Tiểu Luận Thẩm Mỹ Của Friedrich Schiller

Lượt đọc: 405 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Thư Thứ Mười Hai.

❊ ❊ ❊

Công việc hay nhiệm vụ kép này — bao gồm việc biến những điều kiện cần thiết thành hiện thực bên trong chúng ta và việc biến chính chúng ta thành hiện thực tuân theo quy luật tất yếu — được thúc đẩy như một bổn phận bởi hai thế lực đối lập, vốn được gọi một cách chính đáng là các thôi thúc hay bản năng, bởi vì chúng thúc đẩy chúng ta hiện thực hóa đối tượng của chúng. Thôi thúc thứ nhất trong số này, mà tôi sẽ gọi là bản năng cảm tính, xuất phát từ sự tồn tại thể lý của con người, hoặc từ bản chất cảm tính; và chính bản năng này có xu hướng giam hãm con người trong giới hạn của thời gian, đồng thời biến anh ta thành một sinh vật mang tính vật chất — tôi không nói là ban cho anh ta vật chất, bởi vì để làm được điều đó, cần phải có một hoạt động tự do nhất định của nhân ngã, thứ mà khi tiếp nhận vật chất, sẽ phân biệt nó với Bản ngã, hay phần vĩnh cửu. Bằng từ vật chất, ở đây tôi chỉ hiểu là sự biến đổi hoặc thực tại lấp đầy thời gian. Do đó, bản năng này đòi hỏi phải có sự thay đổi, và thời gian phải chứa đựng một điều gì đó. Trạng thái chỉ đơn thuần được lấp đầy ấy của thời gian được gọi là cảm giác, và chỉ trong trạng thái này, sự tồn tại thể lý mới biểu lộ chính nó.

Vì vạn vật trong thời gian đều có tính kế tiếp, nên tự thân sự kiện đó suy ra rằng một điều gì đó đang tồn tại: toàn bộ phần còn lại đều bị loại trừ. Khi một nốt nhạc trên một nhạc cụ được tấu lên, trong số tất cả những nốt mà nó có tiềm năng mang lại, chỉ có nốt duy nhất này là thực tế. Khi con người thực sự bị biến đổi, khả năng vô tận của tất cả các biến đổi khác ở anh ta bị giới hạn trong phương thức tồn tại duy nhất này. Như vậy, tác động độc quyền của thôi thúc cảm tính có hệ quả tất yếu là sự giới hạn ngặt nghèo nhất. Ở trạng thái này, con người chỉ là một thể thống nhất về mặt đại lượng, một khoảnh khắc trọn vẹn trong thời gian; hay nói cho đúng hơn, anh ta không thực sự tồn tại, bởi vì nhân ngã của anh ta bị áp chế bao lâu mà cảm giác còn thống trị anh ta và cuốn thời gian theo cùng.

Bản năng này mở rộng lãnh hạt của nó trên toàn bộ phạm vi hữu hạn ở con người, và vì hình thái chỉ được mặc khải qua vật chất, và cái tuyệt đối chỉ thông qua những giới hạn của nó, nên toàn bộ sự biểu hiện của bản chất con người, khi phân tích kỹ lưỡng, đều gắn liền với bản năng cảm tính. Nhưng dẫu cho chỉ có bản năng này đánh thức và phát triển những gì tồn tại tiềm ẩn ở con người, thì chính nó lại là thứ khiến cho sự hoàn thiện của anh ta trở thành bất khả thi. Nó trói buộc tâm linh vốn có xu hướng vươn cao hơn vào thế giới giác quan bằng những mối liên kết không thể hủy diệt, và nó kéo trở lại những giới hạn của hiện tại phần trừu tượng vốn đã có sự phát triển tự do trong lĩnh vực của cái vô hạn. Chắc chắn rằng, tư duy có thể thoát khỏi nó trong chốc lát, và một ý chí kiên định có thể chống lại các đòi hỏi của nó một cách đắc thắng; nhưng chẳng mấy chốc, bản chất bị nén ép lại khôi phục các quyền của mình để trao cho sự tồn tại của chúng ta một thực tại uy quyền, trao cho nó nội dung, bản chất, tri thức, và một mục đích cho hoạt động của chúng ta.

