Từ chính khái niệm về tự do, ta thấy tự do là một nguyên lý chủ động chứ không phải thụ động; thế nhưng, sự tự do ấy tự nó lại là một kết quả của tự nhiên (hiểu theo nghĩa rộng nhất của từ này) chứ không phải do con người tạo ra, và vì lẽ đó nó có thể được thúc đẩy hay cản trở bằng các phương tiện tự nhiên—đó là hệ quả tất yếu từ những điều đã bàn ở trước. Tự do chỉ bắt đầu xuất hiện khi con người đã hoàn thiện, và khi hai động lực cơ bản đều đã được phát triển. Tự do sẽ thiếu vắng chừng nào con người còn chưa hoàn chỉnh, và chừng nào một trong hai động lực ấy bị loại trừ; đồng thời, nó sẽ được khôi phục nhờ bất kỳ điều gì trả lại cho con người tính toàn vẹn của mình.

Do đó, dù xét trên toàn thể loài người hay ở từng cá nhân, ta đều có thể nhận diện thời điểm khi con người chưa hoàn thiện và khi một trong hai sự loại trừ đang chi phối duy nhất trong anh ta. Chúng ta biết rằng con người bắt đầu đơn thuần bằng sự sống, rồi mới kết thúc ở hình thức; anh ta mang tính cá thể nhiều hơn là tính nhân cách, và bắt đầu từ cái hữu hạn để hướng tới cái vô hạn. Vì thế, động lực cảm tính đi vào hoạt động trước động lực lý tính, bởi cảm giác luôn có trước ý thức; và chính trong sự ưu tiên của động lực cảm tính này, ta tìm thấy chìa khóa mở ra lịch sử của toàn bộ sự tự do ở con người.

Trên thực tế, có một thời điểm mà bản năng sống—khi chưa bị đối lập với bản năng hình thức—hoạt động như tự nhiên và như sự tất yếu; khi ấy, tính cảm tính là một sức mạnh bởi vì con người thực sự chưa bắt đầu; bởi lẽ ngay cả ở con người, chẳng thể có sức mạnh nào khác ngoài ý chí của chính anh ta. Nhưng khi con người đạt tới năng lực tư duy, lý trí trái lại sẽ trở thành sức mạnh, và sự tất yếu đạo đức hay logic sẽ thế chỗ cho sự tất yếu vật lý. Do đó, sức mạnh cảm tính phải bị triệt tiêu trước khi quy luật chi phối nó có thể được thiết lập. Việc một cái gì đó chưa từng có bắt đầu xuất hiện là chưa đủ; trước tiên, một cái gì đó đã bắt đầu phải kết thúc. Con người không thể bước ngay lập tức từ tính cảm tính sang tư duy. Anh ta phải lùi lại một bước, vì chỉ khi một sự quy định bị chế ngự thì sự quy định đối lập mới có thể diễn ra. Cho nên, để đổi lấy sự tự do chủ động thay cho tự do thụ động, đổi lấy một sự quy định chủ động thay cho sự quy định thụ động, trong khoảnh khắc anh ta phải giải phóng mình khỏi mọi sự quy định, và phải trải qua một trạng thái của tính có thể quy định thuần túy. Khi đó, ở một chừng mực nào đó, anh ta phải trở lại trạng thái bất định phủ định thuần túy vốn có trước khi các giác quan của anh ta bị tác động bởi bất kỳ điều gì. Nhưng trạng thái ấy vốn hoàn toàn trống rỗng mọi nội dung, còn bài toán hiện giờ là làm sao hòa hợp được một sự quy định bình đẳng và một tính có thể quy định vô hạn tương đương với sự trọn vẹn lớn nhất có thể, bởi từ tình thế này, một điều gì đó tích cực phải lập tức nảy sinh. Sự quy định mà con người nhận được qua cảm giác phải được bảo tồn, để anh ta không đánh mất thực tại; nhưng đồng thời, với tư cách là cái hữu hạn, nó phải bị chế ngự để một tính có thể quy định không giới hạn có thể diễn ra. Vậy vấn đề cốt yếu nằm ở chỗ triệt tiêu sự quy định về phương thức tồn tại nhưng đồng thời vẫn bảo tồn nó, điều này chỉ có thể thực hiện theo một cách duy nhất: đặt một sự quy định khác đối lập với nó. Hai đĩa cân ở trạng thái cân bằng khi cả hai đều trống rỗng; chúng cũng ở trạng thái cân bằng khi vật chứa bên trong có trọng lượng ngang nhau.

Như vậy, để chuyển từ cảm giác sang tư duy, tâm hồn phải đi qua một vị trí trung gian, nơi tính cảm thụ và lý trí đồng thời hoạt động, và do đó chúng triệt tiêu năng lực quy định của nhau, rồi thông qua sự đối kháng ấy mà tạo ra một sự phủ định. Tình thế trung gian này—nơi tâm hồn không bị cưỡng bức về mặt vật lý lẫn đạo đức, song lại chủ động theo cả hai hướng—về bản chất xứng đáng được gọi là một tình thế tự do; và nếu ta gọi trạng thái quy định cảm tính là thuộc về vật lý, trạng thái quy định lý tính là thuộc về logic hay đạo đức, thì trạng thái quy định thực tế và chủ động ấy phải được gọi là trạng thái thẩm mỹ.