Nhạc Nghị chạy sang nước Triệu, Triệu Huệ Vương dùng lễ tiếp đãi ông, tôn ông làm Thượng khách, lại còn phong đất cho ông. Về sau Nhạc Nghị chết già tại nước Triệu.

Năm 32 Chu Nản Vương (năm 283 trước Công Nguyên), Triệu Huệ Vương được một viên ngọc bích, tên gọi là “Hòa Thị Bích” (viên ngọc họ Hòa). Tương truyền rằng đó là do Biện Hòa người nước Sở đã tốn phí thời gian suốt mấy năm khai thác ở trên núi mới có được, đây là thứ của báu vô giá. Viên ngọc bích phát sáng lung linh, hào quang chói lọi, đặt ở chỗ tối, phát sáng rực rỡ. Huệ Văn Vương càng nhìn càng yêu thích tới mức chẳng lúc nào rời khỏi tay, thậm chí sai tinh chế một chiếc hộp thật đẹp để đặt ngọc bích.

Tần Chiêu Vương nghe nhắc đến ngọc quý của Triệu Vương thì vô cùng thèm muốn. Thừa tướng Ngụy Nhiễm nói:

- Đại vương muốn có được viên ngọc bích này thì phải đánh đổi 15 tòa thành.

Chiêu Vương kinh ngạc, nói:

- Cái gì? Đem 15 tòa thành trì đổi lấy một viên ngọc bích, ta chẳng nỡ!

Ngụy Nhiễm nói:

- Nước Triệu từ trước vẫn sợ nước ta, đại vương đem thành đổi lấy ngọc bích của họ, họ dám không đổi hay sao? Ngọc bích đưa đến thì giữ lại; còn đối với 15 tòa thành trì kia chẳng qua chỉ là nói chơi mà thôi, đại vương còn sợ mất thành sao?

Tần Chiêu Vương cho đây là một mẹo hay, lập tức thảo một lá thư, sai sứ giả đem tới cho vua Triệu, yêu cầu đổi lấy ngọc.

Triệu Huệ Vương cảm thấy rất khó xử: cho ngọc bích thì sợ vua Tần không giữ chữ tín, được ngọc rồi không trả thành; không cho ngọc lại sợ làm vua Tần nổi giận. Nhà vua đã triệu các quan đại thần tới thương nghị. Các quan đại thần có người nói “cho đi là tốt”, có người nói “không cho thì hơn”, họ bàn luận xôn xao, vẫn không quyết định nổi. Có người đề xuất chi bằng trước hết hãy cử một sứ giả đi thám thính thử xem thành ý của Tần Vương ra sao, sau đó sẽ quyết định. Thế nhưng cử ai đi? Triệu vương nhìn khắp lượt các quan đại thần, thấy người nào cũng gục đầu, không nói. Bỗng nhiên có một hoạn quan tên gọi Mậu Hiền đứng dậy, nói:

- Thần có một môn khách tên gọi Lận Tương Như, là một dũng sĩ lại rất có mưu trí. Thần nghĩ, sai người này đi không có gì thích hợp hơn.

Huệ Văn Vương liền triệu kiến Lận Tương Như, hỏi Lận rằng:

- Tần Vương muốn đem 15 toà thành đổi lấy ngọc bích của trẫm, theo ý tiên sinh có nên đổi không?

Lận Tương Như nói:

- Tần mạnh Triệu yếu, không thể không đổi được.

Triệu Vương hỏi:

- Giả sử đưa ngọc bích cho vua Tần, ông ta không trả thành cho trẫm thì làm thế nào?

Tương Như nói:

- Tần Vương bằng lòng đem 15 toà thành trì đổi lấy ngọc bích của đại vương, cái giá mà ông ta đưa ra cũng đủ cao rồi đó. Nếu đại vương không bằng lòng đổi, lý trái là thuộc về đại vương. Nếu ngọc bích đã đưa cho vua Tần, Tần Vương không trao trả thành trì cho ta, thì cái sai là ở ông ấy. Cân nhắc giữa hai điều, thà ta cứ bằng lòng, chúng ta không thể không coi trọng đạo lý.

