từ phòng hút thuốc này sang phòng hút thuốc khác. Phía bên kia đường, những khách sạn lớn bày biện hàng trăm khung cửa sổ rực sáng, các quán cà phê và phòng bi-a của chúng chật kín những thực khách thoải mái, ăn mặc lịch sự và ưa chuộng hưởng thụ. Bao trùm tất cả là màn đêm đang đập nhịp với những suy nghĩ về sự hoan hỉ và phấn khích – thứ nhiệt huyết kỳ lạ của một đô thị lớn quyết tâm tìm kiếm niềm vui theo hàng ngàn cách khác nhau.
Nhân vật độc đáo này không ai khác chính là một cựu binh chuyển sang làm tín đồ tôn giáo, kẻ từng nếm trải những đòn roi và thiếu thốn của hệ thống xã hội kỳ quặc chúng ta, đã đi đến kết luận rằng bổn phận của hắn trước Thượng Đế mà hắn tôn thờ nằm ở việc cứu giúp những người đồng loại. Hình thức cứu trợ mà hắn chọn thực hiện hoàn toàn xuất phát từ ý tưởng độc bản của riêng hắn. Nó bao gồm việc đảm bảo chỗ ngủ cho tất cả những kẻ lang thang vô gia cư nào tìm đến hắn ở đúng địa điểm cụ thể này, dẫu bản thân hắn chẳng có nổi lấy một xu dính túi để tự lo cho một chốn nương thân tươm tất. Đứng giữa bầu không khí dập dìu ánh đèn ấy, hắn bất động, thân hình mập mạp khoác chiếc áo choàng dài rộng thùng thình, đầu đội chiếc mũ rộng vành sụp xuống, chờ đợi những kẻ khốn khó đã qua nhiều nguồn tin truyền tai nhau về bản chất lòng bác ái của hắn. Một lúc lâu hắn cứ đứng một mình, đăm đăm nhìn khung cảnh lúc nào cũng đầy vẻ mê hoặc như bất kỳ kẻ rảnh rỗi nào. Vào buổi tối hôm ấy, một viên cảnh sát đi ngang qua đã thân thiện chào hắn là “đại úy”. Một đứa trẻ đường phố từng bắt gặp hắn nhiều lần liền dừng chân đứng ngắm. Tất cả những kẻ khác đều xem hắn chẳng có gì khác thường ngoại trừ bộ trang phục, và lầm tưởng hắn là một người lạ đang huýt sáo tản mạn cho vui.
Khi nửa giờ đầu tiên trôi qua, một số nhân vật đặc biệt bắt đầu xuất hiện. Lác đác trong dòng người qua lại, thỉnh thoảng người ta lại thấy một kẻ lang thang rón rén tiến đến đầy tò mò. Một bóng dáng rũ rượi bước qua góc đường bên kia, liếc trộm về hướng hắn. Một kẻ khác từ đại lộ Fifth Avenue đi xuống ngã tư phố Twenty-sixth Street, quan sát tổng thể rồi lại khập khiễng bước đi. Hai ba gã mang đặc điểm của dân khu Bowery lảng vảng dọc phía đại lộ Fifth Avenue của công viên Madison Square, nhưng không dám bước qua. Người cựu binh trong chiếc áo choàng rộng đi đi lại lại trên một đoạn đường ngắn chừng mười bước chân ngay góc phố của mình, miệng dửng dưng huýt sáo.
