Lúc triều đình nhà Chu truyền tới quốc vương đời thứ 10 là Lệ Vương Cơ Hồ thì các loại mâu thuẫn ở trong nước càng ngày cầng gay gắt. Thông qua lao động gian khổ và nặng nề, tầng lớp nô lệ đã sáng tạo ra của cải giàu có cho xã hội, thế nhưng đời sống của bản thân họ không mảy may được bảo đảm, cái đói và cái chết lúc nào cũng rình rập họ. Người nô lệ không được tự do thân thể, ngay cả đến con em của họ cũng là tài sản của chủ nô. Bất cứ lúc nào chủ nô cũng có thể đem nô lệ bán hoặc tặng cho người khác.
Thời triều Chu, ở trong xã hội còn có một tầng lớp bình dân được phân hoá ra từ trong nội bộ tộc Chu. Họ không phải là quý tộc, không có đặc quyền; cũng không giống như người nô lệ, họ có sự tự do về nhân thân, cho nên họ được coi là dân tự do. Họ có người sống ở thành thị, có người sống ở vùng ngoại ô. Những người sống ở ngoại ô thì cày cấy một khoảng đất nhỏ, lấy sức mình tự nuôi mình. Tới thời Chu Lệ Vương, người bình dân cũng phải chịu đủ kiểu áp bức bóc lột của quý tộc chủ nô. Các quý tộc chủ nô thường bắt bình dân đi làm khổ sai, kéo người bình dân đi làm lính đánh trận, khiến họ không yên tâm sản xuất, không được sống ổn định. Nếu gặp thiên tai, nhân hoạ, người bình dân không thể sống nổi, bắt buộc phải vay nợ của các quý tộc. Vay nợ không trả được, đành phải làm nô lệ, nhưng họ có những lợi hại riêng, có nhu cầu muốn lật đổ ách thống trị của quý tộc chủ nô và muốn được biến đổi địa vị xã hội của mình, do đó họ thường liên hiệp lại để tiến hành đấu tranh. Thời Chu Lệ Vương đã phát sinh ra một cuộc bạo động lớn do bình dân và nô lệ cũng tham gia, đã trục xuất Chu Lệ Vương mà mọi người đang căm hận.
Lệ Vương Cơ Hồ là một bạo quân tham của, hám lợi. Lệ Vương tín nhiệm một người tên gọi là Vinh Di Công. Vinh Di Công xúi dục Lệ Vương thực hành “chuyên lợi” (độc quyền phát minh sáng chế) đối với một số sản vật quan trọng do Thiên tử trực tiếp khống chế. Đây là một cách chiếm đoạt tinh vi của cải và xương máu của dân chúng, khiến dân chúng phải phẫn nộ, mặc dù có một số quan lại cũng tỏ ý bất bình. Chẳng hạn, có quan đại phu tên gọi là Nhuế Lương Phu đã khuyên Lương Phu không nên thực hành “chuyên lợi” và chỉ ra sự tai hại của việc làm này có thể dẫn tới sự phản đối của đại đa số người. Lệ Vương căn bản không nghe, vẫn chỉ sủng tín Vinh Di Công, bổ nhiệm Vinh Di Công làm khanh sĩ, sai Vinh nắm giữ đại quyền kinh tế.
Chu Lệ Vương tham lam như vậy, dân chúng sao không oán hận và không nguyền rủa ông ta! Quan đại thần là Triều Công khuyên nhủ Lệ Vương nói: “Nếu cứ tiếp tục như vậy thì dân chúng sẽ không sống nổi!” Lệ Vương vẫn không nghe. Ông ta đã cử một vu sư (thày cúng) của nước Vệ tới theo dõi dân chúng nếu phát hiện thấy có người nghị luận về “chuyên lợi”, nguyền rủa Lệ Vương, thì nhanh chóng bắt về chặt đầu. Như vậy là những người công khai nguyền rủa Lệ Vương cuối cùng chỉ còn rất ít, thế nhưng khi mọi người gặp nhau ở ngoài đường, ánh mắt đã nói hộ nỗi lòng thù hận của họ đối với Lệ Vương. Cả các chư hầu và đại quan cũng đều trốn tránh Lệ Vương, không muốn thân gần với Lệ Vương. Trái lại, Chu Lệ Vương lại dương dương tự đắc cho rằng sự thống trị tàn bạo của ông ta chí ít cũng đã có hiệu lực. Lệ Vương mãn nguyện nói với Triệu Công:
- Nhà người nhìn đó, ta đã có cách ngăn chặn sự phỉ báng của dân chúng. Bây giờ bọn chúng không dám mở miệng nữa.
