“Oldfield, ngày 20 tháng 12 năm 18—. “Sukey: Sáng nay em thấy Gad của cô Sibby Bayard đi ngang qua nhà trên lưng con la, trước mặt là một bao lúa mì đang mang đến cối xay của lão Killman để xay; em biết thế nào chị ấy cũng sẽ làm món bánh quy nóng từ mẻ lúa mới này cho bữa tối, nên em muốn chị đến đây, nhớ dẫn theo cả Rosemary. Chúng ta sẽ cùng đi bộ qua đó dùng trà với chị ấy. Chị cưỡi con Jo, cho con bé ngồi phía sau, còn thằng bé thì để nó đi bộ. Dolly.”
“Sukey” chính là cô Grandiere, một người phụ nữ độc thân cao ráo, xinh đẹp và đài các, chừng bốn mươi tuổi. Cô có dáng đầu thanh tú, các đường nét gương mặt hài hòa, nước da trắng, đôi mắt xanh và mái tóc nâu được chải ngược từ trán lên, xoắn lại thành một búi trên đỉnh đầu.
Cô vận một chiếc áo đầm vải calico màu tối giản dị, phần eo may ngắn, tay áo bó sát, chân váy dài và hẹp. Quanh cổ cô quàng một chiếc khăn tay vải muslin trắng trơn, được ghim chặt trước ngực.
Cô đang đứng trên một hiên nhà thuộc loại thô sơ nhất, được ghép từ những tấm ván gỗ thông xù xì và che mát bởi những giàn hoa bia, giờ đây đã héo rũ dưới tiết trời đông giá.
Dẫu trang phục và hoàn cảnh xung quanh có giản dị đến thế, việc gọi bà Susannah Grandiere đài các là “Sukey” nghe chừng khiếm nhã chẳng khác nào một vài cây bút gọi Elizabeth lẫy lừng của nước Anh là “Nữ hoàng Bess”.
Bên cạnh quý bà đài các này là một cô bé nhỏ nhắn, mảnh mai và trông đầy vẻ đáng thương, chừng mười hai tuổi, đang nửa âu yếm, nửa lười biếng dựa vào người cô.
Đó là cháu gái, cũng là cái bóng và kẻ sùng bái cô Grandiere. Tên cô bé là Rosemary Hedge, con gái duy nhất và mồ côi của chị gái góa phụ của cô Grandiere, bà Dorothy Hedge, người đã viết lá thư kia.
Rosemary là một tạo vật mảnh dẻ, tí hon và yếu ớt, với dáng người mỏng manh cùng đôi bàn tay, bàn chân nhỏ xíu. Cô bé có gương mặt gầy, nước da hồng nhạt, đôi mắt xanh biếc to tròn và mái tóc đen, được để kiểu như trẻ con bây giờ—một phần để mái ngang trán, nhưng phần lớn xõa xuống vai. Cô bé mặc một chiếc áo đầm vải calico màu xanh đơn giản, eo ngắn, cổ cao, tay áo bó sát, chân váy dài chấm gót, mang đôi giày da thô bên ngoài đôi tất xám tự đan.
Cô bé nhìn lên dì mình đầy lo âu khi người dì đang đọc lá thư do cậu bé người da đen tên Dan mang đến; cậu đang đứng đó, tay cầm chiếc mũ rách, tay giữ dây cương của một con ngựa lùn màu trắng, mập mạp tên là Jovial, thường gọi là “Jo”.
“Có phải con phải về nhà không? Ôi, dì Sukey, có phải con phải về nhà không?” cô bé lo lắng hỏi khi người dì gấp lá thư lại.
“Không, con yêu, không đâu,” người dì nhẹ nhàng trả lời. “Thư chỉ mời cả hai chúng ta cưỡi ngựa đi bốn dặm, rồi đi bộ một dặm, cốt để được ăn món ‘Bánh quy nóng’, viết hoa hẳn hoi đấy nhé, trong bữa tối.”
“Bà chủ nói—bà Dolly nói—là dì và cô Ro’mery phải cưỡi con Jo, còn con thì dắt ngựa,” cậu bé da đen rách rưới giải thích.
“Đúng là chị Hedge đáng thương của ta! Chà, cũng chẳng sao. Ta đã định hôm nay sẽ qua Oldfield; nhưng vì mọi con ngựa ở đây đều đang bận việc cả nên ta đành bỏ dở. Dẫu sao thì ta cũng đã quyết định xuống dưới vịnh trước đám cưới lớn của nhà Force, vì lễ cưới sẽ được tổ chức tại Nhà thờ All Faith, nên đi từ Oldfield sẽ tiện hơn nhiều so với đi từ đây. Dan này, cậu có biết các tiểu thư ở Oldfield có được mời dự đám cưới không?”
