Con lạch uốn khúc như hình vầng trăng lưỡi liềm ôm lấy mũi đất nơi có túp lều của La Folle. Giữa dòng suối và mái tranh là một cánh đồng hoang rộng lớn, nơi người ta thả gia súc vào những mùa lạch dồi dào nước uống. Xuyên qua khu rừng rậm kéo dài đến những vùng đất vô danh phía sau, người đàn bà đã vạch ra một ranh giới tưởng tượng, và chưa bao giờ mụ bước qua vòng tròn ấy. Đó chính là biểu hiện của cơn điên duy nhất trong tâm trí mụ.

Bấy giờ mụ là một người đàn bà da đen cao lớn, gầy guộc, đã bước qua tuổi ba mươi lăm. Tên thật của mụ là Jacqueline, nhưng mọi người trong đồn điền đều gọi mụ là La Folle — nghĩa là "Người điên" — bởi vì từ thuở nhỏ mụ đã hoảng loạn đến mức hốt hoảng hồn vía, và chưa bao giờ hoàn toàn hồi phục lại được tinh thần.

Đó là vào một ngày đụng độ và đấu súng diễn ra suốt từ sáng trong rừng. Chiều hôm đó, khi P’tit Maître lấm lem thuốc súng và bê bết máu lảo đảo bước vào căn lều của mẹ Jacqueline, những kẻ truy đuổi đã bám sát ngay sau gót. Cảnh tượng ấy đã làm tê liệt lý trí non nớt của cô bé.

Mụ sống thui thủi một mình trong túp lều quạnh quẽ, bởi phần còn lại của khu nhà ở đã bị dời đi từ lâu, vượt khỏi tầm mắt lẫn sự bận tâm của mụ. Mụ có thể lực vượt trội hơn cả đàn ông, tự mình cày cấy một mảnh đất trồng bông, ngô và thuốc lá khéo léo chẳng kém bất kỳ ai. Thế nhưng, về thế giới nằm bên kia con lạch, mụ hoàn toàn mù tịt từ lâu, ngoại trừ những gì trí tưởng tượng bệnh hoạn của mụ vẽ ra.

Người dân ở Bellissime đã quen thuộc với mụ và tính khí của mụ, chẳng ai mảy may bận tâm đến điều đó. Ngay cả khi "Bà Cả" qua đời, họ cũng không lấy làm lạ khi La Folle không chịu bước qua con lạch, mà chỉ đứng ở phía bờ bên này để khóc lóc, tiếc thương.

P’tit Maître giờ đây đã là ông chủ của Bellissime. Ông là một người đàn ông trung niên, xung quanh là một gia đình với những cô con gái xinh đẹp và một cậu con trai nhỏ mà La Folle yêu thương như con đẻ. Mụ gọi cậu bé là Chéri, và mọi người cũng gọi thế theo mụ.

Chẳng có cô con gái nào sánh được với vị trí của Chéri trong lòng mụ. Ai nấy đều thích ở bên mụ, thích lắng nghe những câu chuyện kỳ diệu của mụ về những thứ luôn xảy ra "đận đằng kia, bên kia con lạch."

Thế nhưng chẳng ai vuốt ve bàn tay đen sạm của mụ trìu mến như Chéri, chẳng ai tựa đầu vào đầu gối mụ đầy tin tưởng, hay chìm vào giấc ngủ trong vòng tay mụ như cậu bé từng làm. Giờ đây Chéri khó lòng làm những điều đó nữa, kể từ khi cậu trở thành chủ nhân kiêu hãnh của một khẩu súng và đã cắt đi mái tóc xoăn đen.

Mùa hè năm ấy — mùa hè Chéri tặng La Folle hai lọn tóc xoăn đen buộc bằng một chiếc nơ ruy băng đỏ — nước trong lạch cạn đến mức ngay cả lũ trẻ con ở Bellissime cũng có thể lội qua bằng chân không, và gia súc đượcùa xuống bãi cỏ ven sông để chăn thả. La Folle lấy làm tiếc nuối khi chúng rời đi, bởi mụ rất quý mến những người bạn câm lặng ấy, mụ thích cảm giác chúng ở quanh đây và thích nghe tiếng chúng gặm cỏ ngay sát hàng rào nhà mình vào ban đêm.