Khi đồng hồ điểm sát giờ chín, sự huyên náo của thời điểm đầu tối đã lắng xuống phần nào. Bầu không khí quanh các khách sạn bớt đi vẻ náo nhiệt trẻ trung. Không khí cũng trở nên lạnh hơn. Khắp mọi nơi, những hình bóng kỳ dị đang dịch chuyển – những kẻ quan sát và rình rập, đứng ngoài một vòng tròn tưởng tượng mà chúng có vẻ sợ không dám bước vào – tất cả độ chừng mười tên. Chẳng mấy chốc, cùng với cái lạnh buốt thấu xương hơn, một bóng người bước ra. Hắn băng qua đại lộ Broadway từ góc khuất của phố Twenty-sixth Street, và theo một cách vòng vèo, ngập ngừng, tiến sát đến người đang đứng chờ. Có cái gì đó thẹn thùng hoặc rụt rè trong chuyển động ấy, như thể ý định của hắn là che giấu mọi ý đồ dừng lại cho đến khoảnh khắc cuối cùng. Rồi bất thình lình, hắn dừng chân ngay sát cạnh người cựu binh.
Viên đại úy nhìn ra sự nhận diện, nhưng chẳng có màn chào hỏi đặc biệt nào. Kẻ mới đến khẽ gật đầu và lẩm bẩm vài câu giống như kẻ đang chờ đợi món quà bố thí. Người kia đơn giản ra hiệu về phía lề đường.
– Đứng dạt sang đằng kia, – ông ta nói.
Bằng hành động đó, sự im lặng bị phá vỡ. Ngay cả khi viên đại úy tiếp tục sải những bước đi ngắn, nghiêm trang của mình, những bóng người khác lại lầm lũi tiến lên. Chúng thậm chí chẳng thèm chào hỏi người dẫn đường, mà nhập vào kẻ đi đầu, vừa sụt sịt, vừa giật giật vai lại vừa cọ quẹt đôi giày xuống mặt đường.
– Lạnh quá phải không bác?
– Tôi mừng vì mùa đông đã hết.
– Trông có vẻ sắp mưa thì phải.
Đám đông ô hợp đã tăng lên đến mười người. Một hai kẻ quen biết nhau liền đứng lại trò chuyện. Số khác đứng cách xa vài bước chân, không muốn hòa vào đám đông nhưng cũng không chịu đứng ngoài lề. Chúng cáu kỉnh, gắt gỏng, im lặng, đờ đẫn nhìn vẩn vơ đâu đó và liên tục dịch chuyển đôi chân.
Lẽ ra họ đã trò chuyện rôm rả hơn, nhưng viên đại úy chẳng cho họ cơ hội đó. Thấy số lượng đã đủ để bắt đầu, ông bước lên trước.
– Chỗ ngủ chứ, tất cả các anh đều cần chứ?
Một tiếng xôn xao chung và tiếng lẩm bẩm đồng tình vang lên.
– Nào, xếp hàng ở đây đi. Để xem tôi có thể xoay sở thế nào. Bản thân tôi cũng chẳng có nổi một xu dính túi.
Họ nhập vào một hàng ngũ xiêu vẹo, rách rưới. Lúc này, người ta có thể nhận ra một vài đặc điểm nổi bật thông qua sự tương phản. Có một chiếc chân giả chen lẫn trong hàng. Những chiếc mũ đều rũ rượi, một tập hợp thảm hại chẳng khác nào đống đồ cũ ở tầng hầm khu Hester Street. Quần thì nhăn nhúm, sờn rách ở gấu còn áo khoác thì bạc màu, tơi tả. Dưới ánh chói lóa từ đèn các cửa hàng, gương mặt vài kẻ trông khô khốc và tái xám như vôi; số khác thì đỏ bừng vì loang lổ vết bẩn, má và quanh mắt sưng húp; một hai kẻ xương xẩu khiến người ta liên tưởng đến đám công nhân đường sắt. Vài khán giả hiếu kỳ tản bộ đến gần, bị thu hút bởi nhóm người có vẻ như đang họp bàn, rồi càng lúc càng đông thêm, chẳng mấy chốc đã thành một đám đông chen lấn, há hốc miệng nhìn. Một kẻ trong hàng bắt đầu lên tiếng.
