Sau hội nghị dẹp yên chiến sự, cục diện Tấn Sở tranh bá đã tiếp cận tới giai đoạn cuối. Lúc này, ở hạ du Trường Giang có hai quốc gia lần lượt quật khởi, một là nước Ngô và một là nước Việt. Nước Ngô chiếm một phần khu vực hai tỉnh An Huy và Triết Giang và đại bộ phận tỉnh Giang Tô hiện nay, Ngô vốn là nước phụ thuộc của nước Sở, tới cuối kỳ Xuân Thu lại chiến thắng được nước Việt xưng bá ở Trung Nguyên. Người sáng lập ra nghiệp bá là Ngô Vương Hạp Lư và Phù Sai, quan đại thần nổi tiếng nhất dưới trướng họ, một người là Ngũ Tử Tư và một người là Tôn Vũ.
Ngũ Tử Tư vốn là người nước Sở, tại sao ông lại trở thành quan trọng thần của nước Ngô và giúp đỡ vua ngô đánh bại nước Sở? Chuyện này phải kể lại từ đầu.
Năm 18 Chu Cảnh Vương (năm 527, trước Công nguyên), sau hai năm nắm chính quyền, Sở Bình Vương sai quan đại phu là Phí Vô Cực tới nước Tần cầu hôn cho Thái Tử Kiến. Tần ái Công đã đem em gái của mình là Mạnh Doanh gả cho Thái tử Kiến. Phí Vô Cực là con người rất xấu xa, lại chuyên thói bợ đỡ ôm chân, thấy Sở Bình Vương thèm chảy dãi trước sắc đẹp của Mạnh Doanh, liền nói:
- Chúa công đã thích nàng, sao không tự vơ lấy đi?
Lời nói thật hợp với tâm ý của Sở Bình Vương, bèn đem cô hầu của Mạnh Doanh gả cho Thái tử Kiến.
Theo thời gian, sự việc xấu xa Sở Bình Vương lấy con dâu của mình được lan truyền. Phí Vô Cực rất sợ Thái tử Kiến biết, liền thúc dục Sở Bình Vương đưa Thái tử Kiến lên nắm quyền sẽ tính sổ hắn, cho nên hắn đã tìm trăm phương ngàn kế để giết hại Thái tử Kiến. Hắn xúc xiểm trước mặt Sở Bình Vương, nói:
- Thái tử rất không hài lòng với việc Chúa công đã lấy vợ của Thái tử, nghe nói Thái tử đã chiêu binh mãi mã ở Thành Phụ, để cho thầy giáo của Thái tử là Ngũ Xa ngày đêm thao luyện, sẽ đánh về ảnh Đô để báo thù đó!
Lời xúi bẩy của Phí Vô Cực khiến Sở Bình Vương không chịu nổi, liền triệu thầy giáo của Thái tử Kiến là Ngũ Xa tới trách hỏi. Ngũ xa chính là con cháu đời sau của Ngũ Cử, người đã từng khuyên can Sở Trang Vương ngày trước. Ngũ Xa là người thẳng thắn, cương trực, không chịu nổi hành vi của Sở Bình Vương, rất căm hận việc làm của Phí Vô Cực, liền nói:
- Việc Chúa công lấy tranh vợ của thái tử, đã là không đúng rồi, tại sao lại tin theo lời bậy bạ của kẻ tiểu nhân mà hoài nghi cả cốt nhục?
Sở Bình Vương vừa thẹn thùng lại vừa giận dữ, liền hạ lệnh bắt Ngũ Xa, nhốt vào trong nhà giam. Phí Vô Cực lại xúi thêm một bước, nói:
- Chúa công đã bắt thầy giáo của Thái Tử, liệu Thái tử có cam lòng không? Nếu Thái tử liên hiệp với các nước Tề Tấn để gây chuyện thì e khó có thể đối phó được đó?
Sở Bình Vương thích Mạnh Doanh, từ lâu đã có lòng dạ phế bỏ Thái tử Kiến, lập con trai của Mạnh Doanh lên làm Thái tử, nghe lời nói của Phí Vô Cực, liền hạ quyết tâm sẽ giết chết Thái tử Kiến.
