Liệu tôi có đi quá xa trong bức chân dung vẽ nên thời đại chúng ta chăng? Tôi không lường trước sự quở trách ấy, mà lại là một sự quở trách khác—rằng tôi đã chứng minh quá nhiều qua những điều ấy. Bạn sẽ bảo với tôi rằng bức tranh tôi vừa bày biện mang hơi thở nhân tính của thời đại chúng ta, nhưng nó đồng thời cũng phản chiếu tất cả các quốc gia cùng chung một mức độ văn minh; bởi vì tất cả, không một ngoại lệ, đều đã sa ngã khỏi bản ngã tự nhiên do sự lạm dụng lý trí, trước khi họ có thể tìm đường quay trở lại với nó thông qua chính lý trí.

Thế nhưng, nếu chúng ta dành chút tâm sức suy ngẫm về đặc tính của thời đại mình, hẳn chúng ta sẽ phải ngạc nhiên trước sự tương phản giữa hiện tại và hình hài nhân tính thuở trước, đặc biệt là của người Hy Lạp. Chúng ta có cơ sở để tự hào về danh tiếng văn minh và tao nhã khi đem ra so sánh với một trạng thái xã hội thuần túy tự nhiên, nhưng lại không thể làm thế khi đối chiếu bản thân với bản chất của người Hy Lạp. Bởi vì bản chất ấy từng dung hòa trọn vẹn mọi vẻ quyến rũ của nghệ thuật cùng tất cả phẩm giá của sự thông thái, mà không hề rơi vào cảnh trở thành nạn nhân của những ảnh hưởng ấy như chúng ta ngày nay. Người Hy Lạp khiến chúng ta phải hổ thẹn không chỉ bởi sự giản dị vốn xa lạ với thời đại chúng ta; họ đồng thời còn là đối thủ, thậm chí thường là hình mẫu của chúng ta, ngay trong chính những điểm ưu việt mà chúng ta hay tìm đến để tự an ủi mỗi khi tiếc nuối cho cái bản chất phi tự nhiên trong lối sống của mình. Ta thấy dân tộc phi thường ấy cùng lúc dung hợp trọn vẹn cả hình thức lẫn nội dung, vừa biết triết lý vừa biết sáng tạo, vừa dịu dàng vừa mạnh mẽ, kết hợp trí tưởng tượng tuổi trẻ với sự minh triết của lý trí trong một nhân tính huy hoàng.

Vào thời kỳ văn hóa Hy Lạp—một buổi bình minh thức tỉnh của các năng lực tinh thần—các giác quan và tâm linh chưa hề bị tách rời thành những lãnh địa biệt lập; chưa có sự chia rẽ nào xé toạc chúng ra, đẩy chúng vào thế đối đầu thù địch và vạch ranh giới một cách rạch ròi. Thơ ca thuở ấy chưa hề trở thành kẻ thù của sự sắc sảo, và suy tưởng cũng không tự lăng nhục mình bằng cách sa đà vào những lời ngụy biện. Khi cần thiết, cả thơ ca lẫn sự sắc sảo đều có thể hoán đổi vai trò cho nhau, bởi lẽ cả hai đều tôn thờ chân lý theo những phương cách đặc thù của riêng mình. Dẫu lý trí có bay cao đến đâu đi nữa, nó vẫn kéo theo chất liệu bằng một thứ tinh thần đầy âu yếm, và dẫu có định nghĩa sự vật một cách sắc bén hay cứng nhắc, nó chưa bao giờ làm tổn hại đến những gì nó chạm vào. Quả thực, tâm thức Hy Lạp đã dịch chuyển con người và tái tạo họ trên một quy mô vĩ đại hơn trong vòng tròn hào quang của các vị thần; nhưng họ làm điều đó không phải bằng cách mổ xẻ bản tính con người, mà bằng cách ban cho nó những sự kết hợp mới mẻ, bởi vì toàn bộ bản tính con người đều được khắc họa trọn vẹn trong mỗi vị thần. Con đường mà chúng ta, những kẻ hiện đại, đang bước đi mới khác biệt làm sao! Chúng ta cũng dịch chuyển và phóng đại các cá nhân để tạo nên hình mẫu cho giống loài, nhưng chúng ta làm điều đó theo một cách mảnh vụn, chứ không phải bằng những sự kết hợp đã được cải biến, khiến cho việc gom góp từ các cá nhân khác nhau những yếu tố cấu thành nên toàn vẹn giống loài trở thành một nhu cầu tất yếu. Dường như các năng lực của tâm trí trong đời sống thực tế hoặc dưới góc độ kinh nghiệm đang biểu hiện nơi chúng ta một cách rời rạc hệt như cách các nhà tâm lý học phân tách chúng trong các trang sách vậy. Bởi vì chúng ta không chỉ thấy từng cá nhân, mà thấy cả những tầng lớp người rộng lớn, chỉ duy trì một phần năng lực của họ, trong khi những khả năng còn lại hầu như chẳng chớm nở lấy một mầm mống hoạt động nào, giống như tình trạng còi cọc của cây cối vậy.