Vua Triệu hỏi:

- Tiên sinh có thể tới nước Tần để làm việc này được không?

Tương Như trả lời:

- Giả dụ không có người thích hợp hơn, thần bằng lòng đem ngọc bích đi. Xin đại vương cứ yên tâm, nếu 15 toà thành về với nước Triệu thì thần sẽ để ngọc bích lưu lại ở nước Tần. Nếu không, thần nhất định đem ngọc bích hoàn trả trọn vẹn, không chút tổn thất, về cho nước Triệu.

Huệ Vương nghe Tương Như nói như vậy, liền phong cho ông làm quan đại phu rồi để cho Tương Như đem Bích Hòa Thị sang nước Tần.

Tần Chiêu Vương nghe nói ngọc bích đã đưa tới, vô cùng sung sướng, tập hợp quan thần ở vương cung rồi mời Lận Tương Như tới. Lận Tương Như tay cầm ngọc bích cung kính dâng lên. Vua Tần đón nhận ngắm nhìn chỉ thấy trắng muốt không một vết gợn, phát quang óng ánh, đúng là một vật bảo bối, vui sướng quá, cười không sao ngậm được miệng lại. Vua Tần lật đi lật lại ngắm nghía thưởng thức hồi lâu, tiếp đó lại để cho các quan đại thần bên cạnh và các mỹ nữ ở hậu cung ngắm nhìn, ai nấy đều không ngót lời ca ngợi, tới tấp chúc mừng vua Tần, hoàng cung bỗng chốc náo nhiệt hẳn lên. lận Tương Như bị vứt sang một bên, không ai để ý tới ông ta. Vua Tần cũng chẳng màng gì đến việc đổi thành nữa. Tương Như nghĩ thầm: “Quả nhiên vua Tần không có thành ý muốn đổi thành, cần phải đòi lại ngọc thôi”, ông liền bước lên phía trước, nói:

- Tâu đại vương, trên gọc bích còn có một chút khuyết tật, xin để cho thần chỉ cho đại vương nhìn.

- Tần Vương cho là thật, liền giao ngọc bích cho Lận Tương Như. Tương Như vừa cầm được ngọc bích, vội vàng lùi lại mấy bước, dựa vào cột, đôi mắt quắc tròn, tức giận ngút trời, nói:

- Hòa Thị Bích là bảo bối nổi tiếng trong thiên hạ, đại vương muốn cầm được trong tay, đã nói tình nguyện đánh 15 tòa thành. Đại vương của chúng tôi đã triệu tập quần thần tới thương nghị. Mọi người nói: “Nước Tần ỷ thế mạnh, nói dùng thành đổi ngọc là nói dối, thành họ chẳng trả cho đâu”. Cho nên đều không đồng ý đem ngọc bích tới. Lúc đó, tôi nói bọn dân chúng bình thường giao thiệp đều coi trọng tín nghĩa, huống hồ là một nước lớn như nước Tần. Hơn thế, chỉ vì một viên ngọc bích mà làm tổn thương tới hòa khí của hai nước, cũng chẳng đánh giá gì. Vua Triệu đã tiếp nhận ý kiến của tôi, mới để tôi đưa ngọc bích tới. Thế nhưng ngày hôm nay tôi thấy đại vương tiếp tôi, thái độ rất ngạo mạn, sau khi cầm được ngọc bích rồi lại tùy tiện truyền cho nhau xem. Từ điểm này mà xét, tôi biết rằng đại vương căn bản không có thành ý đem thành đổi lấy ngọc, cho nên tôi đã đòi ngọc lại. Nếu đại vương bức tôi, tôi thà đem đầu tôi cùng ngọc bích lao vào chiếc cột này cho tan nát hết, cũng chẳng chịu để ngọc rơi vào tay ngài đâu!

Nói rồi, Tương Như giơ cao ngọc bích nhằm thẳng vào cột toan đập nát. Tần Vương luyến tiếc ngọc bích vội vàng cười xòa:

- Xin quan đại phu chớ làm vậy. Sao ta không giữ chữ tín nghĩa với quý quốc được?

