Từ câu chuyện bắn mũi nỏ vào Thiên Vương có thể hiểu rằng, lúc này Chu Thiên Vương chỉ còn là một cái bóng vật vờ. Thế nhưng, trên danh nghĩa của Thiên Vương vẫn là chí cao vô thượng. Các nước chư hầu lớn mạnh luôn mượn chiêu bài bảo hộ Chu Thiên Tử để mở rộng thế lực của mình, hòng xưng bá. Tại sao gọi là xưng bá? Trong quá trình hỗn chiến thôn tính lẫn nhau, quốc gia mạnh nhất trở thành Bá quốc, vua của Bá quốc chính là Bá chủ. Trong phạm vi thế lực của mình Bá chủ phát hiệu ra lệnh, nói một không thể là hai. Các nước chư hầu bị chinh phục phải dâng lễ tiến cống cho Bá chủ, phải triều kiến theo hạn định. Bá chủ muốn tiến hành hội nghị hoặc muốn cất quân đi đánh trận cũng phải phục tùng. Như vậy là, trên thực tế Bá chủ và Thiên tử cũng chẳng khác biệt nhau bao nhiêu.

Truyền thuyết kể rằng, lúc đầu nhà Chu đã phân phong thành mấy trăm nước chư hầu, đến thời Xuân Thu chỉ còn lại hơn một trăm nước, trong đó các nước tương đối lớn chỉ có mười mấy như Tề, Tấn, Sở, Tấn, Lỗ, Vệ, Yên, Tống, Trần, Thái, Trịnh, Tào, Ngô, Việt v.v... Số nước chư hầu này đều muốn làm Bá chủ. Do đó, việc các nước lớn tranh Bá đã trở thành đặc điểm chủ yếu trong thời kỳ Xuân Thu. Mười mấy nước lớn, tranh giành lẫn nhau, kết quả lần lượt xuất hiện năm Bá chủ. Đây chính là Xuân Thu ngũ Bá vẫn thường được nói trong các sách lịch sử. Xuân Thu ngũ Bá là những nước nào? Có sách gọi là Tề Hoàn Công, Tấn Văn Công, Tống Tương Công, Tần Mục Công, Sở Trang Vương. Có cách gọi khác là Tề Hoàn Công, Tấn Văn Công, Sở Trang Vương, Ngô Vương Hạp Lư, Việt Vương Câu Tiễn. Bởi vì Tề Hoàn Công làm Bá chủ sớm nhất, cho nên chuyện vua Tề xưng Bá sẽ được kể trước.

Nước Tề ở miền Đông Bắc tỉnh Sơn Đông ngày nay. Nói tới nước Tề xưng Bá, đầu tiên cần phải nhắc tới nhà chính trị lớn Quản Trọng, bởi vì Tề Hoàn Công xưng bá chủ yếu dựa vào sự giúp đỡ của ông ta. Muốn kể tới Quản Trọng lại phải kể từ “tình bạn giữa Quản và Bão” trở đi, bởi vì người tiến cử Quản Trọng với Tề Hoàn Công là Bão Thúc Nha. Quản Trọng và Bão Thúc Nha là đôi bạn thân. Ban đầu, Quản Trọng và Bão Thúc Nha hợp sức để cùng buôn bán. Quản Trọng nhà nghèo, vốn liếng không nhiều bằng Bão Thúc Nha, thế nhưng khi chia tiền lãi, Quản Trọng lại chỉ muốn lấy phần hơn. Những người giúp việc cho Bão Thúc Nha đều rất không vui, đã chửi Quản Trọng là tham lam. Thế nhưng, Bão Thúc Nha đã giải thích nói:

- Ông ta tham mấy đồng tiền này làm gì? Gia đình ông ta đang gặp khó khăn, nên ta tự nguyện nhường cho ông ta đó.

Quản Trọng đã từng dẫn binh đi đánh trận, khi tấn công, Quản Trọng nấp ở phía sau, lúc rút lui, Quản Trọng lại chạy lên phía trước, các binh lính dưới quyền đều khinh thường, không muốn theo ông ta đi đánh trận. Bão Thúc Nha lại nói.

- Quản Trọng còn có mẹ già, ông ta bảo hộ mình là để phụng dưỡng mẹ già, chứ không phải là ông ta sợ chết đâu.

Bão Thúc Nha đã biện hộ thay cho Quản Trọng, ra sức che dấu những khuyết điểm của Quản Trọng, hoàn toàn là vì yêu mến và muốn giữ gìn con người Quản Trọng tài ba. Quản Trọng cảm động, thở dài nói rằng:

- Người sinh ra ta là cha mẹ ta, người hiểu ta là Bão Thúc Nha vậy!

