Đừng e ngại cho thực tại và chân lý. Ngay cả khi ý niệm cao cả về hình thức thẩm mỹ trở nên phổ biến, nó cũng sẽ không bị lạm dụng chừng nào con người còn quá kém văn hóa; và nếu nó trở nên phổ biến, điều đó sẽ xuất phát từ một nền văn hóa ngăn chặn mọi sự lạm dụng ấy. Việc theo đuổi hình thức thuần túy đòi hỏi nhiều năng lực trừu tượng hóa, sự tự do trong tâm hồn và nghị lực ý chí hơn là con người cần để giam mình trong thực tại; và anh ta phải vượt qua thực tại đó nếu muốn vươn tới hình thức thẩm mỹ. Do đó, sẽ thật sai lầm nếu ai đó chọn con đường của lý tưởng để trốn tránh thực tại. Vì thế, thực tại sẽ không phải lo sợ nhiều trước hình thức, theo cách chúng ta hiểu; nhưng ngược lại, hình thức sẽ phải dè chừng thực tại nhiều hơn. Bị xiềng xích vào vật chất, con người sử dụng hình thức cho các mục đích của mình trước khi thừa nhận một nhân cách thực sự của nó trong nghệ thuật của lý tưởng: để đạt đến điểm đó, một cuộc cách mạng toàn diện phải diễn ra trong phương thức cảm nhận của anh ta, bằng không, anh ta thậm chí còn chưa bước lên con đường dẫn đến lý tưởng. Do đó, khi chúng ta tìm thấy ở con người những dấu hiệu của lòng quý trọng thuần khiết và vô vị lợi, chúng ta có thể suy ra rằng cuộc cách mạng này đã diễn ra trong bản chất của anh ta, và tính nhân văn thực sự đã khởi đầu ở con người ấy. Những dấu hiệu như vậy được tìm thấy ngay cả trong những nỗ lực thô sơ đầu tiên mà anh ta thực hiện để làm đẹp cho sự tồn tại của mình, thậm chí chấp nhận rủi ro làm cho các điều kiện vật chất tồi tệ hơn. Ngay khi anh ta bắt đầu ưu tiên hình thức hơn nội dung và chấp nhận đánh đổi thực tại lấy hình thức (mà anh ta biết rõ là như vậy), những rào cản của đời sống động vật sụp đổ, và anh ta thấy mình bước trên một con đường không có điểm dừng.

Không thỏa mãn với các nhu cầu của tự nhiên, anh ta đòi hỏi những thứ vượt ra ngoài mức cần thiết. Thoạt đầu, đó chỉ là sự dư thừa về mặt vật chất, nhằm đảm bảo sự thụ hưởng vượt qua các nhu cầu hiện tại; nhưng sau đó, anh ta mong muốn sự dồi dội trong vật chất, một sự bổ sung mang tính thẩm mỹ để thỏa mãn thôi thúc vươn tới hình thức, nhằm mở rộng sự thụ hưởng ra ngoài khuôn khổ cần thiết. Bằng cách tích trữ lương thực đơn thuần cho tương lai, và dự liệu trước niềm vui thụ hưởng trong tưởng tượng, anh ta vượt qua giới hạn của hiện tại, nhưng chưa vượt qua giới hạn của thời gian nói chung. Anh ta thụ hưởng nhiều hơn; chứ không thụ hưởng theo một cách khác. Nhưng ngay khi anh ta đưa hình thức vào sự thụ hưởng của mình, và để mắt đến hình thức của các đối tượng làm thỏa mãn khát vọng, anh ta không chỉ gia tăng niềm vui về mặt quy mô và cường độ, mà còn nâng cao nó về mặt phương thức và chủng loại.

Không nghi ngờ gì khi tự nhiên đã ban tặng cho các sinh vật vô tri nhiều hơn mức cần thiết; bà đã khơi dậy một tia sáng tự do ngay cả trong bóng tối của đời sống động vật. Khi con sư tử không bị cơn đói dằn vặt, và không có con thú hoang nào khiêu chiến, năng lượng chưa được sử dụng của nó tự tạo ra một đối tượng cho riêng mình; đầy nhiệt huyết, nó lấp đầy chốn hoang mạc vang dội bằng những tiếng gầm đáng sợ, và sức mạnh dồi dào của nó tự hoan ca, bộc lộ bản thân mà không vì một mục đích vụ lợi nào. Côn trùng bay lượn tận hưởng sự sống dưới ánh mặt trời, và chắc chắn đó không phải là tiếng kêu của sự thiếu thốn cất lên trong khúc ca du dương của loài chim; không thể chối cãi rằng có sự tự do trong những chuyển động ấy, dù đó không phải là sự giải thoát khỏi sự thiếu thốn nói chung, mà chỉ là khỏi một nhu cầu ngoại tại xác định.