Sau đó liên sai người cầm địa đồ ra, chỉ cho Lận Tương Như xem 15 toà thành trì mà ông ta định đổi cho nước Triệu. Tương Như thầm nghĩ: “Đây là vua Tần muốn lừa để đổi lấy ngọc ở trong tay ta đó thôi, chứ chẳng phải là thực tình thực ý, quyết không thể mắc lừa ông ta được?”. Tương Như liền nói với vua Tần:

- Hòa Thị Bích là của báu quý hiếm trong thiên hạ, vua Triệu chúng tôi trước khi đưa ngọc bích đi, đã phải trai giới suốt 5 ngày liền, còn cử hành nghi thức tiễn ngọc bích rất long trọng. Đại vương cũng phải làm giống như vua Triệu, trai giới đủ năm ngày, sau đó cử hành nghi thức nhận ngọc bích, thì tôi mới dám dâng ngọc bích lên.

Tần Vương biết rõ không thể cướp đoạt trắng trợn được, liền bằng lòng, rồi sai người đưa Lận Tương Như về quán khách nghỉ ngơi.

Tương Như cầm ngọc bích về quán khách, nghĩ thầm: “Tuy vua Tần đã bằng lòng với điều kiện của ta, giả sử sau khi ông ta được ngọc bích rồi vẫn không trả thành, phỏng ta còn biện pháp gì đối phó với ông ta nữa đây?”. Tức thì Tương Như sai một nhân viên tùy tùng, hóa trang thành một người nghèo khổ, buộc chặt ngọc bích vào ngang sườn, tắt theo con đường nhỏ lẻn trốn về nước Triệu.

Sau năm ngày, Tần Vương triệu tập các quan đại thần, mời cả sứ thần các nước cùng tới tham dự nghi thức tiếp nhận ngọc bích, đồng thời muốn mượn cơ hội này để diễu võ, giương oai. Sắp đặt xong xuôi liền triệu sứ thần nước Triệu lên điện. Lận Tương Như khoan thai bước từng bước. Tần Vương thấy Tương Như hai bàn tay không, vội hỏi:

- Trẫm đã trai giới suốt năm ngày rồi, cung kính chuẩn bị tiếp nhận ngọc bích, tại sao quan đại phu không đưa ngọc bích.

Tương Như trả lời, nói:

- Quý quốc từ đời Mục Công trở lại đây, trước sau có tới hơn hai chục đời vua, không một đời vua nào trong điều tín nghĩa cả. Tôi lo lại bị đại vương lừa đảo, chịu lỗi với vua Triệu, cho nên tôi đã sai người đem ngọc bích đưa trả về nước Triệu rồi. Xin đại vương cử trị tội tôi đi.

Vua Tần nghe nói liền gào thết ầm lên:

- Rõ ràng là nhà ngươi dỡn ta. Bay đâu, trói hắn lại!

Lận Tương Như không thay đổi sắc mặt, ung dung nói:

- Xin đại vương bớt giận, hãy để tôi nói hết lời đã. Nhìn hình thái hiện nay, Tần mạnh, Triệu yếu, dưới gầm trời này chỉ có chuyện nước mạnh ức hiếp nước yếu, chưa hề có đạo lý nước yếu ức hiếp nước mạnh bao giờ. Nếu đại vương thực sự muốn được ngọc bích, chớ ngại, cứ cắ trước cho nước Triệu 15 toà thành rồi, có lẽ nào dám nói sai sự thực, không đưa ngọc bích cho nước Tần chịu đắc tội với đại vương sao? Tôi biết mình đã lừa dối đại vương, tội đáng vạn lần chết. Tôi đã gửi thư về cho vua Triệu rồi, không còn cơ hội sống để trở về nữa. Xin hãy trị tội tôi đi, để cho các nước đều biết rõ vua Tần vì muốn được ngọc bích mà giết chết sứ giả nước Triệu.

