Rất có khả năng Macbeth là tác phẩm được viết muộn nhất trong bốn đại bi kịch của Shakespeare, và ra đời ngay trước Antony và Cleopatra.[194] Trong vở kịch ấy, văn phong thời kỳ cuối của ông lần đầu tiên xuất hiện ở hình thái hoàn chỉnh nhất, và sự chuyển giao sang phong cách này được thể hiện rõ ràng ở Macbeth hơn hẳn so meo với Vua Lear. Tuy nhiên, ở một vài khía cạnh, Macbeth lại gợi nhớ đến Hamlet nhiều hơn là Othello hay Vua Lear. Ở nhân vật trung tâm của cả hai vở kịch, tiến trình từ suy tưởng nội tâm đến quyết định then chốt và hành động thực tế đều diễn ra vô cùng khó khăn, tạo nên sức hút mạnh mẽ nhất đối với người xem. Không có vở kịch nào trong hai tác phẩm này lấy nỗi bi ai đau đớn làm hiệu ứng chủ đạo như ở Othello và Vua Lear. Lần nữa, cái ác tuy bộc lộ một năng lượng phi thường trong Macbeth, nhưng nó không mang bản chất băng giá hay tàn nhẫn mất hết tính người như ở Iago hay Goneril; và cũng giống như trong Hamlet, cái ác ấy luôn bị nỗi dằn xót của lương tâm đuổi theo hành hạ. Sau cùng, Shakespeare không còn giới hạn hành động kịch trong phạm vi nhân tố con người thuần túy như ở hai bi kịch trước đó; dị điềm lại một lần nữa che phủ bầu trời, bóng ma trồi lên từ mộ táng, và thứ ánh sáng ma quái chập chờn quanh đầu kẻ đã định sẵn số mệnh diệt vong. Sức hút đặc biệt của Hamlet và Macbeth một phần chính là nhờ những đặc điểm chung này, nổi bật là sức quyến rũ của yếu tố siêu nhiên, sự vắng bóng của cảnh tượng chịu đựng đớn đau cực độ mà không hề đáng tội, cùng sự vắng bóng của những nhân vật tuy gây kinh hãi, ghê tởm nhưng lại hoàn toàn thiếu đi sự cao sang vĩ đại. Độc giả vốn gượng gạo khi nhìn vào Iago thì lại ngắm nhìn Phu nhân Macbeth với niềm kính úy, bởi dù bà ta có đáng sợ đến đâu thì vẫn mang dáng dấp của sự tráng lệ. Toàn bộ bi kịch này là một kiệt tác tráng lệ.

Dẫu vậy, ở khía cạnh này cũng như nhiều khía cạnh khác, Macbeth đem lại một ấn tượng hoàn toàn khác biệt so với Hamlet. Tầm vóc của các nhân vật chính, nhịp độ biến chuyển của hành động, hiệu ứng siêu nhiên, văn phong cho đến thể luật thơ đều thay đổi; và tất cả đều chuyển dịch theo cùng một hướng. Ở nhiều phần của Macbeth, ngôn từ mang một sự dồn nén, hàm súc, mãnh liệt và thậm chí là bạo liệt rất riêng; vẻ tao nhã hài hòa cùng dòng chảy êm đềm vốn thường thấy ở Hamlet gần như đã biến mất. Những nhân vật tàn nhẫn, được xây dựng trên một quy mô ít nhất cũng ngang tầm với Othello, đôi khi dường như đạt đến tầm vóc phi thường vượt tầm con người. Ngôn từ ở nhiều đoạn mang sự hùng vĩ thô ráp và to lớn, nhưng đôi chỗ lại rơi vào sự khoa trương thái quá. Sự uy nghi trang nghiêm của Bóng ma nhà vua trong Hamlet—xuất hiện trong bộ áo giáp và đứng lặng lẽ dưới ánh trăng—đã được thay thế bằng những hình thù kinh hãi, mờ ảo trong không khí u tối hoặc hiện ra dưới ánh lửa bập bùng của chiếc vạc trong hang sâu, hay bằng khuôn mặt ghê rợn vấy máu cùng đôi mắt trợn ngược vô hồn của Banquo. Ba bi kịch kia đều mở đầu bằng những cuộc đối thoại dẫn dắt vào diễn biến; còn ở đây, hành động bùng nổ dữ dội giữa những tiếng sấm dồn dập của trận bão và tiếng vang vọng từ chiến trường xa xăm. Nó lao đi cuồng nhiệt qua bảy phân cảnh vô cùng ngắn ập dồn sức căng lên đỉnh điểm, chạm tới cuộc khủng hoảng khủng khiếp bằng vụ sát hại King Duncan ở đầu Hồi hai. Tạm dừng trong thoáng chốc và biến đổi hình thái, nó lại tiếp tục lao đi với tốc độ hầu như không giảm hướng tới những tai họa mới. Và ngay cả khi nhịp độ của hành động bên ngoài chậm lại, hiệu ứng ấy vẫn tiếp diễn dưới một hình thức khác: người ta cho ta thấy một tâm hồn bị thiêu đốt bởi nỗi đau đớn không một giây ngơi nghỉ, đang lao cuồng loạn về phía khuất phục số phận. Macbeth ngắn hơn nhiều so với ba bi kịch kia, nhưng trải nghiệm của chúng ta khi kinh qua nó lại dồn dập và dữ dội đến mức nó không để lại ấn tượng về sự ngắn gọn mà là về tốc độ. Đó là tác phẩm mãnh liệt nhất, cô đọng nhất, và có lẽ ta có thể nói là kinh tàn nhất trong số các bi kịch của Shakespeare.

Một bi kịch của Shakespeare, như một quy luật, luôn sở hữu một tông giọng hoặc bầu không khí rất riêng biệt, rất dễ cảm nhận dù cực kỳ khó diễn tả. Hiệu ứng của bầu không khí này được thể hiện với sức nặng khác thường trong Macbeth. Điều đó có được nhờ sự kết hợp của nhiều ảnh hưởng hòa quyện với những yếu tố vừa nêu, để rồi tác động và phản ứng lẫn nhau tạo thành một tổng thể duy nhất; sự hoang vu của đồng hoang xơ xác, âm mưu của mụ Phù thủy, tội lỗi trong tâm hồn nhân vật trung tâm, và bóng tối của đêm đen dường như đều bắt nguồn từ một căn nguyên duy nhất. Hiệu ứng này được tăng cường bởi vô số nét chấm phá nhỏ nhặt, mà vào thời điểm đó có thể ít ai chú ý nhưng vẫn để lại dấu ấn trong trí tưởng tượng. Ta có thể tiếp cận việc xem xét các nhân vật và hành động bằng cách phân biệt một số thành tố tạo nên hiệu ứng chung này.

Bóng tối, hay thậm chí có thể nói là sự u đen, bao trùm lên toàn bộ bi kịch này. Đáng chú ý là hầu như tất cả các phân cảnh lập tức hiện lên trong ký ức đều diễn ra vào ban đêm hoặc ở một nơi tăm tối. Nguồn ảo ảnh về chiếc dao găm, vụ sát hại Duncan, vụ ám sát Banquo, cảnh mộng du của Phu nhân Macbeth, tất cả đều nằm trong các phân cảnh đêm. Những mụ Phù thủy nhảy múa trong không khí đặc quánh của bão tố, hoặc dưới danh xưng "những mụ phù thủy đen tối đêm thâu", đón tiếp Macbeth trong hang đá. Sự u đen của đêm tối đối với vị tướng này là một điều đáng sợ, thậm chí là kinh hãi; và những gì ông ta cảm nhận đã trở thành linh hồn của vở kịch. Những tia sáng mờ nhạt của bầu trời phương tây lúc hoàng hôn ở đây mang tính đe dọa: đó là giờ phút người lữ khách hối hả tìm chốn an toàn trong quán trọ, và là lúc Banquo cưỡi ngựa về nhà để rồi gặp những kẻ ám sát mình; giờ phút khi "ánh sáng dày thêm", khi "những kẻ hầu cận đen tối của đêm đen thức giác đi săn mồi", khi chim cú bắt đầu hú cất tiếng rên siết, và kẻ sát nhân gầy guộc lén lút ra tay công việc của mình. Macbeth cầu xin các vì sao hãy giấu đi ngọn lửa của chúng để những ham muốn "đen tối" của ông ta được che đậy; Phu nhân Macbeth kêu gọi đêm đen mịt mù hãy đến, phủ lên mình lớp khói u uất nhất của địa ngục. Mặt trăng đã lặn và không một vì sao nào tỏa sáng khi Banquo, sợ hãi những giấc mộng của đêm sắp tới, gượng gạo đi ngủ và để Macbeth lại chờ đợi tiếng chuông nhỏ điểm giờ. Khi ngày hôm sau hửng sáng, ánh sáng của nó bị "siết cổ", và "bóng tối chôn vùi bộ mặt của trái đất." Trong toàn bộ bi kịch, mặt trời dường như chỉ chiếu sáng đúng hai lần: lần thứ nhất, trong đoạn văn tuyệt đẹp nhưng đầy mỉa mai khi Duncan nhìn thấy những con chim én chao đảo quanh lâu đài của sự chết; và về sau, khi ở phần kết, đạo quân báo thù tập hợp để giải phóng trái đất khỏi sự ô uế. Trong số vô vàn nét chấm phá nhỏ hơn làm sâu sắc thêm hiệu ứng này, tôi chỉ xin lưu ý một điều. Sự suy sụp bản tính tự nhiên ở Phu nhân Macbeth được đánh dấu bằng sự sợ hãi bóng tối của bà; "bà ta luôn có ánh sáng bên mình." Và trong một cụm từ sợ hãi duy nhất thốt ra từ môi bà ngay cả trong giấc ngủ, chính là bóng tối của chốn lao tù hình phạt mà bà đang nói tới.[195]

Tuy nhiên, bầu không khí của Macbeth không phải là một màu đen hoàn toàn u ám không lối thoát. Trái lại, so với Vua Lear cùng sự mù mịt lạnh lẽo của nó, Macbeth để lại một ấn tượng rõ rệt về màu sắc; đó thực sự là ấn tượng về một đêm đen bị xé rách bởi những tia sáng và mảng màu bùng lên, đôi khi rực rỡ và thậm chí chói lóa. Đó là ánh sáng và màu sắc của trận bão sét trong phân cảnh đầu tiên; của chiếc dao găm lơ lửng trước mắt Macbeth và lấp lánh một mình trong không khí nửa đêm; của ngọn đuốc mà người người hầu cầm khi anh ta cùng chủ nhân gặp Banquo đang băng qua sân lâu đài để về phòng; lại là ngọn đuốc mà Fleance cầm để soi đường cho cha đi vào cõi chết, rồi bị một trong những kẻ sát nhân dập tắt; của những ngọn đuốc rực cháy trong đại điện soi rỡ lên khuôn mặt Bóng ma và gò má bợt bạt của Macbeth; của ngọn lửa bên dưới chiếc vạc sôi ùng ục nơi những hình ma hiện lên trong hang động; của ngọn nến nhỏ soi rỡ cho Thầy thuốc và Thị nữ thấy khuôn mặt hao mòn cùng đôi mắt vô hồn của Phu nhân Macbeth. Và trên hết, màu sắc ấy chính là màu của máu. Không thể là ngẫu nhiên khi hình ảnh máu liên tục dồn dập đập vào mắt chúng ta, không chỉ qua bản thân các sự kiện, mà qua những lời mô tả chi tiết, và thậm chí qua sự lặp đi lặp lại của từ ngữ này ở cả những phần đối thoại ít ai ngờ tới nhất. Những mụ Phù thủy, sau lần xuất hiện hoang dại đầu tiên, vừa mới rời khỏi sân khấu thì một "người đàn ông vấy máu" lảo đảo bước vào, mình đầy vết thương. Câu chuyện của anh ta kể về một vị anh hùng có "lưỡi kiếm vung lên bốc khói vì hành quyết máu me", "xẻ một lối đi" đến kẻ thù, và "rạch đôi hắn từ rốn đến tận hàm." Và rồi anh ta kể về trận chiến thứ hai máu me đến mức những kẻ chiến đấu tưởng như "muốn tắm mình trong những vết thương bốc khói." Những ẩn dụ mới dữ dội làm sao! Hình ảnh đáng sợ biết bao khi Phu nhân Macbeth chào đón chúng ta ngay khi bà vừa bước ra, khi bà cầu xin những linh hồn tàn bạo hãy làm đặc máu bà lại để niềm thương hại không thể chảy qua các huyết quản! Những bức tranh tuyệt vời biết bao về kẻ sát nhân xuất hiện ở cửa phòng yến tiệc với "máu của Banquo trên mặt"; về chính Banquo "với hai mươi vết chém sâu trên đầu", hay "vấy đầy máu" và mỉm cười giễu cợt kẻ sát hại mình; về Macbeth, ngắm nhìn bàn tay mình, và nhìn nó nhuộm đỏ toàn bộ đại dương xanh ngắt; về Phu nhân Macbeth, ngắm nhìn bàn tay mình, và giơ nó ra xa khỏi mặt để trốn tránh mùi máu mà tất cả hương thơm của xứ Arabia cũng không thể xua tan! Những dòng thơ kinh hoàng nhất trong toàn bộ bi kịch chính là tiếng kêu thảng thốt rùng mình của bà: "Tuy nhiên ai mà ngờ được ông lão lại có nhiều máu đến thế trong người?" Và không chỉ ở những thời điểm như vậy các hình ảnh này mới xuất hiện. Ngay cả trong cuộc trò chuyện bình lặng giữa Malcolm và Macduff, Macbeth vẫn được hình dung như đang nắm giữ một quyền trượng vấy máu, và Scotland như một đất nước đang chảy máu và mỗi ngày lại nhận thêm một vết chém mới vào những vết thương của mình. Như thể nhà thơ đã nhìn toàn bộ câu chuyện qua một lớp sương mù đẫm máu, và như thể nó nhuộm thắm cả sự u đen của đêm tối. Khi Macbeth, trước vụ ám sát Banquo, khấn nguyện đêm đen hãy che mờ đôi mắt dịu dàng của ngày xanh thương hại, và xé nát bản hợp đồng lớn đang làm ông ta tái ngắt, thì ngay cả bàn tay vô hình sắp xé nát bản hợp đồng đó cũng được hình dung là vấy đầy máu.