Đó là một buổi chiều thứ Bảy, khi các đồng ruộng vắng bóng người. Đàn ông đã đổ xô về ngôi làng gần đó để mua sắm cho cả tuần, còn phụ nữ bận rộn với công việc gia đình — và La Folle cũng không ngoại lệ. Đó là khoảng thời gian mụ giặt giũ vá víu đống quần áo ít ỏi của mình, dọn dẹp nhà cửa và nướng bánh.

Trong công việc cuối cùng này, mụ chưa bao giờ quên Chéri. Hôm nay mụ đã nặn những chiếc bánh quy croquignoles với đủ hình thù kỳ lạ và hấp dẫn dành riêng cho cậu. Thế nên, khi nhìn thấy cậu bé lủi thủi bước qua cánh đồng cũ với khẩu súng trường nhỏ mới tinh sáng loáng vác trên vai, mụ liền vui vẻ gọi lớn: "Chéri! Chéri!"

Nhưng Chéri chẳng cần tiếng gọi ấy, bởi cậu đang đi thẳng về phía mụ. Chiếc túi áo nào cũng phồng lên vì hạnh nhân, nho khô và một quả cam mà cậu đã dành dụm được từ bữa tiệc rất thịnh soạn tại nhà cha mình ngày hôm đó.

Cậu là một thiếu niên mười tuổi có khuôn mặt rạng rỡ. Khi cậu đã trút hết những thứ trong túi ra, La Folle vỗ về gò má đỏ hồng bầu bĩnh của cậu, lấy tạp dĩ lau đôi bàn tay vấy bẩn và vuốt lại mái tóc cho cậu. Sau đó, mụ dõi theo bóng cậu tay cầm bánh, băng qua dải ruộng bông phía sau túp lều rồi khuất dạng vào trong rừng.

Cậu đã từng khoác lác về những chiến tích mà cậu dự định làm với khẩu súng của mình ngoài kia.

"Cô nghĩ trong rừng có nhiều hươu lắm không, La Folle?" cậu hỏi với vẻ tính toán của một tay thợ săn từng trải.

"Không, không!" người đàn bà phì cười. "Cháu đừng có nhắm đến hươu nai gì cả, Chéri ạ. Mấy con đấy to lắm. Nhưng cháu hãy mang về cho La Folle một con sóc thật béo để làm bữa tối ngày mai nhé, thế là mụ mãn nguyện rồi."

"Một con sóc thì thấm tháp gì. Cháu sẽ mang cho cô nhiều hơn một con cơ, La Folle ạ," cậu cao ngạo khoe khoang rồi bước đi.

Một giờ sau, khi người đàn bà nghe thấy tiếng súng nổ đanh gọn của cậu bé vang lên sát mép rừng, mụ sẽ chẳng mảy may bận tâm nếu như sau tiếng động đó không vang lên một tiếng kêu cứu thảm thiết.

Mụ rút đôi tay khỏi chậu nước xà phòng đang ngập chìm, lau khô vào chiếc tạp dì, rồi với đôi chân run rẩy cố gắng bước nhanh nhất có thể để đến nơi phát ra thứ âm thanh gieo rắc điềm gở ấy.

Mọi chuyện đúng như mụ hằng lo sợ. Tại đó, mụ thấy Chéri đang nằm vật ra đất, bên cạnh là khẩu súng trường. Cậu rên rỉ thảm thương:

"Cháu chết mất, La Folle ơi! Cháu chết mất! Cháu đi đời rồi!"

"Không, không!" mụ kiên quyết thốt lên khi quỳ xuống bên cạnh cậu. "Khoác tay qua cổ La Folle nào, Chéri. Chẳng có gì đâu; không sao đâu mà." Mụ xốc cậu lên bằng đôi tay lực lưỡng của mình.

