Sự bình yên và vẻ đẹp của một ngày xuân đã bao trùm lên mặt đất tựa như một lời ban phước lành. Dọc theo con đường rợp bóng lá uốn lượn ven một dòng suối nhỏ quanh co ở miền trung Louisiana, một chiếc xe mui trần kiểu cũ đang lóc cóc chạy, trông đã xuống cấp nhiều do phải chịu đựng những chặng đường đất và lối mòn xóc nảy. Hai con ngựa đen béo tốt bước những bước thè lè, chậm rãi, mặc cho người đánh xe người da đen, béo tốt cứ giục giã liên hồi. Ngồi trong xe là nàng Octavie kiều diễm cùng người bạn lâu năm kiêm hàng xóm của nàng, quan án Pillier, người đã đến rước nàng đi dạo buổi sáng.

Octavie mặc một chiếc váy đen giản dị, đơn sơ đến mức nghiêm nghị. Một chiếc thắt lưng nhỏ ôm lấy vòng eo nàng, và tay áo được rút nhún lại gọn gàng quanh cổ tay. Nàng đã bỏ chiếc váy khung phồng và trông chẳng khác nào một nữ tu. Nấp dưới những nếp vải trước ngực nàng là chiếc mặt dây chuyền cũ. Nàng giờ đây chẳng bao giờ trưng diện nó nữa. Nó đã trở về với nàng, được thiêng hóa trong mắt nàng; trở nên quý giá — như những vật chất đôi khi vẫn thế — bởi vì nó mãi mãi gắn liền với một khoảnh khắc trọng đại trong cuộc đời một con người.

Đã trăm lần nàng đọc đi đọc lại bức thư đi kèm với chiếc mặt dây chuyền được gửi trả về cho mình. Mới sáng nay thôi, nàng lại vừa nghiền ngẫm nó một lần nữa. Khi nàng ngồi bên cửa sổ, trải phẳng bức thư trên đầu gối, những làn hương nồng nàn và ngào ngạt gia vị len lỏi vào phòng nàng cùng tiếng chim hót và tiếng côn trùng râm ran trong không khí.

Nàng còn quá trẻ và thế giới thì quá ư tươi đẹp, để rồi khi đọc đi đọc lại bức thư của vị linh mục, nàng bỗng trào dâng một cảm giác phi thực tế. Ông kể về buổi chiều mùa thu ấy đang dần khép lại, khi sắc vàng và sắc đỏ phai dần ở phương tây, và màn đêm đang tụ những bóng tối để che phủ những khuôn mặt của người đã khuất. Ôi! Nàng không thể nào tin rằng một trong những người đã khuất ấy lại chính là người của lòng nàng! Với gương mặt ngẩng cao lên bầu trời xám xịt trong nỗi thống khổ của sự nài xin. Một cơn co thắt của sự kháng cự và nổi loạn bỗng chồm tới và cuốn phăng lấy nàng. Tại sao mùa xuân lại hiện diện nơi đây với những đóa hoa và hơi thở đầy mê hoặc ấy nếu chàng đã chết! Tại sao nàng lại có mặt ở đây! Nàng còn dính líu gì nữa đến cuộc đời và những kẻ đang sống!

Octavie từng trải qua nhiều khoảnh khắc tuyệt vọng nhường ấy, nhưng một sự cam chịu đầy hồng ân chưa từng không đến để xoa dịu nàng, và lúc ấy nó lại phủ xuống thân nàng tựa như một chiếc áo choàng và ôm trọn lấy nàng.

“Rồi ta cũng sẽ già cỗi, trầm lặng và buồn bã giống như dì Tavie tội nghiệp,” nàng lẩm bẩm với chính mình khi gấp bức thư lại và cất nó vào chiếc tủ có ngăn kéo. Ngay từ bây giờ, nàng đã tự tô vẽ cho mình một vẻ đoan trang nho nhỏ giống như dì Tavie. Nàng bước đi với những bước uyển chuyển chậm rãi, một sự bắt chước vô thức dành cho tiểu thư Tavie — người mà một nỗi đau thời trẻ đã tước đi những ân huệ trần thế nhưng vẫn để lại cho bà những ảo mộng của tuổi trẻ.

Khi ngồi trong chiếc xe mui trần cũ kỹ bên cạnh người cha của người tình đã khuất, Octavie lại một lần nữa cảm nhận được nỗi đau mất mát tột cùng từng nhiều lần giày vò nàng trước đây. Tâm hồn tuổi trẻ của nàng đang gào thét đòi quyền lợi của nó; đòi một phần chia sẻ trong vinh quang và niềm hoan hỉ của thế giới. Nàng tựa người ra sau và kéo chiếc mạng che mặt sát hơn vào khuôn mặt mình. Đó là một chiếc khăn tang đen cũ của dì Tavie. Một làn bụi đường đã bay vào và nàng lau má cùng đôi mắt bằng chiếc khăn tay trắng mềm mại, thứ khăn tay tự may được làm từ một trong những chiếc váy lót bằng vải muslin đẹp đẽ ngày trước của nàng.