Con vật lao động khi sự thiếu thốn là động cơ thúc đẩy hoạt động của nó, và nó đùa giỡn khi sự sung mãn của sinh lực là động lực ấy, khi một sức sống dồi dào bị kích thích hành động. Ngay cả trong giới tự nhiên vô tri, sự xa hoa về sức mạnh và khoảng không định đoạt cũng được thể hiện, mà theo nghĩa vật chất này có thể được gọi là trò chơi. Cây cối sinh ra vô số mầm non lụi tàn mà không phát triển, và nó đâm chồi, nảy cành, mọc lá—những cơ quan dinh dưỡng—nhiều hơn mức cần thiết để bảo tồn nòi giống. Bất cứ phần nào cây cối trả lại cho các yếu tố của sự sống dồi dào ấy, mà không dùng đến hay thụ hưởng, đều có thể được tiêu hao bởi sự sống trong những chuyển động tự do và hoan hỉ. Chính vì thế mà tự nhiên cống hiến trong lĩnh vực vật chất của mình một thứ khúc dạo đầu cho sự vô biên, và ngay tại đó, bà phần nào dập tắt những xiềng xích mà bà sẽ hoàn toàn rũ bỏ trong vương quốc của hình thức. Sự kiềm chế của tình trạng dư thừa hoặc trò chơi thể lý đóng vai trò như một bước chuyển từ sự kiềm chế của nhu cầu, hay của sự nghiêm ngặt thể lý, sang trò chơi thẩm mỹ; và trước khi rũ bỏ ách kìm kẹp của bất kỳ mục đích riêng biệt nào trong sự tự do tối cao của cái đẹp, tự nhiên đã tiệm cận, ít nhất là từ xa, sự độc lập ấy thông qua chuyển động tự do tự thân là cứu cánh và phương tiện của chính nó.

Trí tưởng tượng, cũng giống như các cơ quan thể xác, có ở con người sự chuyển động tự do và trò chơi vật chất của riêng nó; một trò chơi mà ở đó, không màng đến hình thức, nó đơn thuần tìm thấy niềm vui trong quyền năng tùy ý của mình và sự vắng bóng mọi sự kìm kẹp. Những trò chơi tưởng tượng này, chừng nào hình thức chưa hòa trộn vào và một chuỗi hình ảnh tự do tạo nên toàn bộ sức hút của chúng, dù bị giới hạn ở con người, nhưng vẫn thuộc về đời sống động vật một cách thuần túy, và chỉ chứng minh một điều—rằng anh ta đã được giải thoát khỏi mọi sự kiềm chế cảm tính ngoại tại mà không cho phép chúng ta suy diễn rằng ở đó tồn tại một sức mạnh tạo hình độc lập.