Hãy cùng quan sát một điểm khác. Sự sống động, tầm vóc và tính bạo liệt của các hình ảnh biểu cảm trong một số đoạn văn này là đặc trưng của Macbeth gần như xuyên suốt; và ảnh hưởng của chúng góp phần tạo nên bầu không khí của kịch. Những hình ảnh như đứa trẻ sơ sinh bị giật khỏi đầu vú đang mỉm cười và bị đập chết; việc đổ sữa ngọt ngào của sự hòa hợp vào địa ngục; trái đất rung chuyển trong cơn sốt; khung trật tự của muôn loài bị chệch khớp; những nỗi đau thương giáng vào mặt thiên đường, khiến nó vang vọng và thốt lên những âm tiệt than van; tâm trí nằm trong sự hoảng loạn bồn chồn trên giá tra tấn; tâm trí đầy những bọ cạp; câu chuyện được kể bởi một kẻ đần độn, đầy âm thanh và cuồng nộ;—tất cả đều giữ cho trí tưởng tượng di chuyển trên một "vùng biển hoang dại và bạo liệt", trong khi hầu như không một khoảnh khắc nào được phép dừng lại ở những suy nghĩ về hòa bình và vẻ đẹp. Trong ngôn ngữ cũng như trong hành động, kịch tính đầy dội giông bão và náo động. Bất cứ khi nào các mụ Phù thủy xuất hiện, chúng ta đều nhìn thấy và nghe thấy trận bão sét: khi họ vắng mặt, chúng ta lại nghe kể về những trận bão làm đắm tàu và những tiếng sấm kinh hoàng; về những trận gió lốc quật ngã cây cối và giáo đường, lâu đài, cung điện cùng các kim tự tháp; về cơn bão hãi hùng vào đêm Duncan bị ám sát; về cơn gió lốc mà lòng thương hại cưỡi lên như một đứa trẻ mới sinh, hay các thiên thần của Thiên đường cưỡi trên những con ngựa vô hình của không trung. Do đó, có một điều gì đó phù hợp một cách tráng lệ trong tiếng kêu "Thổi đi, gió! Đến đi, tai họa!" mà Macbeth thốt ra khi quay lưng lại với cảnh tượng khu rừng Birnam đang di chuyển để lao ra khỏi lâu đài của mình. Ông ta đã cưỡi trên một trận gió lốc để lên ngai vàng, và số phận ông ta đi tới gặp gỡ cũng tiến đến trên đôi cánh của giông bão.

Giờ đây, tất cả những nhân tố này—bóng tối, ánh sáng và màu sắc chiếu rọi nó, trận bão lao qua nó, những hình ảnh mãnh liệt và khổng lồ—cùng kết hợp với sự xuất hiện của các mụ Phù thủy và Bóng ma để đánh thức sự kinh hãi, và ở một mức độ nào đó là niềm sợ hãi siêu nhiên. Và góp phần vào hiệu ứng này còn có những ảnh hưởng khác. Những bức tranh được gợi lên bởi chính ngôn từ của các mụ Phù thủy làm dấy lên những cảm xúc tương tự,—chẳng hạn như hình ảnh người thủy thủ bị trúng bùa phép bị dập dềnh trong giông bão suốt chín lần chín tuần mệt mỏi, không bao giờ được giấc ngủ ghé thăm dù đêm hay ngày; giọt bọt độc hại hình thành trên mặt trăng, rơi xuống đất và được thu thập cho những mục đích độc hại; độc tố bốc hỏa của con cóc, ngón tay của đứa trẻ bị chính mẹ nó giết chết khi vừa sinh ra, những giọt chất lỏng chảy ra từ giá treo cổ của kẻ sát nhân. Trong Tự nhiên, người ta lại cảm nhận được một điều gì đó đang vận hành, đồng điệu với tội lỗi của con người và sự hiểm độc siêu nhiên. Tự nhiên đang quằn quại với những dị điềm.

Tiếng than van vang vọng trong không trung, những tiếng kêu chết chóc kỳ quái,

Và lời tiên tri với những âm điệu kinh hoàng,

bùng nổ từ tự nhiên. Chim cú kêu rên suốt đêm dài; những con ngựa của Duncan cắn xé lẫn nhau trong cơn cuồng loạn; bình minh đến nhưng không mang theo ánh sáng. Những hình ảnh và âm thanh quen thuộc, tiếng dế gáy, tiếng quạ kêu, ánh sáng dày lên sau khi mặt trời lặn, đàn quạ bay về tổ, tất cả đều là điềm xấu. Rồi như để làm sâu sắc thêm những ấn tượng này, Shakespeare đã tập trung sự chú ý vào những vùng tối ẩn khuất hơn trong bản thể con người, vào những hiện tượng khiến người ta có cảm giác rằng con người đang nằm trong tay những lực lượng bí ẩn rình rập bên dưới, độc lập với ý thức và ý chí của anh ta: chẳng hạn như việc Macbeth từ cuộc trò chuyện rơi vào một trạng thái trầm tư mộng tưởng, trong đó ông ta nhìn chằm chằm đầy mê muội vào hình ảnh vụ ám sát đang ngày càng tiến lại gần; việc trên khuôn mặt ông ta ghi lại những điều kỳ lạ mà ông chưa bao giờ có ý định thể hiện; áp lực của trí tưởng tượng tăng lên thành ảo giác, giống như ảo ảnh về chiếc dao găm trong không trung, ban đầu sáng lấp lánh rồi đột nhiên vẩy đầy máu, hoặc âm thanh của một tiếng nói kêu lên "Đừng ngủ nữa" và không thể bị dập tắt.[196] Thêm vào đó là những ẩn ý thường xuyên khác về giấc ngủ, cuộc sống bán ý thức kỳ lạ của con người; về sự đau khổ khi bị tước đoạt giấc ngủ; về những giấc mộng kinh hoàng của sự hối hận; về những suy nghĩ độc hại mà Banquo thoát khỏi vào ban ngày nhưng lại bị cám dỗ trong giấc ngủ: và một lần nữa là những rối loạn bất thường của giấc ngủ; ở hai người đàn ông, một người trong vụ ám sát Duncan đã cười trong giấc ngủ, và người kia cất tiếng kêu ám sát; và ở Phu nhân Macbeth, người thức dậy để diễn lại trong trạng thái mộng du những phân cảnh mà ký ức về chúng đang đẩy bà đến điên loạn hoặc tự sát. Tất cả những điều này đều có một hiệu ứng: đánh thức sự báo động siêu nhiên và thậm chí hơn thế nữa, một niềm sợ hãi trước sự hiện diện của cái ác không chỉ ở vị trí đã được thừa nhận của nó mà là xuyên suốt và xung quanh bản chất bí ẩn của chúng ta. Có lẽ không có tác phẩm nào khác sánh được với Macbeth trong việc tạo ra hiệu ứng này.[197]

Hiệu ứng ấy càng được tăng cường—để đi đến điểm cuối cùng—bằng cách sử dụng một thủ pháp văn học. Ngay cả trong Richard III, tác phẩm ở khía cạnh này cũng như các khía cạnh khác có những điểm tương đồng với Macbeth, cũng không có nhiều tính Mỉa mai đến thế. Tôi không đề cập đến sự mỉa mai theo nghĩa thông thường; chẳng hạn như các bài phát biểu mà người nói cố ý mỉa mai, như bài phát biểu của Lennox trong Hồi III phân cảnh 6. Tôi đề cập đến sự mỉa mai về phía chính tác giả, đến sự sóng đôi mang tính mỉa mai giữa nhân vật và sự việc, và đặc biệt là "sự mỉa mai kiểu Sophocles" khiến người nói sử dụng những từ ngữ mang một ý nghĩa đe dọa khác đối với khán giả ngoài ý nghĩa của chính ông ta, một ý nghĩa ẩn giấu đối với chính ông ta và thường là đối với các nhân vật khác trên sân khấu. Những từ đầu tiên được Macbeth thốt ra,

Một ngày u ám và rực rỡ thế này ta chưa từng thấy,

là một ví dụ thường xuyên được chú ý; vì chúng làm người đọc giật mình khi gợi nhớ lại lời của các mụ Phù thủy trong phân cảnh đầu tiên,

Đẹp là xấu, và xấu là đẹp.

Khi Macbeth, bước ra khỏi cơn mộng tưởng sát nhân của mình, quay sang các quý tộc và nói: "Chúng ta hãy đi gặp Đức vua," lời nói của ông ta hoàn toàn vô hại, nhưng đối với người đọc lại mang hai tầng nghĩa. Lời bình luận của Duncan về sự phản bội của Cawdor,

Không có thuật nào

Để tìm thấy sự kiến tạo của tâm trí trên khuôn mặt:

Hắn là một vị quý tộc mà ta đã đặt

Một niềm tin tuyệt đối,

bị ngắt lời[198] bởi sự bước vào của kẻ phản bội Macbeth, người được chào đón bằng sự biết ơn dạt dào và một "niềm tin tuyệt đối" tương tự. Tôi đã đề cập đến hiệu ứng mỉa mai của những dòng thơ tuyệt đẹp trong đó Duncan và Banquo mô tả lâu đài mà họ sắp bước vào. Đối với người đọc, những lời nhẹ nhàng của Phu nhân Macbeth,

Một chút nước sẽ rửa sạch hành vi này của chúng ta:

Mọi chuyện dễ dàng làm sao,

gợi lên bức tranh về phân cảnh mộng du. Ý tưởng trong bài phát biểu của Người gác cổng, trong đó anh ta tự hình dung mình là người giữ cổng địa ngục, cũng thể hiện sự mỉa mai tương tự. Sự tương phản giữa ý nghĩa rõ ràng và ý nghĩa ẩn giấu của các ảo ảnh về cái đầu mang giáp, đứa trẻ vấy máu và đứa trẻ cầm cây trên tay cũng vậy. Rất dễ để thêm các ví dụ khác. Có lẽ ví dụ nổi bật nhất là câu trả lời mà Banquo, khi cưỡi ngựa ra đi và không bao giờ trở về sống sót, đưa ra cho lời nhắc nhở của Macbeth: "Đừng quên buổi yến tiệc của chúng ta." "Tâu Bệ hạ, thần sẽ không quên," ông trả lời, và ông đã giữ lời hứa. Không thể là ngẫu nhiên khi Shakespeare lại thường xuyên sử dụng một thủ pháp trong vở kịch này đến vậy, một thủ pháp góp phần đánh thức niềm sợ hãi mơ hồ về các lực lượng ẩn giấu đang tác động lên những tâm trí không nhận thức được ảnh hưởng của chúng.[199]

Nhưng dĩ nhiên ông có một nhân tố cho mục đích này mạnh mẽ hơn bất kỳ nhân tố nào đã xem xét. Sẽ gần như là một sự xấc láo nếu cố gắng mô tả lại ảnh hưởng của các cảnh Phù thủy đối với trí tưởng tượng của người đọc.[200] Tôi cũng không tin rằng giữa các độc giả khác nhau ảnh hưởng này lại khác nhau nhiều ngoại trừ về mức độ. Nhưng khi các nhà phê bình bắt đầu phân tích hiệu ứng tưởng tượng, và hơn thế nữa khi họ đi đằng sau nó để cố gắng xác định sự thật vốn có đối với Shakespeare hoặc đối với chúng ta trong những sáng tạo này, họ quá thường xuyên đưa ra cho chúng ta những kết quả mà dù qua sự bóp méo hay sự yếu kém đều không tương xứng với hiệu ứng đó. Điều này xảy ra theo những cách trái ngược nhau. Một mặt, các mụ Phù thủy, những kẻ mà sự đóng góp của họ vào "bầu không khí" của Macbeth khó có thể nói quá, lại được gán cho một ảnh hưởng quá lớn đối với hành động; đôi khi họ được mô tả như những nữ thần, hoặc thậm chí là những số phận mà Macbeth không thể chống lại.[201] Và đây là sự bóp méo. Mặt khác, chúng ta được bảo rằng, mặc dù ảnh hưởng của họ đối với hành động là rất lớn, nhưng điều đó là do họ chỉ là những đại diện mang tính biểu tượng của tội lỗi vô thức hoặc bán ý thức trong chính Macbeth. Và điều này là không đầy đủ. Một vài nhận xét tôi đưa ra có thể dưới hình thức một lời phê bình về các quan điểm này.