Chéri đã mang súng mà để nòng chĩa xuống dưới. Cậu đã vấp ngã — chính cậu cũng chẳng rõ vì sao. Cậu chỉ biết rằng có một viên đạn đang găm đâu đó trong chân mình, và cậu nghĩ đời mình thế là tận số. Lúc này, với cái đầu tựa lên vai người đàn bà, cậu vừa rên rỉ vừa khóc nức nở vì đau đớn và sợ hãi.

"Ôi, La Folle ơi! La Folle ơi! Đau quá cô ơi! Cháu không chịu nổi nữa đâu, La Folle ơi!"

"Đừng khóc, bé cưng của cô, bé cưng của cô, Chéri của cô!" người đàn bà cất giọng dỗ dành trong lúc sải những bước dài trên mặt đất. "La Folle sẽ chăm sóc cho cháu; Bác sĩ Bonfils sẽ đến chữa cho Chéri của cô lại khỏe mạnh như xưa."

Mụ đã ra đến cánh đồng hoang. Khi băng qua đó cùng báu vật trên tay, mụ liên tục đảo mắt nhìn quanh đầy bồn chồn. Một nỗi sợ hãi khủng khiếp đang bao trùm lấy mụ — nỗi sợ hãi thế giới bên kia con lạch, nỗi ám ảnh bệnh hoạn và điên cuồng đeo bám mụ từ thuở nhỏ.

Khi đến mép con lạch, mụ đứng khựng lại rồi cất giọng gào thét kêu cứu cứ như thể sinh mạng đang ngàn cân treo sợi tóc:

"Ôi, P’tit Maître! P’tit Maître! Mau lại đây! Cứu với! Cứu với!"

Không có tiếng người đáp lại. Những giọt nước mắt nóng hổi của Chéri đang làm bỏng rát cổ mụ. Mụ gọi tên từng người một trong đồn điền, nhưng vẫn chẳng có câu trả lời.

Mụ hét lên, mụ khóc lóc thảm thiết; nhưng mặc cho giọng mụ chìm vào vô vọng hay bị phớt lờ, chẳng có âm thanh nào đáp lại những tiếng kêu điên cuồng ấy. Và suốt quãng thời gian đó, Chéri cứ rên rỉ, khóc lóc và nài nỉ được đưa về nhà với mẹ.

La Folle đưa mắt nhìn quanh lần cuối cùng đầy tuyệt vọng. Sự kinh hoàng tột độ đang bủa vây lấy mụ. Mụ siết chặt đứa trẻ vào ngực, nơi cậu có thể cảm nhận được nhịp tim mụ đập thình thịch như một chiếc búa nện trong bao nỉ. Đoạn, nhắm nghi mắt lại, mụ lao phắt xuống bờ con lạch thoai thoải và không dừng lại cho đến khi đã trèo lên được bờ bên kia.

Mụ đứng đó run bắn lên một thoáng khi mở mắt ra. Rồi mụ lao mình vào lối mòn xuyên qua những rặng cây.

Mụ không nói thêm gì với Chéri nữa, mà chỉ lẩm bẩm liên hồi: "Chúa nhân từ ơi, xin thương xót La Folle! Chúa nhân từ ơi, xin thương xót con!"

Bản năng dường như đang dẫn đường cho mụ. Khi lối đi trước mặt hiện ra quang đảng và bằng phẳng, mụ lại mím chặt hai mắt để tránh phải nhìn thấy thế giới xa lạ và đáng sợ kia.

Một đứa trẻ đang chơi đùa trong đám cỏ dại chợt nhìn thấy mụ khi mụ đến gần khu nhà ở. Nó thét lên một tiếng kinh hoàng.

"La Folle kìa!" nó hét bằng chất giọng lanh lảnh cao vút. "La Folle dám vượt qua con lạch rồi kìa!"

Tiếng kêu truyền đi nhanh chóng dọc theo dãy lều.

"Đằng kia kìa, La Folle đã vượt qua con lạch rồi!"

