Mọi ngọn đèn trong sảnh đều sáng trưng; mỗi chiếc đèn được vặn to hết cỡ mà không làm muội khói hay gây nguy cơ cháy nổ. Đèn được gắn cách khoảng trên tường, quây kín căn phòng. Ai đó đã hái những nhánh cam chanh, khéo léo kết thành những dải hoa trang trí đan xen ở giữa. Sắc xanh sậm của cành lá nổi bật và ánh lên bên những tấm màn muslin trắng rủ xuống khung cửa sổ, đang phồng lên, bay phần phật theo ý thích thất thường của cơn gió lồng lộng thổi từ vịnh lên.

Đó là đêm thứ Bảy, vài tuần sau cuộc trò chuyện thân mật giữa Robert và Madame Ratignolle trên đường từ bãi biển về. Một số lượng lớn các ông chồng, người cha và bạn bè đã về đây nghỉ cuối tuần; họ đang được gia đình tiếp đón chu đáo, với sự hỗ trợ đắc lực về mặt hậu cần của Madame Lebrun. Các bàn ăn đều đã được dọn dẹp sang một đầu sảnh, ghế ngồi được kê thành hàng và từng cụm. Mỗi gia đình nhỏ đã có dịp trò chuyện và trao đổi dăm ba chuyện vặt gia đình vào đầu buổi tối. Giờ đây, mọi người có xu hướng muốn thả lỏng; muốn mở rộng vòng tròn tâm sự và đem lại một bầu không khí cởi mở hơn cho buổi trò chuyện.

Nhiều đứa trẻ đã được phép thức quá giờ đi ngủ quen thuộc. Một đám nhỏ đang nằm sấp trên sàn xem những trang màu của tờ báo truyện tranh mà ông Pontellier mang xuống. Mấy đứa con trai nhà Pontellier đang cho phép bọn trẻ làm vậy và thể hiện uy quyền của mình.

Âm nhạc, khiêu vũ, và một vài bài thơ ngâm là những tiết mục giải trí được chuẩn bị, hay đúng hơn là mang ra biểu diễn. Nhưng chương trình chẳng có vẻ gì là bài bản, không hề có sự sắp xếp trước hay thậm chí là tính toán trước.

Ngay từ đầu buổi tối, cặp song sinh nhà Farival đã được thuyết phục chơi piano. Các cô bé mười bốn tuổi, lúc nào cũng mặc trang phục màu của Đức Mẹ là xanh và trắng, bởi đã được dâng hiến cho Đức Mẹ từ khi rửa tội. Các em chơi một bản song tấu trích từ “Zampa”, và theo lời nài nỉ thiết tha của tất cả mọi người có mặt, tiếp nối bằng khúc dạo đầu của vở “The Poet and the Peasant”.

“Allez vous-en! Sapristi!” con vẹt ngoài cửa thét lên. Nó là sinh vật duy nhất có mặt đủ sự thành thật để thừa nhận rằng đây không phải là lần đầu tiên nó nghe những màn trình diễn nhã nhặn ấy trong suốt mùa hè này. Lễ tân Monsieur Farival, ông ngoại của hai cô bé, tỏ ra phẫn nộ trước sự ngắt quãng đó, và khăng khăng đòi đem con vẹt đi nhốt vào chốn tối tăm. Victor Lebrun phản đối; và phán quyết của cậu ta thì bất di bất dịch như định mệnh. May thay, con vẹt không gây thêm sự gián đoạn nào cho chương trình nữa, có lẽ toàn bộ nọc độc trong bản tính của nó đã được dồn nén và trút hết vào cặp song sinh trong tiếng gào thét bộc phát duy nhất đó.

Sau đó, một cậu em trai và cô em gái lên ngâm thơ, những bài mà tất cả mọi người có mặt đã được nghe nhiều lần trong các buổi giải trí tối mùa đông ở thành phố.

Một cô bé biểu diễn điệu nhảy váy xòe giữa sảnh. Người mẹ đệm đàn đồng thời dõi theo con gái bằng ánh mắt đầy vẻ thèm thuồng và nỗi lo lắng phập phồng. Bà thực ra chẳng cần phải lo lắng làm gì. Đứa trẻ hoàn toàn làm chủ tình hình. Con bé đã được ăn mặc phù hợp cho dịp này với chất liệu tuyn đen và quần bó lụa đen. Cổ và tay áo nhỏ nhắn để trần, còn mái tóc được uốn xoăn giả tạo, xù lên như những chiếc lông vũ đen mịn trên đầu. Các tư thế tạo dáng đầy vẻ uyển chuyển, và những ngón chân bọc giày đen nhỏ xíu lấp lánh tung ra rồi uốn lên với tốc độ và sự đột ngột khiến người ta hoa cả mắt.