– Trật tự! – viên đại úy quát lên. – Nào các bạn, những người này hiện không có chỗ ngủ. Họ cần phải có một chốn để rúc vào đêm nay. Họ không thể nằm vạ vật ngoài đường phố được. Tôi cần mười hai xu để đưa một người trong số họ đi ngủ. Ai sẽ cho tôi nào?
Không một lời đáp.
– Thôi được, chúng ta sẽ phải đứng chờ ở đây, các bạn ạ, cho đến khi có ai đó hảo tâm. Mười hai xu cũng chẳng phải số tiền quá lớn đối với một người.
– Đây có mười lăm xu, – một thanh niên thốt lên, mắt trân trân hướng về phía trước với vẻ căng thẳng. – Đó là tất cả những gì tôi có thể kham nổi.
– Được rồi. Giờ tôi đã có mười lăm xu. Bước ra khỏi hàng đi, – vừa nói, ông vừa tóm lấy vai một kẻ kéo ra một khoảng nhỏ và bắt đứng độc lập ở đó.
Quay trở lại, ông tiếp tục vị trí của mình và cất tiếng.
– Tôi còn thừa ba xu. Những người này dẫu sao cũng phải có chỗ ngủ. Ở đây có...” – vừa đếm vừa chỉ – “...một, hai, ba, bốn, năm, sáu, bảy, tám, chín, mười, mười một, mười hai người. Cần thêm chín xu nữa là đưa được người tiếp theo đi ngủ; cho anh ta một chiếc giường thật tốt, ấm áp qua đêm nay. Tôi sẽ trực tiếp dẫn họ đi và lo liệu việc đó. Ai sẽ cho tôi chín xu nào?
Một trong những kẻ đứng xem, lần này là một người đàn ông trung niên, nhét vào tay ông một đồng năm xu.
– Giờ tôi có tám xu rồi. Cần thêm bốn xu nữa là lo được giường cho người này. Nào các bạn. Tối nay chúng ta tiến hành hơi chậm đấy. Tất cả các bạn đều có giường chăn ấm nệm êm rồi. Còn những người này thì sao?
– Cầm lấy này, – một kẻ đứng xem nhận xét, nhét một đồng xu vào tay ông.
– Khoản đó, – đại úy vừa nói vừa nhìn đồng xu, – vừa đủ trả tiền giường cho hai người và thừa ra năm xu cho người kế tiếp. Ai cho tôi thêm bảy xu nữa nào?
– Tôi đây, – một giọng nói vang lên.
Đi xuống đại lộ Sixth Avenue tối nay, Hurstwood tình cờ rẽ về hướng đông qua phố Twenty-sixth Street để hướng sang đại lộ Third Avenue. Tâm trạng hắn hoàn toàn tuyệt vọng, đói lả đến mức hắn cho là gần như sắp chết đến nơi, mệt mỏi và thất bại. Giờ thì hắn phải tiếp cận Carrie bằng cách nào đây? Phải đến mười một giờ buổi biểu diễn mới kết thúc. Nếu cô đến bằng xe ngựa, cô cũng sẽ rời đi bằng xe ngựa. Hắn sẽ buộc phải chặn đường cô trong những hoàn cảnh ngặt nghèo nhất. Tệ nhất là hắn vừa đói vừa mệt, và kiểu gì thì cũng phải qua một ngày nữa, bởi vì tối nay hắn chẳng còn chút tinh thần nào để lết đi thử sức lần nữa. Hắn không có thức ăn và cũng chẳng có chỗ ngủ.
Khi đến gần đại lộ Broadway, hắn để ý thấy đám đông lang thang đang tụ tập của viên đại úy, nhưng tưởng rằng đó chỉ là buổi thuyết giáo ngoài đường hay màn quảng cáo của một tay bịp thuốc dạo nào đó nên định lướt qua. Tuy nhiên, khi băng qua đường hướng về công viên Madison Square Park, hắn nhận ra hàng người đã được lo xong chỗ ngủ đang kéo dài từ phần chính của đám đông ra bên ngoài. Dưới ánh đèn điện leo lét từ các tòa nhà lân cận, hắn nhận ra một kiểu người cùng hội cùng thuyền với mình – những bóng người mà hắn vẫn thường bắt gặp trên đường phố và trong các nhà trọ, đang lạc lối cả về tâm hồn lẫn thể xác giống như hắn. Hắn tự hỏi đó là cái quái gì và liền quay gót bước lại.