Trẻ con, đàn ông bà già, những người phụ nữ trẻ bồng con trên tay, tất cả đều đổ xô ra cửa ra vào và cửa sổ để chứng kiến cảnh tượng gây kinh hãi này. Hầu hết bọn họ đều rùng mình vì nỗi sợ hãi mê tín về những điều điềm gở mà nó có thể báo hiệu. "Mụ đang ẵm Chéri kìa!" một số người la lên.

Vài kẻ gan dạ hơn tụ tập lại xung quanh, bám theo sau gót mụ, để rồi phải lùi lại đầy kinh hãi khi mụ quay khuôn mặt biến dạng lại nhìn họ. Đôi mắt mụ vằn tia máu và nước bọt sủi bọt trắng xóa trên đôi môi thâm đen.

Có kẻ đã chạy trước đến chỗ P’tit Maître đang ngồi cùng gia đình và khách khứa trên hiên nhà.

"P’tit Maître ơi! La Folle đã vượt qua con lạch rồi! Nhìn mụ kìa! Nhìn mụ đang ẵm Chéri kìa!" Lời báo tin sửng sốt ấy là dấu hiệu đầu tiên cho họ biết về sự xuất hiện của người đàn bà.

Mụ đã đến sát bên. Mụ bước những bước dài. Đôi mắt dán chặt về phía trước với vẻ tuyệt vọng, và mụ thở hồng hộc như một con bò mộng mệt mỏi.

Dưới chân cầu thang — nơi mụ không thể bước lên nổi — mụ đặt đứa trẻ vào vòng tay cha cậu. Ngay khoảnh khắc đó, thế giới vốn từng ngập tràn sắc đỏ trong mắt La Folle bỗng chốc tối sầm lại — tựa như ngày mụ từng chứng kiến khói súng và máu me.

Mụ lảo đảo một thoáng. Trước khi có cánh tay nào kịp vươn ra đỡ lấy, mụ đổ gục xuống đất nặng nề.

Khi La Folle tỉnh lại, mụ đã ở nhà, trong chính túp lều và trên chiếc giường quen thuộc của mình. Ánh trăng rọi qua khung cửa ra vào và cửa sổ rộng mở đủ cung cấp ánh sáng cho người vú già da đen đang đứng bên chiếc bàn điều chế một thứ nước thuốc từ các loài thảo mộc thơm. Trời đã khuya lắm rồi.

Những người từng đến, thấy cơn mê sảng vẫn bám chặt lấy mụ, nên đã lần lượt ra về. P’tit Maître đã có mặt ở đó, cùng với Bác sĩ Bonfils — người đã nói rằng La Folle có thể không qua khỏi.

Nhưng thần chết đã lướt qua mụ. Giọng mụ vang lên vô cùng rõ ràng và vững vàng khi nói với Tante Lizette, người đang sắc thuốc ở một góc phòng.

"Nếu thím cho tôi uống một bát nước thuốc ngon lành, Tante Lizette, tôi tin là mình sẽ ngủ được đấy."

Và mụ đã chìm vào giấc ngủ thật; ngủ say đến mức, ngủ khỏe khoắn đến mức mụ Lizette già nua cứ thế lén lút bước đi không chút áy náy, lặng lẽ băng qua những cánh đồng ngập ánh trăng để trở về túp lều của mình ở khu nhà ở mới.

Hơi sương mát lạnh của buổi sáng sớm đã đánh thức La Folle. Mụ vùng dậy, điềm tĩnh như thể chẳng có cơn bão táp nào từng rung chuyển và đe dọa sự tồn vong của mụ vào ngày hôm qua.

Mụ khoác lên mình chiếc áo vải thô màu xanh mới tinh cùng chiếc tạp dì trắng, bởi mụ nhớ ra hôm nay là Chủ nhật. Khi đã tự pha cho mình một tách cà phê đen đậm đặc và thưởng thức nó một cách ngon lành, mụ rời khỏi túp lều, bước qua cánh đồng quen thuộc để hướng về mép con lạch một lần nữa.