(1) Về quan điểm thứ nhất, Shakespeare đã lấy làm chất liệu cho mục đích của mình những ý tưởng về phù thủy mà ông tìm thấy tồn tại ở những người xung quanh và trong các cuốn sách như Discovery của Reginald Scot (1584). Và ông đã sử dụng những ý tưởng này mà không thay đổi bản chất của chúng một chút nào. Ông đã lựa chọn và cải tiến, tránh những điều thuần túy nực cười, bỏ qua (không giống như Middleton) những điều ghê tởm hoặc kích thích về mặt tình dục, xử lý lại và nâng cao bất cứ điều gì có thể chạm đến trí tưởng tượng bằng sự sợ hãi, kinh hoàng và sự thu hút bí ẩn. Nghĩa là các mụ Phù thủy không phải là nữ thần, hay số phận, hay theo bất kỳ cách nào là những sinh thể siêu nhiên. Họ là những bà lão, nghèo khổ và rách rưới, gầy còm và ghê tởm, đầy sự hiểm độc thô tục, bận rộn với việc giết heo của hàng xóm hoặc trả thù vợ của những người thủy thủ đã từ chối cho họ hạt dẻ. Nếu Banquo coi râu của họ là bằng chứng cho thấy họ không phải là phụ nữ, thì điều đó chỉ cho thấy sự thiếu hiểu biết của ông: Sir Hugh Evans đã biết rõ hơn.[201] Không có một âm tiết nào trong Macbeth ngụ ý họ là bất cứ điều gì khác ngoài phụ nữ. Nhưng, một lần nữa phù hợp với các ý tưởng phổ biến, họ đã nhận được từ các linh hồn ác quỷ những sức mạnh siêu nhiên nhất định. Họ có thể "làm dấy lên mưa đá, giông bão và thời tiết hại; như sấm sét, v.v." Họ có thể "đi từ nơi này đến nơi khác trong không trung mà không ai nhìn thấy." Họ có thể "nuôi quỷ và linh hồn dưới hình dạng cóc và mèo," Paddock hay Graymalkin. Họ có thể "chuyển ngô trong đọt từ nơi này sang nơi khác." Họ có thể "bộc lộ cho người khác những điều ẩn giấu và mất mát, và báo trước những điều sắp tới, và nhìn thấy chúng như thể chúng đang hiện diện." Người đọc sẽ áp dụng các cụm từ và câu này ngay lập tức cho các đoạn văn trong Macbeth. Tất cả chúng đều được lấy từ chương đầu tiên của Scot, nơi ông đang kể lại những sự mê tín phổ biến thời bấy giờ; và liên quan đến các mụ Phù thủy, Shakespeare hầu như không đề cập đến điều gì, nếu có, mà không được tìm thấy, dĩ nhiên ở một hình thái văn xuôi hơn, hoặc trong Scot hoặc trong một tài liệu dễ tiếp cận khác.[202] Chắc chắn ông đã đọc trong Holinshed, nguồn chính của ông cho câu chuyện về Macbeth, rằng theo ý kiến chung, những "người phụ nữ" gặp Macbeth "là những người chị em kỳ lạ, nghĩa là (như người ta nói) những Nữ thần số phận, hoặc những Tiên nữ hay Tiên nữ." Nhưng điều đó có quan trọng gì? Những gì ông đọc trong tài liệu của mình hoàn toàn không là gì đối với khán giả của ông, và vẫn không là gì đối với chúng ta, trừ khi ông sử dụng những gì ông đã đọc. Và ông đã không sử dụng ý tưởng này. Ông không sử dụng gì ngoài cụm từ "weird sisters",[203] cụm từ chắc chắn không gợi lên cho khán giả London những Nữ thần Số phận của một thần thoại này hay những Nữ thần Norn của một thần thoại khác hơn là nó gợi lên ngày nay. Các mụ Phù thủy của ông có tất cả sức mạnh của họ từ các linh hồn; họ là "những công cụ của bóng tối"; các linh hồn là "chủ nhân" của họ (IV. i. 63). Hãy tưởng tượng các nữ thần số phận lại có chủ nhân! Ngay cả khi các đoạn văn xuất hiện Hecate là của Shakespeare,[204] điều đó cũng không giúp ích gì cho các mụ Phù thủy; vì họ phục tùng Hecate, người bản thân là một nữ thần hoặc quỷ cấp cao, chứ không phải là một nữ thần số phận.[205]

Tiếp theo, mặc dù ảnh hưởng từ các lời tiên tri của các mụ Phù thủy đối với Macbeth là rất lớn, nhưng nó được thể hiện rõ ràng chỉ là một ảnh hưởng và không có gì hơn. Không có bất kỳ dấu hiệu nào trong vở kịch cho thấy Shakespeare có ý định để các hành động của Macbeth bị ép buộc bởi một sức mạnh bên ngoài, dù đó là của các mụ Phù thủy, hay của "chủ nhân" họ, hay của Hecate. Do đó không cần phải nhấn mạnh rằng một quan niệm như vậy sẽ mâu thuẫn với toàn bộ thực tiễn bi kịch của ông. Các lời tiên tri của các mụ Phù thủy được đưa ra đơn giản như những hoàn cảnh nguy hiểm mà Macbeth phải đối mặt: về mặt kịch tính, chúng ở cùng một cấp độ với câu chuyện về Bóng ma trong Hamlet, hoặc những lời dối trá mà Iago nói với Othello. Macbeth, theo nghĩa thông thường, hoàn toàn tự do đối với họ: và nếu chúng ta nói về các mức độ tự do, ông thậm chí còn tự do hơn Hamlet, người đã bị tàn phá bởi sự u uất khi Bóng ma xuất hiện trước mặt ông. Việc ảnh hưởng của những lời tiên tri đầu tiên đối với ông đến từ chính ông cũng nhiều như từ họ, được thể hiện rõ ràng bởi sự tương phản cố ý rõ rệt giữa ông và Banquo. Banquo, người có tham vọng nhưng hoàn toàn trung thực, hầu như không bị giật mình bởi họ, và ông vẫn thản nhiên xuyên suốt phân cảnh đối với họ. Nhưng khi Macbeth nghe thấy họ, ông không phải là một người đàn ông vô tội. Chính xác tâm trí ông đã có tội đến mức nào có thể là một câu hỏi; nhưng không có người đàn ông vô tội nào lại giật mình, như ông đã làm, với một sự giật mình sợ hãi trước lời tiên tri thuần túy về một vương miện, hoặc nảy sinh ngay lập tức suy nghĩ về một vụ ám sát. Hoặc suy nghĩ này không phải là mới đối với ông,[206] hoặc ông đã ấp ủ ít nhất một giấc mơ bất chính mơ hồ nào đó, sự tái hiện tức thì của nó, vào thời điểm ông nghe thấy lời tiên tri, đã tiết lộ cho ông một tội lỗi bên trong và đầy sợ hãi. Trong cả hai trường hợp, không chỉ ông tự do chấp nhận hay cưỡng lại sự cám dỗ, mà sự cám dỗ đã ở bên trong ông rồi. Do đó chúng ta đang thừa nhận quá nhiều khi so sánh ông với Othello, vì tâm trí của Othello hoàn toàn thoát khỏi sự nghi ngờ khi sự cám dỗ đến với ông. Và chúng ta lại thừa nhận quá nhiều khi sử dụng từ "cám dỗ" để tham chiếu đến những lời tiên tri đầu tiên của các mụ Phù thủy. Nói một cách nghiêm ngặt, chúng ta phải khẳng định rằng ông chỉ bị cám dỗ bởi chính mình. Ông thực sự nói về sự "xúi giục siêu nhiên" của họ; nhưng trên thực tế họ không xúi giục. Họ chỉ đơn thuần thông báo các sự kiện: họ chào đón ông là Lãnh chúa xứ Glamis, Lãnh chúa xứ Cawdor, và Đức vua tương lai. Không có mối liên hệ nào của những thông báo này với bất kỳ hành động nào của ông từng được họ gợi ý. Theo tất cả những gì xuất hiện, cái chết tự nhiên của một ông lão có thể đã thực hiện lời tiên tri vào bất kỳ ngày nào.[207] Trong mọi trường hợp, ý tưởng thực hiện nó bằng một vụ ám sát hoàn toàn là của riêng ông.[208]

Tuy nhiên, khi Macbeth gặp lại các mụ Phù thủy, sau các vụ ám sát Duncan và Banquo, chúng ta quan sát thấy một sự thay đổi đáng ngạc nhiên. Họ không còn cần phải đi gặp ông nữa; ông chủ động tìm kiếm họ. Ông đã cam kết bản thân với con đường tội lỗi của mình. Bây giờ tương ứng họ thực sự "xúi giục." Họ tiên tri, nhưng họ cũng đưa ra lời khuyên: họ bảo ông hãy tàn bạo, táo bạo và kiên định. Chúng ta không có hy vọng rằng ông sẽ từ chối lời khuyên của họ; nhưng họ còn xa mới có, ngay cả bây giờ, bất kỳ sức mạnh nào để buộc ông phải chấp nhận nó, đến mức họ phải chuẩn bị cẩn thận để lừa ông làm như vậy. Và, hầu như để ám chỉ mức độ hoàn toàn mà trách nhiệm cho các hành vi của ông vẫn thuộc về Macbeth, Shakespeare làm cho hành vi đầu tiên của ông sau cuộc phỏng vấn này là một hành vi mà những kẻ cám dỗ không hề cho ông một gợi ý nào—sự giết hại vợ và các con của Macduff.

Đối với tất cả điều này, chúng ta phải thêm rằng bản thân Macbeth không ở đâu phản bội một sự nghi ngờ rằng hành động của ông đang, hoặc đã từng, bị đẩy lên ông bởi một sức mạnh bên ngoài. Ông nguyền rủa các mụ Phù thủy vì đã lừa dối ông, nhưng ông không bao giờ cố gắng chuyển gánh nặng tội lỗi của mình sang họ. Shakespeare cũng không đặt vào miệng của bất kỳ nhân vật nào khác trong vở kịch này những biểu hiện mang tính định mệnh như có thể tìm thấy trong Vua Lear và đôi khi ở những nơi khác. Ông dường như thực sự đã bỏ công sức để làm cho nguồn gốc tâm lý tự nhiên về các tội ác của Macbeth trở nên hoàn toàn rõ ràng, và đó là một ý niệm cực kỳ không may mắn của Schlegel rằng các mụ Phù thủy là cần thiết vì các nhân tố tự nhiên dường như quá yếu để thúc đẩy một người đàn ông như Macbeth đến vụ ám sát đầu tiên của ông.