Ở đó, viên đại úy vẫn đang cộc lốc cầu xin như trước. Hắn nghe thấy với sự kinh ngạc và một niềm nhẹ nhõm những câu nói lặp đi lặp lại: “Những người này cần phải có chỗ ngủ.” Trước mắt hắn là hàng người khốn khổ vẫn đang chờ được lo chỗ ngủ, và khi thấy một kẻ mới đến lặng lẽ lón rén tiến lên chiếm lấy vị trí cuối hàng, hắn quyết định làm theo y hệt. Cố chấp tranh cãi để làm gì cơ chứ? Đêm nay hắn đã quá mệt mỏi rồi. Dẫu sao đây cũng là một lối thoát đơn giản cho trước mắt. Ngày mai, biết đâu mọi chuyện sẽ khá hơn.
Phía sau lưng hắn, nơi những kẻ đã được đảm bảo chỗ ngủ đang đứng, bầu không khí có vẻ thả lỏng hơn hẳn. Khi gánh nặng về sự bất định được gỡ bỏ, hắn nghe họ trò chuyện với mức độ cởi mở vừa phải và phảng phất nét thân thiện. Chính trị, tôn giáo, tình hình chính quyền, vài vụ giật gân trên báo chí và những sự kiện tai tiếng nhất khắp hoàn cầu đều tìm được kẻ cống hiến lời ca tiếng hát và người chăm chú lắng nghe ở đây. Những giọng nói khàn đyp và nghẹn ngào cất lên dõng dạc về những vấn đề kỳ quặc. Những nhận xét mơ hồ, lan man được thốt lên để đáp lời.
Đâu đó xuất hiện những cái nheo mắt, những nụ cười nhếch mép tà dâm, và cả những ánh mắt đờ đẫn, ngây dại như bò đội nạo của những kẻ đã quá mụ mẫm hoặc quá mệt mỏi để có thể trò chuyện.
Đứng lâu thật chẳng dễ chịu gì. Hurstwood càng lúc càng mệt mỏi hơn khi phải chờ đợi. Hắn nghĩ mình sắp khuỵu xuống đến nơi và thấp thỏm dịch chuyển từ chân này sang chân kia. Cuối cùng thì lượt của hắn cũng tới. Kẻ đứng trước hắn đã được trả tiền và bước sang hàng ngũ thành công diễm phúc. Giờ thì hắn đứng đầu hàng, và viên đại úy đã bắt đầu cất lời vì hắn.
– Mười hai xu, thưa các quý ông – mười hai xu đưa người này đi ngủ. Anh ta sẽ chẳng đứng đây giữa trời lạnh buốt thế này nếu có nổi một chốn để về.
Hurstwood nuốt nghẹn cục đờm đang chực trào lên cổ họng. Cơn đói và sự suy nhược đã biến hắn thành một kẻ hèn nhát.
– Cầm lấy này, – một người lạ mặt lên tiếng, trao tiền cho viên đại úy.
Lúc này, người đàn ông đặt một bàn tay đầy nhân hậu lên vai cựu giám đốc.
– Xếp hàng sang đằng kia đi, – ông bảo.
Đứng vào đó rồi, Hurstwood mới thấy dễ thở hơn một chút. Hắn có cảm giác thế giới này chưa đến nỗi quá tồi tệ khi vẫn còn tồn tại một con người tốt bụng đến vậy. Những kẻ khác cũng có vẻ cảm thấy tương tự như hắn về chuyện này.