Nhưng chẳng có lý do gì mà mọi người lại không khiêu vũ cả. Madame Ratignolle không thể nhảy, thế nên chính bà vui vẻ nhận lời đệm đàn cho những người khác. Bà đánh đàn rất hay, giữ nhịp waltz cực chuẩn và thổi hồn vào những giai điệu một sức hút thực sự truyền cảm hứng. Bà vẫn duy trì việc chơi đàn là vì lũ trẻ, bà bảo vậy; bởi vì cả cô và chồng đều coi đó là phương tiện để làm bừng sáng ngôi nhà và tạo sự hấp dẫn cho tổ ấm.

Hầu như ai cũng khiêu vũ trừ cặp song sinh, những người nhất định không chịu rời nhau trong khoảng thời gian ngắn ngủi khi người này hay người kia đang xoay vòng quanh phòng trong vòng tay của một người đàn ông. Lẽ ra họ có thể nhảy cùng nhau, nhưng họ lại chẳng hề nghĩ đến điều đó.

Lũ trẻ được lùa đi ngủ. Đứa thì ngoan ngoãn nghe lời; đứa thì ré lên và phản đối khi bị lôi đi. Chúng đã được phép thức qua cả món kem, vốn dĩ là giới hạn tối đa cho sự nuông chiều của con người.

Món kem được chuyền tay nhau cùng bánh ngọt — bánh ngọt vàng và bạc được xếp trên đĩa thành từng lát xen kẽ; nó đã được làm và đông lạnh vào buổi chiều phía sau nhà bếp bởi hai người phụ nữ da màu, dưới sự giám sát của Victor. Mọi người đều ca ngợi đây là một thành công lớn — sẽ tuyệt hảo biết bao nếu nó bớt đi một chút vani hoặc thêm một chút đường, nếu nó đông cứng hơn một độ, và nếu người ta đừng để lẫn muối vào một vài phần của nó. Victor rất tự hào về thành quả của mình, đi vòng quanh để giới thiệu và giục giã mọi người ăn cho thật đã đời.

Sau khi Mrs. Pontellier khiêu vũ hai lần với chồng, một lần với Robert, và một lần với Monsieur Ratignolle — người gầy và cao, uốn éo như cây sậy trước gió khi khiêu vũ — cô bước ra hành lang và ngồi xuống bệ cửa sổ thấp, nơi cô có thể bao quát toàn bộ những gì diễn ra trong sảnh và phóng tầm mắt hướng ra vịnh. Phía đông có một thứ ánh sáng dịu nhẹ. Trăng đang lên, và ánh lấp lánh huyền ảo của nó tung ra hàng triệu tia sáng khắp mặt nước xa xăm, gợn sóng.

“Cô có muốn nghe Mademoiselle Reisz chơi đàn không?” Robert hỏi khi bước ra hiên nơi cô đang ngồi. Dĩ nhiên là Edna rất muốn nghe Mademoiselle Reisz chơi đàn rồi; nhưng cô e rằng có nài nỉ cũng bằng thừa.

“Tôi sẽ hỏi cô ấy,” anh nói. “Tôi sẽ nói rằng cô muốn nghe. Cô ấy quý cô đấy. Cô ấy sẽ đến thôi.” Anh quay người rảo bước về phía một trong những căn nhà nhỏ ở đằng xa, nơi Mademoiselle Reisz đang lẹt xẹt bước đi. Cô đang kéo một chiếcếc ghế ra vào phòng mình, chốc chốc lại phàn nàn vì tiếng trẻ khóc dỗ mãi không nín mà một bảo mẫu ở căn nhà bên cạnh đang cố dỗ cho ngủ. Cô là một phụ nữ nhỏ thó khó tính, không còn trẻ trung gì, từng cãi vã với hầu như tất cả mọi người nhờ cái tính khí tự phụ và xu hướng chà đạp lên quyền lợi của kẻ khác. Robert thuyết phục được cô mà không gặp quá nhiều khó khăn.

Cô bước vào sảnh cùng anh giữa lúc điệu nhảy đang tạm lắng. Cô cúi đầu một cách vụng về, kiêu kỳ khi bước vào. Cô là một phụ nữ có ngoại hình kém sắc, với gương mặt và thân hình teo tóp cùng đôi mắt sáng rực. Cô hoàn toàn không có khiếu thẩm mỹ trong ăn mặc, và diện một đống ren đen cũ kỹ đính kèm một nhùm hoa violet giả gài bên lề mái tóc.

