Vào những năm cuối triều Thương ở lưu vực sông Vị Thuỷ đã nổi lên một quốc gia hùng mạnh có tên là Chu. Tổ tiên của Chu họ Cơ, có một lịch sử rất lâu đời. Theo truyền thuyết, tổ tiên xa xưa của họ là Hậu Tắc ở thời Nghiêu giữ chức nông sư và kế nhiệm hết đời này sang đời khác quản lý các công việc về mặt nông nghiệp. Những năm tháng cuối triều Hạ, chính phủ hủ bại, nông nghiệp suy thoái, tổ tiên nhà Chu liền dời về phía Tây, tới một vùng đất ở phía Đông Cam Túc và phía Tây Thiểm Tây ngày nay, tự tổ chức thành bộ lạc. Cuối triều Thương, tộc Chu bị tộc Nhung và tộc Địch ở phía Tây Bắc xâm phạm, quấy nhiễu; thủ lĩnh của tộc Chu là Cổ Công Đản Phụ dắt dần đoàn người trong tộc từ phái Bắc Kỳ Sơn dời tới Chu Nguyên Thượng ở phía Nam Kỳ Sơn cư trú; hơn thế, họ còn xây dựng thành quách, cung thất ở đó, rồi khai khẩn đất hoang, lập ra các chức quan lại. Đại để là tộc Chu dần dần hình thành một quốc gia theo chế độ nô lệ. Khi con trai của Cổ Công Đản Phụ là Lý Lịch tại vị, thế lực của Chu đã lớn mạnh hẳn lên. Vua triều Chu là Văn Đinh linh cảm thấy bị Chu uy hiếp đã giết hại Lý Lịch.
Sau khi Lý Lịch chết, con trai ông ta là Cơ Xương kế ngôi, đó chính là Chu Văn Vương nổi tiếng. Vốn gốc gác là nông sư, Chu Văn Vương cũng rất coi trọng nông nghiệp. Với người đời ông khoan dung nhân hậu, với bậc già cả thì tỏ ra tôn kính, với trẻ nhỏ rất mực yêu thương, vì vậy ông rất được dân chúng ủng hộ. Chu Văn Vương đặc biệt kính trọng những người có bản lĩnh và đã mời họ tới giúp cai trị quốc gia. Nhiều hiền tài trong thiên hạ đã tìm về với ông, do vậy, dưới trướng ông có rất nhiều văn thần võ tướng.
Ân Trụ Vương thấy rõ thanh thế của Chu ngày càng mạnh nên vô cùng lo sợ, bèn kiếm cớ cho gọi Chu Văn Vương tới rồi tống giam ở Dữu Lý (vùng Tây Bắc huyện Thanh Âm, tỉnh Hà Nam ngày nay). Để cứu Văn Vương, các thần tử của Chu Văn Vương đã chiêu gọi gái đẹp, ngựa hay cùng châu báu đem dâng Trụ Vương, không những thế còn mua chuột đại thần của triều Thương, muốn qua ông ta mà dùng tình cảm cầu xin Trụ Vương. Trụ Vương vốn ham của, háo sắc, khi nhận được lễ vật đã nghe theo lời đại thần, tha c ho Văn Vương trở về.
Sau khi được trả tự do, Chu Văn Vương vừa dốc lòng cai trị đất nước vừa tìm cơ hội lật đổ triều Thương, báo thù, rửa nhục. Ông biết, dưới trướng ông đã có không ít văn thần võ tướng, nhưng vẫn còn thiếu một nhân vật văn võ toàn tài có thể trù liệu được toàn cục, giúp ông vạch định mưu hoạch, lập đại kế tiêu diệt triều Thương. Do đó ông phải thường xuyên lưu tâm tìm kiếm hiền tài là thế.
Một hôm, nhân xuất ngoại săn thú, Chu Văn Vương gặp một ông già chừng thất bát tuần, râu tóc bạc phơ, đang ngồi câu cá ở Bàn Khê, một chi lưu của sông Vị Thuỷ. Điều kỳ lạ là ông già tay vừa giữ cần câu cá miệng vừa không ngớt lảm nhảm: “Mau cắn câu đi, nào mau cắn câu đi!” Lại ngắm nhìn thì thấy lưỡi câu của ông già còn cách mặt nước những ba thước, hơn thếm lại là lưỡi câu thẳng, chứ không phải là lưỡi câu cong, trên lưỡi câu cũng chẳng hề có mồi. Văn Vương thấy vậy rất khó chịu, liền lại gần bắt chuyện.
