Bỗng một hôm, bà Sommers thấy mình có trong tay mười lăm đô-la một cách bất ngờ. Số tiền ấy đối với bà quả là một gia tài lớn, và cái cách nó làm chiếc ví da cũ kỹ của bà phồng căng lên mang lại cho bà một cảm giác quan trọng mà từ nhiều năm rồi bà chưa hề được tận hưởng.

Vấn đề sử dụng số tiền ra sao khiến bà bận tâm suy tính rất nhiều. Mất một hai ngày, đi lại ngoài đường với vẻ bề ngoài như đang mơ mộng, nhưng thực ra tâm trí bà hoàn toàn chìm đắm trong những toan tính và cân nhắc. Bà không muốn hành động vội vàng hay làm điều gì để rồi sau đó phải hối tiếc. Thế nhưng, chính vào những giờ phút tĩnh mịch ban đêm khi nằm thao thức trằn trọc với bao dự định trong đầu, bà dường như nhìn thấy rõ con đường sử dụng đồng tiền một cách hợp lý và sáng suốt nhất.

Một hoặc hai đô-la nên được cộng thêm vào số tiền thường dùng để mua giày cho con bé Janie, như vậy sẽ đảm bảo chúng bền hơn hẳn mức bình thường. Bà sẽ mua từng ấy thước vải percale để may áo sơ-mi mới cho mấy cậu con trai cùng hai đứa Janie và Mag. Ban đầu bà định tận dụng lại đồ cũ bằng cách vá víu khéo léo. Riêng con bé Mag phải có một chiếc áo đầm khác. Bà từng thấy mấy mẫu rất đẹp, đúng là những món hời thực sự ở các cửa hiệu. Thế mà vẫn sẽ thừa đủ tiền mua tất mới—mỗi đứa hai đôi—và chừng đó sẽ đỡ cho bà biết bao công vá víu suốt một thời gian! Bà sẽ sắm mũ lưỡi trai cho mấy cậu con trai và mũ thủy thủ cho mấy đứa con gái. Viễn cảnh bầy con nhỏ trông thật tươi tắn, xinh xắn và mới mẻ dẫu chỉ một lần trong đời khiến bà phấn khích, trằn trọc và thao thức vì mong chờ.

Láng giềng đôi khi vẫn nhắc về những “ngày tháng tươi đẹp” nào đó mà bà Sommers từng trải qua trước khi nghĩ đến chuyện làm vợ ông Sommers. Bản thân bà chẳng mảy mê hoài niệm mấy chuyện u sầu ấy. Bà nào có thời gian—thậm chí một giây để dành cho quá khứ. Nhu cầu của hiện tại chiếm trọn mọi tâm trí bà. Một viễn cảnh tương lai giống như con quái vật mờ ảo, gầy guộc đôi khi khiến bà hoảng sợ, nhưng may thay, ngày mai thì chẳng bao giờ đến.

Bà Sommers là người biết rõ giá trị của những món hàng hạ giá; là người có thể đứng hàng giờ nhích từng chút một về phía món đồ ao ước đang được bán với giá lỗ. Bà sẵn sàng chen lấn nếu cần; bà đã học được cách túm lấy một sấp vải, giữ chặt và kiên quyết bám lấy nó cho đến lượt mình được phục vụ, dù phải chờ bao lâu đi nữa.

Nhưng ngày hôm đó bà hơi mệt mỏi và phờ phạc. Bà vừa nuốt vội một bữa trưa đạm bạc—không! khi ngẫm lại, giữa việc cho lũ trẻ ăn uống, dọn dẹp nhà cửa và chuẩn bị đi mua sắm, bà thực sự đã quên béng mất việc ăn trưa!

Bà ngồi xuống chiếc ghế xoay trước một quầy hàng tương đối vắng khách, cố lấy lại sức lực và can đảm để lao vào đám đông đang hì hục vây hãm những bức tường chiến lũy bày vải sơ-mi và vải hoa. Một cảm giác kiệt quệ, rũ rượi ập đến khiến bà vô định đặt tay lên mặt quầy. Bà không đeo găng tay. Dần dần, bà nhận ra tay mình vừa chạm phải một thứ gì đó vô cùng êm ái và dễ chịu. Bà cúi xuống nhìn và thấy bàn tay mình đang đặt trên một chồng vớ lụa. Tấm biển gần đó thông báo chúng đã được giảm giá từ hai đô-la rưỡi xuống còn một đô-la chín mươi tám xu; và một cô nhân viên trẻ đứng sau quầy hỏi bà có muốn xem qua dòng sản phẩm tất lụa của họ không. Bà mỉm cười, hệt như vừa được mời ngắm một chiếc vương miện kim cương với ý định sẽ mua nó. Thế nhưng bà vẫn tiếp tục ve vuốt những món đồ mềm mại, óng ả và sang trọng ấy—bằng cả hai bàn tay, nhấc chúng lên để ngắm nhìn chúng lấp lánh, và cảm nhận chúng trượt qua kẽ tay như những con rắn nhỏ.

