Đoạn văn này từng gây ra nhiều rắc rối, và đối với nhiều độc giả, nó thậm chí có vẻ ngớ ngẩn. Người ta cũng cho rằng đoạn này, cùng với phần lớn nội dung tiếp nối ngay sau đó, đã được Shakespeare phỏng theo vở kịch cũ mà hầu như không sửa đổi mấy.

Chắc chắn là ở mức độ cao nhất, thật khó lòng tin rằng tại một thời điểm then chốt như thế—khi ông phải thể hiện tác động đầu tiên lên Hamlet từ những tiết lộ của bóng ma—Shakespeare lại viết một cách hời hợt hoặc dễ dãi với bất cứ điều gì không thỏa mãn trí tưởng tượng của chính mình. Nhưng cũng không có gì đáng ngạc nhiên khi chúng ta gặp chút khó khăn trong việc dõi theo trí tưởng tượng của ông tại một thời điểm như vậy.

Chúng ta hãy nhìn vào toàn bộ bài độc thoại. Bóng ma rời bỏ Hamlet với những lời, 'Vĩnh biệt, vĩnh biệt! Hamlet, hãy nhớ đến ta'; và chàng thốt lên:

Ôi tất cả muôn loài tinh tú trên trời! Ôi mặt đất! Còn gì nữa đây?

Và ta có nên lôi cả địa ngục vào không? Ôi, thẹn chưa! Khoan, khoan, hỡi trái tim ta;

Và các ngươi, gân cốt ta ơi, đừng vội già cỗi ngay lập tức,

Mà hãy nâng đỡ ta cho vững vàng. Nhớ đến ngươi ư!

Ừ, hỡi bóng ma tội nghiệp kia, chừng nào trí nhớ còn giữ được một chỗ ngồi

Trong cõi quả địa cầu hỗn loạn này. Nhớ đến ngươi ư!

Phải, từ tấm bảng ghi nhớ của tâm trí ta

Ta sẽ xóa sạch mọi ký ức vụn vặt yêu thương,

[410]Mọi châm ngôn sách vở, mọi hình bóng, mọi dấu vết quá khứ,

Mà tuổi trẻ và sự quan sát đã chép lại nơi đó;

Và chỉ riêng mệnh lệnh của người sẽ sống mãi

Trong cuốn sách và tập biên niên của bộ óc ta,

Không pha lẫn với những tạp chất tầm thường: phải, thưa trời cao!

Ôi người đàn bà hư hỏng nhất!

Ôi kẻ phản trắc, phản trắc, tên phản trắc mỉm cười và đáng nguyền rủa!

Tấm bảng của ta—thật phải lẽ biết bao khi ta ghi lại điều này,

Rằng một kẻ có thể cười, và cười mãi, mà vẫn là một tên phản trắc;

Ít nhất ta dám chắc là có thể như thế ở Đan Mạch:[Viết

Thế đấy, thưa chú, chú ở đó nhé. Giờ thì đến lời dặn của ta;

Đó là 'Vĩnh biệt, vĩnh biệt! hãy nhớ đến ta.'

Ta đã thề rồi.

Chúng ta phải nhớ rằng, con người nói những lời này lúc ấy đã gần như gục ngã vì đau buồn và kinh tởm khi bóng ma hiện ra trước mặt chàng. Giờ đây chàng lại gánh chịu một cú sốc khủng khiếp. Chàng đã biết rằng mẹ mình không đơn thuần là người như mình vẫn tưởng mà là một kẻ ngoại tình, và cha mình đã bị sát hại bởi tình nhân của bà. Hơn nữa, sự thật này đến với chàng theo cách mà, hoàn toàn tách biệt khỏi nội dung thông điệp, cũng đủ làm rung chuyển bất kỳ lý trí con người nào. Và cuối cùng, một trọng trách khủng khíp đã được giao phó lên vai chàng. Vậy có gì lạ khi chàng nói những lời kỳ lạ? Chà, sẽ chẳng có gì đáng ngạc nhiên nếu tâm trí chàng sụp đổ ngay tại chỗ.