“Ôi, lạy Chúa! Dạ thưa bà, có ạ. Ai cũng được mời hết, nhà thờ thì được trang hoàng đầy nhựa ruồi và cây thường xanh, y như dịp Giáng sinh ấy ạ!”
“Trang hoàng (decorated), ý cậu là vậy, Dan ạ.”
“Dạ, vâng, báng bổ (desecrated) ạ.”
“Nào, Dan, cho ngựa uống nước đi, rồi để nó nghỉ ngơi trong lúc cậu kiếm gì ăn. Chúng ta vừa ăn trưa xong, lũ người làm cũng đang dùng bữa trong bếp. Dì Moll sẽ cho cậu ăn, và khi cậu ăn xong là chúng ta cũng sẵn sàng khởi hành. Đi thôi, Rosemary.”
Và nắm tay cô cháu gái, cô Grandiere bước từ hiên nhà vào một căn phòng ngủ được bài trí đơn giản, vốn là căn phòng riêng của cô—ban ngày là phòng khách, ban đêm là phòng ngủ—nơi cô chia sẻ với cô cháu gái cưng bất cứ khi nào con bé ở lại với cô, mà thực ra thì hầu như lúc nào cũng vậy.
“Phòng của dì Sukey” là căn phòng ngủ tốt nhất trong trang trại, nằm ở tầng trệt, phía sau tòa nhà, mở ra hiên nhà rợp bóng cây bên ngoài và thông vào sảnh chung bên trong.
Cùng dãy với hiên nhà là phòng khách chính, và ở phía bên kia sảnh là phòng ăn đằng trước và phòng khách đằng sau.
Mặc dù “phòng của dì Sukey” là phòng tốt nhất, nhưng đó chỉ là một căn phòng rất đơn giản, với những bức tường quét vôi trắng và sàn nhà để trần.
Hai bên cửa ra vào từ phía hiên nhà là hai ô cửa sổ, khiến căn phòng trông rất sáng sủa và tươi tắn. Đây là phía đông. Phía nam có một lò sưởi hở, đang cháy đượm ánh lửa gỗ sồi, được chắn bởi một tấm lưới sắt. Phía trên lò sưởi là bệ đặt một bức tranh khắc tuyệt đẹp về cảnh Giáng sinh trong khung gỗ đơn giản, hai bên là hai giá nến bằng đồng thau. Ở góc phòng là một chiếc tủ hình tam giác có cửa kính từ sàn lên trần, chứa đầy bộ sưu tập đồ sứ cổ quý hiếm, thứ mà những nhà sưu tầm giàu có thời thượng cũng phải ghen tị và tuyệt vọng; bởi vì một trong những người ông, hai người chú và một người anh trai của dì Sukey đều là thuyền trưởng của những con tàu buôn Đông Ấn.
Ở phía tây là một chiếc tủ ngăn kéo cao, kiểu cổ, mặt trên được phủ một tấm vải lanh trắng tinh khôi và trang trí bằng một chiếc gương soi kiểu xưa gắn trên hộp ngăn kéo trang điểm nhỏ của riêng nó. Hai bên chiếc gương là hai chiếc hộp đựng mũ tròn bằng giấy xanh, chứa hai chiếc mũ ca-pô, loại mũ phổ biến thời đó cũng như bây giờ.
Cuối cùng, ở phía bắc căn phòng, tựa đầu vào tường, là niềm tự hào của căn phòng—một chiếc giường bốn cọc bằng gỗ gụ, với rèm vải mỏng màu trắng, cùng với một chiếc đệm lông vũ dày, cao, gối ôm và gối đầu xếp chồng lên nhau—chiếc giường phủ một tấm chăn tự làm màu xanh trắng, còn gối ôm và gối đầu thì bọc trong những vỏ gối vải lanh trắng tự dệt.
Dọc theo các bức tường của căn phòng, xen kẽ giữa các món đồ nội thất là những chiếc ghế gỗ thông đơn giản có lót đệm. Giữa phòng, vì nhu cầu sử dụng thường xuyên, là một chiếc ghế bập bênh đệm và một chiếc ghế thấp dành cho trẻ em cũng bằng chất liệu tương tự. Một chiếc xa quay sợi lớn nằm ở góc giữa cửa sổ và lò sưởi, và trước nó là một cô gái da đen đang kéo sợi. Đây là Henny, người hầu riêng của cô Sukey.