– Đại úy là một gã tuyệt vời phải không bác? – kẻ đứng trước hắn lên tiếng – một gã trông có vẻ thảm hại, bất lực nhỏ thó, trông cứ như thể từ trước đến nay hắn luôn là trò tiêu khiển và đối tượng bợm bãi của vận mệnh.
– Ừ, – Hurstwood dửng dưng đáp.
– Hừ! Vẫn còn một đống kẻ đứng đằng kia kìa, – một gã đứng trên cao hơn lên tiếng, rướn người ngó ra sau về phía những kẻ xin việc mà đại úy đang cất lời khẩn cầu.
– Đúng vậy. Tối nay chắc phải hơn một trăm người, – một kẻ khác tiếp lời.
– Nhìn gã ngồi trong xe kìa, – kẻ thứ ba nhận xét.
Một chiếc xe ngựa vừa trờ tới. Một quý ông mặc đồ dạ hội chìa ra tờ tiền đưa cho đại úy, ông đón lấy bằng lời cảm ơn giản dị rồi quay người trở về hàng của mình. Cả đám đông cùng rướn cổ ngóng theo khi viên ngọc trước ngực áo sơ-mi trắng lấp lánh ánh sáng và chiếc xe lăn bánh rời đi. Ngay cả đám đông cũng há hốc miệng đầy kính sợ.
– Thế là đủ giải quyết cho chín người qua đêm nay nhé, – viên đại úy nói, đếm số người trong hàng đứng gần ông. – Xếp hàng sang đằng kia đi. Nào, giờ chỉ còn lại bảy người. Tôi cần mười hai xu.
Tiền đến vô cùng chậm chạp. Dần dà đám đông thưa thớt chỉ còn lại vài mống thảm hại. Đại lộ Fifth Avenue, ngoại trừ thỉnh thoảng có chiếc xe ngựa hay người đi bộ lướt qua, vắng tanh vắng ngắt. Broadway lác đác vài bóng người đi đường. Chỉ thỉnh thoảng mới có một người qua đường dừng lại chú ý đến nhóm người nhỏ nhoi, rút ví đưa ra một đồng xu rồi lạnh lùng bước đi.
Viên đại úy vẫn điềm tĩnh và kiên quyết. Ông tiếp tục cất lời, vô cùng từ tốn, thốt ra ít từ nhất có thể cùng một sự chắc chắn đến mức như thể ông không thể nào thất bại.
– Nào; tôi không thể đứng mãi ngoài này suốt đêm được. Những người này đang mệt mỏi và lạnh cóng. Ai đó cho tôi xin bốn xu đi.
Đã có lúc ông im bặt chẳng nói câu nào. Tiền được nhét vào tay ông, và cứ mỗi mười hai xu nhận được, ông lại chọn ra một người rồi đẩy sang hàng bên kia. Sau đó ông lại đi qua đi lại như cũ, mắt đăm đăm nhìn xuống đất.
Các rạp chiếu phim tàn cuộc. Những tấm bảng hiệu đèn rực rỡ vụt tắt. Đồng hồ điểm mười một giờ. Thêm nửa tiếng nữa và ông đã giải quyết đến hai kẻ cuối cùng.
– Nào, thế nhé, – ông thốt lên với vài khán giả hiếu kỳ; – mười tám xu là tất cả chúng ta xong việc cho đêm nay. Mười tám xu. Tôi có sáu xu rồi. Ai đó cho tôi xin số tiền còn lại đi. Nên nhớ, tối nay tôi vẫn phải sang tận Brooklyn đấy. Trước đó tôi còn phải dẫn đám người này xuống nhà trọ và lo chỗ ngủ cho họ. Mười tám xu cơ mà.
Không một ai đáp lời. Ông đi đi lại lại, cắm mặt nhìn xuống suốt mấy phút liền, thỉnh thoảng lại khẽ lẩm bẩm: “Mười tám xu.” Có vẻ như số tiền cỏn con này lại trì hoãn cái kết mong đợi lâu hơn tất cả những lần trước. Hurstwood, được vực dậy đôi chút bởi hàng người dài mà hắn là một phần trong đó, phải cố gắng lắm mới kìm nén được tiếng rên rỉ vì bản thân quá đỗi yếu ớt.