Từ trò chơi kết hợp ý tưởng tự do này—vẫn hoàn toàn mang tính vật chất về mặt bản chất và được giải thích bằng các định luật tự nhiên giản đơn—trí tưởng tượng, bằng cách nỗ lực tạo ra một hình thức tự do, cuối cùng bước sang trò chơi thẩm mỹ bằng một bước nhảy vọt: tôi nói là bằng một bước nhảy, bởi vì một sức mạnh hoàn toàn mới bắt đầu can thiệp vào đây; vì ở đây, lần đầu tiên, tâm trí lập pháp hòa quyện với các hành động của bản năng mù quáng, khuất phục tiến trình tùy ý của trí tưởng tượng trước sự thống nhất vĩnh cửu và bất biến của chính nó, đưa sự bền vững độc lập của mình vào cái vốn thoáng qua, và đưa sự vô hạn của mình vào cái cảm tính. Tuy nhiên, chừng nào bản chất thô sơ—vốn không biết đến luật lệ nào khác ngoài việc liên tục chạy từ sự biến đổi này sang sự biến đổi khác—còn giữ lại quá nhiều sức mạnh, nó sẽ chống lại sự tất yếu này bằng những sự thất thường; chống lại sự bền vững này bằng sự dao động; chống lại sự đa dạng này bằng những nhu cầu muôn thuở, và chống lại sự giản dị siêu việt này bằng sự bất tận của lòng tham. Sẽ rất khó khăn để nhận diện bản năng trò chơi trong những thử nghiệm đầu tiên của nó, khi mà xung năng cảm tính, với tâm trạng thất thường và ham muốn dữ dội, liên tục cản trở. Chính vì thế mà chúng ta thấy thị hiếu, hãy còn thô kệch, nắm bắt lấy những gì mới lạ và giật gân, những thứ hỗn độn, phiêu lưu và kỳ dị, bạo lực và hoang dã, đồng thời trốn chạy sự bình yên và giản dị hơn bất cứ thứ gì khác. Nó phát minh ra những hình thù kỳ quái, thích sự chuyển đổi chớp nhoáng, những hình thức xa hoa, những sự thay đổi sắc nét, âm thanh chói gắt, và những khúc ca bi ai. Thứ mà con người gọi là cái đẹp vào thời điểm này là thứ kích thích anh ta, thứ mang lại cho anh ta chất liệu; nhưng là thứ kích thích anh ta dâng hiến nhân cách của mình cho đối tượng, thứ mang lại chất liệu cho một hoạt động tạo hình khả dĩ, vì nếu không thì đó sẽ không phải là cái đẹp đối với anh ta. Do đó, một sự thay đổi đáng kể đã diễn ra trong hình thức của các phán đoán của anh ta; anh ta tìm kiếm những đối tượng này, không phải vì chúng tác động đến anh ta, mà vì chúng cung cấp cho anh ta cơ hội hành động; chúng làm anh ta hài lòng, không phải vì chúng đáp ứng một nhu cầu, mà vì chúng thỏa mãn một định luật đang cất tiếng trong lồng ngực anh ta, dù hãy còn rất khẽ khàng.

Chẳng bao lâu nữa, việc vạn vật làm anh ta hài lòng sẽ là chưa đủ; anh ta sẽ muốn làm hài lòng kẻ khác: trước hết, quả thực, chỉ bằng những gì thuộc về anh ta; sau đó bằng chính con người anh ta. Những gì anh ta sở hữu, những gì anh ta tạo ra, không còn được phép mang dấu vết của sự nô lệ, cũng không được phép vạch ra mục đích một cách đơn thuần và câu nệ qua hình thức. Độc lập với công dụng mà nó hướng tới, đối tượng cũng phải phản chiếu trí tuệ minh triết đã hình dung ra nó, bàn tay đã nhào nặn nó bằng tất cả tình cảm, và tâm trí tự do, thanh thản đã lựa chọn và bày trí nó. Giờ đây, người German cổ đại tìm kiếm những bộ lông thú lộng lẫy hơn, những nhánh gạc hươu tráng lệ hơn, những chiếc sừng uống rượu thanh nhã hơn; và người Caledonian chọn những chiếc vỏ sò đẹp nhất cho các lễ hội của mình. Bản thân vũ khí không chỉ còn là vật gây khiếp sợ, mà còn mang lại niềm vui; và phần vỏ kiếm được chạm trổ khéo léo sẽ thu hút sự chú ý không kém gì lưỡi gươm sắc bén đoạt mạng người. Bản năng trò chơi, không thỏa mãn với việc mang lại một sự dư thừa thẩm mỹ mang tính tự do hơn cho tương lai vào phạm vi của những điều cần thiết, cuối cùng đã hoàn toàn được giải thoát khỏi xiềng xích của bổn phận, và cái đẹp tự thân trở thành đối tượng cho những nỗ lực của con người. Anh ta tự trang hoàng cho chính mình. Niềm vui tự do chen chân vào hàng ngũ những nhu cầu của anh ta, và những thứ vô bổ chẳng mấy chốc trở thành phần tuyệt vời nhất trong niềm vui của anh ta. Hình thức, thứ từ bên ngoài dần tiếp cận anh ta trong chốn ở, đồ đạc, y phục, cuối cùng bắt đầu chiếm hữu chính con người anh ta, biến đổi anh ta, thoạt đầu là bề ngoài, và sau đó là nội tâm. Những bước nhảy mừng vui hỗn loạn trở thành điệu nhảy, cử chỉ vô định hình biến thành một điệu kịch câm uy tín và hài hòa, những âm điệu hỗn độn của cảm xúc được trau chuốt, bắt đầu tuân theo nhịp phách và thích ứng với ca khúc. Khi mà, tựa như đàn sưa vụt bay, quân đội Troia lao vào chiến trường với những tiếng thét kích động, thì quân đội Hy Lạp lại tiến đến trong sự im lặng cùng những bước chân cao quý, đều đặn. Một bên chúng ta chỉ thấy sự dư thừa của một sức mạnh mù quáng, bên kia là chiến sự khải hoàn của hình thức và sự uy nghi giản dị của luật lệ.

