Phía Tây Bắc nước Tề là nước Tấn, miền Nam của nước Tấn có hai quốc gia nhỏ, một nước gọi là Ngu (phía đông Bắc huyện Bình Lục, tỉnh Sơn Tây ngày nay). Hai quốc gia này, sông núi liền nhau, tổ tiên đều mang họ Cơ, cho nên họ sống với nhau rất hòa thuận. Thế nhưng vua nước Quắc không biết tự lượng sức, thường xuyên tới gây chuyện ở biên giới nước Tấn, xâm phạm nước Tấn. Tấn Hiến Công chỉ muốn cất quân trừng phạt vua Quắc, nhưng chưa tìm được cơ hội. Một hôm, vua Tấn hỏi quan đại phu Tuân Tức rằng:
- Bây giờ có thể trừng phạt nước Quắc được chưa?
Tuân Tức nói:
- Không được, hiện tại hai nước Ngu Quắc có quan hệ rất tốt, nếu đánh nước Quắc, nhất định nước Ngu sẽ đến viện trợ. Một mình nước chúng ta đối phó với hai nước họ, thần chỉ e rằng khó giành được chiến thắng.
Hiến Công nói:
- Theo khanh thì đành cứ giương mắt nhìn nước Quắc ức hiếp chúng ta ư?
Tuân Tức nói:
- Quắc Công thích chơi bời hưởng lạc. Chúng ta cứ biếu cho ông ta một số mỹ nữ, để cho ông ta thả sức chơi bời, lơ là việc chính sự, thì chúng ta có thể thừa cơ tiến đánh nước Quắc được.
Hiến Công làm theo kế đó. Quắc Công được mỹ nữ nước Tấn mang tặng, quả nhiên không chịu làm việc, suốt ngày đàng điếm, hưởng lạc. Tấn Hiến Công lại hỏi Tuân Tức:
- Bây giờ đã có thể tiến đánh nước Quắc được chưa?
Tuân Tức nói:
- Có thể được. Có điều, nếu chúng ta tiến đánh nước Quắc thì tốt nhất đừng để cho nước Ngu đến cứu viện. Chúa công có thể tặng cho Ngu Công một lễ hậu để mượn đường đi trừng phạt nước Quắc. Như vậy thì nước Quắc sẽ nghi ngờ nước Ngu, nước Ngu sẽ không thể giúp đỡ nước Quắc được nữa.
Hiến Công nói:
- Chúng ta vừa mới tặng mỹ nữa cho Quắc Công, bây giờ lại tới trừng phạt ông ta, Ngu Công làm sao tin được?
Tuân tức nói:
- Điều này rất dễ. Chúa công hãy sai người tới biên giới phía Bắc nước Quắc gây sự, nước Quắc nhất định sẽ tới trách chúng ta, chúng ta không thừa nhận, chẳng phải đã tìm được lý do trừng phạt nước Quắc đó sao?
Tấn Hiến Công đã làm theo chủ ý của Tuân Tức. Các quan lại giữ biên giới nước Quắc quả nhiên đã cử người tới chất vấn. Tấn Hiến Công nhìn thấy bước thứ nhất thành công, liền cử quan đại phu Tuân Tứ đi sứ nước Ngu.
Tuân Tức đến gặp Ngu Công, trước hết dâng biếu đôi ngọc bích quý giá nổi tiếng và một con ngựa Thiên Lý. Ngu Công là một người có lòng tham vô đáy, được lễ vật thì mặt cười mi nở. Trong tay chơi ngọc bích mắt nhìn chằm chằm vào con ngựa Thiên Lý, chỉ sợ Tuân Tức lại sắp trở về. Ngu Công hỏi Tuân Tức:
- Những thứ này là Quốc Bảo của quý quốc, là đồ thiên hạ vô song, sao lại có thể đem tặng cho ta được? Quý quốc có việc gì cần đến ta giúp đỡ không?
Tuân tức nói:
- Vua nước chúng tôi một lòng ngưỡng mộ đại danh của Chúa công, rất muốn được kết giao với Chúa công, số lễ ngọc này chỉ là để biểu thị một chút lòng thành. Tiện thể có một chút việc nhỏ cầu xin Chúa công giúp cho. Người Quắc đã nhiều lần xâm phạm biên giới nước chúng tôi, chúng tôi dự định sẽ trừng phạt họ, liệu quý quốc có thể cho chúng tôi mượn đường đi qua được không? Nếu may mắn giành chiến thắng, tất cả những gì thu được xin biếu quý quốc hết!
Ngay lập tức Ngu Công đồng ý. Quan đại phu là Cung Chi Kỳ khuyên can, nói:
- Xin Chúa công tuyệt đối không được ngã lòng. Hai nước Quắc và Ngu cùng tựa như môi và răng. Tục ngữ có câu: “Môi hở răng lạnh”. Nếu không có môi thì hàm răng sẽ bị lạnh. Nước Quắc bị tiêu diệt, liệu nước Ngu chúng ta có thể sinh tồn được không?