Tôi không hề phớt lờ những lợi thế mà nhân loại đương đại—khi được nhìn nhận như một thể thống nhất và trong thế cân bằng của trí năng—có quyền đòi hỏi so với những gì ưu tú nhất của thế giới cổ đại; thế nhưng, nó buộc phải dấn thân vào cuộc tranh tài như một khối lượng đặc khít, và đọ sức với toàn bộ thế giới khác bằng cả thực thể của mình. Trong số những người hiện đại, liệu có ai dám bước ra, đối đầu tay đôi, và tranh giành giải thưởng của một nhân tính cao cả hơn với một công dân Athens?

Mối quan hệ bất lợi này của các cá nhân, dẫu đi kèm với những ưu thế to lớn của toàn giống loài, xuất phát từ đâu? Tại sao một cá nhân Hy Lạp lại có thể đủ tư cách làm biểu tượng cho thời đại của anh ta, và tại sao không một người hiện đại nào dám tự đứng ra làm điều tương tự như thế? Bởi vì tự nhiên với sức mạnh dung hợp vạn vật đã truyền trao những hình thái của nó cho người Hy Lạp, trong khi một trí năng chuyên việc chia cắt vạn vật lại ban truyền những hình thái của chúng ta cho chính chúng ta.

Chính văn hóa đã giáng những nhát dao ấy lên nhân tính hiện đại. Sự gắn kết nội tại của bản tính con người đã bị phá vỡ, và một cuộc chiến hủy diệt đã xé đôi các lực lượng hài hòa của nó ngay từ gốc rễ; một mặt, kinh nghiệm được mở rộng và tư duy rạch ròi hơn buộc các ngành khoa học phải tách rời nhau một cách sắc bén hơn, trong khi mặt khác, cỗ máy phức tạp hơn của các quốc gia lại đòi hỏi sự phân rẽ ngặt nghèo hơn giữa các giai cấp và ngành nghề trực thuộc. Trí năng trực giác và trí năng suy tưởng đã trừng mắt nhìn nhau từ những chiến hào đối lập, nơi các đường biên giới bị canh chừng bằng sự ghen tị và hoài nghi; và bằng cách tự giới hạn hoạt động của mình trong một phạm vi chật hẹp, con người đã tự tạo ra cho mình một thứ quyền lực mà thường thì nó sẽ kết thúc bằng việc khuất phục và áp bức tất cả các năng lực khác. Trong lúc một mặt, trí tưởng tượng xum xuê tàn phá những luống cày vốn ngốn bao mồ hôi công sức của trí tuệ; thì mặt khác, tinh thần trừu tượng lại bóp nghẹt ngọn lửa vốn dĩ có thể sưởi ấm trái tim và khơi bùng trí tưởng tượng.