Giờ đây, một mối ràng buộc cao quý hơn gắn kết hai giới tính lại với nhau, và những lợi ích của trái tim góp phần làm bền chặt một liên minh vốn thoạt đầu thất thường và dễ đổi thay như chính ham muốn se duyên cho nó. Được giải thoát khỏi xiềng xích nặng nề của dục vọng, đôi mắt, nay đã bình tĩnh hơn, chú tâm đến hình thức, tâm hồn chiêm ngưỡng tâm hồn, và sự trao đổi thú vui mang tính vụ lợi trở thành một sự trao đổi hào phóng của sự quyến rũ lẫn nhau. Dục vọng mở rộng và vươn lên thành tình yêu, tương ứng với việc nó nhìn thấy tính nhân văn chớm nở trong đối tượng của mình; và khi khinh bỉ những chiến thắng đê hèn giành được từ các giác quan, con người cố gắng giành lấy một chiến thắng cao quý hơn trước ý chí. Sự cần thiết phải làm vừa lòng khuất phục bản chất mạnh mẽ trước những định luật dịu dàng của thị hiếu; khoái lạc có thể bị đánh cắp, nhưng tình yêu bắt buộc phải là một món quà. Để đạt được phần thưởng cao cả hơn này, chỉ thông qua hình thức chứ không phải vật chất, người ta mới có thể tiến hành cuộc tranh đua. Nó phải ngừng tác động lên cảm giác như một sức mạnh, ngừng xuất hiện trong trí tuệ như một hiện tượng đơn thuần; nó phải tôn trọng tự do, vì chính tự do là thứ nó muốn chinh phục. Cái đẹp hòa giải sự đối lập giữa các bản chất khác nhau trong biểu hiện giản đơn và thuần khiết nhất của nó. Nó cũng hòa giải sự đối lập vĩnh hằng giữa hai giới tính trong toàn bộ cấu trúc phức hợp của xã hội, hoặc ít nhất là nó cố gắng làm điều đó; và lấy liên minh tự do mà nó đã dệt nên giữa sức mạnh nam tính và sự dịu dàng nữ tính làm hình mẫu, nó phấn đấu để đặt tất cả các yếu tố dịu dàng và bạo lực vào sự hài hòa trong thế giới đạo đức. Giờ đây, cuối cùng, sự yếu đuối trở nên thiêng liêng, và sức mạnh bộc phát trở thành nỗi hổ thẹn; sự bất công của tự nhiên được sửa chữa bởi sự hào phóng của phong thái hiệp sĩ. Sinh thể khiến không một quyền lực nào có thể làm cho run sợ, lại bị tước vũ khí bởi nét thẹn thùng đáng yêu, và những giọt nước mắt dập tắt một mối thù mà máu không thể nào rửa sạch. Sự thù hận dẫu có lớn đến đâu cũng phải lắng nghe tiếng nói tinh tế của danh dự, thanh gươm của kẻ chiến thắng tha thứ cho kẻ thù đã buông vũ khí, và ngọn lửa hiếu khách bập bùng sưởi ấm cho người lữ khách trên sườn núi đáng sợ, nơi trước kia chỉ chực chờ tước đoạt mạng sống.