Mụ không dừng lại ở đó như vẫn thường làm trước kia, mà bước qua với những sải chân dài, vững chãi cứ như thể mụ vẫn làm điều này suốt cả cuộc đời.

Khi đã luồn lách qua phần bụi rậm và những cây bông vải cằn cỗi mọc dọc bờ bên kia, mụ thấy mình đang đứng bên rìa một cánh đồng nơi những bông bông trắng muốt đang bung nở, đọng đầy những hạt sương sớm, lấp lánh trải dài ngút ngàn hécta như những tán bạc phủ sương trong buổi bình minh.

La Folle hít một hơi thật sâu khi ngắm nhìn khắp vùng đất rộng lớn. Mụ bước đi chậm chạp và dè dặt, tựa như một kẻ hầu như chưa biết cách đi, vừa đi vừa đưa mắt ngắm nghía xung quanh.

Những túp lều từng cất lên thứ âm thanh hỗn độn bủa vây lấy mụ ngày hôm qua giờ đây đang chìm trong yên tĩnh. Chẳng có ai ở Bellissime thức dậy vào giờ này. Chỉ có lũ chim chóc bay lượn từ lùm cây này sang lùm cây khác là tỉnh giấc và cất tiếng hót chào buổi sáng.

Khi La Folle bước đến khoảng thảm cỏ mượt mà rộng lớn bao quanh ngôi nhà, mụ di chuyển chậm rãi và ngập tràn thích thú trên lớp cỏ đàn hồi, mang lại cảm giác dễ chịu vô cùng dưới mỗi bước chân.

Mụ dừng lại để tìm xem những làn hương thơm ngát nào đang đánh thức các giác quan của mụ bằng những ký ức từ một thời xa vắng.

Chúng kìa, đang thoang thoảng bay đến từ hàng ngàn đóa hoa violet xanh biếc đang lấp ló trong những luống cỏ tươi tốt, rậm rạp. Chúng kìa, đang rủ xuống từ những chiếc chuông sáp lớn của tán cây mộc lan cao ngút trên đầu mụ, và từ những khóm hoa nhài quanh đó.

Cả hoa hồng nữa, nhiều không kể xiết. Bên phải và bên trái, những tán cọ vươn rộng với những đường cong duyên dáng. Dưới ánh sáng lấp lánh của giọt sương mai, tất cả trông giống như một chốn bồng lai tiên cảnh.

Khi La Folle đã từ từ và cẩn trọng bước qua hàng bậc thang dẫn lên hiên nhà, mụ quay đầu nhìn lại chặng đường hiểm trở mà mình vừa vượt qua. Rồi mụ bắt gặp hình ảnh dòng sông đang uốn cong như một chiếc cung bạc dưới chân đồn điền Bellissime. Cảm giác hân hoan tràn ngập tâm hồn mụ.

La Folle khẽ khàng gõ cửa một căn phòng gần đó. Mẹ của Chéri nhanh chóng và thận trọng mở cửa. Bà khéo léo che giấu vẻ ngạc nhiên khi trông thấy La Folle.

"À, La Folle! Là cô đấy à, sao mà sớm thế?"

"Thưa vâng, thưa bà. Sáng nay tôi đến hỏi thăm xem bé Chéri tội nghiệp của tôi ra sao rồi ạ."

"Thằng bé đã đỡ hơn rồi, cảm ơn cô nhé, La Folle. Bác sĩ Bonfils bảo không có gì nghiêm trọng đâu. Nó đang ngủ. Cô có muốn quay lại lúc nó tỉnh không?"

"Không thưa bà. Tôi sẽ ngồi đợi ở đây cho tới lúc Chéri thức dậy." La Folle liền ngồi xuống bậc thềm cao nhất của hiên nhà.

Một vẻ kinh ngạc và mãn nguyện sâu sắc thoáng hiện trên khuôn mặt mụ khi lần đầu tiên mụ ngắm nhìn ánh mặt trời mọc trên thế giới mới mẻ và tươi đẹp ở bên kia con lạch.