Cuối cùng, một quý bà khoác áo choàng dạ hội với lớp váy lụa xột xoạt bước xuống đại lộ Fifth Avenue, đi cùng là người hộ tống. Hurstwood mệt mỏi ngước nhìn, hình ảnh cô gợi cho hắn nhớ đến cả Carrie trong thế giới mới của cô lẫn những ngày tháng hắn từng hộ tống chính vợ mình theo cách tương tự.
Trong lúc hắn đang đờ đẫn nhìn, cô quay người lại, và khi bắt gặp nhóm người kỳ lạ ấy, liền ra hiệu cho người hộ tống bước sang. Gã đó tiến lại, tay cầm một tờ tiền kẹp giữa các ngón tay, dáng vẻ vô cùng lịch lãm và duyên dáng.
– Cầm lấy này, – gã nói.
– Cảm ơn, – viên đại úy đáp, quay sang hai kẻ xin việc còn lại. – Giờ thì chúng ta có dư cho tối mai rồi, – ông nói thêm.
Nói đoạn, ông xếp nốt hai kẻ cuối vào hàng rồi tiến lên vị trí đầu đàn, vừa đi vừa đếm.
– Một trăm ba mươi bảy, – ông thông báo. – Nào các bạn, thẳng hàng nào. Sửa lại đội hình cho ngay ngắn đi. Chúng ta sẽ không mất thêm nhiều thời gian cho việc này đâu. Bình tĩnh nào.
Ông bước lên vị trí dẫn đầu và hô lớn: “Tiến lên.” Hurstwood di chuyển theo hàng. Cắt ngang đại lộ Fifth Avenue, xuyên qua công viên Madison Square theo những con đường mòn uốn lượn, rẽ hướng đông vào phố Twenty-third Street và xuôi xuống đại lộ Third Avenue, đoàn người dài dằng dặc uốn lượn như một con rắn khổng lồ. Những kẻ đi bộ nửa đêm và đám lang thang dừng chân trố mắt nhìn đoàn người lướt qua. Những viên cảnh sát đang đứng trò chuyện ở các góc phố hững hờ nhìn sang hoặc gật đầu chào người dẫn đầu mà họ từng nhẵn mặt từ trước. Dọc theo đại lộ Third Avenue, họ di chuyển qua một chặng đường dài đến mức tưởng chừng mệt mỏi để đến phố Eighth Street, nơi có một nhà trọ có vẻ đã đóng cửa im lìm suốt đêm. Tuy nhiên, họ đã được chờ đón sẵn.
Họ đứng tụ tập ngoài bóng tối trong lúc người dẫn đầu đang trao đổi ở bên trong. Sau đó, những cánh cửa mở toang và họ được mời vào nhà kèm theo tiếng hô: “Vào ổn định nào.”
Đã có người đứng ở đầu cầu thang để chỉ phòng nên chẳng mất công chờ chìa khóa phát ra. Khập khiễng lê bước trên những bậc cầu thang kêu cóót kẹt, Hurstwood ngoái lại nhìn và bắt gặp bóng dáng viên đại úy đang đứng quan sát; ngay cả kẻ cuối cùng của hàng ngũ cũng nằm trong vòng tay bao bọc rộng lớn của ông. Sau đó, ông kéo vạt áo choàng kín người và thong thả bước vào màn đêm.
– Ta không thể chịu đựng thêm cảnh này lâu được nữa, – Hurstwood lẩm bẩm khi đôi chân đau nhức ê ẩm, lúc hắn ngồi thụp xuống chiếc giường tồi tàn trong căn phòng nhỏ không một bóng đèn được phân cho. – Ta phải ăn cái gì đó, bằng không thì chết mất thôi.
