Tôi nhận thấy ấn tượng của mình về sự thiếu hiệu quả đến kỳ lạ của trận chiến này (tr. 255) đã được củng cố bởi một bài viết của James Spedding (Transactions của Hội New Shakspere, năm 1877, hoặc sách King Lear của Furness, tr. 312 tiếp theo); nhưng quan điểm của ông cho rằng đây là khiếm khuyết kỹ thuật duy nhất trong vở Vua Lear thì chắc chắn là không chính xác, và ý kiến của ông rằng khiếm khuyết này không bắt nguồn từ chính Shakespeare, tôi nghĩ, sẽ không thể chịu đựng được sự soi mói.

Để làm rõ quan điểm của Spedding, tôi xin nhắc lại với người đọc rằng trong cảnh trước đó, hai đại quân Anh - gồm quân của Edmund và Regan, cùng quân của Albany và Goneril - đã bước ra với trống và cờ, rồi rời đi. Cảnh ii diễn ra như sau (theo bản Globe):

Cảnh ii.—Một cánh trại giữa hai doanh trại.

Tiếng kèn hiệu bên trong. Vua Lear, Cordelia và các binh sĩ bước qua sân khấu với trống và cờ; rồi đi ra. Edgar và Gloster bước vào.

Edg.

Ở đây, thưa cha, hãy núp bóng cây này

Làm chốn tạm dung; nguyện cầu cho phe chính nghĩa thắng siêu:

Nếu con có ngày trở về gặp lại cha,

Con sẽ mang lại niềm khuây khoả.

Glo.

Nguyện ơn trên phù hộ con, thưa ngài!

[Edgar đi ra

Tiếng kèn hiệu và lệnh rút lui vang lên bên trong. Edgar bước trở lại.

Edg.

Đi nào, cụ già; hãy đưa tay cho con; đi mau!

Vua Lear đã bại trận, ngài và con gái đã bị bắt:

Đưa tay cho con nào; tiến lên.

Glo.

Đừng đi xa hơn nữa, thưa ngài; người ta có thể mục rữa ngay tại đây.

Edg.

Sao thế, lại có những ý nghĩ u ám nữa ư? Con người ta phải biết chịu đựng

Lúc ra đi cũng như lúc đến cõi đời này:

Sự viên mãn là tất cả: tiến lên nào.

Glo.

Điều đó cũng đúng đấy.[Họ cùng đi ra.

Có thể thấy rằng trận chiến chỉ được tái hiện qua tiếng nhạc quân sự phát ra từ hậu trường, nơi vốn dựng vách sau của sân khấu. Spedding cho biết: 'Cảnh kịch không thay đổi; nhưng người ta nghe thấy tiếng 'kèn hiệu', và sau đó là tiếng 'rút lui', rồi trên chính cánh đồng mà lúc nãy đại quân vừa đi qua với vẻ đầy tươi tắn và hy vọng ấy, lại xuất hiện trở lại - mang theo tin tức rằng tất cả đã mất - chính người vừa rời sân khấu để đi theo và chiến đấu trong trận chiến đó. Không ai có lòng tin thực sự lại có thể tin rằng Shakespeare muốn cảnh kịch giữ nguyên như vậy.'

Gợi ý của Spedding cho rằng ở đây các sự việc bị dồn lại với nhau trong khi lẽ ra Shakespeare muốn tách chúng ra. Ông cho rằng Shakespeare đã kéo dài Hồi iv cho đến chỗ "Edgar đi ra" sau dòng thứ 4 của đoạn trích trên. Như vậy, ngay trước khi Hồi kịch khép lại, hai đạo quân Anh và đạo quân Pháp đã diễu hành qua sân khấu, và sự hứng thú của khán giả đối với trận chiến sắp diễn ra đã được đẩy lên mức cao trào. Sau đó, chỉ sau một khoảng nghỉ ngắn, Hồi v mở màn với âm thanh chiến trận văng vẳng từ xa, tiếp theo là sự xuất hiện của Edgar để thông báo về thất bại của quân đoàn Cordelia. Nhận định như vậy, dẫu trận chiến không diễn ra trực tiếp trên sân khấu, nó vẫn được thể hiện và cảm nhận là một sự kiện có tầm quan trọng bậc nhất.

