Khi con người còn ở trong trạng thái thể lý nguyên thủy, chàng chỉ chịu sự tác động một cách thụ động từ thế giới cảm tính, và vẫn hoàn toàn đồng nhất với thế giới ấy; chính vì thế, thế giới bên ngoài hãy còn chưa có sự tồn tại khách quan đối với chàng. Khi chàng bắt đầu bước vào trạng thái tâm hồn thẩm mỹ để nhìn nhận thế giới một cách khách quan, thì khi ấy nhân cách của chàng mới tách rời khỏi thế giới, và thế giới hiện lên trước mắt chàng như một thực tại khách quan, bởi một lẽ giản đơn là chàng đã không còn là một phần đồng nhất của thế giới ấy nữa.

Điều đầu tiên kết nối con người với vũ trụ bao la chính là năng lực chiêm nghiệm phản tư. Trong khi ham muốn chộp lấy đối tượng ngay tức khắc, thì phản tư lại đẩy đối tượng ra một khoảng cách và thu nhận nó làm của riêng một cách bất khả xâm phạm, cứu nó khỏi lòng tham của dục vọng. Tính tất yếu của cảm giác mà con người từng tuân theo trong giai đoạn chỉ có thuần cảm giác nay giảm bớt trong giai đoạn phản tư; các giác quan tạm thời lắng xuống; thậm chí thời gian trôi mau cũng dừng lại trong lúc những tia ý thức phân tán đang tụ hội và định hình; một hình ảnh của vô hạn phản chiếu trên mảnh đất phù du. Ngay khi ánh sáng bừng lên trong con người, bóng đêm bên ngoài chàng không còn nữa; ngay khi trong tâm hồn chàng có sự bình yên, bão tố liền dịu xuống khắp vũ trụ, và những sức mạnh giao tranh của tự nhiên tìm thấy sự tĩnh lặng trong những giới hạn đã định. Do đó, ta không lấy làm lạ khi các truyền thuyết cổ đại ám chỉ những biến đổi lớn lao trong thế giới nội tâm con người ấy tựa như một cuộc cách mạng trong tự nhiên xung quanh, và tượng trưng hóa tư duy đang chiến thắng các quy luật của thời gian bằng hình tượng thần Zeus, vị thần chấm dứt thời trị vì của thần Saturn.

Chừng nào con người còn rút ra cảm giác từ sự tiếp xúc với tự nhiên, chàng vẫn là nô lệ của nàng; nhưng ngay khi chàng bắt đầu suy ngẫm về các đối tượng và quy luật của nàng, chàng trở thành kẻ ban hành luật pháp cho nàng. Tự nhiên, vốn trước đây ngự trị trên chàng như một thế lực, giờ đây mở rộng ra trước mắt chàng như một đối tượng. Những gì mang tính khách quan đối với chàng thì không thể có quyền lực trên chàng, bởi để trở thành khách quan, nó buộc phải trải nghiệm chính sức mạnh của chàng. Chừng nào và bao lâu mà chàng còn áp đặt hình thức lên vật chất, chàng không thể bị tổn thương bởi tác động của nó; vì một linh hồn chỉ có thể bị tổn thương bởi những gì tước đi sự tự do của nó. Trái lại, chàng chứng tỏ sự tự do của chính mình bằng cách ban hình thức cho những gì vô định; nơi nào khối lượng ngự trị nặng nề và không hình thù, nơi nào những đường nét mơ hồ cứ hoài dao động giữa những ranh giới bất định, nơi ấy sự sợ hãi ngự trị; nhưng con người vươn lên trên mọi nỗi kinh hoàng tự nhiên ngay khi chàng biết cách nhào nặn nó, và biến nó thành đối tượng cho nghệ thuật của mình. Ngay khi chàng giữ vững sự độc lập của mình đối với bản chất hiện tượng, chàng duy trì phẩm giá của mình trước nàng như một thực thể quyền uy, và với một sự tự do cao cả, chàng nổi dậy chống lại các vị thần của mình. Họ vứt bỏ chiếc mặt nạ từng dùng để gieo rắc nỗi sợ hãi cho chàng trong thời thơ ấu, và trước sự kinh ngạc của mình, tâm trí chàng nhận ra hình bóng phản chiếu của chính mình. Con voi thần kỳ quái của người phương Đông, kẻ lang thang khắp nơi và biến đổi thế giới bằng sức mạnh mù quáng của một loài thú săn mồi, thu nhỏ lại thành đường nét duyên dáng của con người trong thần thoại Hy Lạp; đế chế của các Titan bị nghiền nát, và sức mạnh vô biên đã được thuần hóa bởi hình thức vô hạn.