Những lời nói này của Tương Như làm cho vua tôi nước Tần trợn mắt há miệng, người nọ nhìn người kia, người kia nhìn người nọ, hồi lâu chẳng nói được câu nào. Sứ thần các nước đều lo sợ toát mồ hôi hột thay cho Tương Như. Hai hàng võ sĩ đang định lôi Tương Như đi, Tần Vương quát to:

- Thôi cho qua, đừng động đến ông ta, cho dù có có xử tử ông ta cũng không lấy được ngọc bích nữa, e còn phá hoại mất quan hệ của hai nước.

Sau đó đã lấy lễ tiếp đãi, rồi đưa tiễn Tương Như về nước. Kết quả là, nước Tần luyến tiếc không nỡ đem 15 tòa thành trì cho nước Triệu, nước Triệu cũng chẳng đưa ngọc cho nước Tần. Sự việc cứ như vậy rồi trôi qua.

Thế nhưng, trong lòng vua Tần vẫn luôn luôn bất mãn với nước Triệu, lúc nào cũng muốn trút bỏ nỗi bực tức này. Sau ba bốn năm. Vua Tần lại sai sứ giả mời vua Triệu tới sự hội ở Miền Trì (huyện Miễn Trì, tỉnh Hà Nam ngày nay), ngoài mặt là hai nước thân thiện hòa hảo, trên thực tế là mưu mô ngấm ngầm. Vua Triệu rất sợ hãi, không dám đi. Lúc này Lận Tương Như đã làm lên chức Thượng đại phu, ông liền đi tìm đại tướng Liên Pha để thương nghị. Hai người nhất trí cho rằng: Nếu vua Triệu không đi thì chính là tỏ ra yếu trước nước Tần, nước Tần sẽ càng ức hiếp nước Triệu. Tức thì họ cũng đến gặp vua Triệu, khuyên vua Triệu nên tới dự. Tương Như nói:

- Thần bằng lòng xin cùng theo hầu đại vương để bảo hộ đại vương.

Liên Pha tỏ rõ:

- Thần bằng lòng ở lại để phò trợ Thái tử, bảo vệ biên cương.

Tới lúc đó Triệu Huệ Văn Vương mới đồng ý cùng đi tới Miễn Trì với Lận Tương Như. Liêm Pha dẫn quân đưa vua tôi hai người họ tiễn tới tận biên cương, rồi nói với vua Triệu:

- Đại vương đi vào nước Tần, an nguy rất khó dự liệu trước. Chắc chắn rằng Chúa công cả đi lẫn về nhiều nhất là ba chục ngày, nếu quá thời gian đó mà không trở về thì thần ở trong nước sẽ lập Thái tử lên làm vua, để diệt tan âm mưu của nước Tần, không thể ép buộc đại vương được.

Huệ Văn Vương đành phải bằng lòng.

Đến ngày dự hội, nhà vua hai nước dùng lễ gặp gỡ nhau, vui mừng sung sướng cùng uống rượu trò chuyện. Trong khi uống rượu, vua Tần đột nhiên đề xuất.

- Nghe nói vua Triệu thích âm nhạc ở đây ta có một chiếc đàn sắt(1) quý xin mời vua Triệu gảy một đoạn cho chúng ta nghe để trợ thêm tửu hứng.

Vua Triệu nghe xong mặt đỏ dừ tới tận cổ, thế nhưng không dám từ chối, đành phải gẩy lên một khúc. Tần Vương ca tụng một hồi rồi hạ lệnh cho Sử quan nước Tần lập tức ghi lại sự kiện này. Sau khi Sử quan viết xong, cao giọng tuyên đọc: “Ngày mỗ tháng mỗ năm mỗ, vua Tần và vua Triệu dự hội ở miễn Trì, vua Tần đã hạ lệnh cho vua Triệu gẩy đàn sắt”. Lận Tương Như vừa nghe, liền nghĩ: Đây rõ ràng là họ chỉ coi vua Triệu là một bề tôi, rắp tâm sỉ nhục nước Triệu đó sao? Liền thấy Lận Tương như thuận tay cầm một chiếc khay sành đến trước mặt vua Tần, nói:

- Vua Triệu chúng tôi nghe nói vua Tần giỏi diễn tấu âm nhạc nước Tần, ở đây tôi có một chiếc khay sành, xin mời vua Tần gõ lên một khúc chơi!