Ngu Công nói:
- Ngay đến bảo bối quý trọng vua Tấn cũng mang biếu ta; chỉ một con đường mà chúng ta còn tiếc không cho mượn, ta biết ăn nói như thế nào với ông ta. Hơn nữa, nước Tấn mạnh gấp mười lần nước Quắc, cứ coi như mất đi nước Quắc, kết giao được với nước Tấn hùng mạnh để bàn bạc, như thế chẳng hơn à?
Cung Chi Kỳ còn muốn khuyên Ngu Công vài câu, nhưng đã bị quan đại phu Bách Lý Hề ngăn lại. Sau khi tan buổi chầu Cung Chi Kỳ nói:
- Ông không nói vài câu giúp tôi, tại sao lại còn ngăn cản tôi?
Bách Lý Hề nói:
- Trời ơi, xuất mưu kế cho con người hồ đồ có khác gì đem viên ngọc quý ném ra đường. Dù sao thì nhà vua cũng không thể nghe được, nếu còn khuyên nữa chưa biết chừng tính mệnh của ông sẽ gặp nguy hiểm đó!
Cung Chi Kỳ dự đoán nước Ngu nhất định sẽ bị diệt vong, liền đưa cả gia đình già trẻ chạy trốn đi nơi khác.
Năm 19 Chu Huệ Vương (năm 658, trước Công nguyên) Tấn Hiến Công sai đại tướng Lý Khắc và Tuân Tức đi trừng phạt nước Quắc, khi xe lính của nước Tấn đi qua nước Ngu, Ngu Công nói với Tuân Tức:
- Để báo đáp quý quốc, tôi tình nguyện dẫn quân đi giúp.
Tuân Tức nói:
- Ngài sai quân đi đánh giúp cho chúng tôi so bằng đem Hạ Dương Quan dâng cho chúng tôi?
Ngu Công không hiểu gì, hỏi:
Hạ Dương là đất đai của nước Quắc, tôi làm gì có quyền dâng cho các ngài.
Tuân Tức nói:
- Tôi nghe nói Quắc Công đang giao chiến với Khuyển Nhung, chưa phân thắng bại, ngài vờ như mang quân tới đánh giúp, họ nhất định sẽ cho ngài vào. Ngài nên để cho binh lính Tấn ở trong các xe binh; chỉ cần họ vừa mở cửa thành ra thì Hạ Dương Quan chẳng phải đã là của chúng tôi rồi hay sao?
Ngu Công nghe theo kế, quả nhiên đã giúp quân Tấn lấy được Hạ Dương Quan. Quân Tấn lại thừa thắng tiến lên, vào năm thứ 22 Chu Huệ Vương (năm 655 trước Công nguyên) đã diệt xong nước Quắc. Lý Khắc đã đem số ca nữ cùng của cải châu báu cướp được chia ra đem cho Ngu Công một ít, Ngu Công càng thêm đắc ý. Lý Khắc đóng đại quân ở ngoại thành thủ đô nước Quắc, nói rằng nghỉ ngơi vài ngày rồi sẽ trở về.
Một hôm, tên canh cửa bỗng nhiên chạy tới báo cáo:
- Tấn Hầu đã ở ngoài thành rồi.
Ngu Công vội vàng chuẩn bị xe kiệu, ra ngoài thành nghênh đón. Tề hầu hẹn Ngu Công tới Kỳ Sơn săn bắn. Để chứng tỏ sự phô trương hình thức của mình, Ngu Công đã đem toàn bộ binh mã ở trong thành điều ra ngoài cùng đi săn theo mình. Đang chơi bời vui vẻ, Bách Lý Hề chạy tới thở hổn hển nói:
- Nghe nói trong thành đã xảy ra chuyện, xin Chúa công hãy trở về ngay cho. Ngu Công vừa tới bên ngoài thành, đã thấy một viên đại tướng đứng ở trên thành lầu, uy phong lẫm liệt nhìn Ngu Công quát to:
- Xin chào ngài! Lần trước đã lừa ngài cho chúng tôi mượn đường, lần này lại lừa ngài cho chúng tôi mượn một quốc gia, xin cảm ơn ngài!
Ngu Công giận lắm muốn đánh ngay vào thành. Chẳng ngờ từ trên thành mũi tên bắn xuống như mưa. Lại nghe có tiếng người gào thét.
- Đại quân của Tấn Hầu đã tới.
Lúc này Ngu Công như bừng tỉnh giấc mộng, lòng ngổn ngang ân hận, quay đầu lại vẫn thấy Bách Lý Hề đi theo mình liền nói:
- Ban đầu tại sao nhà ngươi lại không khuyên can ta nhỉ?
Bách Lý Hề nói:
- Ngay đến lời nói của Cung Chi Kỳ mà Chúa công còn bỏ ngoài tai, huống hồ là lời của hạ thần này?
Đang nói thì Tấn Hiến Công tới. Hiến Công cười hì hì nói với Ngu Công:
- Lần này ta tới đây là để đòi lại ngọc bích và ngựa Thiên Lý đó! Có điều ta cũng không thể quên được ý tốt là ngài đã cho ta mượn đường, ta sẽ cho ngài một con ngựa và một viên ngọc bích khác!
Ngu Công ngu muội và tham lam đã chôn vùi đất nước và tự biến mình thành tù binh của nước Tấn. “Môi hở răng lạnh” mang một nội dung giáo huấn sâu sắc biết bao nhiêu!