Thái tử Kiến được biết tin này, lập tức chạy trốn sang nước Tống. Phí Vô Cực nói:
- Ngũ Xa có hai người con trai, con lớn lên tên là Ngũ Thượng, con nhỏ tên là Ngũ Viên (tức Ngũ Tử Tư), đó là những nhân tài hữu dụng, hữu mưu. Nếu để cho chúng chạy trốn, tất sẽ có hậu họa khôn lường! Trừ cỏ phải trừ tận gốc, Chúa công có cho gọi hai anh em chúng lại rồi đem giết chết cùng với Ngũ Xa là xong.
Sở Bình Vương nói:
- Đã bắt cha của chúng rồi, liệu chúng có thể đến không?
Phí Vô Cực nói:
- Điều đó cũng dễ thôi, Chúa công cứ để cho Ngũ Xa viết thư cho chúng, nói rằng nếu chúng đến thì sẽ tha tội cho cha chúng, nếu không đến sẽ lập tức xử tử cha của chúng!
Ngũ thượng nhận được thư của cha, trong lòng rất lo lắng, dự định sẽ tới ngay ảnh Đô, liền đưa thư cho Ngũ Tử Tư xem. Ngũ Tử Tư xem xong thư, nói:
- Lá thư này đúng là chúng bắt cha viết đó, nếu chúng ta không đến, chúng nó sợ chúng ta, chưa chắc cha đã đến nỗi phải chế đâu. Nếu đến, nhất định là cha sẽ bị chết, mà chúng ta cũng không thoát khỏi bàn tay độc ác của chúng.
Ngũ Thượng nói:
Nếu không đến, vạn nhất cha bị giết hại thật thì sao? Cho dù là thư giả, được gặp mặt cha một lần, có chết cũng cam lòng.
Ngũ Tử Tư nói:
- Cả hai anh em cùng đến để chết, hỏi có ích gì? Nếu cha bị hại, thì phải nghĩ cách báo thù thay cha. Anh nhất định phải đi, em đành vĩnh biệt anh tại đây.
Quả nhiên, Ngũ Thượng vừa tới ảnh Đô, Sở Bình Vương đã cho giết chết cả Ngũ xa và Ngũ Thượng. Tiếp đó Sở Bình Vương lại hạ một đạo mệnh lệnh, thông báo cho toàn quốc biết, đã trao giải thưởng cho ai bắt được Ngũ Tử Tư.
Ngũ Tử Tư nghe tin cha và anh đã bị giết, thì vô cùng đau khổ, đã thề: “Thù lớn này không trả được, ta thề không làm người”, rồi bỏ trốn ngay trong đêm đó. Trên đường đi, đột nhiên gặp lại người bạn cũ là Thân Bao Tư. Ngũ Tử Tư đem chuyện cha và anh bị giết hại như thế nào, Sở Vương treo giải thưởng bắt mình ra sao, trước sau kể lại cho bạn nghe một lượt. Thân Bao Tư rất thông cảm với Ngũ Tử Tư, liền hỏi:
- Bây giờ bạn dự định làm gì?
Ngũ Tử Tư nói:
- Tục ngữ có câu “Mối thù cha mẹ, không đội trời chung”. Ta không nhai sống được thịt của Sở Vương, không băm được xác Phí Vô Cực, không lật đổ được nước Sở, không phải là trang nam nhi.
Thân Bao Tư nói:
- Sở là đất nước của cha mẹ chúng ta, làm sao có thể làm như vậy được? Vì tình nghĩa bạn bè mà, tôi nhất định sẽ không tiết lộ chí hướng của bạn. Thế nhưng, tôi nói cho bạn biết rằng, nếu bạn lật đổ nước Sở, thì tôi nhất định sẽ nghĩ cách khắc phục hưng lại nó!
Nói xong, hai người chia tay.