Vua Tần bực tức quá, mặt biến sắc, đầu quay đi không để ý. Lận Tương Như giơ cao chiếc khay sành, nghiêm giọng nói:

- Đại vương đừng cho rằng nước Tần của ngài lớn mạnh, trong vòng năm bước, tôi có thể dùng máu của mình bắn tóe lên thân của đại vương đó!

Những người hầu cận bên cạnh vua Tần lập tức tuốt kiếm ra, muốn giết chết Tương Như. Tương Như gào to lên một tiếng:

- Ai dám tới đây nào?

Bọn người đó đều sợ hãi lùi hết cả lại. Vua Tần tuy không bằng lòng nhưng vì sợ hãi Tương Như, đành phải miễn cưỡng gõ vào khay sành vài tiếng. Lận Tương Như dặn dò Sử quan nước Triệu cũng ghi lại sự kiện này: “Năm mỗ tháng mỗ ngày mỗ, vua Triệu cùng dự hội với vua Tần ở Miễn Trì, đã ra lệnh cho vua Tần gõ khay sành”.

Các quan đại thần của nước Tần nhìn thấy tình cảnh như thế này thảy đều rất bực tức, gào thét ầm ỹ.

- Vua Triệu hãy cắt nhượng 15 tòa thành để chúc thọ vua Tần!

Tương Như lập tức lớn tiếng đập lại:

- Vua Tần hãy cắt nhượng Đô Thành Hàm Dương để chúc thọ vua Triệu!

Tần Vương thấy chẳng thể làm gì nổi Lận Tương Như, đành phải nói:

- Thôi thôi, cho qua, mọi người không ai nói nữa.

Bữa tiệc tới đây mất vui đành giải tán.

Vua Tần vẫn muốn cắt quân tấn công nước Triệu, thế nhưng được tin mật báo nói rằng: Nước Triệu đã cử đại quân nghiêm trận, chờ đợi sẵn trên biên giới rồi, liền không dám khinh thường manh động nữa. Lại nghĩ tới nước Triệu đã có những nhân tài Lận Tương Như, Liêm Pha, nhất thời cũng chẳng dễ dàng đối phó. Bèn cùng kết làm anh em với vua Triệu, không xâm phạm lẫn nhau. Lại sợ vua Triệu không tin tưởng, muốn xem người cháu của mình là Dị Nhân đưa sang làm con tin ở nước Triệu. Mục đích mà vua Tần làm như vậy là muốn tạm thời giữ yên nước Triệu để vươn tay ra đánh các nước khác.

Sau khi Triệu Huệ Văn Vương trở về nước, càng thêm tín nhiệm Lận Tương Như, cho rằng công lao của Tương Như rất to lớn, đã phong cho làm Thượng Khanh, địa vị đứng trên Liêm Pha. Điều này đã dẫn tới sự bất mãn gay gắt của Liêm Pha. Liêm Pha bực tức nói:

- Ta là đại tướng của nước Triệu, đánh thành cướp đất, vào sinh ra tử, đã lập nên biết bao công lao! Còn hắn thì sao? Chỉ dựa vào một cái mồm mà trèo vượt mặt ta à? Hơn nữa hắn chỉ là kẻ dưới quyền của một hoạn quan, xuất thân thấp hèn, ta phải ở dưới hắn thật là xấu hổ và sỉ nhục.

Liêm Pha công khai rêu rao: Hễ ta gặp Tương Như, ắt phải làm cho hắn bẽ mặt một trận! Những lời nói này truyền tới tai Lận Tương Như. Mỗi khi lên triều, Tương Như giả vờ ốm, để khỏi phải gặp mặt Liêm Pha. Các môn khách dưới trướng Lận Tương Như đều cho rằng Tương Như nhút nhát, nên họ đã kín đáo nghị luận về ông.