Sự lật đổ này, dẫu khởi nguồn từ nghệ thuật và học thức trong cõi thẳm sâu của con người, đã được đẩy lên đến đỉnh điểm và hoàn tất bởi tinh thần canh tân trong chính trị. Chắc chắn, người ta có quyền kỳ vọng rằng cấu trúc đơn sơ của các nước cộng hòa nguyên thủy sẽ tồn tại lâu bền hơn sự kỳ quặc của phong tục nguyên thủy và những mối quan hệ cổ đại. Thế nhưng, thay vì vươn lên một bậc cao quý và thanh cao hơn của đời sống sinh vật, cơ chế ấy lại thoái hóa thành một thứ máy móc thông thường và thô kệch. Trạng thái nguyên sinh kiểu trùng ti thể của các quốc gia Hy Lạp—nơi mỗi cá nhân tận hưởng một đời sống độc lập, và khi cần thiết, có thể trở thành một thể thống nhất và trọn vẹn tách biệt—đã nhượng bộ một cơ chế tinh vi, nơi sự phân rẽ thành vô số mảnh vụn cuối cùng tạo ra một đời sống máy móc trong sự liên kết. Thế rồi, một vết nứt đã xé rách giữa nhà nước và giáo hội, giữa luật pháp và phong tục; sự thụ hưởng bị tách rời khỏi lao động, phương tiện khỏi mục đích, nỗ lực khỏi phần thưởng. Bản thân con người, bị xích chặt vĩnh viễn vào một mảnh nhỏ nhặt nhoà của cái toàn thể, giờ đây chỉ còn là một dạng thức vụn vặt; ngày đêm vây quanh tai chỉ là tiếng kêu đơn điệu của chiếc bánh xe quay cuồng mãi mãi không thôi, anh ta chẳng bao giờ phát triển được sự hài hòa trong bản thể của mình, và thay vì đóng ấn triện của nhân tính lên sinh mệnh mình, anh ta kết thúc cuộc đời mà chẳng khác gì hơn một bản khắc sống động của nghề nghiệp mà anh cống hiến, của khoa học mà anh mài giũa.

Mối quan hệ hết sức phiến diện và nghèo nàn này, gắn kết các thành phần biệt lập vào cái toàn thể, hoàn toàn không phụ thuộc vào những hình thái được ban phát một cách tự phát; bởi vì làm sao một cỗ máy phức tạp vốn luôn lẩn tránh ánh sáng lại có thể trao phó chính nó cho ý chí tự do của con người? Mối quan hệ ấy trái lại được áp đặt một cách nghiêm ngặt bởi những công thức cứng nhắc, nơi lý trí tự do của con người bị xích xiềng. Chữ nghĩa chết chóc chiếm lấy chỗ đứng của ý nghĩa sống động, và một trí nhớ được tôi luyện bỗng trở thành thứ la bàn an toàn hơn cả thiên bẩm lẫn cảm xúc.

Nếu cộng đồng hay nhà nước đo lường con người qua chức năng của anh ta, chỉ đòi hỏi ở các công dân trí nhớ, sự thông minh của một thợ thủ công, hay kỹ năng cơ khí, chúng ta chẳng có gì phải ngạc nhiên khi các năng lực khác của tâm trí bị bỏ bê nhằm ưu ái sự vun đắp độc tôn cho cái năng lực mang lại vinh quang và lợi lộc ấy. Đó là hệ quả tất yếu của một bộ máy thờ ơ với nhân cách và chỉ chăm chăm tìm kiếm kiến thức, đồng thời dung dưỡng sự tối tăm mù mịt nhất ở những khía cạnh khác nhằm phục vụ cho tinh thần luật lệ và trật tự; đó là kết quả buộc phải xảy ra nếu nó muốn các cá nhân khi hành 3thực những năng khiếu đặc thù phải đạt được chiều sâu dẫu họ buộc phải đánh đổi chiều rộng. Chúng ta hẳn đều biết rằng một thiên tài lỗi lạc không bao giờ khép chặt hoạt động của mình trong những biên giới của chức năng; thế nhưng những tài năng bình phàm lại nướng sạch toàn bộ năng lượng yếu ớt của họ vào cái nghề nghiệp mà số phận đã an bài; và nếu một chút năng lượng nào đó còn sót lại dành cho những sở thích cá nhân mà không tổn hại đến công việc chuyên môn, thì tình trạng ấy ngay lập tức hé lộ một tâm hồn đang bay cao vượt lên trên tầm vóc dung tục. Hơn nữa, việc sở hữu một năng lực vượt trội hơn công việc hiện tại hay mang trong mình những khát vọng trí tuệ cao quý của một kẻ tài năng—những thứ luôn tranh chấp với bổn phận công sở—hiếm khi nào là một điểm cộng trong mắt nhà nước. Nhà nước vốn vô cùng ghen tuông với quyền sở hữu độc tôn đối với các bề tôi của mình, đến mức thà rằng—và ta chẳng thể trách nhà nước vì điều này—các viên chức hãy thể hiện năng lực của họ dưới bóng dáng của vị thần tình ái Venus xứ Cytherea còn hơn là dưới bóng dáng của vị thần Uranian Venus cao cả.