“Liệu cháu có thể làm ơn cho ta, Octavie,” quan án đề nghị bằng giọng điệu nhã nhặn mà ông chẳng bao giờ bỏ, “là hãy tháo chiếc khăn che mặt mà cháu đang đeo ra đi. Trông nó có vẻ lạc lõng thế nào ấy, chẳng điệu nghệ chút nào với vẻ đẹp và niềm hy vọng của ngày hôm nay.”

Thiếu nữ vâng lời chiều theo mong muốn của người bạn già, nàng tháo chiếc khăn trùm nặng nề và ảm đạm khỏi chiếc mũ bonnet của mình, gấp nó lại gọn gàng rồi đặt lên chiếc ghế phía trước mặt.

“À! Thế thì khá hơn; khá hơn nhiều rồi!” ông nói với giọng điệu bày tỏ sự nhẹ nhõm vô bờ. “Đừng bao giờ đeo nó nữa nhé, cháu yêu.” Octavie cảm thấy hơi chạnh lòng; cứ như thể ông muốn tước đi quyền của nàng trong việc gánh chịu nỗi đau buồn đã giáng xuống tất cả bọn họ. Một lần nữa, nàng lại rút chiếc khăn tay bằng vải muslin cũ ra.

Họ đã rời con đường lớn để rẽ vào một vùng đất bằng phẳng vốn trước đây là một bãi cỏ rộng. Rải rác đây đó là những cụm cây gai rực rỡ trong ánh hào quang mùa xuân. Đâu đó ở đằng xa, mấy con bò đang thong thả gặm cỏ ở những khoảnh đất mà cỏ mọc cao và tươi tốt. Ở tận cùng đầu bên kia của bãi cỏ là hàng rào cây tử đinh hương cao vút, chạy dọc theo lối mòn dẫn đến nhà quan án Pillier, và hương thơm từ những chùm hoa nồng nàn của chúng tỏa ra đón họ như một cái ôm chào mừng dịu dàng và đằm thắm.

Khi họ đến gần ngôi nhà, cụ ông vòng một tay qua vai cô gái và ngước mặt nàng lên phía mình, ông nói: “Cháu có nghĩ rằng vào một ngày thế này, phép màu hoàn toàn có thể xảy ra không? Khi cả trái đất đang rung động vì sự sống, chẳng phải cháu thấy rằng thiên đường đôi khi cũng có thể mềm lòng và trả lại người đã khuất cho chúng ta hay sao, hở Octavie?” Ông nói rất khẽ, đầy dụng ý và vô cùng ấn tượng. Trong giọng nói của ông phảng phất một vẻ run rẩy già nua vốn không hề có thường ngày, và sự xúc động hiện rõ trên từng đường nét gương mặt ông. Nàng đăm đăm nhìn ông với đôi mắt ngập tràn sự khẩn cầu và một nỗi sợ hãi pha lẫn niềm vui khôn tả.

Họ vừa đi dọc theo lối mòn với hàng rào cao vút ở một bên và bãi cỏ rộng mở ở bên kia. Đàn ngựa đã bước nhanh hơn đôi chút so với nhịp độ lười biếng ban nãy. Khi họ rẽ vào đại lộ dẫn đến ngôi nhà, cả một dàn đồng ca gồm những chú chim nhỏ có lông vũ bỗng cất lên một khúc chào mừng rộn rã đầy giai điệu từ những nơi trú ẩn rợp bóng lá của chúng.

Octavie có cảm giác như thể mình đã bước sang một cõi tồn tại tựa như một giấc mơ, chân thực và nhức nhối hơn cả cuộc đời thực. Kìa ngôi nhà xám xọc cổ kính với những mái hiên dốc. Giữa chốn xanh mờ ảo, nàng thấp thoáng thấy những gương mặt quen thuộc và nghe thấy những tiếng nói như thể vọng lại từ tít đằng xa bên kia cánh đồng, và Edmond đang ôm lấy nàng. Chàng Edmond đã khuất của nàng; chàng Edmond bằng xương bằng thịt của nàng, và nàng cảm nhận được nhịp đập trái tim chàng áp sát vào lồng ngực mình cùng niềm ngây ngất đớn đau từ những nụ hôn của chàng đang cố gắng đánh thức nàng. Tựa như thể linh hồn của sự sống và mùa xuân đang thức giấc đã trao trả lại tâm hồn cho tuổi trẻ của nàng và ra lệnh cho nàng phải hân hoan.

Nhiều giờ sau đó, Octavie mới rút chiếc mặt dây chuyền từ ngực áo ra và nhìn Edmond với một ánh mắt ngập tràn sự thắc mắc khẩn khoản.

“Đó là đêm trước trận giao tranh,” chàng nói. “Trong lúc hỗn loạn của cuộc chạm trán và cuộc rút lui ngày hôm sau, anh hoàn toàn không nhận ra nó đã mất cho đến khi trận chiến kết thúc. Anh cứ nghĩ rằng chắc chắn mình đã đánh rơi nó trong lúc chiến đấu ác liệt, hóa ra nó đã bị đánh cắp.”

“Bị đánh cắp,” nàng rùng mình, và liên tưởng đến người lính đã khuất với gương mặt ngẩng lên bầu trời trong nỗi thống khổ của sự nài xin.

Edmond không nói gì thêm; nhưng trong lòng chàng nghĩ đến người bạn cùng tiểu đội của mình; người đã nằm lại tận sâu trong bóng tối; người đã chẳng thốt lên lời nào.