Ngũ Tử Tư tới nước Tống, đã tìm được Thái tử Kiến. Không may, nước Tống có nội loạn, nước Sở cử binh tới can thiệp, Thái tử Kiến và Ngũ Tử Tư vội vã chạy trốn sang nước Trịnh. Trịnh Định Công rất nhiệt tình chiêu đãi họ, không ngờ Thái tử Kiến lấy oán trả ơn, Thái tử Kiến đã giấu Ngũ Tử Tư, bí mật câu kết với nước Tấn, muốn cướp đoạt đại quyền của nước Trịnh, rồi lợi dụng lực lượng của nước Trịnh, đánh về Sở. Trịnh Định Công kịp thời phát giác ra âm mưu này, đã giết chết Thái Tử Kiến.
Ngũ Tử tư lại đem con trai của Thái tử Kiến là Công tử Thẳng chạy trốn tới nước Ngô. Trên đường đi, Ngũ Tử Tư vừa lo người nước Trịnh đuổi theo, vừa sợ người nước Sở đuổi bắt, nên đành phải ban ngày ẩn nấp trong núi sâu, ban đêm mới dám mò đi. Suốt mười ấy ngày mới tới biên giới giữa nước Sở và nước Ngô, đó là Chiêu Quan (phía Tây Bắc huyện Hàm Sơn, tỉnh An Huy ngày nay). Hình thế Chiêu Quan vô cùng hiểm yếu, trước, sau đều là núi, chỉ có một con đường thông tới cửa Quan, qua được Chiêu Quan chính là Đại Giang, ngồi lên thuyền là có thể tới được nước Ngô, nên đã đặc biệt phái binh mã tới canh giữ Chiêu Quan, lại còn treo ảnh vẽ hình Ngũ Tử Tư ở trước cửa Quan, người nào muốn qua cửa Quan đều phải đối chiếu với hình vẽ đó, để tránh Ngũ Tử Tư trà trộn đi qua. Đúng là thiên là địa võng, có mọc cánh cũng khó ba qua được. Ngũ Tử Tư và công tử Thắng đã dừng lại mấy ngày ở gần Chiêu Quan, mắt nhìn về phía Chiêu Quan, biết khó mà qua được. Một hôm, Ngũ Tử Tư phát hiện có rất nhiều người tụ tập đông đúc ở trước cửa Quan, không khí náo loạn, binh lính canh gác cửa Quan kiểm tra không xuể. Ngũ Tử Tư liền hóa trang, đem theo công tử Thắng trà trộn vào đám đông, lợi dụng thời cơ qua cửa Quan. Trong các tiểu thuyết và hí khúc cũ đều nói Ngũ Tử Tư lo lắng quá độ ở trước Chiêu Quan, trong một đêm do buồn rầu mà bạc hết râu tóc, các binh lính canh gác của Quan không còn nhận ra nữa, nên mới trà trộn được mà ra khỏi Chiêu Quan. Sự thực có phải như vậy không, không thể đoán chắc được. Có điều, từ truyền thuyết này có thể thấy rằng người đời đã gửi gắm sự đồng tình rất sâu sắc đối với Ngũ Tử Tư.
Ngũ Tử Tư đem theo công tử Thắng đi qua Chiêu Quan, qua sông Đại Giang tiến vào biên giới nước Ngô, thì thở một hơi dài khoan khoái. Ngũ Tử Tư tìm người hỏi thăm đường, đi thẳng về phía Đô Thành nước Ngô. Một hôm, ông gặp một người đàn ông thân hùm mình gấu, giọng nói sang sảng, tướng mạo dũng mãnh không ai sánh kịp đang đánh nhau với một người đàn ông khác trên phố. Hai người đánh nhau không phân thắng phụ, mọi người ở xung quanh khuyên can thế nào cũng không thể dứt ra được. Lúc này từ trong ngôi nhà cạnh phố vọng ra tiếng nói của một bà già.
- Chuyên Chư dừng tay!