Hai vệt đỏ bừng chợt xuất hiện trên đôi má tái nhợt của bà. Bà ngước lên nhìn cô nhân viên.

“Cô nghĩ ở đây có cỡ tám rưỡi không?”

Có vô số cỡ tám rưỡi. Thực ra, cỡ đó còn nhiều hơn bất kỳ cỡ nào khác. Nào là một đôi màu xanh nhạt, nào là màu hoa oải hương, màu đen tuyền và đủ các sắc thái từ nâu vàng đến xám. Bà Sommers chọn một đôi màu đen và ngắm nghía chúng rất lâu, rất chăm chú. Bà vờ như đang xem xét chất liệu, thứ mà cô nhân viên quả quyết là cực kỳ tuyệt hảo.

“Một đô-la chín mươi tám xu,” bà lẩm bẩm một mình. “Thôi được, tôi lấy đôi này.” Bà đưa cho cô gái tờ năm đô-la và đứng đợi tiền thừa cùng gói hàng. Mới làm sao mà một gói hàng nhỏ xíu! Nó dường như lạc thỏm giữa đáy chiếc túi đi chợ cũ kỹ và sờn rách của bà.

Bà Sommers sau đó không hề bước về hướng quầy hàng giảm giá. Bà đi thang máy lên tầng trên, nơi có khu vực phòng đợi dành cho phụ nữ. Tại đây, trong một góc khuất, bà thay đôi vớ cotton bằng đôi vớ lụa mới mua. Bà chẳng hề trải qua một quá trình đấu tranh tư tưởng gay gắt hay tự biện luận nào, cũng chẳng cố gắng giải thích cho thỏa đáng động cơ hành động của mình. Bà hoàn toàn không suy nghĩ gì cả. Lúc ấy, bà có vẻ như đang tạm nghỉ ngơi khỏi cái chức năng lao động đầy mệt nhọc kia và phó mặc bản thân cho một thứ bản năng máy móc dẫn dắt mọi hành động, giải phóng bà khỏi mọi trách nhiệm.

Cảm giác mơn man của sợi lụa thô áp vào da thịt mới tuyệt làm sao! Bà chỉ muốn ngả người ra chiếc ghế đệm và tận hưởng sự xa hoa ấy trong chốc lát. Bà đã làm thế một lúc lâu. Sau đó, bà xỏ lại giày, cuộn tròn đôi vớ cotton lại rồi nhét vào túi xách. Làm xong việc đó, bà rẽ thẳng sang quầy giày và ngồi xuống để thử giày.

Bà rất kén chọn. Cậu nhân viên bán hàng không tài nào hiểu nổi bà; cậu ta không thể liên tưởng đôi giày bà chọn với đôi vớ bà đang đi, và bà lại chẳng dễ gì bằng lòng. Bà vén váy lên, hết quay bàn chân hướng này lại nghiêng đầu hướng khác khi cúi nhìn đôi bốt bóng loáng, mũi nhọn. Bàn chân và cổ chân của bà trông thật đẹp. Bà không thể nhận ra đó lại chính là của mình và thuộc về một phần con người mình. Bà muốn một đôi vừa vặn thật hoàn hảo và sành điệu, bà bảo với cậu thanh niên đang phục vụ, và bà chẳng ngại chênh lệch thêm một hai đô-la miễn là mua được đúng thứ mình muốn.

Đã lâu lắm rồi bà Sommers mới được đo thử găng tay. Vào những dịp hiếm hoi mua một đôi, chúng luôn là hàng “giảm giá,” rẻ đến mức thật vô lý và ngớ ngẩn nếu mong đợi chúng vừa vặn với bàn tay.

Giờ đây, bà tì khuỷu tay lên chiếc đệm ở quầy găng tay, và một cô nhân viên trẻ trung, dễ thương, với đôi tay khéo léo và tinh tế, đang kéo chiếc găng tay da cừu cổ dài trùm lên bàn tay bà Sommers. Cô vuốt phẳng nó qua cổ tay và cài cúc gọn gàng, cả hai cùng ngẩn ngơ ngắm nhìn bàn tay nhỏ nhắn, cân đối được bọc trong chiếc găng trong giây lát. Nhưng còn những nơi khác tiền có thể được tiêu vào.

Sách và tạp chí được chất đống trên bệ cửa sổ của một sạp hàng cách đó vài bước chân trên phố. Bà Sommers mua hai cuốn tạp chí đắt tiền loại mà bà từng đọc trong những ngày còn quen thuộc với những điều tốt đẹp khác. Bà cầm chúng trên tay mà không cần gói lại. Cứ theo đà ấy, bà nhấc váy lên khi qua đường. Vớ, bốt và đôi găng tay vừa vặn đã tạo nên những phép màu cho dáng đi của bà—mang lại cho bà cảm giác tự tin, một cảm giác được thuộc về đám đông ăn mặc sang trọng.