Ông già này họ Khương tên Thượng, lại có tên là Tử Nha, là con cháu đời sau của Viêm Đế thuộc thời cổ xa xưa. Ông từng làm nghề mổ trâu ở thủ đô Triều Ca của triều Thương (huyện Thang Âm, tỉnh Hà Nam ngày nay), lại đã từng đi bán rượu ở Mạnh Tân bên bờ sông Hoàng Hà. Ông không biết cách buôn bán, bị lỗ vốn, cho nên đã tới bờ sông Vị Thuỷ này ngồi câu cá, kỳ thực là để chờ gặp vị vua hiền minh sáng suốt.
Trong khi trò chuyện với Khương Thượng, Chu Văn Vương phát hiện thấy Khương Thượng là người có nhãn quan rộng lớn, học vấn uyên bác, trên thông thiên văn, dưới tường địa lý, về chính trị, quân sự đều rất hiểu biết, đặc biệt là đối với hình thái chính trị đương thời, ông đã có sự phân tích thấu đáo, hợp lý. Khương Thượng cho rằng thiên hạ của triều Thương không còn tồn tại lâu dài được nữa, cần phải có một vị lãnh tụ tài ba, sáng suốt đứng lên làm đảo chính, xây dựng lên một triều đình mới, mang lại cuộc sống dễ chịu hơn cho dân lành.
Lời nói của Khương Thượng, từng câu từng câu đều đánh trúng tâm lý của Văn Vương. Vốn dĩ Văn Vương chỉ muốn lật đổ triều Thương, đã đi khắp nơi tìm kiếm hiền tài, Khương Thượng ở ngay trước mắt này, chẳng phải là người đại hiền tài mà mình vẫn tìm kiếm đó sao? Văn Vương khẩn thiết nói với Khương Thượng:
- Chúng tôi ngóng đợi ngài đã rất lâu rồi, mời ngài tới chỗ chúng tôi, giúp đỡ chúng tôi cai trị đất nước!
Nói xong, liền sai tuỳ tùng mời Khương Thượng lên xe cùng ngồi với mình, trở về đô thành.
Khương Thượng tới chỗ Văn Vương, trước hết được lập làm quốc sư, một chức quan võ lớn nhất. Sa đó, được thăng làm tướng quốc, quản lý chung chính trị và quân sự trong toàn quốc. Khi người cha của Chu Văn Vương là Thái Công Lý Lịch còn sống, người cũng mong đợi một vị đại hiền tài như Khương Thượng, cho nên người đời đã tôn xưng Khương Thượng là “Thái Công Vọng”. Về sau, chữ “Vọng” trong cụm từ “Thái Công Vọng” đã bị bỏ đi, mà chỉ gọi là Khương Thượng là Khương Thái Công.
Quả nhiên, Khương Thái Công là trụ cột của đất nước, đã làm tướng quốc của Chu Văn Vương, giúp đỡ Chu Văn Vương chỉnh đốn chính trị và quân sự; đối nội thì phát triển sản xuất, dân chúng được an cư lạc nghiệp, đối ngoại thì chinh phục các bộ tộc, khai thác đất đai biên vực, làm suy yếu triều Thương. Dưới sự phò tá của Khương Thượng, Chu Văn Vương đã lần lượt đánh bại các bộ tộc nô lệ Khuyển Nhung, Mạt Tu..., đã chinh phục được các quốc gia nhỏ như Kỳ, Vu... buộc nước Sùng vẫn phụ thuộc vào triều Thương, xây dựng Phong Thành ở trên địa bàn nước Sùng, đem đô thành từ Chu Nguyên ở phía Nam Kỳ dời đến Phong Thành. Đến lúc cuối đời Chu Văn Vương, đất đai biên vực của nhà Chu đã được mở rộng nhiều về phía Tây, quê hương cũ của tộc Chu, vùng đất Thiểm Tây và Cam Túc ngày nay đã được thu phục lại, phía Đông Bắc tiến triển tới gần Lê Thành của tỉnh Sơn Tây ngày nay, phía Đông đạt tới vùng Tấn Dương, Hà Nam ngày nay, xích gần tới Đô Thành Triều Ca của Ân Trụ Vương, phía Nam mở rộng thế lực tới lưu vực Trường Giang, Hán Thuỷ và Nhữ Thuỷ. Truyền thuyết kể rằng Chu Văn Vương đã khống chế được hai phần ba thiên hạ lúc đó, đặt cơ sở đáng tin cậy cho việc tiêu diệt triều Thương.
Thế nhưng Chu Văn Vương chưa kịp thực hiện nguyện vọng tiêu diệt triều Thương thì đã qua đời. Con trai ông là Cơ Phát kế thừa ngôi vua, đó chính là Chu Vũ Vương. Chu Vũ Vương kế thừa di chỉ của cha, tôn Khương Thượng là Sư Thượng Phụ. Dưới sự phòng tá của Sư Thượng Phụ, cuối cùng Chu Vũ Vương đã tiêu diệt được Ân Thương.