Nhưng trong khi ta chỉ mải loay hoay tìm kiếm một lối thoát khỏi thế giới vật chất và một con đường bước vào thế giới tinh thần, thì chuyến bay táo bạo của trí tưởng tượng đã đưa ta thẳng vào giữa lòng thế giới thứ hai ấy. Vẻ đẹp mà ta đang tìm kiếm đã bị bỏ lại phía sau khi ta chuyển từ đời sống của thuần cảm giác sang hình thức thuần túy và đối tượng thuần túy. Một bước nhảy vọt như thế vượt quá điều kiện của bản chất con người; để có thể bước theo kịp bản chất ấy, ta buộc phải quay trở lại với thế giới cảm tính.

Vẻ đẹp quả thực là lĩnh vực của sự chiêm nghiệm và phản tư tự do không vướng bận; vẻ đẹp dẫn dắt chúng ta vào thế giới của các ý niệm, mà không hề bứt chúng ta khỏi thế giới cảm tính, như điều vẫn xảy ra khi một chân lý được nhận thức và công nhận. Đây là sản phẩm thuần túy của một quá trình trừu tượng hóa khỏi mọi thứ vật chất và ngẫu nhiên, một đối tượng thuần túy thoát khỏi mọi rào cản chủ quan, một trạng thái thuần túy của sự tự hoạt động mà không có bất kỳ sự pha tạp nào của cảm giác thụ động. Quả thực có một con đường quay trở lại với cảm giác từ mức độ trừu tượng cao nhất; bởi tư duy dạy cho ta cảm giác bên nội tâm, và ý niệm về sự thống nhất logic hay luân lý chuyển hóa thành cảm giác hòa hợp nhục cảm. Nhưng nếu ta đắm chìm trong sự hoan hỉ của tri thức, ta sẽ tách bạch rất rạch ròi các khái niệm của chính mình khỏi cảm giác; ta xem cảm giác là một cái gì đó ngẫu nhiên, thứ mà lẽ ra có thể lược bỏ mà tri thức không hề bị tổn hại, mà chân lý không vì thế mà kém phần chân thật. Dẫu vậy, sẽ là một nỗ lực hão huyền nếu muốn kìm nén mối liên hệ giữa năng lực cảm nhận với ý niệm về cái đẹp; do đó, chúng ta sẽ không thể thành công trong việc hình dung cái này như là hệ quả của cái kia, mà ta phải nhìn nhận cả hai cùng lúc và mang tính tương qua như nguyên nhân và hệ quả. Trong niềm vui mà ta thu nhận từ tri thức, ta dễ dàng phân biệt được sự chuyển đổi từ trạng thái chủ động sang trạng thái thụ động, và ta nhận thức rõ ràng rằng điều thứ nhất chấm dứt khi điều thứ hai bắt đầu. Ngược lại, từ niềm vui mà ta cảm nhận ở cái đẹp, sự chuyển dịch từ chủ động sang thụ động này là không thể nhận ra, và sự phản tư hòa quyện mật thiết đến mức ta tin rằng mình đang cảm nhận trực tiếp hình thức ấy. Khi ấy, vẻ đẹp đối với ta thực ra là một đối tượng, bởi phản tư là điều kiện của cảm giác mà ta có về nó; nhưng nó đồng thời cũng là một trạng thái của nhân cách ta (Cái Ta của ta) bởi cảm giác chính là điều kiện của ý niệm mà ta hoài niệm về nó: do đó, vẻ đẹp không nghi ngờ gì nữa chính là hình thức, vì ta chiêm nghiệm nó, nhưng nó cũng đồng thời là sự sống vì ta cảm nhận nó. Nói một cách ngắn gọn, nó vừa là trạng thái vừa là hành động của ta. Và chính vì nó đồng thời vừa là trạng thái vừa là hành động, nó chứng minh một cách đầy kiêu hãnh với chúng ta rằng cái thụ động không hề loại trừ cái chủ động, không loại trừ cả vật chất lẫn hình thức, cả cái hữu hạn lẫn cái vô hạn; và hệ quả là sự lệ thuộc thể lý mà con người buộc phải gắn bó không hề tiêu diệt sự tự do đạo đức của chàng. Đây là minh chứng của cái đẹp, và ta phải nói thêm rằng chỉ có điều này mới chứng minh được nó. Thật vậy, cũng giống như trong việc sở hữu chân lý hay sự thống nhất logic, cảm giác không nhất thiết phải đồng nhất với tư duy, mà chỉ đi theo tư duy một cách ngẫu nhiên; đó là một thực tế chỉ chứng minh rằng một bản chất nhạy cảm có thể nối tiếp một bản chất lý tính, và ngược lại; chứ không chứng minh rằng chúng cùng tồn tại, rằng chúng tác động qua lại lẫn nhau; và cuối cùng, rằng chúng phải được gắn kết với nhau một cách tuyệt đối và tất yếu. Từ việc loại trừ cảm giác chừng nào còn tư duy, và loại trừ tư duy chừng nào còn cảm giác ấy, trái lại, ta phải kết luận rằng hai bản chất này bất dung với nhau, sao cho để minh chứng rằng lý trí thuần túy sắp được hiện thực hóa nơi con người, bằng chứng tốt nhất được đưa ra từ sự phân tích chính là việc sự hiện thực hóa ấy là một nhu cầu bức thiết. Nhưng, giống như trong việc hiện thực hóa cái đẹp hay sự thống nhất thẩm mỹ, có một sự kết hợp thực sự, sự thay thế lẫn nhau giữa vật chất và hình thức, giữa thụ động và chủ động, chỉ bằng điều này mới chứng minh được tính tương hợp của hai bản chất, sự hiện thực hóa khả dĩ của cái vô hạn trong cái hữu hạn, và do đó cũng là khả năng của nền nhân văn cao cả nhất.