Bà đang rất đói. Lần khác, bà sẽ nén cơn thèm ăn lại cho đến khi về tận nhà, nơi bà sẽ tự pha một tách trà và nhấm nháp bất cứ thứ gì có sẵn trong nhà. Thế nhưng bản năng đang dẫn dắt bà không cho phép bà ấp ủ bất kỳ ý nghĩ nào như thế.

Có một nhà hàng ở góc phố. Bà chưa từng bước chân qua cánh cửa ấy; từ bên ngoài, thỉnh thoảng bà chỉ thoáng nhìn thấy những tấm khăn bàn trắng tinh, pha lê sáng lấp lánh và những người phục vụ bước đi nhẹ nhàng đang phục vụ tầng lớp thượng lưu.

Khi bà bước vào, sự xuất hiện của bà không hề gây ra bất kỳ ngạc nhiên hay kinh hoàng nào, như bà từng thầm lo sợ. Bà chọn một chiếc bàn nhỏ ngồi một mình, và một người phục vụ chu đáo lập tức tiến lại để nhận gọi món. Bà không muốn một bữa thị soạn; bà thèm một món ăn nhẹ nhàng, tinh tế—nửa tá hàu biển, một miếng sườn cừu mập mạp ăn kèm cải xoong, một món tráng miệng ngọt ngào—chẳng hạn như kem trái cây đông lạnh; một ly rượu vang vùng Rhine, và cuối cùng là một tách cà phê đen nhỏ.

Trong lúc chờ phục vụ, bà thong thả tháo găng tay ra và đặt bên cạnh. Sau đó, bà cầm một cuốn tạp chí lên lật xem, rọc các trang sách bằng cạnh thừng của con dao. Mọi thứ thật dễ chịu làm sao. Khăn trải bàn thậm chí còn trắng tinh hơn vẻ bề ngoài nhìn qua ô cửa sổ, và những chiếc ly pha lê càng thêm phần lấp lánh. Xung quanh có những quý cô và quý ông lịch sự, chẳng mảy mê để ý đến bà, đang dùng bữa trưa tại những chiếc bàn nhỏ giống như bàn của bà. Một khúc nhạc du dương, êm dịu vang lên, và làn gió nhẹ thổi qua khung cửa sổ. Bà nhấm nháp một miếng, đọc dăm ba chữ, nhấp ngụm rượu vang hổ phách và nhúc nhích các ngón chân trong đôi vớ lụa. Giá cả thế nào chẳng hề gì. Bà đếm tiền trả cho người phục vụ và để lại một đồng xu thừa trên chiếc khay của anh ta, lập tức anh ta cúi đầu trước bà như trước một bậc công chúa hoàng gia.

Vẫn còn tiền trong ví, và cạm bẫy tiếp theo xuất hiện dưới hình dạng một tấm áp-phích quảng cáo buổi kịch buổi chiều.

Ít phút sau, khi bà bước vào nhà hát, vở kịch đã bắt đầu và khán phòng có vẻ đã chật kín chỗ. Nhưng rải rác đây đó vẫn còn vài ghế trống, và bà được dẫn vào một trong số đó, ngồi giữa những phụ nữ ăn mặc lộng lẫy đến đây để giết thời gian, ăn kẹo và phô trương xiêm y sặc sỡ. Có rất nhiều người khác đến đây thuần túy vì vở kịch và diễn xuất. Có thể nói rằng chẳng có ai có mặt ở đó lại mang tâm trạng đối với khung cảnh xung quanh giống như bà Sommers. Bà thâu tóm tất cả—sân khấu, diễn viên và khán giả vào trong một ấn tượng bao quát, rồi đắm chìm và tận hưởng nó. Bà cười vang trước vở hài kịch và khóc—cả bà và người phụ nữ sặc sỡ bên cạnh cùng khóc trước bi kịch. Và họ trò chuyện với nhau đôi chút về điều đó. Người phụ nữ sặc sỡ lau nước mắt, sụt sịt bằng một chiếc khăn tay ren mỏng manh, thơm phức rồi chuyền hộp kẹo của mình cho bà Sommers nhỏ nhắn.

Vở kịch đã hạ màn, âm nhạc ngừng lại, đám đông lục đục kéo ra ngoài. Mọi thứ tựa như một giấc mơ vừa khép lại. Người ta tản đi khắp mọi ngả. Bà Sommers đi ra góc phố và đứng chờ xe điện cáp kéo.

Một người đàn ông có đôi mắt tinh anh ngồi đối diện dường như rất thích thú việc quan sát gương mặt nhỏ nhắn, tái nhợt của bà. Ông ta bối rối không tài nào giải mã được những gì nhìn thấy ở đó. Thực ra, ông chẳng thấy gì cả—trừ khi ông đủ phép thuật để phát hiện ra một ước nguyện nhói lòng, một nỗi khát khao cháy bỏng rằng chiếc xe điện cáp kéo đừng bao giờ dừng lại ở bất cứ đâu, cứ thế chở bà đi mãi mãi về phía trước.