Thôi thúc thứ hai, có thể được gọi là bản năng hình thức, xuất phát từ sự tồn tại tuyệt đối của con người, hoặc từ bản chất lý tính của anh ta, và có xu hướng giải phóng, mang lại sự hài hòa cho tính đa dạng trong các biểu hiện của nó, đồng thời duy trì nhân ngã bất chấp mọi thay đổi về trạng thái. Vì nhân ngã này, là một thể thống nhất tuyệt đối và bất khả phân, không bao giờ có thể mâu thuẫn với chính mình, đúng như chúng ta hằng là mãi mãi, nên thôi thúc này — vốn có xu hướng duy trì nhân ngã — không bao giờ có thể đòi hỏi tại bất kỳ thời điểm nào một điều gì khác ngoài những gì nó đòi hỏi và yêu cầu mãi mãi. Do đó, nó quyết định cho mọi thời gian những gì nó quyết định ngay lúc này, và ra lệnh ngay lúc này những gì nó ra lệnh cho mãi mãi. Vì thế, nó ôm trùm toàn bộ chuỗi thời gian, hoặc điều đó cũng có nghĩa là, nó xóa bỏ thời gian và sự thay đổi. Nó muốn cái hiện thực phải mang tính tất yếu và vĩnh cửu, và nó muốn cái vĩnh cửu và tất yếu phải là hiện thực; nói theo cách khác, nó hướng tới chân lý và công lý.

Nếu bản năng cảm tính chỉ tạo ra những ngẫu nhiên tính, thì bản năng hình thức ban hành các định luật — định luật cho mọi phán đoán khi bàn về tri thức, định luật cho mọi ý chí khi bàn về hành động. Do đó, dù chúng ta nhận thức một đối tượng hay quan niệm một giá trị khách quan cho một trạng thái của chủ thể, dù chúng ta hành động dựa trên tri thức hay biến cái khách quan thành nguyên tắc quyết định cho trạng thái của mình; thì trong cả hai trường hợp, chúng ta đều tước đoạt trạng thái này khỏi quyền tài phán của thời gian, và quy cho nó tính hiện thực đối với mọi người và mọi thời đại, nghĩa là tính phổ quát và tính tất yếu. Cảm xúc chỉ có thể nói rằng: "Điều đó là đúng đối với chủ thể này và vào lúc này," và có thể sẽ xuất hiện một khoảnh khắc khác, một chủ thể khác, tước bỏ sự khẳng định khỏi cảm xúc hiện thời. Nhưng một khi tư duy đã phán quyết và cất lời: "Đó là sự thật," nó định đoạt cho đến muôn đời, và tính hiệu lực trong quyết định của tư duy được bảo đảm bởi chính nhân ngã — thứ thách thức mọi đổi thay. Khuynh hướng chỉ có thể nói rằng: "Điều đó là tốt cho cá tính và nhu cầu hiện tại của bạn"; nhưng dòng chảy biến đổi của sự việc sẽ cuốn phăng chúng đi, và điều bạn tha thiết khao khát hôm nay sẽ trở thành đối tượng ghê tởm của bạn vào ngày mai. Nhưng khi cảm quan đạo đức cất lời: "Điều đó nên được thực hiện," nó định đoạt mãi mãi. Nếu bạn thừa nhận chân lý bởi vì đó là chân lý, và nếu bạn thực thi công lý bởi vì đó là công lý, thì bạn đã biến một trường hợp cụ thể thành định luật cho mọi trường hợp có thể xảy ra, và đối xử với một khoảnh khắc trong cuộc đời bạn như thể cõi vĩnh hằng.

Theo đó, khi thôi thúc hình thức chiếm ưu thế và đối tượng thuần túy hành động bên trong chúng ta, bản thể đạt đến sự khai hoa kết trái rực rỡ nhất, mọi rào cản tiêu tan, và từ thể thống nhất đại lượng mà con người từng bị giam hãm bởi tính cảm tính chật hẹp, anh ta vươn lên thể thống nhất của ý niệm — thứ bao trùm và bắt toàn bộ lĩnh vực hiện tượng phải phục tùng. Trong suốt quá trình này, chúng ta không còn ở trong thời gian nữa, mà thời gian ở trong chúng ta cùng với sự kế tiếp vô tận của nó. Chúng ta không còn là những cá nhân đơn lẻ mà là một giống loài; phán đoán của mọi tâm linh được thể hiện qua phán đoán của chính chúng ta, và sự lựa chọn của mọi trái tim được đại diện bởi hành động của chính chúng ta.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 14 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.