"Tuy nhiên," người ta có thể nói, "các mụ Phù thủy đã biết trước tương lai của Macbeth; và những gì được biết trước là cố định; và làm sao một người đàn ông có thể chịu trách nhiệm khi tương lai của anh ta là cố định?" Với câu hỏi này, như một câu hỏi mang tính suy đoán, chúng ta không bận tâm ở đây; nhưng, trong chừng mực nó liên quan đến vở kịch, tôi trả lời, trước hết, rằng không một điều nào được biết trước là một hành động. Điều này[346] đúng với các lời tiên tri sau này cũng như với lời tiên tri đầu tiên. Việc Macbeth sẽ không bị hại bởi ai sinh ra từ phụ nữ, và sẽ không bao giờ bị đánh bại cho đến khi Rừng Birnam đến chống lại ông, không liên quan (theo như chúng ta được biết) đến hành động nào của ông. Quả thực có thể nghi ngờ liệu Shakespeare có đưa vào các lời tiên tri về các hành vi của Macbeth hay không, ngay cả khi nó thuận tiện để làm như vậy; ông có lẽ sẽ cảm thấy rằng làm như vậy sẽ can thiệp vào sự quan tâm của cuộc đấu tranh và sự đau khổ bên trong. Và, ở vị trí thứ hai, Macbeth không được viết cho các sinh viên triết học hoặc thần học, mà cho mọi người nói chung; và, dù thế nào đi nữa với các lời tiên tri về các hành động, các lời tiên tri về các sự kiện thuần túy không gợi ý cho mọi người nói chung bất kỳ loại khó khăn nào về trách nhiệm. Nhiều người, có lẽ hầu hết, theo thói quen suy nghĩ về "tương lai" của họ như một thứ gì đó cố định, và về bản thân họ như "tự do." Các mụ Phù thủy ngày nay thuê một phòng ở Phố Bond và lấy một guinea; và khi nạn nhân bước vào họ chào đón anh ta là người sở hữu £1000 một năm, hoặc tiên tri cho anh ta về những chuyến đi, người vợ và những đứa trẻ. Nhưng mặc dù anh ta bị làm cho chết lặng bởi sự biết trước của họ, nó thậm chí không đi qua tâm trí anh ta rằng anh ta sắp mất đi "sự tự do" rực rỡ của mình—mặc dù những chuyến đi và hôn nhân ngụ ý nhiều nhân tố hơn về phía anh ta so với bất kỳ điều gì được báo trước cho Macbeth. Toàn bộ khó khăn này là không mang tính kịch; và tôi có thể thêm rằng Shakespeare không ở đâu thể hiện, giống như Chaucer, bất kỳ sự quan tâm nào đến các vấn đề suy đoán liên quan đến sự biết trước, sự an đản và sự tự do.

(2) Chúng ta có thể xử lý ngắn gọn hơn với cách giải thích ngược lại. Theo đó, các mụ Phù thủy và các lời tiên tri của họ chỉ được coi là những đại diện mang tính biểu tượng của những suy nghĩ và ham muốn vốn đã ngủ yên trong ngực Macbeth và giờ đây trỗi dậy vào ý thức và đối mặt với ông. Với ý tưởng này, xuất phát từ mong muốn loại bỏ một sự siêu nhiên bên ngoài thuần túy, và tìm kiếm một ý nghĩa tâm lý[347] và tâm linh trong những gì mà khán giả bình dân có lẽ đã nhận như những thực tế cứng nhắc, người ta có thể cảm thấy sự đồng cảm. Nhưng rõ ràng đó là một "triết lý" về các mụ Phù thủy hơn là một sự thấu hiểu kịch tính trực tiếp về họ; và ngay cả như vậy nó sẽ được tìm thấy vừa không đầy đủ vừa, ở các khía cạnh khác, không thỏa đáng.

Nó không đầy đủ vì nó không thể áp dụng cho tất cả các thực tế. Chúng ta hãy thừa nhận rằng nó sẽ áp dụng cho lời tiên tri quan trọng nhất, lời tiên tri về vương miện; và rằng lời cảnh báo sau đó mà Macbeth nhận được, hãy cẩn thận với Macduff, cũng trả lời cho một điều gì đó trong ngực ông và "gảy đúng tiếng đàn sợ hãi của ông." Nhưng ở đó chúng ta phải dừng lại. Macbeth rõ ràng không có sự nghi ngờ nào về sự phản bội ở Cawdor mà qua đó chính ông trở thành Lãnh chúa; và ai sẽ gợi ý rằng ông có bất kỳ ý tưởng nào, dù là tiềm thức, về Rừng Birnam hoặc người đàn ông không sinh ra từ phụ nữ? Có thể cho rằng—và đúng đắn, tôi nghĩ—những lời tiên tri không trả lời cho điều gì bên trong, những lời tiên tri thuần túy siêu nhiên, tạo ra, bây giờ ở bất kỳ tốc độ nào, ít hiệu ứng tưởng tượng hơn nhiều so với những lời tiên tri khác,—ngay cả khi chúng là một yếu tố trong Macbeth vốn thuộc về một thời đại chứ không phải cho mọi thời đại; nhưng chúng vẫn ở đó, và chúng là thiết yếu cho cốt truyện.[209] Và vì lý thuyết đang được xem xét sẽ không áp dụng cho chúng chút nào, không có khả năng nó đưa ra một tài khoản thỏa đáng ngay cả về những lời tiên tri mà nó có thể ở một mức độ nào đó được áp dụng.

Nó không thỏa đáng ở đây chủ yếu vì nó quá hẹp. Các mụ Phù thủy và các lời tiên tri của họ, nếu họ được hợp lý hóa hoặc lấy làm biểu tượng,[348] phải đại diện không chỉ cho cái ác ngủ yên trong tâm hồn vị anh hùng, mà còn cho tất cả những ảnh hưởng ẩn khuất hơn của cái ác xung quanh ông trong thế giới vốn hỗ trợ cho tham vọng của chính ông và sự xúi giục của vợ ông. Những ảnh hưởng như vậy, ngay cả khi chúng ta gạt bỏ mọi niềm tin vào các "linh hồn" ác quỷ, là những thực tế chắc chắn, quan trọng và đáng sợ như sự hiện diện của cái ác mới phôi thai trong chính tâm hồn; và nếu chúng ta loại trừ tất cả sự tham chiếu đến những thực tế này khỏi ý tưởng của chúng ta về các mụ Phù thủy, nó sẽ bị nghèo đi rất nhiều và chắc chắn sẽ không tương xứng với hiệu ứng tưởng tượng. Sự hợp nhất của cái bên ngoài và cái bên trong ở đây có thể được so sánh với một điều gì đó thuộc cùng loại trong thơ ca Hy Lạp.[210] Trong Quyển thứ nhất của Iliad, chúng ta được kể rằng, khi Agamemnon đe dọa lấy Briseis khỏi Achilles, "nỗi đau thương đến với con trai của Peleus, và trái tim ông trong ngực rậm rạp bị chia rẽ trong lời khuyên, liệu nên rút lưỡi kiếm sắc bén từ đùi và gạt công ty sang một bên rồi giết chết Atreides, hay xoa dịu cơn giận và kiềm chế tâm hồn ông. Trong khi ông vẫn còn nghi ngờ về điều đó trong lòng và tâm hồn, và đang rút lưỡi kiếm lớn từ bao kiếm, Athene đã đến với ông từ thiên đường, được gửi ra bởi nữ thần Hera tay trắng, người mà trái tim yêu thương cả hai như nhau và chăm sóc cho họ. Bà đứng đằng sau con trai của Peleus và nắm lấy tóc vàng của ông, chỉ có ông mới nhìn thấy bà, và trong số những người còn lại không ai nhìn thấy bà." Và theo lệnh của bà, ông đã làm chủ cơn giận của mình, "và giữ bàn tay nặng nề của mình trên chuôi kiếm bạc, và đẩy lưỡi kiếm lớn trở lại bao kiếm, và không không vâng lời lời nói của Athene."[211] Sự cứu giúp của nữ thần ở đây chỉ làm tăng cường một chuyển động bên trong trong tâm trí của Achilles, nhưng chúng ta sẽ mất đi một điều gì đó ngoài hiệu ứng thơ ca nếu vì lý do đó chúng ta gạch tên bà ra khỏi tài khoản. Chúng ta sẽ mất đi ý tưởng[349] rằng các sức mạnh bên trong của tâm hồn đáp lại trong bản chất của chúng các sức mạnh rộng lớn hơn bên ngoài, vốn hỗ trợ chúng và đảm bảo hiệu ứng từ sự nỗ lực của chúng. Trong Macbeth cũng vậy.[212] Lời nói của các mụ Phù thủy chỉ gây tử vong cho vị anh hùng vì có một điều gì đó trong ông nhảy vào ánh sáng khi nghe thấy âm thanh của chúng; nhưng đồng thời chúng là bằng chứng của các lực lượng không bao giờ ngừng hoạt động trong thế giới xung quanh ông, và, vào khoảnh khắc ông đầu hàng họ, vướng vào ông một cách không thể gỡ ra trong tấm lưới của Số phận. Nếu mối liên hệ bên trong được nhận thức một lần (và Shakespeare không để lại cho chúng ta cái cớ nào để bỏ lỡ nó), chúng ta không cần phải sợ, và quả thực sẽ khó có thể phóng đại hiệu ứng của các cảnh Phù thủy trong việc làm tăng và sâu sắc thêm cảm giác sợ hãi, kinh hoàng và bí ẩn vốn bao trùm bầu không khí của bi kịch.

Từ nền u tối này nổi bật lên hai nhân vật vĩ đại kinh hoàng, những người làm rợp bóng tất cả các nhân vật còn lại của kịch. Cả hai đều tráng lệ, và cả hai đều truyền cảm hứng, nhiều hơn nhiều so với các vị anh hùng bi kịch khác, một cảm giác kính úy. Họ không bao giờ bị tách rời trong trí tưởng tượng khỏi bầu không khí bao quanh họ và thêm vào sự tráng lệ cùng sự kinh hoàng của họ. Nó, như nó vốn có, được tiếp tục vào trong tâm hồn họ. Vì bên trong họ là tất cả những gì chúng ta cảm nhận bên ngoài—bóng tối của đêm đen, rực sáng với ngọn lửa của giông bão và sắc thái của máu, và bị ám ảnh bởi những hình thù hoang dại và kinh hoảng, "những kẻ hầu cận sát nhân," những linh hồn dằn xót, và những ảo ảnh điên loạn về hòa bình đã mất cùng sự phán xét sắp tới. Cách để không trung thành với Shakespeare ở đây, như mọi khi, là làm giảm sự căng thẳng của trí tưởng tượng, quy chuẩn hóa, hình dung Macbeth, chẳng hạn[350] như một kẻ tội phạm nửa vời nhút nhát, và Phu nhân Macbeth như một ác quỷ toàn tâm toàn ý.

Hai nhân vật này được thắp sáng bởi một và cùng một niềm đam mê tham vọng; và ở một mức độ đáng kể họ giống nhau. Tính cách của mỗi người đều cao sang, tự hào và hách dịch. Họ sinh ra để cai trị, nếu không muốn nói là để trị vì. Họ hách dịch hoặc coi thường những kẻ cấp dưới. Họ không phải là những đứa trẻ của ánh sáng, như Brutus và Hamlet; họ thuộc về thế giới này. Chúng ta quan sát thấy ở họ không có tình yêu đất nước, và không có sự quan tâm đến phúc lợi của bất kỳ ai bên ngoài gia đình họ. Những suy nghĩ và mục tiêu thói quen của họ, và chúng ta hình dung, từ lâu đã là, tất cả về địa vị và quyền lực. Và mặc dù ở cả hai đều có một điều gì đó, và ở một người là nhiều, về những gì cao hơn—danh dự, lương tâm, nhân tính—họ không sống một cách có ý thức trong ánh sáng của những điều này hoặc nói ngôn ngữ của chúng. Không phải họ là những kẻ vị kỷ, như Iago; hoặc, nếu họ là những kẻ vị kỷ, sự vị kỷ của họ là một sự vị kỷ của hai người. Họ không có những tham vọng riêng biệt.[213] Họ hỗ trợ và yêu thương lẫn nhau. Họ chịu đựng cùng nhau. Và nếu, khi thời gian trôi qua, họ trôi dạt một chút xa nhau, họ không phải là những tâm hồn thô tục, bị xa lánh và đổ lỗi khi họ trải nghiệm sự vô bổ từ tham vọng của mình. Họ vẫn giữ cho đến cuối cùng tính chất bi kịch, thậm chí là tráng lệ.