Quản Trọng và Bão Thúc Nha đã kết thành đôi bạn cùng sống chết như thế đó!

Lúc đó, vua nước Tề là Tương Công không có con trai, chỉ có hai anh em khác mẹ. Một người gọi là Công Tử Củ, mẹ là người nước Lỗ (vùng Tây Nam tỉnh Sơn Đông ngày nay); một người là Công tử Tiểu Bạch, mẹ là người nước Vệ (vùng phía Bắc tỉnh Hà Nam ngày nay). Một hôm, Quản Trọng nói với Bão Thúc Nha:

- Theo tôi nghĩ, trong tương lai người kế vị lên ngôi vua, không phải là Công tử Củ thì cũng là Công tử Tiểu Bạch. Tôi và ông, mỗi người phò tá một ngưnờ chứ?

Bão Thúc Nha đồng ý với ý kiến của Quản Trọng. Từ đó, Quản Trọng làm thày dạy Công tử Củ, Bão Thúc Nha làm thày, dạy Công tử Tiểu Bạch.

Tề Tương Công vô cùng tàn bạo và u mê luôn luôn tìm chỗ sơ hở để mắng chửi các quan đại thần. Quản Trọng và Bão Thúc Nha biết rằng Tề Tương công không thể có kết cục tốt đẹp được, bèn thừa cơ, người thì đem Công tử Củ trốn sang nước Lỗ, người thì đưa Công tử Tiểu Bạch trốn tới nước Cử (huyện Cử, tỉnh Sơn Đông ngày nay).

Năm 12 Chu Trang Vương (năm 685 trước Công nguyên), Công Tôn Vô Tri đã giết Tề Tương Công, cướp ngôi vua. Chưa đầy một tháng, Công Tôn Vô Tri lại bị các quan đại thần giết chết. Nước Tề có một số đại thần bí mật cử sứ giả tới nước Củ nghênh đón Công tử Tiểu Bạch trở về nước Tề để lên ngôi vua.

Lỗ Trang Công nghe được tin này, quyết định đích thân dẫn ba trăm xe lính, dùng Tào Mạt là đại tướng, hộ tống Công tử Củ trở về nước Tề. Trước đó Trang Công đã để cho Quản Trọng dẫn một bộ phận binh mã đi chặn đường Công tử Tiểu Bạch.

Quản Trọng dẫn 30 chiếc xe lính, đi suốt đêm ngày, đuổi theo Công tử Tiểu Bạch. Họ đuổi tới Tức Mặc (vùng Đông Nam huyện Bình Độ, tỉnh Sơn Đông ngày nay), nghe nói quan đội nước Cử đã đi qua được nửa ngày rồi, liền tiếp tục rượt theo một mạch tới hơn ba mươi dặm. Từ xa, họ thấy quân đội nước Củ đốt lửa nấu cơm ở bên rừng cây nhỏ, Công tử Tiểu Bạch đang yên vị trong xe. Quản Trọng chạy lên trước nói:

- Thưa Công tử, Công tử đi đâu thế ạ?

Tiểu Bạch nói:

- Về chịu tang!

Quản Trọng lại nói:

- Công tử Củ lớn tuổi hơn Công tử, có Công tử Củ về chịu tang là được rồi, Công tử làm gì phải vội vã tất bật như vậy!

Bão Thúc Nha hiểu rõ dụng tâm của Quản Trọng nên rất không vui, nói với Quản Trọng rằng:

- Quản Trọng, ông hãy trở về ngay đi. Người nào, việc nấy, ông bất tất phải quản nhiều như vậy.

Quản Trọng đưa mắt sang bên trái bên phải, thấy những người tuỳ tùng người nào người nấy mắt trợn trừng, chen vai sát cánh, hình như muốn liều mạng với ông; lại thấy người mình ít hơn họ rất nhiều, nghĩ thầm cứ cứng nhắc đụng độ nhất định sẽ nếm đòn thất bại, bèn giả dạng nghe lời, lui trở về chưa đi được mấy bước, bỗng nhiên quay mình lại, giương cung đặt nỏ, nhằm trúng Tiểu Bạch, bắn ngay một phát. Chỉ nghe thấy Tiểu Bạch thét lên một tiếng, miệng phun máu tươi, ngã vật trên xe. Mọi người xung quanh đổ xô tới cứu hộ, có người kêu to: “Hỏng rồi!”. Tiếp đó là tiếng người khóc ầm ĩ.