Cứ thế, đời sống cá thể cụ thể bị dập tắt để cái toàn thể trừu tượng có thể duy trì sự sống thảm hại của nó, và nhà nước mãi mãi vẫn là một kẻ xa lạ đối với những công dân của mình, bởi vì cảm xúc chẳng tài nào tìm thấy nó ở bất cứ nơi đâu. Các nhà cầm quyền thấy mình buộc phải phân loại, và qua đó đơn giản hóa sự đa dạng của công dân, để rồi chỉ nhận thức nhân tính dưới một hình thức đại diện và qua lăng kính trung gian. Kết quả là họ hoàn toàn đánh mất tầm nhìn về nhân tính, và đánh đồng nó với một tạo vật nhân tạo đơn thuần của trí năng; trong khi về phần mình, các tầng lớp thần dân không khỏi đón nhận với thái độ lạnh lùng những thứ luật lệ chẳng mảy may đoái hoài gì đến nhân cách của họ. Cuối cùng, xã hội, mệt mỏi vì phải gánh chịu một thứ trọng tải mà nhà nước nhẫn tâm đùn đẩy chứ chẳng chịu giảm bớt chút đỉnh, bèn rệu rã và tan vỡ—một định mệnh từ lâu đã giáng xuống phần lớn các quốc gia châu Âu. Họ tan rã vào cái gọi là trạng thái tự nhiên luân lý, nơi quyền lực công cộng chỉ còn là một chức năng bổ sung, bị căm ghét và bịp bợm bởi những kẻ xem nó là điều tất yếu, và chỉ được tôn trọng bởi những ai có thể sống thiếu nó.

Bị kẹp chặt giữa hai gọng kìm, từ trong ra ngoài như thế, liệu nhân tính có thể đi theo con đường nào khác ngoài con đường mà nó đã chọn? Trí năng suy tưởng, khi theo đuổi những quyền lợi và giá trị bất khả xâm phạm trong cõi niệm giới, ắt hẳn phải trở nên xa lạ với thế giới cảm năng, và đánh mất tầm nhìn về vật chất để đổi lấy hình thức. Về phần mình, thế giới của các vấn đề công cộng, bị giam hãm trong một vòng tròn đơn điệu của các sự vật, và thậm chí bị kìm kẹp trong đó bởi những công thức cứng nhắc, đã bị dẫn dắt đến chỗ đánh mất sự sống và tự do của cái toàn thể, trong khi đồng thời trở nên nghèo nàn đi ngay trong chính lãnh địa của mình. Giống như trí năng suy tưởng từng bị cám dỗ mô phỏng thực tại theo thế giới khả giác, và nâng những luật lệ chủ quan của trí tưởng tượng thành những quy luật cấu thành sự tồn tại của sự vật, thì tinh thần nhà nước cũng lao đầu vào thái cực ngược lại, muốn biến một kinh nghiệm cục bộ và mảnh vụn thành thước đo cho mọi sự quan sát, và áp dụng không ngoại lệ vào tất cả mọi vấn đề những quy tắc của nghề nghiệp chuyên môn của chính nó. Trí năng suy tưởng tất yếu phải trở thành mồi ngon cho một thứ sự tinh vi hão huyền, còn tinh thần nhà nước thành nạn nhân của một chủ nghĩa kinh viện hẹp hòi; bởi vì kẻ trước thì đứng quá cao để nhìn thấy cá nhân, còn kẻ sau lại đứng quá thấp để bao quát toàn cục. Thế nhưng bất lợi của khuynh hướng tư duy này không chỉ dừng lại ở tri thức và sự sản xuất tinh thần; nó còn lan sang cả hành động và cảm xúc. Chúng ta đều biết rằng tính nhạy cảm của tâm trí phụ thuộc vào độ sống động về cường độ, và sự phong phú của trí tưởng tượng về biên độ. Giờ đây, sự thống trị của năng lực phân tích ắt phải tước đi sự ấm áp và năng lượng của trí tưởng tượng, đồng thời một phạm vi đối tượng bị thu hẹp cũng sẽ làm suy giảm sự giàu có của nó. Chính vì lý do này mà nhà tư duy trừu tượng thường có một trái tim lạnh lùng, bởi vì anh ta mổ xẻ những ấn tượng vốn chỉ lay động tâm trí qua sự kết hợp hoặc tính toàn vẹn của chúng; mặt khác, người của thương trường, nhà chính trị, lại thường có một trái tim chật hẹp, bởi vì bị giam cầm trong vòng tròn chật hẹp của công việc, trí tưởng tượng của anh ta chẳng thể mở rộng hay thích ứng với một cách nhìn nhận sự vật khác đi.