Cho đến nay có rất nhiều sự giống nhau giữa họ. Mặt khác, họ tương phản nhau, và hành động được xây dựng trên sự tương phản này. Thái độ của họ đối với vụ ám sát Duncan được dự kiến là hoàn toàn khác nhau; và nó tạo ra ở họ những hiệu ứng khác nhau không kém. Kết quả là, họ xuất hiện ở phần đầu của vở kịch như có tầm quan trọng ngang nhau, nếu quả thực Phu nhân Macbeth không làm rợp bóng chồng bà; nhưng sau đó bà lui về ngày càng nhiều vào nền sau, và ông trở thành nhân vật hàng đầu[351] không thể nhầm lẫn. Ông thực sự là nhân vật phức tạp hơn nhiều: và tôi sẽ nói về ông trước.

Macbeth, anh họ của một Đức vua nhân từ, công bằng và được yêu mến, nhưng giờ đây đã quá già để dẫn dắt đạo quân của mình, được giới thiệu với chúng ta như một vị tướng có lòng dũng cảm phi thường, người đã tự bao phủ mình bằng vinh quang trong việc dập tắt một cuộc nổi dậy và đẩy lùi sự xâm lược của một đạo quân nước ngoài. Trong những cuộc xung đột này ông đã thể hiện sự dũng cảm cá nhân vĩ đại, một phẩm chất mà ông tiếp tục thể hiện xuyên suốt bi kịch liên quan đến tất cả các nguy hiểm rõ ràng. Rất khó để chắc chắn về hành vi thói quen của ông, vì trong vở kịch chúng ta thấy ông hoặc trong những gì dường như là một mối quan hệ đặc biệt với vợ ông, hoặc trong những cơn dằn xót và tuyệt vọng; nhưng từ hành vi của ông trong chuyến đi về nhà sau chiến tranh, từ những cuộc trò chuyện sau này của ông với Phu nhân Macbeth, và từ ngôn ngữ của ông đối với những kẻ sát hại Banquo và đối với những người khác, chúng ta hình dung ông như một chiến binh vĩ đại, có phần hách dịch, thô ráp và cộc lốc, một người đàn ông truyền cảm hứng cho một số sự sợ hãi và nhiều sự ngưỡng mộ. Ông được cho là "trung thực," hoặc đáng kính; ông được tin tưởng, hình như, bởi tất cả mọi người; Macduff, một người đàn ông có sự chính trực cao nhất, "đã yêu mến ông rất nhiều." Và thực sự có nhiều điều tốt đẹp ở ông. Chúng ta không có căn cứ, tôi nghĩ, để mô tả ông, với nhiều nhà văn, như có một bản chất "cao quý", như Hamlet hay Othello;[214] nhưng ông có một cảm giác sắc bén về cả danh dự và giá trị của một cái tên tốt. Cụm từ, một lần nữa, "quá nhiều sữa của sự tử tế nhân loại," được áp dụng cho ông trong sự thiếu kiên nhẫn của vợ ông, người không hiểu đầy đủ về ông; nhưng chắc chắn ông còn lâu mới thiếu nhân tính và lòng thương hại.

Đồng thời ông cực kỳ tham vọng. Ông phải như vậy bởi khí chất. Xu hướng này phải được tăng cường rất nhiều bởi cuộc hôn nhân của ông. Khi chúng ta thấy ông, nó đã được kích thích thêm[352] bởi thành công rực rỡ của ông và bởi sự nhận thức về các sức mạnh và công lao đặc biệt. Nó trở thành một niềm đam mê. Con đường hành động được gợi ý bởi nó là cực kỳ nguy hiểm: nó đặt cái tên tốt của ông, địa vị của ông, và thậm chí cả cuộc sống của ông vào sự rủi ro. Nó cũng đáng ghét đối với những cảm xúc tốt hơn của ông. Sự thất bại của chúng trong cuộc đấu tranh với tham vọng làm cho ông hoàn toàn khốn khổ, và sẽ giữ ông như vậy, dù cho thành công và sự an toàn bên ngoài của ông có hoàn hảo đến đâu. Mặt khác, niềm đam mê quyền lực và bản năng tự khẳng định của ông mãnh liệt đến mức không có sự khốn khổ bên trong nào có thể thuyết phục ông từ bỏ thành quả của tội ác, hoặc tiến từ sự dằn xót đến sự ăn ăn.

Trong nhân vật như vậy cho đến nay được phác thảo không có gì rất kỳ lạ, mặc dù sức mạnh của các lực lượng tranh giành trong đó là bất thường. Nhưng có trong Macbeth một sự kỳ lạ nổi bật, sự thấu hiểu đúng đắn về nó là chìa khóa cho quan niệm của Shakespeare.[215] Người đàn ông hành động táo bạo và tham vọng này có, trong những giới hạn nhất định, trí tưởng tượng của một nhà thơ,—một trí tưởng tượng một mặt cực kỳ nhạy cảm với các ấn tượng thuộc một loại nhất định, và mặt khác, tạo ra sự rối loạn dữ dội của cả tâm trí và cơ thể. Thông qua nó, ông được giữ trong sự tiếp xúc với các ấn tượng siêu nhiên và có khả năng chịu các nỗi sợ siêu nhiên. Và thông qua nó, đặc biệt, đến với ông những lời ám chỉ của lương tâm và danh dự. Bản chất tốt hơn của Macbeth—để đưa vấn đề ra sự rõ ràng quá rộng rãi—thay vì nói với ông bằng ngôn ngữ công khai của các ý tưởng đạo đức, các mệnh lệnh và các điều cấm, tự hợp nhất vào các hình ảnh làm báo động và kinh hãi. Trí tưởng tượng của ông do đó là điều tốt nhất của ông, một điều gì đó thường sâu sắc hơn và cao hơn suy nghĩ có ý thức của ông; và nếu ông tuân theo nó, ông sẽ được an toàn. Nhưng vợ ông hoàn toàn hiểu sai về nó, và bản thân ông chỉ hiểu nó một phần. Những hình ảnh kinh hãi[353] ngăn cản ông khỏi tội ác và đi theo việc thực hiện nó, và vốn thực sự là sự phản đối của bản thể sâu sắc nhất của ông, dường như đối với vợ ông là sự sáng tạo của sự sợ hãi thần kinh thuần túy, và đôi khi được chính ông tham chiếu đến sự sợ hãi báo thù hoặc sự bồn chồn của sự không an toàn.[216] Tâm trí có ý thức hoặc suy phản của ông, nghĩa là, di chuyển chủ yếu giữa các xem xét về thành công và thất bại bên ngoài, trong khi bản thể bên trong của ông bị giật nẩy bởi lương tâm. Và sự không có khả năng hiểu bản thân của ông được lặp lại và phóng đại trong các cách giải thích của các diễn viên và các nhà phê bình, những người đại diện cho ông như một kẻ nhút nhát, máu lạnh, tính toán và không có lòng thương hại, người thu mình khỏi tội ác chỉ vì nó nguy hiểm, và chịu đựng sau đó chỉ vì ông không an toàn. Trong thực tế, sự dũng cảm của ông là kinh khủng. Ông bước từ tội ác này sang tội ác khác, mặc dù tâm hồn ông không bao giờ ngừng ngăn cản sự tiến lên của ông bằng các hình thù kinh hoàng, hoặc kêu gào trong tai ông rằng ông đang sát hại hòa bình của mình và vứt bỏ "viên ngọc vĩnh cửu" của mình.

Điều quan trọng hàng đầu là nhận thức được sức mạnh, và cũng (điều chưa được nhận thức rõ ràng như vậy) các giới hạn của trí tưởng tượng của Macbeth. Nó không phải là trí tưởng tượng trầm tư phổ quát của Hamlet. Ông đã đi đến chỗ nhìn thấy ở con người, như Hamlet đôi khi đã làm, "tinh hoa của bụi bẩn"; nhưng ông phải luôn không có khả năng cho các suy phản của Hamlet về lý trí cao quý và năng lực vô hạn của con người, hoặc nhìn thấy với đôi mắt của Hamlet "bầu trời bao la treo lơ lửng này, mái nhà uy nghi này được chạm khắc bằng ngọn lửa vàng." Ông cũng không thể cảm nhận, như Othello, sự lãng mạn của chiến tranh hay sự vô hạn của tình yêu. Ông không thể hiện dấu hiệu của bất kỳ sự nhạy cảm bất thường nào đối với vinh quang hay vẻ đẹp trong thế giới hoặc tâm hồn; và một phần vì lý do này mà chúng ta không có khuynh hướng yêu mến ông, và chúng ta nhìn ông với nhiều sự kính úy hơn là thương hại. Trí tưởng tượng của ông dễ bị kích thích và dữ dội, nhưng[354] hẹp. Điều kích thích nó, hầu như duy nhất, là điều làm rung động với sự sợ hãi đột ngột, giật mình và thường là siêu nhiên.[217] Có một đoạn văn nổi tiếng ở phần sau của vở kịch (V. v. 10) rất có ý nghĩa ở đây, vì nó tham chiếu đến một thời gian trước khi lương tâm của ông bị gánh nặng, và do đó cho thấy tính cách bẩm sinh của ông:

Đã có thời, các giác quan của ta sẽ lạnh đi

Khi nghe một tiếng kêu đêm; và chỏm tóc của ta

Sẽ dựng đứng và chuyển động trước một câu chuyện thảm khốc

Như thể có sự sống trong đó.

"Thời gian" này phải ở trong thời trẻ của ông, hoặc ít nhất trước khi chúng ta thấy ông. Và, trong bi kịch, mọi thứ làm ông sợ hãi đều thuộc tính cách này, chỉ có điều giờ đây nó có một ý nghĩa sâu sắc hơn và mang tính đạo đức. Những nguy hiểm rõ ràng để lại ông không bị lay động hoặc lấp đầy ông bằng ngọn lửa. Ông tự làm công bằng cho mình khi khẳng định ông "dám làm tất cả những gì có thể trở thành một người đàn ông," hoặc khi ông thốt lên với bóng ma của Banquo,

Những gì một người đàn ông dám, ta dám:

Hãy tiến lại gần giống như con gấu Nga thô ráp,

Con tê giác có giáp, hay con hổ Hyrcan;

Hãy lấy bất kỳ hình thù nào ngoại trừ hình thù đó, và các dây thần kinh vững chắc của ta

Sẽ không bao giờ run rẩy.

Điều làm ông kinh hãi luôn là hình ảnh của trái tâm có tội hoặc hành vi vấy máu của chính ông, hoặc một hình ảnh nào đó thu được từ chúng sự kinh hoàng hoặc u uất của nó. Những điều này, khi chúng trỗi dậy, giữ ông bị bùa phép và sở hữu ông hoàn toàn, giống như một trạng thái thôi miên vốn đồng thời là sự ngất ngây của một nhà thơ. Khi "hình ảnh kinh hoàng" đầu tiên về vụ ám sát Duncan—về chính ông ám sát Duncan—trỗi dậy từ sự không có ý thức và đối mặt với ông, tóc ông dựng đứng và cảnh tượng bên ngoài biến mất khỏi mắt ông. Tại sao? Vì sợ "hậu quả"? Ý tưởng đó thật nực cười. Hay vì hành vi đó vấy máu? Người đàn ông với lưỡi kiếm "bốc khói" của mình "xẻ một lối đi" đến[355] vị lãnh đạo nổi dậy, và "rạch đôi hắn từ rốn đến tận hàm," sẽ khó bị làm cho sợ hãi bởi máu. Làm sao sự sợ hãi hậu quả có thể làm cho chiếc dao găm ông sắp sử dụng đột nhiên treo lơ lửng lấp lánh trước mặt ông trong không trung, và rồi đột nhiên vẩy đầy những giọt máu? Ngay cả khi ông nói về hậu quả, và tuyên bố rằng nếu ông an toàn chống lại chúng ông sẽ "nhảy qua cuộc sống tương lai," trí tưởng tượng của ông đưa ra bằng chứng chống lại ông, và cho chúng ta thấy rằng điều thực sự giữ ông lại là sự ghê tởm đê tiện của hành vi:

Hắn ở đây trong sự tin tưởng đôi;

Đầu tiên, vì ta là bà con và là thần dân của hắn,

Mạnh mẽ chống lại hành vi; sau đó, với tư cách là chủ nhà của hắn,

Người nên đóng cửa chống lại kẻ sát nhân của hắn,

Chứ không phải tự mình mang con dao. Bên cạnh đó, Duncan này

Đã mang các năng lực của mình một cách dịu dàng, đã từng

Rất trong sạch trong văn phòng lớn của mình, đến mức các phẩm hạnh của hắn

Sẽ cầu xin như những thiên thần, có giọng như kèn xá phán, chống lại

Sự đày đọa sâu sắc của việc tước đoạt hắn;

Và lòng thương hại, giống như một đứa trẻ mới sinh trần truồng,

Cưỡi trên cơn gió lốc, hay các thiên thần của thiên đường, cưỡi

Trên những con ngựa vô hình của không trung,

Sẽ thổi hành vi kinh hoàng vào mọi con mắt,

Đến mức nước mắt sẽ làm chết đuối cơn gió.