Quản Tọng nhìn thấy tình hình này, cho rằng Tiểu Bạch nhất định đã bị chết rồi, liền đánh xe chạy thục mạng về báo cáo cho Lỗ Trang Công biết. Lỗ Trang Công nghe nói Tiểu Bạch đã chết, lập tức bày yến tiệc chúc mừng, sau đó dẫn Công tử Củ đường hoàng tiến thẳng về nước Tề.

Thế nhưng mũi nỏ của Quản Trọng chưa hạ thủ được Công tử Tiểu Bạch, chỉ bắn trúng cái móc dải áo của Tiểu Bạch. Tiểu Bạch sợ lại trúng nỏ của Quản Trọng, liền khôn ngoan nghĩ ra kế cắn nát đầu lưỡi, giả hộc máu tươi chết. Trong lúc hỗn loạn mọi người đã bị cũng đều bị Tiểu Bạch che mắt. Chờ khi Quản Trọng đã đi xa, Tiểu Bạch mới mở mắt ra, ngồi dậy. Bão Thúc Nha nói:

- Chúng ta phải chạy nhanh lên, chưa biết chừng Quản Trọng sẽ trở lại đó.

Tức thì Công tử Tiểu Bạch thay đổi quần áo, ngồi ở trên xe có che bạt, tắt đường nhỏ chạy tới Đô thành Lâm Thuỷ của nước Tề. Lúc này Lỗ Trang Công và Công tử Củ vẫn còn đang trên đường!

Các quan đại thần nước Tề vốn dĩ chủ trương lập Công tử Củ lên làm vua, thấy Công tử Tiểu Bạch trở về trước, liền nói với Bão Thúc Nha:

- Nếu ông lập Công tử Tiểu Bạch lên làm vua, Công tử Củ trở về thì biết làm thế nào?

Bão Thúc Nha nói:

- Nước tề liên tục gặp nội loạn, chỉ trừ phi được một người tài ba sáng suốt như Công tử Tiểu Bạch lên làm vua, mới hy vọng yên định được. Hiện nay Công tử Tiểu Bạch đã về sớm hơn Công tử Củ, chẳng phải là ý trời đó sao? Các ngài thử nghĩ mà coi, Lỗ Trang Công hộ tống Công tử Củ trở về, nếu Công tử Củ lên làm vua, khẳng định Lỗ Trang Công sẽ hạch sách đòi của cải. Nước Tề vốn dĩ đã đủ thê thảm rồi, như vậy thì làm sao có thể chịu đựng nổi?

Các quan đại thần nghe Bão Thúc Nha nói có lý, đều đồng ý cho công tử Tiểu Bạch lên ngôi. Tiểu Bạch chính là Tề Hoàn Công nổi tiếng trong lịch sử.

Qua mấy ngày sau, Lỗ Trang Công mới soái lĩnh đại quân tới biên giới nước Tề. Ông nghe nói Công tử Tiểu Bạch chưa chếtm, mà đã lên làm vua, thì đùng đùng nổi giận, lập tức phát động cuộc tấn công vào nước Tề. Tề Hoàn Công đành phải phát binh ứng chiến. Hai quân đánh nhau một trận hỗn chiến ở Cản Thời (phía Tây thành phố Tru Bác, tỉnh Sơn Đông ngày nay), quân Lỗ bị thua to, Lỗ Trang Công phải bỏ cả xe mà chạy trốn mới bảo toàn được mạng sống. Ruộng đất vùng Vấn Dương nước Lỗ cùng cũng bị nước Tề chiếm mất. Thật là ăn cắp gà không xong lại lỗ vốn mất năm gạo.

Lỗ Trang Công đại bại trở về nước, còn chưa kịp thở, đại quân nước Tề lại đã đánh tới, bắt Lỗ Trang Công phải giết Công tử Củ, giao nộp Quản Trọng. Lỗ Trang Công thấy đại binh áp sát biên giới, không muốn vì một Công tử Củ mà gây hiềm khích mất nước, liền hạ lệnh giết chết Công tử Củ, lại sai người bắt Quản Trọng, chuẩn bị giao cho nước Tề. Mưu sĩ là Thi Bá nói với Lỗ Trang Công:

- Quản Trọng là bậc kỳ tài trong thiên hạ, nếu Tề biết dùng ông ta thì nước sẽ giàu, binh sẽ mạnh, đó là mối uy hiếp cực kỳ nguy hiểm đối với chúng ta. Thần nghĩ chi bằng cứ giữ ông ta ở lại nước Lỗ.