Giữa vương quốc đầy hiểm nguy của các lực lượng và đế chế thiêng liêng của những luật lệ, xung năng thẩm mỹ về hình thức từng bước kiến tạo nên một vương quốc thứ ba và tràn ngập niềm vui, đó là vương quốc của trò chơi và hình thức biểu hiện, nơi nó giải thoát con người khỏi xiềng xích trong mọi mối quan hệ, và khỏi tất cả những gì được gọi là sự kìm kẹp, dù là thể lý hay đạo đức.

Nếu trong trạng thái động lực của các quyền lợi, con người tác động qua lại và va chạm lẫn nhau như những lực lượng, thì trong trạng thái đạo đức của các nghĩa vụ, con người đối đầu với con người bằng sự uy nghi của luật lệ, đồng thời kìm hãm ý chí của nhau. Trong vương quốc của cái đẹp hay trạng thái thẩm mỹ này, con người chỉ nên xuất hiện trước con người như một hình thức, và một đối tượng của trò chơi tự do. Mang lại sự tự do thông qua tự do chính là luật lệ nền tảng của vương quốc này.

Trạng thái động lực chỉ có thể biến xã hội thành một khả tính thông qua việc khuất phục tự nhiên bằng tự nhiên; trạng thái đạo đức chỉ có thể làm cho nó trở thành một sự tất yếu về mặt đạo đức bằng cách phục tùng ý chí của cá nhân trước ý chí chung.

Chỉ có trạng thái thẩm mỹ mới có thể biến điều đó thành hiện thực, bởi vì nó thực thi ý chí của tất cả mọi người thông qua bản chất của từng cá nhân. Nếu chỉ có sự tất yếu mới ép buộc con người bước vào xã hội, và nếu lý trí khắc ghi các nguyên tắc xã hội lên tâm hồn anh ta, thì chỉ có cái đẹp mới có thể ban cho anh ta một bản chất xã hội; chỉ có thị hiếu mới mang lại sự hài hòa cho xã hội, bởi vì nó tạo ra sự hài hòa trong mỗi cá nhân. Tất cả các hình thức nhận thức khác đều chia rẽ con người, bởi vì chúng chỉ dựa độc quyền vào phần cảm tính hoặc phần tâm linh trong bản thể anh ta. Chỉ có sự nhận thức về cái đẹp mới biến anh ta thành một thể thống nhất hoàn chỉnh, bởi vì nó đòi hỏi sự hợp tác của cả hai bản chất ấy. Tất cả các hình thức giao tiếp khác đều chia rẽ xã hội, bởi vì chúng áp dụng độc quyền vào khả năng tiếp thu hoặc hoạt động riêng tư của các thành viên, và do đó áp dụng vào những gì phân biệt người này với người khác. Chỉ có sự giao tiếp thẩm mỹ mới gắn kết xã hội lại bởi vì nó hướng đến những gì chung cho tất cả các thành viên. Chúng ta chỉ tận hưởng những niềm vui của giác quan với tư cách cá nhân, mà bản chất của nhân loại trong chúng ta không hề chia sẻ điều đó; theo đó, chúng ta không thể khái quát hóa những niềm vui cá nhân của mình, bởi vì chúng ta không thể khái quát hóa tính cá thể của mình. Chúng ta tận hưởng những niềm vui của tri thức với tư cách là một giống loài, gác lại tính cá nhân trong phán đoán của mình; nhưng chúng ta không thể khái quát hóa những niềm vui của sự hiểu biết, bởi vì chúng ta không thể loại bỏ tính cá thể khỏi phán đoán của những người khác như cách chúng ta làm với phán đoán của chính mình. Chỉ có cái đẹp là chúng ta có thể thưởng thức vừa với tư cách cá nhân vừa với tư cách là một giống loài, nghĩa là, với tư cách là đại diện cho một giống loài. Thiện ích thuộc về giác quan chỉ có thể làm cho một người hạnh phúc, bởi vì nó được xây dựng trên xu hướng vốn luôn mang tính độc quyền; và nó chỉ có thể làm cho một con người hạnh phúc một phần, bởi vì nhân cách thực sự của anh ta không hề chia sẻ điều đó. Thiện tuyệt đối chỉ có thể mang lại hạnh phúc cho con người một cách có điều kiện, bởi vì chân lý chỉ là phần thưởng của sự từ bỏ, và chỉ có một trái tim thuần khiết mới có niềm tin vào một ý chí thuần khiết. Chỉ có cái đẹp mới ban phát hạnh phúc cho tất cả mọi người, và dưới ảnh hưởng của nó, mọi sinh linh đều quên mất rằng mình bị giới hạn.