Chủ đề của bài viết đã dẫn dắt tôi một cách tự nhiên đến việc làm nổi bật xu hướng đau buồn của thời đại chúng ta và chỉ ra những cội nguồn của cái ác, mà không đặt ra cho bản thân sứ mệnh vạch ra những sự bù đắp mà tự nhiên ban tặng. Tôi sẵn sàng thừa nhận với bạn rằng, dẫu sự chia rẽ bản thể này mang lại bất lợi cho các cá nhân, thì đây lại là con đường duy nhất rộng mở cho sự tiến bộ của giống loài. Điểm mà chúng ta thấy nhân tính đạt tới ở người Hy Lạp không nghi ngờ gì nữa chính là một đỉnh cao cực đại; nó không thể dừng lại ở đó cũng không thể vươn cao hơn nữa. Nó không thể dừng lại ở đó, bởi vì tổng số những khái niệm đã thu nhận được buộc trí tuệ một cách tất yếu phải đoạn tuyệt với cảm xúc và trực giác, để tiến tới sự minh bạch trong tri thức. Nó cũng chẳng thể vươn cao hơn nữa, bởi vì chỉ trong một mức độ nhất định nào đó thì sự minh bạch mới có thể dung hòa với một độ phong phú và ấm áp nhất định. Người Hy Lạp đã chạm tới giới hạn ấy, và để tiếp tục tiến bước trên con đường văn hóa, họ, cũng như chúng ta, buộc phải từ bỏ tính toàn vẹn trong bản thể của mình, và dấn bước theo những con đường khác nhau, biệt lập để kiếm tìm chân lý.

Chẳng còn cách nào khác để phát triển muôn vàn năng khiếu của con người ngoài việc đẩy chúng vào thế đối kháng lẫn nhau. Sự đối kháng của các lực lượng này chính là công cụ vĩ đại của văn hóa, nhưng nó chỉ là một công cụ: bởi vì bao lâu sự đối kháng này còn tiếp diễn thì con người vẫn chỉ đang trên đường hướng tới văn hóa mà thôi. Chính vì các năng lực đặc thù ấy bị cô lập trong con người, và vì chúng tự gánh lấy sứ mệnh áp đặt mọi thứ luật pháp độc tôn, nên chúng mới lao vào cuộc xung đột với chân lý của vạn vật, và buộc thứ thông lệ thường tình vốn vẫn bám lấy các hiện tượng bên ngoài một cách kiên định phải lặn lội đi tìm bản chất thực sự của sự vật. Trong lúc trí năng thuần túy tiếm quyền trong thế giới cảm năng, và chủ nghĩa kinh nghiệm mưu toan khuất phục trí năng ấy dưới những điều kiện của kinh nghiệm, thì hai định hướng kình địch này vươn đến sự phát triển cao nhất có thể, và vắt kiệt toàn bộ biên độ lãnh địa của chúng. Trong lúc một mặt, trí tưởng tượng bằng sự độc tài của nó liều lĩnh phá hủy trật tự thế giới, thì mặt khác, nó lại buộc lý trí phải vươn lên những cội nguồn tối cao của tri thức, và khẩn cầu sự trợ giúp của quy luật tất yếu để chống lại sự lề thói ngự trị của trí tưởng tượng ấy.

