Thời đại hiện tại, những sự kiện đang diễn ra, có mang tính chất này không? Tôi lập tức hướng sự chú ý của mình vào đối tượng nổi bật nhất trong cấu trúc đồ sộ này.

Quả thực, việc cân nhắc ý kiến đã suy vi; sự thất thường đã mất đi sinh lực, và dẫu vẫn mang vũ khí quyền lực, nó không còn nhận được chút tôn trọng nào nữa. Con người đã tỉnh giấc sau giấc ngủ mê mệt và sự tự lừa dối kéo dài bấy lâu, và anh ta đòi hỏi với sự đồng lòng đầy ấn tượng rằng các quyền bất diệt của mình phải được trả lại. Nhưng anh ta không chỉ đòi hỏi; anh ta nổi dậy khắp nơi để dùng vũ lực cướp lấy những gì, theo quan niệm của anh ta, đã bị tước đoạt một cách bất công khỏi tay mình. Tòa nhà của trạng thái tự nhiên đang chao đảo, nền móng của nó rung chuyển, và cuối cùng một khả năng vật chất dường như đã được ban cho để đặt luật pháp lên ngai vàng, để tôn vinh con người như một cứu cánh, và để biến tự do đích thực thành nền tảng của liên minh chính trị. Thật là một niềm hy vọng hão huyền! Khả năng đạo đức thì còn thiếu, và cơ hội hào phóng lại gặp phải một quyền lực thống trị không có khả năng cảm thụ.

Con người tự khắc họa chính mình qua các hành động của bản thân, và hình thái được mô tả trong bức tranh kịch nghệ của thời đại hiện tại là gì? Một mặt, người ta thấy anh ta buông thả hoang dã, mặt khác, lại trong một trạng thái đờ đẫn; đó là hai giai đoạn cực đoan nhất của sự suy đồi nhân loại, và cả hai đều xuất hiện trong cùng một khoảng thời gian.

Ở những tầng lớp quần chúng đông đảo hơn và thấp kém hơn, những bản năng thô tục, vô pháp luật lộ diện, bùng nổ khi các xiềng xích của trật tự dân sự bị xé toạc, và lao đi với cơn thịnh nộ không gì kiềm chế được nhằm thỏa mãn bản năng dã man của chúng. Bản chất con người khách quan có thể từng có lý do để phàn nàn về nhà nước; thế nhưng con người chủ quan vẫn phải tôn trọng các thể chế của nó. Phải chăng anh ta đáng bị trách cứ vì đã quên đi phẩm giá của bản chất con người, chừng nào anh ta còn bận tâm đến việc bảo tồn sự tồn tại của chính mình? Liệu chúng ta có thể trách anh ta vì đã tiến hành phân tách bằng lực hấp dẫn, gắn kết bằng lực liên kết, vào thời điểm mà người ta không thể nghĩ đến việc xây dựng hay dựng xây lên nữa chăng? Sự lụi tàn của nhà nước hàm chứa sự tự biện minh cho chính nó. Xã hội được giải phóng, thay vì vươn lên thật nhanh hướng tới đời sống hữu cơ, lại sụp đổ tan rã vào các yếu tố cấu thành của nó.

Mặt khác, các tầng lớp văn minh lại mang đến cho chúng ta một cảnh tượng còn đáng ghét hơn về sự đờ đẫn, và về một sự suy đồi nhân cách càng trở nên phẫn nộ hơn bởi vì nó bén rễ từ chính nền văn hóa. Tôi quên mất vị triết gia nào, cổ đại hay hiện đại, đã đưa ra nhận xét rằng điều gì càng cao quý thì khi sụp đổ lại càng gây phẫn nộ bấy nhiêu. Nhận xét đó hoàn toàn ứng nghiệm đối với thế giới luân lý. Đứa con của tự nhiên, khi buông thả, sẽ trở thành một kẻ điên cuồng; nhưng kẻ học đòi nghệ thuật, khi buông thả, lại trở thành một nhân cách đồi trụy. Ánh sáng của trí tuệ, điều mà các tầng lớp tinh tế hơn tự hào một cách có cơ sở, xét cho cùng lại thể hiện rất ít ảnh hưởng nâng cao tâm trí đến nỗi nó dường như còn củng cố sự trụy lạc bằng những châm ngôn của mình. Chúng ta chối bỏ tự nhiên trên lĩnh vực chính đáng của bà và cảm nhận sự chuyên chế của bà trong phạm vi luân lý, và trong khi chống lại những ấn tượng của bà, chúng ta lại tiếp nhận các nguyên tắc của mình từ chính bà. Trong khi sự đoan trang giả tạo trong phong tục của chúng ta thậm chí không ban cho tự nhiên một ảnh hưởng có thể tha thứ ở giai đoạn đầu, hệ thống luân lý duy vật của chúng ta lại cho phép bà có lá phiếu quyết định ở giai đoạn cuối cùng và thiết yếu. Chủ nghĩa ích kỷ đã xây dựng hệ thống của mình ngay trong lòng một xã hội tao nhã, và mà không hề phát triển lấy một nét tính cách xã hội nào, chúng ta lại gánh chịu tất cả mọi sự lây nhiễm và khốn khổ của xã hội. Chúng ta phục tùng phán đoán tự do của mình trước những ý kiến chuyên chế của nó, tình cảm của chúng ta trước những phong tục kỳ quái của nó, và ý chí của chúng ta trước những cám dỗ của nó. Chúng ta chỉ duy trì sự thất thường của mình để chống lại các quyền thiêng liêng của bà. Con người của thế giới có trái tim bị bóp nghẹt bởi sự tự mãn kiêu ngạo, trong khi trái tim của con người tự nhiên thường đập những nhịp đồng cảm; và mỗi con người chẳng tìm kiếm điều gì khác ngoài việc cứu lấy tài sản khốn khổ của mình khỏi sự tàn phá chung, tựa như khỏi một đám cháy lớn nào đó. Người ta quan niệm rằng cách duy nhất để tìm kiếm chổ trú ẩn chống lại những lầm lạc của tình cảm là từ bỏ hoàn toàn việc đắm chìm trong đó, và sự chế giễu, vốn thường là một công cụ trừng phạt hữu ích đối với chủ nghĩa thần bí, lại bôi nhọ những khát vọng cao quý nhất chỉ trong một hơi thở. Văn hóa, cách xa việc mang lại cho chúng ta sự tự do, khi tiến triển lên chỉ phát triển ra những nhu cầu mới; xiềng xích của thế giới vật chất siết chặt hơn quanh chúng ta, khiến cho nỗi sợ mất mát dập tắt cả những xung lực thiết tha hướng tới sự cải thiện, và những châm ngôn về sự phục tùng thụ động được coi là sự khôn ngoan cao nhất của đời sống. Do đó, tinh thần của thời đại dao động giữa sự sa đọa và tính dã man, giữa điều phi tự nhiên và tự nhiên thuần túy, giữa sự mê tín và lòng vô tín ngưỡng luân lý, và thường thì chẳng có gì ngoài sự cân bằng của những cái ác là đặt ra ranh giới cho nó.