Cô Susannah Grandiere không sống trong nhà riêng của mình, mặc dù cô là một phụ nữ có gia sản dồi dào và hoàn toàn có thể làm thế. Cô dành thời gian khá đều đặn giữa hai trang trại—Grove Hill, nhà của người chị gái đã kết hôn, bà William Elk, nơi cô đang ở hiện tại; và Oldfield, nhà của người anh trai đã kết hôn, ông Thomas Grandiere, cũng là nơi ở của người chị gái góa phụ, bà Dorothy Hedge, nơi cô vừa được mời đến.
Hai nơi này luôn được chủ nhân của chúng gọi một cách thân mật là “Thượng Lâm” và “Hạ Vịnh”—Grove Hill là “Thượng Lâm”, còn Oldfield là “Hạ Vịnh”.
Trong cả hai trang trại này đều có một căn phòng dành riêng được gọi là “phòng của dì Sukey”, và những vật báu, những vị thần hộ mệnh của cô, được chia đều cho cả hai nơi.
Tuy nhiên, những căn phòng này khi bỏ trống đều sẵn sàng dành cho bất kỳ vị khách nào lưu trú tại một trong hai ngôi nhà trong thời gian cô Grandiere đi vắng.
Nhưng dù dì Sukey có trú ngụ ở Oldfield hay Grove Hill, cô cháu gái mồ côi nhỏ nhắn, kỳ lạ Rosemary luôn là người bạn đồng hành không thể tách rời của cô—một sự sắp xếp khiến người mẹ góa phụ không hề phật ý, bà thầm nghĩ:
“Nếu có chuyện gì xảy ra với mình, Sukey sẽ chăm sóc Rosemary.” Hoặc, “Nếu Sukey không bao giờ kết hôn, Rosemary sẽ là người thừa kế của dì ấy.”
Thậm chí những người nô lệ còn nói:
“Cô Ro’m’ry trông giống con đẻ của cô Sukey hơn là con gái của cô Dolly, thật đấy.”
Họ đã ở “Thượng Lâm” kể từ vụ thu hoạch, và lối sống của họ khá lạ lẫm, nhất là vào những buổi tối.
Khi ngày sắp tàn, bữa tối của gia đình đã xong, ông Billy đã đi kiểm tra xem nhà kho, chuồng ngựa và chuồng cừu đã khóa kỹ lưỡng chưa, mọi thứ bên ngoài đều ổn thỏa, còn dì Molly đã đi kiểm tra sân gà và nhà sữa, đang dỗ bọn trẻ đi ngủ, thì dì Sukey, Rosemary và cô gái da đen Henny sẽ lui về “phòng của dì Sukey”, tận dụng ánh sáng còn sót lại của ngày đông ngắn ngủi để làm bất cứ công việc gì đang dang dở, vì ngày nghỉ chỉ thực sự bắt đầu khi ngọn nến được thắp lên.
Luôn là những công việc đồng quê bình dị. Dì Sukey thường đan lát. Rosemary thì khâu những mảnh vải vụn để làm tấm chăn chắp vá, còn cô gái da đen Henny, ngồi trên chiếc đẩu, bận rộn cuộn sợi từ guồng ra những cuộn tròn.
Thường thì chính bé Rosemary là người ra hiệu dừng công việc, bằng giọng nài nỉ:
“Dì Sukey ơi, sắp đến lúc hạ rèm và thắp nến chưa dì?”
Ngay lập tức, cô gái da đen sẽ đặt guồng sợi vào góc phòng, tháo và thả những tấm rèm giấy xuống trước hai ô cửa sổ, rồi thắp cây nến mỡ trên bệ lò sưởi.
Rosemary sẽ cuộn “mấy mảnh vải” của mình lại, cất công việc vào chiếc giỏ gỗ tự đan nhỏ, rồi treo lên chiếc đinh dành riêng cho nó.
Cuối cùng, dì Sukey sẽ rút kim đan ra khỏi bao, cuộn chiếc tất đang đan dở lại và cất vào chiếc túi đựng đồ khâu treo trên móc, gần góc lò sưởi.
Và rồi những cuộc tiêu khiển buổi tối bắt đầu. Những cuộc tiêu khiển đủ vô hại, mặc dù bị một số người la ó phản đối.
Dì Sukey trở lại ghế bập bênh của mình.
Henny đặt một chiếc bàn nhỏ cạnh chủ nhân, đặt lên đó ngọn nến đã thắp và một chiếc kẹp bấc nến.
Rosemary lấy từ ngăn kéo trên cùng của chiếc tủ ra một tập sách được cất giữ và nâng niu, rồi đặt nó bên cạnh họ.