Có thể nói rằng ông ở đây đang suy nghĩ về sự kinh hoàng mà những người khác sẽ cảm thấy đối với hành vi—do đó đang suy nghĩ về hậu quả. Đúng vậy, nhưng ông có thể nhận thức như vậy hành vi sẽ trông kinh hoàng thế nào đối với những người khác nếu nó không kinh hoàng tương tự đối với chính ông?

Điều đó tương tự khi vụ ám sát được thực hiện. Ông gần như phát điên với sự kinh hoàng, nhưng đó không phải là sự kinh hoàng của việc bị phát hiện. Không phải ông là người suy nghĩ về việc rửa tay hay mặc áo ngủ vào. Ông đã mang đi những chiếc dao găm lẽ ra ông nên để lại trên gối của những người hầu, nhưng ông quan tâm gì đến điều đó? Điều ông suy nghĩ là, khi ông nghe thấy một trong những người đàn ông thức dậy từ giấc ngủ nói "Chúa ban phúc cho chúng ta," ông không thể nói "Amen"; vì trí tưởng tượng của ông trình bày cho ông sự khô rát của cổ họng ông như một sự phán xét tức thì từ thiên đường. Vợ ông nghe thấy tiếng chim cú screaming và tiếng dế cry; nhưng những gì[356] ông nghe thấy là tiếng nói lần đầu tiên kêu lên "Macbeth sát hại giấc ngủ," và rồi, một phút sau, với sự thay đổi thì, tố cáo ông, như thể ba cái tên của ông trao cho ông ba nhân cách để chịu đựng, số phận của sự mất ngủ:

Glamis đã sát hại giấc ngủ, và do đó Cawdor

Sẽ không ngủ nữa, Macbeth sẽ không ngủ nữa.

Có một âm thanh gõ cửa. Nó nên hoàn toàn quen thuộc với ông; nhưng ông không biết từ đâu, hoặc từ thế giới nào, nó đến. Ông nhìn xuống bàn tay mình, và giật mình dữ dội: "Bàn tay nào ở đây?" Vì chúng dường như còn sống, chúng di chuyển, chúng có ý định móc mắt ông ra. Ông nhìn vào một trong số chúng một lần nữa; nó không di chuyển; nhưng máu trên đó đủ để nhuộm đỏ toàn bộ đại dương. Tất cả những điều này có liên quan gì đến sự sợ hãi "hậu quả"? Đó là tâm hồn ông đang nói trong hình thái duy nhất mà nó có thể nói một cách tự do, hình thái của trí tưởng tượng.

Chừng nào trí tưởng tượng của Macbeth còn hoạt động, chúng ta theo dõi ông một cách mê hoặc; chúng ta cảm thấy sự hồi hộp, kinh hoàng, kính úy; trong đó cũng ẩn chứa sự ngưỡng mộ và đồng cảm. Nhưng ngay khi nó yên lặng những cảm xúc này biến mất. Ông không còn "yếu đuối về mục đích": ông trở nên hách dịch, thậm chí tàn bạo, hoặc ông trở nên một kẻ đạo đức giả lạnh lùng không có lòng thương hại. Ông thường được nói là một diễn viên rất tồi, nhưng điều này không hoàn toàn đúng. Bất cứ khi nào trí tưởng tượng của ông chuyển động, ông đóng tồi. Nó sở hữu ông đến mức, và mạnh hơn lý trí của ông đến mức, khuôn mặt ông phản bội ông, và giọng nói của ông thốt ra những lời dối trá bất khả thi nhất[218] hoặc nghệ thuật hùng biện nhân tạo nhất[219] Nhưng khi nó ngủ ông kiên định, tự kiểm soát và thực tế, như trong cuộc trò chuyện nơi ông khéo léo gợi ra từ Banquo những[357] thông tin về các chuyển động của ông vốn cần thiết cho sự sắp xếp thành công vụ ám sát ông.[220] Ở đây ông đáng ghét; và ông cũng vậy trong cuộc trò chuyện với những kẻ sát nhân, những người không phải là những kẻ cắt cổ chuyên nghiệp mà là những cựu chiến binh, và những người mà, không có một dấu vết dằn xót nào, ông lừa dối bằng những lời vu khống chống lại Banquo và với những sự kêu gọi như vợ ông đã sử dụng đối với ông.[221] Mặt khác, chúng ta cảm thấy nhiều sự thương hại cũng như sự lo lắng trong phân cảnh (I. vii.) nơi bà vượt qua sự phản đối của ông đối với vụ ám sát; và chúng ta cảm thấy điều đó (mặc dù trí tưởng tượng của ông không hoạt động đặc biệt) vì phân cảnh này cho chúng ta thấy ông hiểu bản thân ít đến mức nào. Đây là bất hạnh lớn của ông ở đây. Không phải ông thất bại trong việc nhận thức trong sự suy phản về sự đê tiện của hành vi (bài độc thoại mà phân cảnh mở đầu cho thấy ông không thất bại). Nhưng ông chưa bao giờ, để đưa nó ra một cách sách vở, chấp nhận như nguyên tắc hành vi của mình đạo đức vốn có hình thái trong các sự sợ hãi tưởng tượng của ông. Nếu ông làm như vậy, và nói một cách rõ ràng với vợ ông, "Điều đó là đê tiện, và, dù ta đã thề làm điều đó đến mức nào, ta sẽ không làm," bà sẽ không thể làm gì; vì tất cả[358] các lập luận của bà đều tiến hành trên giả định rằng không có điểm nhìn như vậy cho họ. Macbeth thực sự tiếp cận vị trí này một lần, khi, tức giận trước sự cáo buộc về sự nhút nhát, ông trả lời,

Ta dám làm tất cả những gì có thể trở thành một người đàn ông;

Ai dám làm nhiều hơn thì không phải là người.

Bà cảm thấy trong một khoảnh khắc rằng mọi thứ đang gặp rủi ro, và, lờ đi điểm đó, áp đảo ông bằng lời trách móc cá nhân đầy tức giận và coi thường. Nhưng ông đầu hàng nó vì bản thân ông nửa hổ thẹn về câu trả lời đó của ông, và vì, thiếu thói quen, ý tưởng đơn giản mà nó thể hiện không có sự nắm giữ đối với ông có thể so sánh với sức mạnh mà nó thu được khi nó trở thành hiện thân trong các sự sợ hãi và cảnh báo mang tính ảo ảnh.

Tuy nhiên những điều này quá dai dẳng, và chúng đưa ra cho tham vọng của ông một sự kháng cự mạnh mẽ đến mức không thể coi ông như rơi vào thông qua sự mù mịt hoặc ảo tưởng của niềm đam mê. Trái lại, chính ông cảm thấy với sự dữ dội như vậy sự to lớn của mục đích của mình đến mức, nó dường như rõ ràng, cả tham vọng của ông lẫn lời tiên tri của các mụ Phù thủy đều không bao giờ nếu không có sự giúp đỡ của Phu nhân Macbeth vượt qua được cảm xúc này. Như nó vốn có, hành vi được thực hiện trong sự kinh hoàng và không có mong muốn hay cảm giác vinh quang nhỏ nhất,—được thực hiện, người ta hầu như có thể nói, như thể nó là một nhiệm vụ kinh hoàng; và, vào khoảnh khắc nó hoàn thành, sự vô bổ của nó được tiết lộ cho Macbeth rõ ràng như sự đê tiện của nó đã được tiết lộ trước đó. Khi ông lảo đảo rời khỏi phân cảnh, ông thì thầm trong sự tuyệt vọng,

Đánh thức Duncan bằng tiếng gõ cửa của ngươi! Ta ước gì ngươi có thể.

Khi, nửa giờ sau, ông trở lại với Lennox từ phòng ám sát, ông bùng nổ:

Giá như ta chết một giờ trước cơ hội này,

Ta đã sống một thời gian được ban phúc; vì từ khoảnh khắc này

Không có gì nghiêm túc trong sự tử vong:

Tất cả chỉ là đồ chơi: vinh quang và ân sủng đã chết;

Rượu của cuộc sống đã được rút ra, và những cặn bã thuần túy

Được để lại cho vòm này để khoe khoang.

[359]Đây không phải là sự đóng kịch thuần túy. Ngôn ngữ ở đây không có câu nào thuộc về nghệ thuật hùng biện giả tạo trong các bài phát biểu đạo đức giả thuần túy của ông. Nó có ý định lừa dối, nhưng nó thốt ra đồng thời cảm xúc sâu sắc nhất của ông. Và điều này ông từ nay về sau không bao giờ có thể giấu khỏi bản thân trong thời gian dài. Dù ông có thể cố gắng dập tắt nó trong các sự to lớn tiếp theo đến mức nào, ông vẫn nghe thấy nó thì thầm,

Duncan đang ở trong mộ của hắn:

Sau cơn sốt biến động của cuộc sống hắn ngủ tốt:

hoặc,

tốt hơn là ở với người chết:

hoặc,

Ta đã sống đủ lâu rồi:

và nó nói những lời cuối cùng của nó vào ngày cuối cùng của cuộc đời ông:

Tắt đi, tắt đi, cây nến ngắn ngủi!

Cuộc sống chỉ là một cái bóng đang đi, một người chơi tội nghiệp

Kẻ nghênh ngang và lo lắng cho giờ của mình trên sân khấu

Và rồi không còn được nghe thấy nữa: đó là một câu chuyện

Được kể bởi một kẻ đần độn, đầy âm thanh và cuồng nộ,

Biểu thị không có gì.

Kỳ lạ làm sao khi sự phán xét này về cuộc sống, sự tuyệt vọng của một người đàn ông đã cố ý gây chiến tử vong đối với tâm hồn mình, lại thường xuyên được trích dẫn như sự phán xét của chính Shakespeare, và thậm chí nên được đưa ra, trong sự phê bình nghiêm túc, như một bằng chứng về sự bi quan của ông!

Nó vẫn còn để nhìn một cách đầy đủ hơn một chút vào lịch sử của Macbeth sau vụ ám sát Duncan. Không giống như cuộc đấu tranh đầu tiên của ông, lịch sử này kích thích ít sự hồi hộp hoặc lo lắng trên tài khoản của ông: chúng ta bây giờ không có hy vọng cho ông. Nhưng đó là một cảnh tượng hấp dẫn, và về mặt tâm lý nó có lẽ là sự thể hiện đáng chú ý nhất về sự phát triển của một nhân vật được tìm thấy trong các bi kịch của Shakespeare.

Sự đau ốm trái tâm đó xuất phát từ sự nhận thức của Macbeth về sự vô bổ của tội ác của ông, và vốn không bao giờ rời bỏ ông trong thời gian dài, tuy nhiên không phải là trạng thái thói quen của ông. Nó không thể như vậy, vì hai lý do. Trong vị trí thứ nhất, sự nhận thức về tội lỗi là[360] mạnh hơn trong ông so với sự nhận thức về sự thất bại; và nó giữ ông trong một sự đau đớn vĩnh cửu của sự bồn chồn, và cấm ông đơn giản là rủ xuống và mòn mỏi. Tâm trí ông "đầy những bọ cạp." Ông không thể ngủ. Ông "ở một mình," u uất và tàn nhẫn. "Tất cả những gì bên trong ông đều tự lên án mình vì đã ở đó." Có một cơn sốt trong máu ông thúc giục ông đến hành động không ngừng trong sự tìm kiếm sự lãng quên. Và, trong vị trí thứ hai, tham vọng, tình yêu quyền lực, bản năng tự khẳng định, là quá mạnh mẽ trong Macbeth để cho phép ông từ bỏ, ngay cả trong tinh thần, giải thưởng mà ông đã đặt sự cay đắng vào bình chứa hòa bình của mình. "Ý chí sống" là mạnh mẽ trong ông. Các lực lượng đã thúc đẩy ông nhắm vào vương miện tự khẳng định lại. Ông đối mặt với thế giới, và lương tâm của chính ông, tuyệt vọng, nhưng không bao giờ mơ ước thừa nhận sự thất bại. Ông sẽ thấy "khung của muôn loài bị chệch khớp" trước.