Triệu Công nghe xong không đồng tình, nói với Lệ Vương:
- Bệ hạ đã dùng biện pháp bịt chặt nước lụt để bịt miệng dân chúng. Nước lụt bị bị chặt, hễ bờ đê nứt vỡ ra thì sẽ có nhiều người bị chết đuối. Bịt chặt miệng của dân chúng, cũng nguy hiểm như vậy đó. Việc trị thuỷ cần phải sử dụng biện pháp khơi thông dòng chảy, đối với dân chúng cũng phải biết cách gợi cho họ nói ra những điều thầm kín, nếu họ có những kiến nghị hay thì phải làm theo. Nếu bịt chặt miệng của họ, phỏng có thể sống được bao nhiêu ngày yên ổn đây?
Lệ Vương vẫn khăng bỏ ngoài tai, không những thế còn thực hiện ách thống trị tàn bạo hơn trước.
Ba năm sau, tức là năm 841 trước Công nguyên, một cuộc đụng độ kịch liệt rốt cuộc cũng đã bùng nổ. Hàng ngàn hàng vạn nô lệ và bình dân đã liên hiệp lại, xông thẳng vào vương cung, tập kích Lệ Vương. Chu Lệ Vương biết tin, liền lủi ra khỏi vương cung, chạy trốn tới đất Trệ (huyện Hoắc, tỉnh Sơn Tây ngày nay), mới bảo toàn được mạng sống.
Quần chúng khởi nghĩa rất phẫn nộ khi tìm không thấy Chu Lệ Vương. Không chịu bó tay, họ quyết định tìm Thái tử Cơ Tịnh để thế tội. Lúc đó Thái Tử Cơ Tịnh hãy còn là một đứa trẻ, đang rất hoảng sợ ẩn tránh trong nhà Triệu Công, xin Triệu Công bảo hộ. Quần chúng khởi nghĩa đã bao vây nhà Triệu Công, ra lệnh cho Triệu Công phải giao nộp Thái tử. Triệu Công đắn đo: “Trước đây ta đã hết lòng khuyên bảo Lệ Vương, ông ta không thèm nghe, cho nên mới có cơ sự này. Nếu ta giao nộp Thái Tử, Lệ Vương nhất định sẽ cho rằng ta vì oán hận ông ta nên ta đã không tận lực bảo hộ Thái tử; thế nhưng nếu ta không giao nộp Thái tử, bọn người kia ắt sẽ không chịu. Ta phải làm thế nào cho phải đây?. Triệu Công suy đi tính lại rồi quyết định đem con trai của mình mạo xưng là Thái Tử Cơ Tịnh, giao nộp cho quần chúng khởi nghĩa. Thế là Thái Tử Cơ Tịnh đã thoát nạn.
Cuộc khởi nghĩa của quần chúng đã tạm yên. Chu Lệ Vương trốn ở đất Trệ không dám trở về, Thái Tử Cơ Tịnh nhờ có người thế mạng mới được sống, tạm thời không thể công khai lộ mặt. Thế nhưng không có Thiên Tử, việc quốc gia đại sự ai sẽ làm chủ đây? Sau khi Triệu Công và Chu Công thương lượng (Chu Công này không phải là Chu Công Đán đầu năm nhà Chu, đó là đời sau của Chu Công Đán), quyết định cho hai người đứng ra thay chức quyền của Thiên tử, quản lý việc quốc gia đại sự. Trong thời kỳ Chu Công và Triệu Công liên hiệp nhiếp chính, lịch sử gọi đó là thời kỳ Cộng hoà. Bắt đầu từ năm Cộng hoà nguyên niên (tức là năm 841 trước Công nguyên) lịch sử của Trung Quốc đã bắt đầu có niên đại chuẩn xác có thể khảo sát được.
Năm Cộng hoà thứ 14 (tức năm 817 trước Công nguyên), Chu Lệ Vương chạy trốn ở bên ngoài đã qua đời, Thái Tử Cơ Tịnh cũng đã lớn lên thành người ở trong nhà Triệu Công. Chu Công, Triệu Công quyết định để cho Cơ Tịnh kế thừa ngôi vua, nên đã trao trả chính quyền cho Cơ Tịnh. Người đó chính là Chu Tuyên Vương, vị quốc vương thứ hai đảo số của Tây Chu.
Cuộc đại khởi nghĩa của bình dân và nô lệ thời Chu Lê Vương, không phải là cuộc khởi nghĩa đầu tiên trong lịch sử Trung Quốc. Sớm từ triều Hạ, triều Thương các nô lệ đã từng có nhiều lần đấu tranh phản kháng, thế nhưng các sách cổ không chép lại, chỉ có thể tìm thấy một số phiến đoạn trên các giáp cốt văn, quy mô có khả năng là không lớn lắm.