Ngoài phản đối chính về việc hoàn toàn thiếu bằng chứng cho thấy một sự thay đổi lớn như vậy từng diễn ra, còn có những phản đối khác đối với ý tưởng này và lập luận dựa trên nó. (1) Khoảng nghỉ ở cuối Hồi Tư hiện tại không hề "có lỗi" như Spedding cáo buộc; hồi đó kết thúc bằng cảnh tượng giàu cảm xúc nhất mà Shakespeare từng viết; và việc có một khoảng nghỉ sau đó, trước khi tiến hành các công việc của trận chiến, là hoàn toàn đúng đắn. (2) Hồi Tư vốn dĩ đã dài hơn rất nhiều soHồi Năm (khoảng mười bốn cột của ấn bản Globe so với khoảng tám cột rưỡi), và sự thay đổi của Spedding sẽ khiến Hồi Tư dài gần mười sáu cột, trong khi Hồi Năm chưa đầy bảy cột. (3) Đề xuất của Spedding đòi hỏi sự thay đổi lớn hơn nhiều trong văn bản hiện hành so với những gì ông từng nghĩ. Nó không đơn thuần dịch chuyển sự phân chia giữa hai Hồi kịch, mà còn đòi hỏi sự biến mất rồi xuất hiện trở lại của lão Gloster mù lòa. Theo văn bản hiện tại, Gloster ở một mình trên sân khấu trong khi trận chiến diễn ra ở đằng xa, và chi tiết nhắc đến cái cây cho thấy ông đang ở trên sân khấu chính hoặc sân khấu thấp. Sân khấu chính không có màn che phía trước; do đó, nếu Hồi iv kết thúc ở điểm Spedding mong muốn, Gloster buộc phải rời đi mà không có người dìu khi hồi kịch khép lại, rồi lại bước ra mà không có người dìu để bắt đầu Hồi v. Điều này đồng nghĩa với việc toàn bộ sắp đặt của Cảnh ii, Hồi v hiện tại phải bị thay đổi hoàn toàn. Nếu Spedding nhận thức được điều này thì có lẽ ông đã không nêu lên lý thuyết của mình.

Thật kỳ lạ là ông không hề đả động đến tình tiết duy nhất gây ra chút nghi ngờ đối ý văn bản hiện tại. Ý tôi là sự mâu thuẫn giữa lời khẳng định của Edgar rằng nếu có ngày trở lại với cha, anh sẽ mang lại sự khuây khoả cho ông, với thực tế là ngay sau đó anh trở lại để mang đến cho ông những điều bất an. Tất nhiên chúng ta có thể giải thích điều này theo góc độ tâm lý học, nhưng đoạn văn này không phải là nơi chúng ta cần tìm kiếm sự tinh tế về tâm lý.

[CHÚ THÍCH]:

Spedding tìm thấy điều này ở đâu nhỉ? Tôi không tìm thấy dấu vết nào cả, và chắc chắn Edgar sẽ không mạo hiểm mạng sống của mình trong trận chiến, khi mà trong trường hợp thất bại, anh vẫn phải xuất hiện và chiến đấu với Edmund. Theo bản Folio, anh không hề xuất hiện trong trạng thái "mang giáp" cho đến tận phần v. iii. 117.

Spedding cho rằng đã có một chiếc màn nhung phía trước, và quan điểm này, bắt nguồn từ Malone và Collier, vẫn xuất hiện trong các tác phẩm có thẩm quyền của Anh. Tuy nhiên, có thể khẳng định một cách không do dự rằng hoàn toàn không có bằng chứng xác thực nào về sự tồn tại của một chiếc màn như thế, mà trái lại, có rất nhiều bằng chứng bác bỏ điều đó.