Sau đó, khi tất cả đã ổn định chỗ ngồi—người phụ nữ trên chiếc ghế bập bênh, cô bé trên chiếc ghế nhỏ dưới chân dì, và cô gái da đen trên sàn nhà ở góc lò sưởi—dì Sukey sẽ mở sách, bắt đầu từ đoạn đã đọc dở đêm hôm trước, tiếp tục với số phận của những nhân vật trong “Evelina”, “Camilla”, “Clarissa Harlowe”, hoặc “Amanda Fitzallen”; những cuốn tiểu thuyết mà dù có hay đến mấy, thời nay cũng chẳng mấy ai đọc, thế nhưng thời đó chúng lại được “ngấu nghiến” đến mức nếu một cuốn xuất hiện trong nhà nào, chắc chắn nó sẽ được chuyền tay khắp cả quận, và bị đọc đến rách nát trước khi quay về nhà, nếu nó còn cơ hội quay về. Xét về khía cạnh này, khu vực đó như một thư viện lưu động tự do, không tổ chức, không chịu trách nhiệm.
Dì Sukey có mua sách, có cho mượn và có mượn sách, nhưng chẳng bao giờ giữ lại cuốn nào.
Thế là đêm này qua đêm khác, dì đọc cho những người nghe chăm chú, trong khi đôi mắt xanh to tròn của bé Rosemary ngày càng to hơn vì ngạc nhiên và thích thú, còn sự tập trung của Henny thì lơi dần, đầu cô bé cứ gục xuống ngày một thấp khi gà gật bên lò sưởi, đến mức suýt chút nữa là ngã vào trong đó.
Bằng cách này, cô Sukey đã vô tình rèn giũa tâm trí cho cô bé tiên nhỏ lãng mạn nhất từng tồn tại, để rồi chính cô bé cũng tự tạo nên chuyện tình lãng mạn của riêng mình.
Khi ngọn nến mỡ cháy gần đến đế, dì Sukey biết đó là dấu hiệu đã khoảng chín giờ tối. Họ không có đồng hồ nào khác, nên họ canh giờ bằng nến, thứ luôn cháy trong một khoảng thời gian nhất định.
Sau đó, dì Sukey chỉ đọc nốt chương sách trước khi gấp sách lại.
Henny tỉnh dậy, thắp một cây nến mới và đứng chờ lệnh. Cô bé chẳng bao giờ cần phải đợi, vì cô biết chính xác lệnh đó sẽ là gì. Luôn là một công thức quen thuộc.
“Henny, xuống nhà kho, lấy một bình rượu táo tươi rồi nút chặt lại. Sau đó lấy khay đựng bột, đong một phần tư lít bột mì, một phần tư bảng mỡ lợn, và một thìa cà phê muối, rồi mang tất cả vào đây. Đừng quên cái thớt cán bột và cây lăn, cả cái lưỡi cuốc nữa.”
Mọi thứ được mang đến, rồi Henny, sau khi rửa tay cẩn thận và đặt cái lưỡi cuốc sạch lên hơ nóng trước lửa, sẽ đứng bên chiếc bàn nơi cô đã đặt khay nhào bột, cô bắt đầu nhào và sau đó cán bánh hoe cake, rồi trải lên cái lưỡi cuốc đang nóng để nướng trước lửa. Cô thực sự nướng ba chiếc liên tiếp, lật bánh cẩn thận, và cuối cùng đặt chúng gần lửa sau khi lấy ra khỏi lưỡi cuốc, để giữ nóng cho đến khi mọi thứ sẵn sàng. Cuối cùng, cô dọn dẹp hết đồ dùng, mang chiếc bàn nhỏ ra trước lò sưởi, bày rượu táo, ly tách, bánh hoe cake và đĩa sứ từ chiếc tủ góc lên bàn. Hai dì cháu ngồi xuống và “ăn nhẹ”, như cách họ gọi—một bữa tối rất thịnh soạn với những món ăn rất đầy đặn, nếu chúng ta gọi thế thì chắc chắn đúng hơn. Thật là một khả năng tiêu hóa đáng kinh ngạc!
Khi họ đã dùng bữa xong, Henny sẽ ăn phần còn lại, dọn dẹp và trả bàn về chỗ cũ, chất thêm củi từ đống gỗ bên ngoài cửa, quét dọn lò sưởi, đặt tấm chắn lửa vào vị trí, rồi chúc chủ nhân ngủ ngon.
Hai dì cháu đọc kinh cầu nguyện, thay quần áo và cùng đi ngủ.
Đó là thói quen được duy trì mỗi tối, điều mà Rosemary thích hơn bất cứ thứ gì trên đời, ngoại trừ—à, phải rồi! ngoại trừ việc đến lớp học nhảy ở Charlotte Hall, nơi cô bé được đưa đến cùng các anh chị em họ ở Oldfield hai lần một tuần.