Khi chúng ta chỉ mải miết suy diễn ý niệm phổ quát về cái đẹp từ khái niệm bản chất con người nói chung, chúng ta chỉ cần xem xét trong bản chất ấy những giới hạn vốn được thiết lập một cách cốt yếu và không thể tách rời khỏi khái niệm về thể hữu hạn. Mà không cần bận tâm đến những sự hạn chế ngẫu nhiên mà bản chất con người có thể gánh chịu trong thế giới hiện tượng thực tại, chúng ta đã rút ra khái niệm về bản chất này trực tiếp từ lý trí, như một cội nguồn của mọi tính tất yếu, và lý tưởng về cái đẹp đã được ban tặng cho chúng ta đồng thời với lý tưởng về nhân tính.

Nhưng giờ đây, chúng ta đang bước xuống từ cõi vòm của những ý niệm để đến với mảnh đất của hiện thực, nhằm tìm kiếm con người trong một trạng thái xác định, và hệ quả là trong những giới hạn không bắt nguồn từ khái niệm thuần khiết về nhân tính, mà từ những hoàn cảnh bên ngoài và từ việc sử dụng tự do một cách ngẫu nhiên. Song, dẫu cho sự giới hạn của ý niệm nhân tính có thể vô cùng đa tạp ở từng cá thể, nội dung của ý niệm này vẫn đủ để dạy chúng ta rằng ta chỉ có thể rời xa nó qua hai ngả đường trái ngược. Bởi vì, nếu sự hoàn thiện của con người nằm ở nguồn năng lực hài hòa giữa các sức mạnh cảm tính và tinh thần của mình, thì cậu ta chỉ có thể thiếu hụt sự hoàn thiện ấy do sự thiếu vắng tính hài hòa và sự thiếu vắng năng lực. Thế nên, trước khi nhận được sự minh chứng của kinh nghiệm về vấn đề này, lý trí cũng đủ sức bảo đảm với chúng ta rằng ta sẽ bắt gặp con người thực tại – và do đó là con người bị giới hạn – ở trạng thái căng thẳng hoặc chùng xuống, tùy theo việc hoạt động độc quyền của những sức mạnh biệt lập làm rối loạn sự hài hòa trong hữu thể họ, hay tùy theo việc sự thống nhất trong bản chất họ dựa trên sự chùng xuống đồng đều của các sức mạnh thể xác và tinh thần. Những giới hạn đối lập này, như chúng ta sắp chứng minh, bị tiêu trừ bởi cái đẹp – thứ tái lập sự hài hòa ở con người khi họ đang bị kích động, và tái lập năng lực ở con người khi họ đang chùng xuống; và bằng cách này, phù hợp với bản chất của cái đẹp, nó khôi phục trạng thái giới hạn về một trạng thái tuyệt đối, đồng thời biến con người thành một thể toàn vẹn, hoàn hảo trong chính mình.

Do đó, cái đẹp tuyệt nhiên không hề phủ nhận trong hiện thực cái ý niệm mà ta đã tạo ra về nó trong tư biện; chỉ là tác động của nó ở đây kém tự do hơn nhiều so với trong lĩnh vực lý thuyết – nơi chúng ta đã có thể vận dụng nó vào khái niệm thuần khiết về nhân tính. Ở con người, theo như kinh nghiệm phơi bày cho chúng ta thấy, cái đẹp vấp phải một chất liệu vốn đã tổn thương và đầy kháng cự, thứ tước đi ở cái đẹp sự hoàn thiện lý tưởng để bù đắp lại bằng phương thức tồn tại cá biệt của chính chất liệu ấy. Theo đó, trong hiện thực, cái đẹp sẽ luôn biểu hiện như một chủng loại đặc thù và bị giới hạn, chứ không phải như một loài thuần túy; trong những tâm trí bị kích động và căng thẳng, nó sẽ đánh mất sự tự do và tính đa dạng; trong những tâm trí chùng xuống, nó sẽ đánh mất sinh lực hồi sinh; nhưng chúng ta, những kẻ đã trở nên quen thuộc với bản chất thực sự của hiện tượng đầy mâu thuẫn này, sẽ không thể bị dẫn dụ đi lầm đường lạc lối. Chúng ta sẽ không hùa theo đám đông các nhà phê bình lớn trong việc định hình khái niệm của họ dựa trên những trải nghiệm rời rạc, cũng như không bắt khái niệm ấy phải chịu trách nhiệm cho những khiếm khuyết mà con người bộc lộ dưới ảnh hưởng của chúng. Trái lại, chúng ta thừa biết rằng chính con người mới là kẻ chuyển giao những sự bất toàn trong cá tính của mình sang cho cái đẹp, là kẻ luôn ngáng đường sự hoàn thiện của chúng bằng giới hạn chủ quan của bản thân, đồng thời hạ thấp lý tưởng tuyệt đối của cái đẹp xuống thành hai dạng thức hiện tượng bị giới hạn.

Người ta từng đưa ra quan điểm rằng vẻ đẹp dịu dàng dành cho một tâm trí đang rệu rã, còn vẻ đẹp mạnh mẽ dành cho một tâm trí đang căng cứng. Nhưng tôi gọi một con người là rệu rã khi kẻ đó chìm đắm dưới sức ép của cảm xúc nhiều hơn là dưới sức ép của các khái niệm. Mọi sự thống trị độc tôn của một trong hai xung năng nền tảng ấy đều là một trạng thái cưỡng bức và bạo lực đối với con người, và sự tự do chỉ hiện hữu khi hai bản chất của cậu ta hợp tác với nhau. Theo đó, con người bị chi phối phần lớn bởi cảm xúc, hay đang rệu rã về mặt cảm tính, sẽ được giải phóng và tháo cũi sổ lồng nhờ vào chất liệu. Do đó, vẻ đẹp mềm mại và uyển chuyển, để thỏa mãn bài toán kép này, buộc phải thể hiện bản thân dưới hai diện mạo – trong hai hình thái rõ rệt. Đầu tiên, dưới dạng một hình thái ở trạng thái tĩnh, nó sẽ làm dịu đi đời sống hoang dã, và dọn đường từ cảm xúc bước sang tư duy. Thứ hai, như một hình ảnh sống động, nó sẽ trang bị cho hình thái trừu tượng một sức mạnh cảm tính, đồng thời dẫn dắt khái niệm quay trở lại với trực giác và dẫn dắt quy luật quay về với cảm xúc. Sứ mệnh đầu tiên, nó dành cho con người tự nhiên; sứ mệnh thứ hai, nó dành cho con người nghệ thuật. Nhưng vì nó không nắm giữ quyền uy tuyệt đối trên chất liệu của mình trong cả hai trường hợp, mà lại phụ thuộc vào những gì được cung cấp hoặc bởi tự nhiên vô hình hài hay nghệ thuật phi tự nhiên, nên trong cả hai trường hợp, nó đều sẽ mang những dấu vết từ cội nguồn của mình, để rồi có lúc tự đánh mất chính nó nơi đời sống vật chất, có lúc lại lạc lối nơi hình thái thuần túy mang tính trừu tượng.

Để có thể vươn tới một khái niệm về việc làm thế nào cái đẹp có thể trở thành phương tiện xóa bỏ sự chùng rệu kép này, chúng ta phải khám phá nguồn cội của nó trong tâm trí con người. Vì vậy, hãy chuẩn bị tinh thần để lưu lại thêm một chút nữa trong cõi vực tư biện, để rồi sau đó rời bỏ nó mãi mãi, và tiến bước với một chỗ đứng vững chãi hơn trên mảnh đất kinh nghiệm.