Kết quả thật kinh hoàng. Ông không còn nói, như trước vụ ám sát Duncan, về danh dự hay lòng thương hại. Sự tra tấn mất ngủ đó, ông tự bảo mình, không là gì ngoài cảm giác không an toàn và sự sợ hãi bị trả thù. Giá như ông an toàn, nó sẽ biến mất. Và ông nhìn xung quanh để tìm nguyên nhân gây ra sự sợ hãi của mình; và mắt ông rơi vào Banquo. Banquo, người không thể không nghi ngờ ông, đã không bỏ chạy hay quay chống lại ông: Banquo đã trở thành cố vấn chính của ông. Tại sao? Vì, ông trả lời, vương quốc đã được hứa cho các con của Banquo. Banquo, do đó, đang chờ đợi để tấn công ông, để mở đường cho chúng. Những "hướng dẫn vấy máu" mà chính ông đã dạy khi ám sát Duncan, sắp sửa trở lại, như ông đã nói chúng sẽ làm, để làm phiền kẻ sáng tạo. Điều này, ông tự bảo mình, là sự sợ hãi không để ông ngủ; và nó sẽ chết cùng Banquo. Không có sự ngập ngừng nào bây giờ, và không có sự dằn xót nào: ông đã gần như học được bài học của mình. Ông hối hận cuồng nhiệt, không phải để ám sát Banquo, mà để thu xếp vụ ám sát ông: một ý tưởng kỳ lạ nào đó đang ở trong[361] tâm trí ông rằng suy nghĩ về người chết sẽ không ám ảnh ông, giống như ký ức về Duncan, nếu hành vi được thực hiện bởi những bàn tay khác.[222] Hành vi được thực hiện: nhưng, thay vì hòa bình hạ xuống trên ông, từ độ sâu của bản chất ông lương tâm bị ám sát một nửa của ông trỗi dậy; hành vi của ông đối mặt với ông trong ảo ảnh về Bóng ma của Banquo, và sự kinh hoàng của đêm ám sát đầu tiên của ông trở lại. Nhưng, ôi chao, nó có ít sức mạnh hơn, và ông có nhiều ý chí hơn. Đau đớn và run rẩy, ông vẫn đối mặt với hình ảnh nổi dậy này, và nó nhượng bộ:

Sao, vậy: biến đi,

Ta lại là một người đàn ông.

Đúng vậy, nhưng bí mật của ông đang ở trong tay của các quý tộc tập hợp. Và, tệ hơn, hành vi này cũng vô bổ như hành vi đầu tiên. Vì, mặc dù Banquo đã chết và ngay cả Bóng ma của ông đã bị chinh phục, sự tra tấn bên trong đó vẫn không được xoa dịu. Nhưng ông sẽ không chịu đựng nó. Các khách hứa của ông vừa mới rời khỏi ông khi ông quay sang vợ mình một cách thô ráp:

Bà nói thế nào, khi Macduff từ chối sự hiện diện của hắn

Theo lời mời lớn của chúng ta?

Chính Macduff là người làm hỏng giấc ngủ của ông. Hắn sẽ diệt vong,—hắn và bất kỳ điều gì khác cản đường đến hòa bình.

Vì lợi ích của chính ta

Tất cả các nguyên nhân sẽ nhượng bộ: ta đang ở trong máu

Bước vào xa đến mức, nếu ta không lội nữa,

Trở lại cũng mệt mỏi như đi tiếp:

Những điều kỳ lạ ta có trong đầu sẽ đến tay,

Những điều phải được thực hiện trước khi chúng có thể được xem xét.

Bà trả lời, đau ốm trong lòng,

Bà thiếu sự nuôi dưỡng của tất cả các bản chất, giấc ngủ.

Không nghi ngờ gì: nhưng ông đã tìm ra cách đến nó bây giờ:

Đến đây, chúng ta sẽ đi ngủ. Sự lạm dụng kỳ lạ và tự thân của ta

Là sự sợ hãi khởi đầu vốn thiếu sự sử dụng cứng rắn;

Chúng ta vẫn còn trẻ trong hành vi.

Thật là một sự thay đổi từ người đàn ông đã suy nghĩ về các phẩm hạnh của Duncan, và về lòng thương hại giống như một đứa trẻ mới sinh[362] trần truồng! Thật là một sự rõ ràng kinh hoàng về sự nhận thức bản thân trong sự hạ xuống địa ngục này, và tuy nhiên thật là một lực lượng cuồng nhiệt trong bản năng của cuộc sống và sự tự khẳng định thúc đẩy ông tiến lên!

Ông đi tìm các mụ Phù thủy. Ông sẽ biết, bằng những phương tiện tồi tệ nhất, điều tồi tệ nhất. Ông không còn bất kỳ sự kính úy nào đối với họ.

Sao rồi, những mụ phù thủy bí mật, đen tối và nửa đêm!

—vì vậy ông chào đón họ, và ngay lập tức ông yêu cầu và đe dọa. Họ bảo ông rằng ông đúng khi sợ Macduff. Họ bảo ông không sợ gì cả, vì không ai sinh ra từ phụ nữ có thể hại ông. Ông cảm thấy rằng hai tuyên bố này mâu thuẫn nhau; bị mê muội, không nghi ngờ ý nghĩa đôi; nhưng, để ông có thể "ngủ bất chấp tiếng sấm," quyết định không tha cho Macduff. Nhưng trái tim ông đập liên hồi để biết một điều, và ông buộc từ các mụ Phù thủy ảo ảnh về các con của Banquo được đội vương miện. Suy nghĩ cũ không thể chịu đựng được trở lại, "vì dòng dõi của Banquo ta đã làm dơ bẩn tâm trí ta"; và với nó, mặc dù tất cả sự an toàn tuyệt đối dường như đã được hứa cho ông, lại trở lại cơn sốt bên trong đó. Không có gì sẽ làm nó im lặng sao? Không có gì ngoài sự phá hủy. Macduff, một người đến bảo ông, đã trốn thoát khỏi ông; nhưng điều đó không quan trọng: ông vẫn có thể phá hủy:[223]

Và ngay bây giờ,

Để đội vương miện cho suy nghĩ của ta bằng các hành vi, hãy để nó được suy nghĩ và thực hiện:

Lâu đài của Macduff ta sẽ gây kinh ngạc;

Nắm lấy Fife; đưa cho lưỡi kiếm

Vợ hắn, các con hắn, và tất cả những tâm hồn bất hạnh

Dõi theo hắn trong dòng dõi. Không khoe khoang như một kẻ đần độn;

Hành vi này ta sẽ làm trước khi mục đích này nguội đi.

Nhưng không còn ảo ảnh nào nữa!

[363]Không, ông không cần sợ thêm "ảo ảnh" nào nữa. Các mụ Phù thủy đã xong công việc của họ, và sau sự tàn sát không có mục đích này, trí tưởng tượng của chính ông sẽ không làm phiền ông nữa.[224] Ông đã giáng đòn cuối cùng vào lương tâm và lòng thương hại vốn đã nói thông qua nó.

Toàn bộ dòng toàn cái ác trong bản chất của ông giờ đây được thả tự do. Ông trở thành một kẻ bạo chúa công khai, bị đe dọa bởi mọi người xung quanh ông, và là một sự kinh hoàng đối với đất nước của ông. Bà "chìm xuống dưới cái ách."

Mỗi buổi sáng mới

Những người góa phụ mới hú lên, những đứa trẻ mồ côi mới kêu lên, những nỗi đau thương mới

Giáng vào mặt thiên đường.

Bà khóc, bà chảy máu, "và mỗi ngày mới một vết chém được thêm vào các vết thương của bà." Bà không phải là mẹ của các con bà, mà là mộ của chúng;

nơi không có gì,

Nhưng ai không biết gì, được nhìn thấy mỉm cười một lần:

Nơi những tiếng thở dài và tiếng rên siết và những tiếng kêu xé rách không trung

Được làm ra, không được đánh dấu.

Đối với sự cuồng nộ hoang dại này và sự tàn bạo cuồng nhiệt này chúng ta đã được chuẩn bị; nhưng các thói xấu thuộc loại khác trỗi dậy khi ông lao vào con đường đi xuống của mình.

Ta thừa nhận hắn vấy máu,

Xa hoa, tham lam, giả dối, dối trá,

Đột ngột, hiểm độc,

Malcolm nói; và hai trong số các tính từ này làm chúng ta ngạc nhiên. Ai sẽ mong đợi sự tham lam hay sự dâm dực[225] ở Macbeth? Sự sụp đổ của ông dường như hoàn toàn.

[364]Tuy nhiên nó không bao giờ hoàn toàn. Cho đến cuối cùng ông không bao giờ mất hoàn toàn sự đồng cảm của chúng ta; chúng ta không bao giờ cảm thấy đối với ông như chúng ta làm đối với những người xuất hiện là những đứa trẻ sinh ra của bóng tối. Vẫn còn lại một điều gì đó tráng lệ trong sự thách thức mà, ngay cả khi bị lừa dối khỏi hy vọng cuối cùng của mình, ông đối mặt với trái đất và địa ngục và thiên đường. Tâm hồn nào mà cái ác là phù hợp cũng không có khả năng cho sự đau ốm trái tâm đó vốn vượt qua ông khi ông suy nghĩ về "danh dự, tình yêu, sự vâng lời, các đạo quân bạn bè" mà "ông không được nhìn để có" (và điều mà Iago sẽ không bao giờ quan tâm để có), và tương phản với chúng

Những lời nguyền rủa, không to tiếng nhưng sâu sắc, danh dự miệng, hơi thở,

Điều mà trái tâm tội nghiệp muốn từ chối, và không dám,

(và điều mà Iago sẽ chấp nhận với sự thản nhiên). Tôi cũng không thể đồng ý với những người tìm thấy trong sự tiếp nhận của ông về tin tức về cái chết của vợ ông bằng chứng về sự xa lánh hoặc sự thiếu quan tâm hoàn toàn. Không có bằng chứng nào về những điều này trong các từ,

Bà lẽ ra nên chết sau này;

Lẽ ra sẽ có một thời gian cho một từ như vậy,

được nói như chúng được nói bởi một người đàn ông đã ở một mức độ nào đó được chuẩn bị cho tin tức như vậy, và giờ đây được vận chuyển bởi sự cuồng loạn của cuộc chiến cuối cùng của ông cho cuộc sống. Ông không có thời gian bây giờ để cảm nhận.[226] Chỉ có điều, khi ông suy nghĩ về ngày mai khi thời gian để cảm nhận sẽ đến—nếu bất kỳ điều gì đến, sự vô bổ của tất cả các hy vọng và sự nhìn về phía trước[365] chìm sâu vào tâm hồn ông với một sự mệt mỏi vô hạn, và ông thì thầm,

Ngày mai, và ngày mai, và ngày mai,

Bò trong nhịp độ nhỏ bé này từ ngày này sang ngày khác

Đến âm tiết cuối cùng của thời gian được ghi lại,

Và tất cả những ngày qua của chúng ta đã chiếu sáng những kẻ đần độn

Con đường đến cái chết bụi bặm.

Trong chính những độ sâu một tia sáng về tình yêu bẩm sinh của ông đối với sự tốt đẹp, và với nó một nét về sự tráng lệ bi kịch, nghỉ ngơi trên ông. Cái ác ông đã ôm lấy một cách tuyệt vọng tiếp tục làm phát điên hoặc làm héo hon trái tâm sâu sắc nhất của ông. Không có trải nghiệm nào trong thế giới có thể mang ông đến vinh quang trong đó hoặc làm cho hòa bình của ông với nó, hoặc quên những gì ông đã từng là và Iago cùng Goneril không bao giờ là.

CHÚ THÍCH:

[194] Xem chú thích BB.

[195] "Địa ngục thì mịt mù" (V. i. 35). Điều này, chắc chắn, không có ý định cho một sự lặp lại khinh bỉ về một điều gì đó được nói từ lâu bởi Macbeth. Ông sẽ khó trong những ngày đó sử dụng một lập luận hoặc thể hiện một sự sợ hãi vốn chỉ có thể gợi ra không gì khác ngoài sự khinh bỉ.

[196] Việc bóng ma của Banquo có phải là một ảo ảnh thuần túy, giống như chiếc dao găm hay không, được thảo luận trong Chú thích FF.

[197] Trong các phần của đoạn văn này tôi mắc nợ Illustrations of Shakespeare của Hunter.

[198] Dòng thơ thiếu một chân.

[199] Cần quan sát rằng trong một số trường hợp sự mỉa mai sẽ thoát khỏi một khán giả không biết câu chuyện và xem vở kịch lần đầu tiên,—một chỉ dẫn khác cho thấy Shakespeare không viết chỉ cho các mục đích sân khấu tức thì.