Người đàn ông đó vừa nghe tiếng nói đã lập tức buông tay, bước vào nhà. Ngũ Tử Tư rất lấy làm kỳ quái, những người ở bên cạnh cho Ngũ Tử Tư biết: người đàn ông này tên gọi là Chuyên Chư, bà già đó chính là mẹ của Chuyên Chư. Chuyên Chư có sức khỏe vô địch, rất trọng nghĩa khí, thích đánh kẻ gây ra sự bất công, rất kính trọng và có hiếu với mẹ. Ngũ Tử Tư nghĩ, con người dũng cảm như thế này, trong tương lai nhất định có triển vọng. Ngay hôm sau, Ngũ Tử Tư tới thăm Chuyên Chư. Hai người trò chuyện rất tâm đầu ý hợp, liền kết thành anh em. Ngũ Tử Tư và công tử Thắng trú một đêm ở nhà Chuyên Chư, hôm sau tiếp tục đi về hướng đô thành nước Ngô.
Năm 23 Chu Cảnh Vương (năm 552, trước Công Nguyên), Ngũ Tử Tư đến Đô Thành Ngô, lập tức vào bái kiến Ngô Vương Liêu. Ngô Vương Liêu nhiều lần tấn công nước Sở, tuy cũng đã đánh thắng mấy trận, nhưng cũng chẳng chiếm được nhiều lợi ích. Ngô Vương Liêu biết Ngũ Tử Tư là một nhân tài, vô cùng sung sướng, lập tức trọng dùng ngay và phong cho Ngũ Tử Tư làm quan đại phu. Ngũ Tử Tư kiến nghị với Ngô Vương đánh Sở. Anh trai của Ngô Vương là công tử Quang không đồng ý, nói với Ngô Vương Liêu rằng:
- Ngũ Tử Tư muốn đánh Sở chẳng qua là muốn mượn lực lượng của nước Ngô chúng ta báo thù cho mình. Hiện tại nước Sở vẫn còn rất mạnh, đánh Sở thì không thể thành công được.
Ngô Vương Liêu ngu xuẩn đã nghe và tin theo lời công tử Quan, liền thủ tiêu ý định đánh Sở, rồi dần dần xa lánh Ngũ Tử Tư.
Một hôm, bỗng nhiên Công tử Quang tới thăm Ngũ Tử Tư. Công tử Quang nói:
- Một nhân tài như ông hẳn phải quen biết rộng? Tôi rất muốn kết giao với các hào kiệt trong thiên hạ, xin ông tiến cử cho một vài người.
Trong câu chuyện, Ngũ Tử Tư đã hiểu rõ được tâm sự của công tử Quang, chính ông ta muốn lật đổ Ngô Vương Liêu để lên làm vua. Ngũ Tử Tư nhận ra, nếu muốn đánh Sở để phục thù thì cần phải chờ công tử Quang lên ngôi đã, liền tiến cử Chuyên Chư với công tử Quang.
Năm thứ tư Chu Linh Vương (năm 516, trước Công Nguyên), Sở Bình Vương qua đời, Ngô Vương Liêu thừa cơ cất quân đi đánh nước Sở. Chẳng ngờ nước Sở đã có phòng bị từ trước, chờ quân Ngô vào hẳn phía trong biên giới, quân Sở liền chặt đứt đường phía sau của quân Ngô. Quân Ngô muốn tiến không được, muốn thoái chẳng xong, thực tế là đã bị quân Sở bao vây. Tin quân Ngô bị bao vây lan truyền đi, tiếng ai oán nổi lên khắp nơi. Công tử Quang thấy cơ hội đã tới, lập tức mời Chuyên Chư đến, để cho Chuyên Chư tới đâm chết Ngô Vương Liêu. Chuyên Chư nói:
- Ngô Vương là vua của chúng ta, tại sao lại phải đâm chết ngài?
Công tử Quang nói:
- Hắn có phải là vua đâu? Ngôi vua của hắn là cướp từ tay người khác đó! Ông nội ta tuổi già mới bắt đầu xưng vương, người có bốn con trai, cha ta là con cả. Ông nội ta muốn truyền ngôi cho người con thứ tư hiền tài sáng suốt là Quý Trát, thế nhưng nói thế nào Quý Trát cũng không làm. Khi ông nội ta sắp mất, đành phải dặn dò để cho con cả kế ngôi, có điều là về sau phải truyền ngôi cho các anh em, chứ không cho phép truyền ngôi cho con trai. Sau đó, theo thứ tự, ngôi phải truyền cho Quý Trát, Quý Trát vẫn không chấp nhận. Theo lý thì phải khôi phục quy củ con cả được nối ngôi, ngôi vua cần phải được trả về cho em trai cả của người con cả, cũng chính là ta. Thế nhưng con trai của người con thứ ba là công tử Liêu, lại cướp mất. Ngươi nói xem, nỗi oan ức bấy lâu, chẳng lẽ nhân dịp này lại không muốn trút bỏ hay sao?