Thị hiếu không dung thứ bất kỳ quyền lực tối cao hay tuyệt đối nào, và sự thống trị của cái đẹp được mở rộng trên bình diện hình thức biểu hiện. Nó vươn lên tận ngai vàng của lý trí tối cao, dập tắt mọi thứ mang tính vật chất. Nó vươn xuống tận nơi mà xung năng cảm tính ngự trị với sự cưỡng bách mù quáng và hình thức hãy còn chưa phát triển. Thị hiếu vẫn duy trì quyền lực của mình ở những vùng biên viễn xa xôi ấy, nơi mà quyền lập pháp bị tước đoạt khỏi nó. Những ham muốn riêng biệt phải từ bỏ chủ nghĩa vị kỷ của mình, và những thứ dễ chịu vốn đầy cám dỗ đối với các giác quan, trong các vấn đề thuộc về thị hiếu, phải tô điểm cho tâm trí bằng sự cuốn hút của vẻ duyên dáng.

Bổn phận và sự tất yếu nghiêm ngặt phải thay đổi giọng điệu cấm đoán—vốn chỉ được tha thứ khi gặp sự kháng cự—và bày tỏ lòng tôn kính đối với tự nhiên bằng một niềm tin cao quý hơn vào bà. Thị hiếu dẫn dắt tri thức của chúng ta từ những bí ẩn của khoa học bước vào không gian rộng mở của ý thức thông thường, đồng thời biến một nền học thuật chật hẹp thành tài sản chung của nhân loại. Tại đây, bậc thiên tài cao cả nhất phải gạt bỏ vị thế độc tôn của mình, và làm cho bản thân trở nên gần gũi, dễ hiểu ngay cả với một đứa trẻ. Sức mạnh phải để cho các Nữ thần Ân huệ trói buộc mình, và con sư tử bất trị phải khuất phục trước dây cương của tình yêu. Vì mục đích này, thị hiếu giăng một tấm màn che lên sự tất yếu thể lý—vốn xúc phạm một tâm hồn tự do bởi vẻ trần trụi thô kệch của nó—và ngụy trang nguồn gốc đầy hổ thẹn của chúng ta với vật chất bằng một ảo ảnh tuyệt vời về sự tự do. Bản thân nghệ thuật vụ lợi cũng trỗi dậy từ cát bụi; và ách nô lệ của thể xác, trước một chạm tay kỳ diệu của nó, liền rơi rụng khỏi cả vật vô tri lẫn hữu tình. Trong trạng thái thẩm mỹ, công cụ nô lệ nhất lại là một công dân tự do, có các quyền lợi ngang hàng với kẻ quý phái nhất; và trí tuệ nhào nặn khối vật chất theo ý đồ của mình phải tham vấn nó về đích đến. Do đó, trong vương quốc của hình thức thẩm mỹ, ý niệm về sự bình đẳng được hiện thực hóa, điều mà kẻ cuồng tín chính trị hằng mong muốn thấy được thực hiện trong xã hội. Người ta vẫn thường nói rằng sự lịch thiệp hoàn hảo chỉ được tìm thấy gần ngai vàng. Nếu bị giới hạn trong vật chất như vậy, con người, giống như những gì xuất hiện ở nơi khác, buộc phải tìm kiếm sự bù đắp trong thế giới lý tưởng.

Liệu một trạng thái thẩm mỹ như thế có thực sự tồn tại, và ở nơi nào? Nó hẳn phải hiện hữu trong mọi tâm hồn được hòa âm tinh tế; nhưng trên thực tế, nó chỉ có ở những hội nhóm ưu tú, tựa như lý tưởng thuần khiết của giáo hội và nhà nước—trong những hội nhóm mà ở đó phong cách sống không được nhào nặn bởi sự bắt chước rỗng tuếch những điều ngoại lai, mà bởi chính vẻ đẹp của tự nhiên; nơi con người trải qua mọi dạng thức phức tạp trong sự giản dị và vô tư lự, không bị ép buộc phải xâm phạm tự do của người khác để bảo vệ tự do của chính mình, cũng không phải phô bày vẻ duyên dáng bằng cách đánh đổi phẩm giá.