Bị dẫn dắt bởi một tinh thần độc đoán trong các năng lực của mình, cá nhân một cách bi thảm sẽ bước vào con đường lầm lỗi; thế nhưng toàn bộ giống loài lại được dẫn dắt đến với chân lý. Chỉ bằng cách thu gom toàn bộ năng lượng của tâm trí vào một tiêu điểm duy nhất, và tập trung một sức mạnh đơn độc vào bản thể của mình, chúng ta mới phần nào chắp cánh cho cỗ máy bị cô lập ấy, và thúc đẩy nó tiến xa một cách nhân tạo vượt ra ngoài những biên giới mà tự nhiên dường như đã áp đặt lên nó. Nếu chắc chắn rằng tất cả các cá nhân loài người gộp lại sẽ chẳng bao giờ, với thứ thị lực được tự nhiên ban cho, có thể nhìn thấy một vệ tinh của Sao Mộc—thứ vốn được phát hiện bởi kính viễn vọng của nhà thiên văn học—thì cũng chắc chắn không kém rằng trí năng con người sẽ chẳng bao giờ sản sinh ra được phép phân tích vô cực hay triết học phê phán thuần lý, nếu trong những nhánh cụ thể được định sẵn cho sứ mệnh này, lý trí không tự dấn thân vào các nghiên cứu chuyên sâu, và nếu, sau khi đã tự giải phóng khỏi mọi chất liệu, nó không dùng thứ sức mạnh trừu tượng tối thượng để ban cho con mắt tâm linh của con người nguồn lực thiết yếu hầu có thể dòm thấu cõi tuyệt đối. Thế nhưng câu hỏi đặt ra là, liệu một tâm hồn bị hấp thụ hoàn toàn trong lý trí thuần túy và trực giác ấy có còn đủ sức thoát khỏi những gông xiềng nghiêm ngặt của logic, để dấn thân vào hành động tự do của thơ ca, và nắm bắt tính cá biệt của sự vật bằng một giác quan trung thực và thuần khiết? Tại đây, ngay cả với những thiên tài uyên bác nhất, tự nhiên cũng áp đặt một ranh giới mà họ không thể vượt qua, và chân lý sẽ tiếp tục tạo ra những vị tử đạo chừng nào triết học vẫn còn bị thu hẹp trong nhiệm vụ chính là đi tìm thứ vũ khí để chống lại những sai lầm.

Dù lợi ích cuối cùng cho toàn thể thế giới từ sự hoàn thiện tách biệt và chuyên biệt này của các năng lực con người có là gì đi chăng nữa, thì cũng không thể chối cãi rằng mục đích tối hậu ấy của vũ trụ—thứ bắt chúng phải cống hiến cho loại hình văn hóa này—lại là một nguyên nhân gây đau khổ, và tựa như một lời nguyền rủa đối với các cá nhân. Tôi thừa nhận rằng các bài tập thể dục trong phòng gym nhào nặn nên những thân hình lực lưỡng; nhưng vẻ đẹp chỉ thực sự phát triển nhờ sự uyển chuyển tự do và bình đẳng của các chi. Tương tự như vậy, sự căng cứng của các năng lực tinh thần bị cô lập có thể tạo ra những con người phi thường; nhưng chỉ có sự cân bằng được tôi luyện hoàn hảo của những năng lực ấy mới có thể sinh ra những con người hạnh phúc và toàn diện. Và chúng ta sẽ đứng ở vị trí nào trong mối quan hệ với các thời đại quá khứ lẫn tương lai nếu sự hoàn thiện của bản tính con người đòi hỏi một sự hy sinh tột cùng đến thế? Trong trường hợp ấy, chúng ta hóa thành những kẻ nô lệ của nhân tính, chúng ta đã tiêu tốn sức lực của mình vào những công việc hèn m hạ cho nó trong suốt vài ngàn năm trời, và chúng ta đã đóng lên tấm thân bị sỉ nhục, bị tàn phẩy của mình cái dấu ấn nhục nhã của kiếp nô lệ này—tất cả những điều đó chỉ để các thế hệ tương lai, trong một không gian nhàn rỗi hạnh phúc, có thể hiến dâng bản thân cho công cuộc chữa lành sức khỏe luân lý của họ, và phát triển toàn vẹn bản tính con người thông qua nền văn hóa tự do của họ.

Nhưng liệu có đúng là con người phải phớt lờ chính mình vì bất kỳ mục đích nào đi chăng nữa? Liệu tự nhiên có thể tước đoạt khỏi chúng ta, vì bất kỳ mục đích gì, sự hoàn thiện mà mục tiêu của lý trí đã vạch sẵn cho chúng ta hay không? Chắc chắn không thể có chuyện sự hoàn thiện của từng năng lực riêng lẻ lại đòi hỏi sự hy sinh của toàn bộ bản thể; và ngay cả khi quy luật tự nhiên mang xu hướng chuyên đoán ấy, chúng ta vẫn phải có đủ năng lực để tái tạo lại bằng một nghệ thuật siêu việt toàn bộ bản thể của mình—thứ vốn đã bị nghệ thuật hạ tầng kia hủy diệt.