Giờ thì, chính điều này là thứ bản thân chàng đang sợ hãi. Giữa cơn bộc phát dữ dội đầu tiên, chàng bỗng khựng lại với tiếng kêu 'Ôi, thẹn chưa!' (so sánh với cách dùng thán từ này hoàn toàn tương tự ở ii. ii. 617). Chàng không được phép để bản thân cảm nhận: chàng phải sống. Chàng không được để trái tim mình vỡ vụn ('hold' nghĩa là 'giữ vững'), cơ bắp biến thành của một lão già run rẩy, bộ óc tan rã—như những điều đang chực chờ xảy ra trong chớp mắt. Bởi vì, nếu chúng làm thế, làm sao chàng có thể—nhớ được? Chàng tiếp tục lặp đi lặp lại từ 'nhớ' này ('lời dặn' của bóng ma). Nói theo nghĩa đen, chàng sợ rằng mình sẽ quên—rằng tâm trí chàng sẽ đánh mất thông điệp được giao phó. Do đó, theo bản năng, chàng cảm thấy rằng nếu muốn ghi nhớ, chàng phải xóa khỏi trí nhớ mọi thứ nó đang chứa đựng; và hình ảnh về cuộc đời quá khứ hiện lên trước mắt chàng, về mọi niềm vui trong suy nghĩ, quan sát cùng những kho tàng mà chúng đã tích lũy trong ký ức. Tất cả những điều đó đã chấm dứt vĩnh viễn: chẳng còn gì sót lại cho chàng trên 'tấm bảng' ngoại trừ mệnh lệnh, 'hãy nhớ đến ta.' Chàng thề [411]điều đó; 'phải, thưa trời cao!' Khi điều đó hoàn tất, niềm đam mê bị kìm nén đột ngột bùng phát, và đúng với bản chất nhất, trước hết chàng nghĩ đến mẹ mình; rồi đến người chú, kẻ tiểu nhân có lời lẽ ngọt ngào vừa mới mỉm cười với chàng và gọi chàng là 'con'. Và với sự mỉa mai cay đắng tuyệt vọng, chàng giật lấy tấm bảng ghi nhớ từ ngực áo (chúng gợi lên trong đầu chàng bởi những cụm từ chàng vừa dùng, 'tấm bảng của tâm trí ta', 'sách và tập biên niên'). Rốt cuộc, chàng sẽ dùng chúng thêm một lần nữa; và có lẽ với một tiếng cười hoang dại, chàng bằng những ngón tay run rẩy viết nên quan sát cuối cùng của mình: 'Người ta có thể cười, và cười mãi, mà vẫn là một tên phản trắc.'

Nhưng tôi tin rằng đó không chỉ là một lời đùa cợt tuyệt vọng. Nó bắt nguồn từ nỗi sợ bị quên lãng ấy. Chàng cảm thấy sẽ có lúc, toàn bộ trải nghiệm kinh hoàng của nửa giờ qua sẽ trở nên khó tin đối với chàng, sẽ giống như một cơn ác mộng thuần tuý, thậm chí, có thể lắm chứ, sẽ hoàn toàn biến mất khỏi tâm trí chàng. Hãy để chàng có một thứ gì đó rành rành đen trên trắng để kéo nó trở lại và buộc chàng phải ghi nhớ cũng như tin tưởng. Có gì là không tự nhiên trong điều này, nếu bạn thay thế 'tấm bảng' bằng một cuốn sổ tay hoặc nhật ký?[258]

Nhưng tại sao chàng lại viết câu ghi chú đặc biệt ấy, chứ không phải 'lời dặn' của mình, 'Vĩnh biệt, vĩnh biệt! hãy nhớ đến ta'? Tôi xin đáp, thứ nhất, rằng một lời nói đùa kệch cỡm vào khoảnh khắc như thế hoàn toàn mang bản chất của Hamlet (xem tr. 151), và câu nói đùa 'Thế đấy, thưa chú, chú ở đó nhé!' cho thấy trạng thái tâm trí của chàng; và thứ hai, sự ghê tởm người chú đang sục sôi trong tư tưởng chàng vào khoảnh khắc này. Có lẽ, chàng cũng có thể nhớ rằng những 'tấm bảng' có thể bị đánh cắp, và nếu sự xuất hiện của bóng ma bị đồn đại, thì một quan sát thuần túy về nụ cười của những kẻ phản trắc sẽ không thể làm lộ bất cứ điều gì về cuộc gặp gỡ của chàng với bóng ma. Những gì tiếp theo cho thấy bản năng giữ bí mật ở chàng rất mạnh mẽ.

Tôi xin bổ sung rằng, có vẻ như Shakespeare ở đây đã chịu ảnh hưởng, dù ý thức hay vô thức, bởi hồi ức về một phân đoạn trong Titus Andronicus (iv. i.). Trong vở kịch rùng rợn đó, Chiron và Demetrius, sau khi hãm hiếp Lavinia, đã cắt lưỡi và chặt tay nàng nhằm tước đi khả năng tố cáo tội ác của nàng. Tuy nhiên, nàng vẫn vạch trần nó bằng cách ngậm một chiếc gậy trong miệng, dùng cánh tay điều khiển nó, và viết xuống [412]cát, 'Stuprum. Chiron. Demetrius.' Ngay sau đó Titus nói:

Ta sẽ đi kiếm một lá đồng thau,

Và dùng cây đục bằng thép để viết những lời này,

Rồi đặt nó sang một bên. Cơn gió bắc giận dữ

Sẽ thổi những hạt cát ấy bay đi khắp nơi như lá của tiên tri Sibyl,

Và bài học của các người khi ấy nằm ở đâu?

Có lẽ trong vở Hamlet cũ—vốn có thể là một vở kịch mang dáng dấp tương tự Titus Andronicus—Hamlet tại thời điểm này thực sự đã viết một phần thông điệp của bóng ma lên tấm bảng của mình. Dù thế nào đi nữa, Shakespeare, cho dù ông là tác giả của Titus Andronicus hay chỉ chỉnh sửa một vở kịch cũ hơn về chủ đề này, hoàn toàn có thể hồi tưởng lại sự kiện này, cũng như ông thường xuyên tái hiện những chi tiết khác trong tác phẩm đó.

[CHÚ THÍCH]:

[258] Độc giả sẽ nhận thấy rằng gợi ý này về một lý do bổ sung cho việc chàng ghi chép lại có thể bị bác bỏ mà không làm ảnh hưởng đến phần còn lại của lời giải thích.