“Hãy hỏi Mrs. Pontellier xem cô ấy muốn nghe tôi chơi bản gì,” cô nhờ Robert. Cô ngồi bất động trước chiếc đàn piano, không chạm vào phím đàn, trong khi Robert chuyển lời nhắn của cô đến chỗ Edna ở cửa sổ. Một bầu không khí ngạc nhiên chung và sự hài lòng chân thành bao trùm lấy tất cả mọi người khi họ thấy nữ nghệ sĩ piano bước vào. Mọi người ổn định chỗ ngồi, và một bầu không khí chờ đợi bao trùm khắp nơi. Edna có chút lúng túng khi bị chú ý đặc biệt vì sự ưu ái của người phụ nữ nhỏ thó kiêu kỳ nọ. Cô không dám chọn, và nài nỉ Mademoiselle Reisz cứ tự nhiên chọn theo ý thích của mình.

Edna vốn là người mà cô tự nhận là rất yêu âm nhạc. Những giai điệu âm nhạc được thể hiện tròn trịa thường có cách gợi lên những bức tranh trong tâm trí cô. Thỉnh thoảng cô thích ngồi trong phòng vào những buổi sáng khi Madame Ratignolle chơi đàn hoặc luyện tập. Có một bản nhạc mà người phụ nữ đó hay chơi đã được Edna đặt tên là “Sự cô độc”. Đó là một khúc điệu ngắn, ai oán ở giọng thứ. Tên thực của bản nhạc là gì khác cơ, nhưng cô cứ gọi nó là “Sự cô độc”. Khi nghe bản nhạc ấy, trước trí tưởng tượng của cô hiện lên hình ảnh một người đàn ông đứng cạnh tảng đá hoang vắng bên bờ biển. Anh ta trần truồng. Tư thế của anh ta toát lên sự buông xuôi tuyệt vọng khi hướng mắt nhìn về một cánh chim đơn độc đang bay khuất xa dần.

Một bản nhạc khác gợi trong tâm trí cô hình ảnh một thiếu nữ kiều diễm mặc chiếc váy kiểu Đế chế, nhón những bước nhảy dịu dàng khi bước xuống đại lộ dài giữa những hàng rào cao vút. Lại có bản khác gợi nhớ đến lũ trẻ đang đùa giỡn, và một bản khác nữa chẳng gợi lên điều gì trên đời ngoài một quý cô đoan trang đang vuốt ve con mèo.

Ngay những nốt nhạc đầu tiên mà Mademoiselle Reisz đánh lên cây đàn piano đã tạo nên một luồng run rẩy buốt lạnh chạy dọc cột sống Mrs. Pontellier. Đây không phải là lần đầu tiên cô nghe một nghệ sĩ chơi piano. Có lẽ đây là lần đầu tiên cô sẵn sàng, có lẽ là lần đầu tiên tâm hồn cô được tôi luyện để đón nhận ấn tượng về chân lý trường tồn.

Cô chờ đợi những khung cảnh vật chất mà cô nghĩ sẽ tụ họp và bùng cháy trước trí tưởng tượng của mình. Cô chờ đợi trong vô vọng. Cô chẳng thấy bức tranh nào về sự cô độc, hy vọng, khát khao hay tuyệt vọng. Thế nhưng chính những xúc cảm ấy lại được đánh thức trong tâm hồn cô, lay động nó, quất quất vào nó, giống như những con sóng ngày ngày vỗ vào thân hình lộng lẫy của cô. Cô run rẩy, cô nghẹt thở, và nước mắt làmòa đi đôi mắt.

Nữ nghệ sĩ đã đàn xong. Cô đứng dậy, cúi chào theo kiểu cứng nhắc, cao ngạo của mình rồi bỏ đi, chẳng dừng lại để nhận lời cảm ơn hay tiếng vỗ tay nào. Khi đi ngang qua hành lang, cô vỗ nhẹ vào vai Edna.

“Nào, cô thấy âm nhạc của tôi thế nào?” cô hỏi. Người phụ nữ trẻ không thể thốt nên lời; cô siết chặt bàn tay của nghệ sĩ piano đầy xúc động. Mademoiselle Reisz nhận ra sự bấn loạn và cả những giọt nước mắt của cô. Cô lại vỗ nhẹ vào vai Edna và nói:

“Cô là người duy nhất đáng để tôi chơi cho nghe. Mấy kẻ kia á? Xì!” rồi cô lẹt xẹt, lách người bước tiếp dọc hành lang về phòng mình.

Nhưng cô đã nhầm về “mấy kẻ kia”. Tiếng đàn của cô đã khơi dậy cơn sốt nhiệt tình. “Thật là dạt dào cảm xúc!” “Đúng là một nghệ sĩ!” “Tôi vẫn luôn nói rằng chẳng ai có thể chơi Chopin giống như Mademoiselle Reisz!” “Khúc dạo đầu cuối cùng ấy! Chúa ơi! Nó làm rung chuyển cả con người ta!”

Trời đã khuya, và mọi người có chung ý định giải tán. Nhưng ai đó, có lẽ là Robert, lại nghĩ đến việc đi tắm biển vào giờ khắc huyền ảo ấy dưới ánh trăng huyền ảo đó.