[200] Ảnh hưởng của họ đối với khán giả, tôi tin rằng, kém hơn nhiều. Những phân cảnh này, giống như các cảnh Bão tố trong Vua Lear, thuộc về thế giới tưởng tượng một cách đúng đắn.

[201] "Đúng hay không, ta nghĩ người phụ nữ thực sự là một mụ phù thủy: ta không thích khi một người phụ nữ có một chòm râu lớn" (Merry Wives, IV. ii. 202).

[202] Ngay cả ẩn dụ trong các dòng (II. iii. 127),

Điều gì nên được nói ở đây, nơi số phận của chúng ta,

Ẩn trong một lỗ khoan, có thể lao ra và nắm lấy chúng ta?

có lẽ đã được gợi ý bởi các từ trong chương đầu tiên của Scot, "Họ có thể đi vào và ra tại các lỗ khoan."

[203] Một lần, "weird women." Việc Shakespeare có biết rằng "weird" có nghĩa là "số phận" hay không chúng ta không thể nói, nhưng có khả năng ông biết. Từ này xuất hiện sáu lần trong Macbeth (nó không xuất hiện ở nơi nào khác trong Shakespeare). Ba lần đầu tiên nó được đánh vần trong Folio là weyward, ba lần cuối cùng là weyard. Điều này có thể gợi ý một sự viết sai hoặc in sai của wayward; nhưng, vì từ đó luôn được đánh vần trong Folio hoặc đúng hoặc là waiward, có nhiều khả năng rằng weyward và weyard của Macbeth là sự đọc sai của người chép sách hoặc người in từ weird hoặc weyrd của Shakespeare.

[204] Sự nghi ngờ về các đoạn văn này (xem Chú thích Z) không xuất hiện từ sự xuất hiện thuần túy của nhân vật này. Ý tưởng về mối liên hệ của Hecate với các mụ phù thủy cũng xuất hiện ở II. i. 52, và bà được đề cập lại ở III. ii. 41 (cf. Mid. Night's Dream, V. i. 391, cho mối liên hệ của bà với các tiên nữ). Đó là một phần của quan niệm truyền thống phổ biến về các vị thần dị giáo hiện là quỷ. Scot tham chiếu đến nó nhiều lần. Xem các chú thích trong ấn bản Clarendon Press về III. v. 1, hoặc những chú thích trong Variorum của Furness.

Dĩ nhiên trong quan niệm phổ biến các linh hồn của mụ phù thủy là quỷ hoặc người hầu của Satan. Nếu Shakespeare chỉ công khai giới thiệu ý tưởng này trong các cụm từ như "những công cụ của bóng tối" và "gì! quỷ có thể nói đúng sao?" lý do có lẽ là sự không muốn của ông trao quá nhiều sự nổi bật cho các ý tưởng mang tính tôn giáo một cách rõ rệt.

[205] Nếu đoạn văn này là đúng, một số tuyên bố ngay cả của Lamb và của Coleridge về các mụ Phù thủy, nếu lấy theo nghĩa đen, là không đúng. Những gì các nhà phê bình này, và đặc biệt là người trước, mô tả rất tốt là khía cạnh thơ ca được trừu tượng hóa khỏi phần còn lại; và trong việc mô tả điều này họ gán cho chính các mụ Phù thủy những gì thực sự thuộc về phức hợp của Phù thủy, Linh hồn, và Hecate. Cho các mục đích của trí tưởng tượng, không nghi ngờ gì, sự không chính xác này có hậu quả nhỏ; và chính các mục đích này mới quan trọng. [Tôi đã không cố gắng thực hiện chúng.]

[206] Xem Chú thích CC.

[207] Sự tuyên bố Malcolm là người thừa kế của Duncan (I. iv.) thay đổi vị trí, nhưng thiết kế của vụ ám sát là có trước điều này.

[208] Sự khẳng định của Schlegel rằng suy nghĩ đầu tiên về vụ ám sát đến từ các mụ Phù thủy do đó mâu thuẫn phẳng lặng với văn bản. (Câu trong đó ông khẳng định điều này, tôi có thể quan sát, bị dịch sai một cách tồi tệ trong phiên bản tiếng Anh, phiên bản mà, bất cứ nơi nào tôi tham khảo bản gốc, đều cho thấy bản thân không đáng tin cậy. Nó nên được sửa đổi, vì Schlegel rất đáng đọc.)

[209] Đáng chú ý là Tiến sĩ Forman, người đã xem vở kịch vào năm 1610 và viết một bản phác thảo về nó trong nhật ký của mình, không nói gì về các lời tiên tri sau này. Có lẽ ông khinh bỉ chúng như chất liệu thuần túy cho khán giả bình dân. Người đọc sẽ tìm thấy, tôi nghĩ, rằng hiệu ứng thơ ca vĩ đại của Hồi IV Phân cảnh i phụ thuộc nhiều hơn nhiều vào "bùa phép" vốn có trước sự bước vào của Macbeth, và vào chính Macbeth, hơn là vào các dự đoán.

[210] Sự so sánh này được gợi ý bởi một đoạn văn trong Aesthetik của Hegel, i. 291 ff.

[211] Il. i. 188 ff. (Bản dịch của Leaf).

[212] Sự siêu nhiên của nhà thơ hiện đại, quả thực, "bên ngoài" hơn so với nhà thơ cổ đại. Chúng ta đã có bằng chứng về điều này, và sẽ tìm thấy nhiều hơn khi chúng ta đến với nhân vật Banquo.

[213] Sự khẳng định rằng Phu nhân Macbeth tìm kiếm một vương miện cho chính bà, hoặc tìm kiếm bất kỳ điều gì cho chính bà, tách rời khỏi chồng bà, hoàn toàn không được bào chữa bởi bất kỳ điều gì trong vở kịch. Nó dựa trên một câu của Holinshed mà Shakespeare không sử dụng.

[214] Từ này được sử dụng về ông (I. ii. 67), nhưng không theo cách quyết định câu hỏi này hoặc thậm chí mang lại trên đó.

[215] Quan điểm này, do đó được tuyên bố một cách chung chung, không phải là nguyên bản, nhưng tôi không thể nói ai đã tuyên bố nó đầu tiên.

[216] Điểm sau, và quan trọng hơn, đã được đưa ra hoàn toàn rõ ràng bởi Coleridge.

[217] Đó là sự nhấn mạnh hậu quả trên ý tưởng về sự sợ hãi, và sự lặp lại thường xuyên của từ ngữ, đã dẫn dắt chủ yếu đến sự hiểu sai.

[218] E.g. I. iii. 149, nơi ông bào chữa cho sự mộng tưởng của mình bằng cách nói rằng "bộ não ngu ngốc của ông đã hoạt động với những điều đã quên," khi không có gì có thể tự nhiên hơn việc ông nên suy nghĩ về danh dự mới của mình.

[219] E.g. trong I. iv. Điều này cũng vậy trong II. iii. 114 ff., mặc dù ở đây có một số sự kích thích tưởng tượng thực sự trộn lẫn với các sự đối lập hùng biện và các mệnh đề cân bằng cùng sự khoa trương ép buộc.

[220] III. i. Bản thân Phu nhân Macbeth không thể tự nhiên hơn giới thiệu vào các khoảng thời gian các câu hỏi "Ông cưỡi ngựa chiều nay sao?" (l. 19), "Có xa nơi ông cưỡi không?" (l. 24), "Fleance đi với ông sao?" (l. 36).

[221] Chúng ta cảm thấy ở đây, tuy nhiên, một sự cuồng loạn dịu đi bên dưới vốn đánh thức một số sự đồng cảm. Có một sự thiếu kiên nhẫn hầu như không thể chịu đựng được được thể hiện ngay cả trong nhịp điệu của nhiều dòng thơ; e.g.:

Vậy thì, bây giờ

Các người đã xem xét các bài phát biểu của ta chưa? Hãy biết

Rằng chính hắn trong thời gian qua đã giữ các người

Dưới vận may như vậy, điều mà các người nghĩ đã là

Bản thân vô tội của chúng ta: điều này ta đã làm tốt cho các người

Trong cuộc hội đàm cuối cùng của chúng ta, đã trôi qua trong sự thử thách với các người,

Các người đã được dẫn dắt trong tay thế nào, bị cản trở thế nào, các công cụ,

Ai đã làm việc với chúng, và tất cả những điều khác có thể

Đối với một nửa tâm hồn và đối với một ý niệm bị điên loạn

Nói, 'Banquo đã làm như vậy.'

Hiệu ứng này được nghe thấy cho đến cuối vở kịch trong các bài phát biểu ít mang tính thơ hơn của Macbeth, và để lại ấn tượng tương tự về năng lượng thiêu đốt, mặc dù không phải về sự thăng hoa tưởng tượng, như các bài phát biểu lớn của ông. Trong những bài phát biểu này chúng ta tìm thấy hoặc hình ảnh bạo liệt, to lớn, tráng lệ, hoặc một dòng chảy của các biểu hiện mang tính hình tượng (như trong các dòng thơ nổi tiếng về 'giấc ngủ vô tội'). Các ấn tượng của chúng ta về ngôn từ của vở kịch phần lớn được rút ra từ những bài phát biểu này của vị anh hùng, nhưng không hoàn toàn như vậy. Việc viết hầu như xuyên suốt để lại một ấn tượng về sự hoạt động dữ dội, hầu như sốt sắng.

[222] Xem các từ đầu tiên của ông đối với Bóng ma: "Ngươi không thể nói ta đã làm điều đó."

[223] Vì chỉ trong việc phá hủy ta mới tìm thấy sự xoa dịu

Cho những suy nghĩ không mệt mỏi của ta.—Paradise Lost, IX. 129.

Bức chân dung của Milton về sự khốn khổ của Satan ở đây, và ở đầu Quyển IV., rất có thể đã được gợi ý bởi Macbeth. Coleridge, sau khi trích dẫn bài phát biểu của Duncan, I. iv. 35 ff., nói: 'Đó là một sự tưởng tượng; nhưng ta không bao giờ có thể đọc điều này, và các bài phát biểu sau đây của Macbeth, mà không vô thức suy nghĩ về Đấng Messiah và Satan của Milton.' Ta nghi ngờ liệu đó có phải là một sự tưởng tượng thuần túy hay không. (Người ta sẽ nhớ rằng Milton đã từng suy nghĩ về việc viết một bi kịch về Macbeth.)

[224] Sự tham chiếu tức thì trong 'Nhưng không còn ảo ảnh nào nữa' không nghi ngờ gì là đối với các ảo ảnh được gọi lên bởi các mụ Phù thủy; nhưng một trong số này, 'Banquo vấy máu,' gợi nhớ lại cho ông ảo ảnh của đêm trước, mà ông đã nói về nó,

Bà làm cho ta trở nên kỳ lạ

Ngay cả với khí chất mà ta sở hữu,

Khi bây giờ ta nghĩ bà có thể nhìn thấy những ảo ảnh như vậy,

Và giữ màu hồng tự nhiên của gò má bà,

Khi gò má ta bị làm cho tái ngắt vì sợ hãi.

[225] 'Luxurious' và 'luxury' được sử dụng bởi Shakespeare chỉ theo nghĩa cũ hơn này. Cần nhớ rằng những dòng thơ này được nói bởi Malcolm, nhưng dường như có khả năng chúng có ý định được lấy làm đúng xuyên suốt.

[226] Tôi hoàn toàn không gợi ý rằng tình yêu của ông đối với vợ ông vẫn giữ nguyên như khi ông chào đón bà bằng các từ 'Tình yêu tha thiết nhất của ta, Duncan đến đây đêm nay.' Ông đã thay đổi rất nhiều; bà đã ngừng giúp đỡ ông, chìm đắm trong sự tuyệt vọng của chính bà; và không có sự dữ dội của sự lo lắng trong các câu hỏi ông đưa ra cho thầy thuốc về bà. Nhưng tình yêu của ông đối với bà có lẽ không bao giờ là không ích kỷ, không bao giờ là tình yêu của Brutus, người, trong các hoàn cảnh tương tự một cách nào đó, sử dụng, vào cái chết của Cassius, những từ ngữ gợi nhớ cho chúng ta về Macbeth:

Ta sẽ tìm thấy thời gian, Cassius, ta sẽ tìm thấy thời gian.

Đối với dòng cảm xúc ngược lại cf. Sonnet 90:

Vậy thì hãy ghét ta nếu ngươi muốn; nếu bao giờ, thì bây giờ,

Bây giờ trong khi thế giới đang cúi đầu để cản trở các hành vi của ta.