Từ nay trở đi, ta không còn phải lúng túng đi tìm một nhịp cầu chuyển tiếp từ cảm giác lệ thuộc sang tự do đạo đức nữa, bởi vẻ đẹp mặc khải cho ta thực tế rằng chúng hoàn toàn có thể cùng tồn tại, và để chứng tỏ mình là một linh hồn, con người không cần phải trốn chạy khỏi vật chất. Nhưng nếu một mặt chàng được tự do, ngay cả trong mối quan hệ của mình với một thế giới hữu hình, như thực tế về cái đẹp đã dạy, và nếu mặt khác tự do là một điều gì đó tuyệt đối và siêu cảm, như ý niệm của nó tất yếu ngụ ý, thì vấn đề lúc này không còn là việc con người làm thế nào thành công trong việc tự nâng mình từ cái hữu hạn lên cái tuyệt đối, và đối lập chính mình trong tư duy và ý chí với tính cảm dục, vì điều này đã được tạo ra trong thực tế của cái đẹp rồi. Nói tóm lại, ta không còn phải đặt câu hỏi làm thế nào chàng chuyển từ đức hạnh sang chân lý – vốn đã được bao hàm sẵn trong đức hạnh trước đó – mà là làm thế nào chàng tự mở ra cho mình một con đường từ thực tại tầm thường sang thực tại thẩm mỹ, và từ những cảm xúc thông thường của đời sống sang sự cảm thụ cái đẹp.