Một hôm, Lận Tương Như ra ngoài, Liêm Pha củnga ngoài, hai chiếc xe đi trên phố đối diện nhau. Từ xa Tương Như đã nhìn thấy xe của Liêm Pha đi ngược lại vối vàng bắt người phu xe vội quặt xe vào một ngõ hẻm bên cạnh đường để ẩn náu, chờ cho xe của Liêm Pha đi rồi, mới cho xe ra đi tiếp. Các môn khách của Lận Tương Như đều bực tức lắm, họ hẹn nhau cùng tới gặp Tương Như, nói với Tương Như:

- Chúng tôi bỏ cha mẹ vợ con theo ông chẳng phải vì khâm phục những phẩm đức cao thượng của ông đó sao? Ông đồng sự với tướng quân Liêm Pha, chức vụ còn cao hơn Liêm Pha, Liêm Pha dám gièm pha nói xấu ông, ông không phản công lại mà lúc nào cũng lẩn tránh ông ta. Làm sao lại phải sợ hãi ông ta? Chúng tôi không thể chịu đựng uất ức này, đành phải tới tạm biệt ông!

Tương Như kéo họ ngồi cả xuống, ôn hòa nói:

- Các vị thấy Liêm tướng quân và vua Tần, ai lợi hại?

Các môn khách đều nói:

- Đương nhiên là vua Tần rồi.

Tương Như nói:

- Mặc dù vua Tần uy thế lớn như vậy, con người Lận mỗ ta dám quở trách quát mắng ông ta ngay trước mặt chúng quan trong triều đình, dám sỉ nhục quần thần của ông ta, sao ta lại có thể đơn độc hoảng sợ Liêm tướng quân được?

Các môn khách đều yên lặng, Lận Tương Như nói tiếp.

- Ta ẩn tránh Liêm tướng quân vì nghĩ rằng sở dĩ vua Tần không dám xâm phạm nước Triệu, không ngoài lý do đang còn hai quan văn võ chúng ta. Hai con hổ tranh giành nhau, tất phải có một bị thương. Nếu nước Tần biết được giữa hai chúng ta xung đột, tất sẽ lợi dụng chỗ trống đó mà xâm phạm nước Triệu. Ta làm như vậy, chính là đặt lợi ích của đất nước lên hàng đầu, chứ đâu phải sợ Liêm tướng quân?

Các môn khác nghe xong đều cảm động, càng khâm phục các đức của Lận Tương Như.

Những lời nói này truyền tới tai Liêm Pha, khiến cho Liêm Pha vô cùng hổ thẹn, lo lắng, nói:

- Phẩm đức của Lận Tương Như trong sáng cao cả, ta còn kém xa!

Tức thì Liêm Pha để cánh tay trần, lưng đeo cành gai, tới thẳng phủ Lận Tương Như xin chịu tội. Vừa nhìn thấy Tương Như, Liêm Pha đã xin lỗi nói:

- Tôi là con người xấu xa thô lỗ, bụng dạ hẹp hòi, đâu biết được lòng khoan dung độ lượng như vậy của ngài, tôi thành thật xin lỗi ngài!

Nói rồi quỳ ngay xuống dưới đất. Tương Như vội vàng kéo Liêm Pha đứng đậy, nói:

- Hai chúng ta đều là quan đại thần, cùng dốc sức ra vì đất nước, tướng quân đã thông cảm được nỗi khổ tâm của tôi, thì tôi đã rất cảm kích rồi, làm sao còn dám để tướng quân xin lỗi nữa?

Liêm Pha cảm động chảy nước mắt, Lận Tướng Như cũng đã khóc. Từ đó về sau, hai người đã trở thành đôi bạn tri kỷ cùng sống chết bên nhau, cùng dốc sức hiến mưu vì sự giàu mạnh của nước Triệu, khiến cho nước Tần trong suốt thời gian lâu dài không dám tới xâm lược nước Triệu nữa.