Chuyên Chư đã bằng lòng dốc hết sức vì công tử Quang.
Năm thứ 5 Chu Kinh Vương (năm 515 trước Công Nguyên), công tử Quang bầy yến tiệc mời Ngô Vương Liêu tới ăn. Công tử Quang nói:
- Gần đây, thần có được một người đầu bếp có biệt tài nướng cá. Hôm nay thần sẽ để hắn hầu hạ bệ hạ một bữa cá, mời bệ hạ thưởng thức thử xem!
Ngô Vương Liêu rất thích ăn cá, nghe công tử Quang nói có món cá do đầu bếp giỏi nướng, thì rất vui mừng, liền gọi to:
- Đem mau lên đây! Đem nhanh lên đây!
Chuyên Chư đóng vai người đầu bếp, hai tay bưng tới một con cá to. Ngô Vương Liêu nhìn thấy cá, luôn chép chép miệng khen:
- Cá ngon lắm! Cá ngon lắm!
Vừa lúc đó, Chuyên Chư đột nhiên rút một lưỡi kiếm ngắn từ trong bụng cá ra, dùng sức mạnh của toàn thân đâm thẳng vào Ngô Vương Liêu; vệ sĩ của Ngô Vương Liêu cũng rút dao ra đồng thời chém vào Chuyên Chư. Ngô Vương Liêu và Chuyên Chư hầu như cùng bị giết chết trong tích tắc. Sảnh đường bị một phen hỗn loạn. Ngũ Tử Tư liền dẫn quân đội kéo tới, tiêu diệt đội vệ sĩ của Ngô Vương Liêu, sau đó chiếm lĩnh cung vua, tuyên bố công tử Quang lên ngôi, đó chính là Ngô Vương Hạp Lư.
Sau khi Hạp Lư lên làm vua, đã để cho Ngũ Tử Tư hiệp trợ với mình cai trị nước Ngô, trước hết lo chỉnh đốn nền chính trị, sau đó ra sức phát triển sản xuất, khuyến khích cày cấy, tăng cường xây dựng tường thành, đúc tạo vũ khí. Qua hàng loạt biện pháp cai trị của Ngô Vương Hạp Lư và Ngũ Tử Tư, nước Ngô đã lớn mạnh lên.
Năm thứ ba sau khi lên ngôi, Hạp Lư dự định cất quân đi đánh Sở, tranh Bá thiên hạ. Hạp Lư nói với Ngũ Tử Tư:
- Năm xưa, người kiến nghị với Ngô Vương Liêu đánh Sở, ta biết đó là một chủ ý tốt đẹp. Thế nhưng ta sợ hắn cử ta đi sẽ làm lỡ dở việc đại sự của ta. Vả lại, nếu có đánh thắng trận thì đó sẽ là công lao của hắn, hắn sẽ thu hết lợi lộc cho nên ta không ủng hộ kiến nghị của ngươi. Nay, nước Ngô đã do ta làm chủ rồi. Ta nhất định sẽ mở mang kinh doanh, làm cho nước Ngô lớn mạnh lên, trở thành thủ lĩnh của các nước ở Trung Nguyên. Ta biết, muốn đạt được mục tiêu này, trước tiên cần phải đánh bại nước Sở. Ngươi xem đánh Sở vào lúc nào thì tốt?
Ngũ Tử Tư nghe xong vô cùng sung sướng, đã đề xuất với Hạp Lư rất nhiều kiến nghị đánh Sở, không những thế còn tiến cử cho Hạp Lư một nhà đại quân sự, đó là Tôn Vũ.