Lúc này, trong lòng Lỗ Trang Công chỉ có quân Tề đang ở ngoài cửa ải đất nước, sao dám to gan lưu giữ Quản Trọng lại để trọng dụng? Thi Bá chưa nói xong, Lỗ Trang Công đã tiếp lời:

- Nếu thế sao được? Chúng ta trọng dụng kẻ thù của Tề Hoàn Công, thì Tề Hoàn Công sao có thể tha thứ cho chúng ta được? Thi Bá nói:

- Nếu Chúa công không tin dùng ông ta thì phải dứt khoát giết đi, để nước Tề khỏi trọng dụng ông ta.

Lỗ trang Công động tâm, dự định sẽ giết chết Quản Trọng.

Thấp Bằng được Bão Thúc Nha cử tới nước Lỗ để đón tiếp Quản Trọng, nghe nói Lỗ Trang Công sắp sửa giết chết Quản Trọng, hoảng sợ quá, vội vàng chạy tới nói với Lỗ Trang Công:

- Vua nước chúng tôi hận Quản Trọng thấu xương, không tự tay giết chết hắn thì không giải được hận. Xin các ngài hãy giao hắn cho tôi!

Lỗ Trang Công đành phải đem đầu lâu Công tử Củ cùng Quản Trọng giao cho Thấp Bằng đem về nước Tề.

Quản Trọng tiến vào biên giới nước Tề, Bão Thúc Nha đã chờ sẵn ở đó rồi. Bão nhác thấy Quản Trọng thì như vớ được của báu lập tức bắt mọi người phá bỏ xe tù ra đón Quản Trọng cùng trở về Lâm Truy. Bão Thúc Nha sắp xếp cho Quản Trọng sống ở trong gia đình mình, sau đó tiến cử Quản Trọng với Tề Hoàn Công. Tề Hoàn Công nói:

- Chẳng phải là cái tên đã bắn vào móc dải áo của ta đó sao? Mũi nỏ của hắn ta vẫn còn giữ đây! Ta hận là chưa lột được da hắn, ăn thịt hắn, người lại muốn ta trọng dụng hắn sao?

Bão Thúc Nha nói:

- Lúc đó ai vì chủ nấy! Khi Quản Trọng bắn Chúa công, trong lòng hắn chỉ có Công tử Củ. Lại nữa, nếuc Chúa công thực sự muốn nước giàu, binh mạnh, dựng lên nghiệp Bá, không có nhiều người tài ba sáng suốt giúp sức thì không thành được!

Tề Hoàn Công nói:

- Ta đã nghĩ kỹ từ lâu rồi, trong các bậc đại thần của ta, khanh là người trung thành nhất, tài cán nhất. Ta muốn mời khanh làm Tướng, giúp đỡ ta làm cho nước giàu binh mạnh.

Bão Thúc Nha nói:

- Thần sơ với Quản Trọng còn kém xa; thần chẳng qua chỉ là bề tôi cẩn trọng, biết giữ phép công, trọng phép tắc mà thôi, Quản Trọng mới là nhân tài cai trị đất nước xây dựng nghiệp Bá! Nếu chúa công trọng dụng ông ta, ông ta sẽ vì chúa công mà bắn hạ cả trời, chứ đâu chỉ bắn trúng một cái móc dải áo!

Tế Hoàng Công thấy Bão Thúc Nha tôn sùng tiến cử Quản Trọng như vậy, liền nói:

- Vậy thì ngày mai khanh dẫn hắn tới gặp ta!

Bão Thúc Nha cười nói:

- Nếu Chúa công muốn được một nhân tài hữu dụng, cần phải cung kính dùng lễ tiếp đãi, sao lại có thể tuỳ tiện triệu người ta tới được?

Tức thì, Tề Hoàn Công chọn ngày lành tháng tốt, đích thân ra khỏi thành nghênh tiếp Quản Trọng, hơn thế còn mời Quản Trọng ngồi lên xe của mình, cùng bước vào thành.

Quản Trọng vào tới cung đình, vội quỳ xuống tạ tội với Tề Hoàn Công, Tề Hoàn Công đích thân đỡ Quản Trọng đứng dậy, khiêm tốn thỉnh giáo Quản Trọng về những phương pháp làm cho nước giàu binh mạnh, xây dựng lên nghiệp Bá. Quản Trọng giảng giải rất rõ ràng rành mạch. Hai người càng nói càng say sưa, nói thẳng một mạch suốt ba ngày ba đêm, đúng là gặp nhau đã muộn. Tề Hoàn Công tiếp nhận và bổ nhiệm Quản Trọng làm Tướng.